آب سنگین چیست؟ – از نحوه تولید تا کاربرد به زبان ساده
- میآموزید ساختار شیمیایی آب سنگین و انواع آن را بهدرستی تعریف کنید.
- یاد میگیرید ویژگیهای فیزیکی و شیمیایی آب سنگین را با آب معمولی مقایسه کنید.
- نقش کاربردی و تخصصی آب سنگین در صنعت هستهای و تحقیقات علمی را خواهید آموخت.
- خواهید توانست روشهای صنعتی و آزمایشگاهی تولید و جداسازی آب سنگین را توضیح دهید.
- خطرات زیستی، محدودیتها و باورهای نادرست پیرامون آب سنگین را خواهید شناخت.
- با سیر تاریخی کشف، تولید و اهمیت راهبردی آب سنگین در جهان آشنا میشوید.

مطالب مجله فرادرس را در جستجوی گوگل سریعتر ببینید
آب سنگین چیست ؟
| ایزوتوپ | تعداد پروتون | تعداد نوترون |
| هیدروژن | 1 | 0 |
| دوتریم $$(D \;\, ^2H)$$ | 1 | 1 |
| تریتیوم $$(T \;\, ^3H)$$ | 1 | 2 |


- هسته اتم دوتریم حاوی یک عدد نوترون و یک عدد پروتون است که این باعث میشود نسبت به هیدروژن جرم بیشتری داشته باشد. همانطور که میدانید هسته اتم هیدروژن تنها یک عدد پروتون دارد و فاقد نوترون است.
- چگالی آب سنگین ۱۱٪ بیشتر از آب معمولی است.
- پیوند بین دوتریم و اکسیژن در آب سنگین قویتر از پیوند بین هیدروژن و اکسیژن در آب معمولی است.
- آب سنگین رادیواکتیو نیست. تنها تفاوت آب معمولی و آب سنگین جایگزین شدن اتم هیدروژن با ایزوتوپ آن یعنی دوتریم است و از آنجا که دوتریم رادیواکتیو نیست، آب سنگین نیز مانند آب معمولی از خود تابشی ساطع نمیکند.
- مقدار زیاد آب سنگین برای برخی سیستمهای زیستی مخرب و سمی است.
- تقریبا ۸۹٪ جرم مولکولی آب، مربوط به عنصر اکسیژن است. به همین دلیل تفاوت جرم مولکولی فاحشی بین آب معمولی و آب سنگین وجود ندارد.
برای آشنایی کاملتر با فرمول و کاربرد آب سنگین، پیشنهاد میکنیم ویدیوی آموزشی زیر را مشاهده کنید:
آب سنگین اکسیژنی چیست ؟
حال که متوجه شدیم آب سنگین چیست میخواهیم بدانیم که چند مدل آب سنگین و با چه مشخصاتی وجود دارند. آب سنگین به نحوه دیگری نیز میتواند وجود داشته باشد. آبی که در آن اتم اکسیژن معمولی با ایزوتوپهای و جایگزین شده باشد نیز آب سنگین است. این آب، از آنجا که حاوی دوتریم نیست در اکثر موارد به نام آب سنگین خوانده نمیشود، زیرا این دوتریم است که به آب سنگین ویژگیهای منحصربهفرد هستهای و زیستی میدهد.
آب سنگین اکسیژنی نامی است که به آب حاوی ایزوتوپ سنگین اکسیژن میگویند. جرم مولکول
$$H_2\;^{18}O$$ تقریبا برابر با جرم است. همچنین $$H_2\;^{17}O$$ جرمی بین و دارد.
این آب بهمراتب از آب سنگین گرانتر است زیرا جداسازی و دشوارتر است. آب سنگین اکسیژنی نسبت به آب سنگین هیدروژنی تغییرات کمتری را در ویژگیهای فیزیکی خود متحمل میشود. مقادیر بسیار کمی اتم و در آب طبیعی وجود دارد و در فرایند غنیسازی آب سنگین نیز ناخواسته به وجود میآیند.

کاربرد آب سنگین اکسیژنی
آبی که هر دو اتم اکسیژن و هیدروژن آن با ایزوتوپهای خود جایگزین شده باشند به عنوان ردیاب ایزوتوپی غیر رادیواکتیو کاربرد دارد.

آب سنگین تریتیله چیست ؟
آب سنگین میتواند از جایگزینی اتم هیدروژن با ایزوتوپ یا همان نیز به وجود بیاید. از آنجا که خود اتم تریتیوم رادیواکتیو است، آب بهدست آمده از این روش جایگزینی، نیز رادیواکتیو خواهد بود.
در زیر به برخی از مهمترین ویژگیهای این نوع آب میپردازیم.
- این آب را به صورت نمایش میدهند و معمولا به آن آب فوق سنگین گفته میشود.
- جرم مولی آب فوق سنگین ۲۲٫۰۳ گرم بر مول است.
- از آب فوق سنگین برای اندازهگیری حجم کل آب موجود در بدن انسان کمک گرفته میشود.
- چگالی آب فوق سنگین ۱٫۸۵ گرم بر مول است.

آب نیمه سنگین چیست ؟

ویژگی آب سنگین
ویژگی های فیزیکی آب سنگین
در جدول زیر برخی از مهمترین ویژگیهای فیزیکی آب معمولی، سنگین و نیمهسنگین را با یکدیگر مقایسه میکنیم.
| ویژگی | آب سنگین | آب نیمهسنگین | آب سبک |
| نقطه ذوب (سانتیگراد) | ۳٫۸۲ | ۲٫۰۴ | ۰ |
| نقطه جوش (سانتیگراد) | ۱۰۱٫۴ | ۱۰۰٫۷ | ۱۰۰ |
| چگالی (گرم/ میلیلیتر) | ۱٫۱۰۵۶ | ۱٫۰۵۴ | ۰٫۹۹۸۲ |
| ضریب بازتاب | ۱٫۳۲۸ | نامشخص | ۱٫۳۳۳ |
| ۷٫۴۴ | ۷٫۲۶۶ | ۷٫۰ | |
| گرمای تبخیر (کیلوژول/ مول) | ۴۱٫۵۲۱ | نامشخص | ۴۰٫۶۵۷ |
| گرانروی دینامیکی (میلیپاسکال/ ثانیه) | ۱٫۲۴۶۷ | ۱٫۱۲۴۸ | ۱٫۰۰۱۶ |
| فشار سطح (نیوتون/ متر) | ۰٫۰۷۱۸۷ | ۰٫۰۷۱۹۳ | ۰٫۰۷۱۹۸ |
| گرمای ذوب (کیلوژول/ مول) | ۶٫۱۳۲ | ۶٫۲۲۷ | ۶٫۰۰۶۷ |
چگالی آب سنگین ۱۰٫۶٪ بیشتر از آب معمولی است و این را میتوان با انداختن تکهای یخ حاصل از آب سنگین در لیوانی از آب معمولی به چشم دید. در این حالت به جای اینکه یخ روی آب شناور بماند به ته ظرف میرود.

طعم آب سنگین
در این بخش میخواهیم بدانیم آیا تنها با نوشیدن آب میتوان متوجه شد که آب سنگین است یا معمولی؟ مطالعهای در سال ۱۹۳۵ در همین راستا انجام شد که طبق آن کوچکترین تفاوت طعمی بین آب سنگین و آب معمولی وجود نداشت. سالهای بعد تحقیق دیگری گزارش کرد که آب سنگین کمی شیرینتر از آب معمولی است. آزمایش دیگری که روی موشهای آزمایشگاهی صورت گرفت، نشان داد که در صورت داشتن حق انتخاب، موشها از خوردن آب سنگین اجتناب میکنند. این میتواند هم به بو و هم طعم آب ربط داشته باشد.

رنگ آب سنگین
آب در حالت معمولی و در مقدار کم بیرنگ است با این حال با توجه به رنگی که از مقادیر زیاد آب مثلا در دریا و اقیانوس مشاهده میشود، رنگ آبی نیز از آن دیده میشود.

ویژگی های شیمیایی آب سنگین
آب معمولی و آب سنگین به دلیل جایگزینی ایزوتوپ سنگین هیدروژن با دوتریم از خود ویژگیهای شیمیایی متفاوتی نشان میدهد. در این بخش به برخی از مهمترین این ویژگیها میپردازیم.
- آب معمولی و آب سنگین به دلیل اختلاف جرم بین هیدروژن و دوتریم ( جرم هر اتم دوتریم دو برابر اتم هیدروژن است) جرم اتمی متفاوتی دارند.
- آب سنگین زمانی که به عنوان حلال به کار گرفته میشود، رفتار متفاوتی نسبت به آب معمولی خواهد داشت.
- آب سنگین و آب معمولی در برخورد با سیستمهای زیستی متفاوت عمل خواهند کرد.
- تفکیک آب سنگین به نسبت آب معمولی کمتر است.
- در دمای مشخص، غلطت یون در نمونه آب سنگین کمتر از غلظت یون در نمونه آب معمولی خواهد بود.
واکنش های آب سنگین
- الکترولیز: با الکترولیز آب سنگین، ایزوتوپ دوتریم در کاتد به دست میآید.
- واکنش با قلیا و فلزهای قلیایی: طی این واکنش دیدوتریم تولید میشود اما واکنش بسیار آهسته پیش میرود.
- واکنش با اکسیدهای فلزی: این واکنش نیز بسیار آهسته است و دوتروکسید فلز مربوطه را تولید میکند.
- واکنش با اکسیدهای نافلزی: در این واکنش اسیدهای دوتره نافلز مربوطه تولید میشود. اکسیدهای نافلزی مانند فسفر پنتااکسید و گوگرد تریاکسید به سرعت در آب سنگین حل میشوند.
- واکنش با نیترید، فسفید و آرسنید فلزها: زمانی که آب سنگین با نیترید ، فسفید و آرسنید فلزها وارد واکنش میشود به ترتیب، دوترو آمونیاک ، دوترو فسفین و دوترو آرسین آزاد میشود.
- تشکیل دوترات: به هیدراتهای سنگین حاصل از واکنش با آب سنگین، دوترات میگویند.
- واکنش جابهجایی: زمانی که مولکولی در آب سنگین حل میشود، تعدادی از اتمها آن یا حتی تمام آنها با دوتریم جایگزین شده و اصطلاحا مولکول دوتره میشود.
مثال واکنش آب سنگین
در ادامه مثالهایی از هر کدام از واکنشهای بالا آورده شده است.
- واکنش اول: در این واکنش آب سنگین به اجزای سازنده خود یعنی دوتریم و اکسیژن تفکیک میشود.
- واکنش دوم: در این واکنش دوتروکسید فلزی (هیدروکسیدی که در آن ایزوتوپ دوتریم جایگزین هیدروژن شده باشد) تشکیل میشود.
- واکنش سوم: این واکنش نیز مانند واکنش قبل منجر به تشکیل دوتروکسید اما از نوع نافلزی میشود.
- واکنش چهارم: واکنش بین منیزیم اکسید و آب دوتره به تشکیل منیزیم دوتروکسید میانجامد.
- واکنش پنجم: سولفات با آب سنگین وارد واکنش میشود و سولفوریک اسید دوتره به دست میآيد.
- واکنش ششم: نتیجه واکنش بین منیزیم نیترید و آب سنگین، آمونیاک دوتره و منیزیم دوترکسید است.
- واکنش هفتم: در این واکنش کلسیم فسفید با آب سنگین ترکیب میشوند و دو محصول کلسیم دوتروکسید و فسفید دوتره را به وجود میآورند.
- واکنش هشتم: بین دو ماده کلسیم کاربید و آب سنگین واکنش صورت میگیرد و دو محصول استیلن دوتره و کلسیم دوتروکسید به وجود میآیند.
- واکنش نهم: واکنش بین آلومینیوم کاربید و آب سنگین منجر به تشکیل آلومینیوم دوتروکسید و متان دوتره میشود.
تولید آب سنگین
تفاوت موجود در جرم اتمی دو ایزوتوپ هیدروژن و دوتریم باعث میشود که در مقدار انرژی نقطه صفر نیز با یکدیگر اختلاف داشته باشند. بنابراین این دو ایزوتوپ با سرعت متفاوتی وارد واکنشهای شیمیایی میشوند.

روش الکترولیز
آب سنگین را میتوان از الکترولیز (Electrolysis) طولانی مدت آب حاوی فلزهای قلیایی به دست آورد. اجزای مورد نیاز برای انجام این واکنش به شرح زیر است.
- الکترولیت: آب معمولی حای سدیم هیدروکسید
- کاتد: مفتول فولادی
- آند: ورقه نیکل حفرهدار

مبنای استفاده از الکترولیز برای تولید آب سنگین چیست ؟

شرکت نورسک هیدروی نروژ از سلولهای الکترولیتی برای تولید آب سنگین در مقیاس صنعتی استفاده میکند. در سال ۱۹۳۵، دانشمندان سرتاسر اروپا در زمینههای شیمی، فیزیک و پزشکی از تولیدات این شرکت برای تحقیقات خود بهره میبردند.
کاربرد آب سنگین
از آب سنگین در بسیاری صنایع و برای کاربردهای متنوعی استفاده میشود. در زیر لیستی از مهمترین این موراد استفاده را مشاهده میکنید و سپس در بخش بعد تعدادی از این کاربردها را بهطور کامل توضیح میدهیم.
- از آب سنگین برای مطالعه روند فتوسنتز گیاهان استفاده میشود.
- از آب سنگین برای آمادهسازی دوتریم کمک گرفته میشود.
- حلال آب سنگین در طیفسنجی رزونانس مغناطیس هستهای کاربرد دارد.
- ایزوتوپولوگ (Isotopologue) بسیاری ترکیبات آلی به کمک دوتریم دیاکسید آماده میشوند.
- در طیفسنجی مادون قرمز (Infrared Spectroscopy)، به جای آب معمولی از آب سنگین استفاده میشود.
- آب سنگین در راکتورهای هستهای به عنوان تعدیلکننده نوترون به کار گرفته میشود. وظیفه آب سنگین در راکتور کند کردن حرکت نوترون است بهصورتی که توانایی و زمان لازم برای وارد واکنش شدن با اورانیوم-۲۳۵ را داشته باشد. در عدم حضور آب سنگین، نوترون با ایزوتوپ اورانیوم-۲۳۸ وارد واکنش میشود.
- سرعت متابولیسم در بدن انسان با استفاده از مخلوط آب سنگین هیدروژنی و آب سنگین اکسیژنی مورد مطالعه قرار میگیرد.
- زمانی که دوتریم موجود در آب سنگین، نوترونی را به دام میاندازد تبدیل به تریتیوم میشود. از این تریتیوم برای کنترل واکنشهای شکافت هستهای استفاده میشود.
طیف سنجی رزونانس مغناطیس هسته ای

مورد دیگر کاربرد آب سنگین در طیفسنجی رزونانس مغناطیس هستهای شناسایی هیدروژنهای ناپایدار برخی ترکیبها است. اینها هیدروژنهایی هستند که به راحتی تبدیل به میشوند. با افزودن آب سنگین، این اتمهای پایدار جدا شده و با اتمهای دوتریم جایگزین میشوند، بنابراین در طیف دارای سیگنالی نمیباشند. به این طریق میتوان با استفاده از حلال دوتریم اکسید به وجود هیدروژنهای ناپایدار پی برد.
شیمی آلی

طیف سنجی مادون قرمز
تعدیل کننده نوترون
از آب سنگین در برخی راکتورهای هستهای به عنوان تعدیلکننده نوترون استفاده میشود. کاربرد آب سنگین در راکتور کند کردن حرکت نوترونها است بهصورتی که تمایل آنها به واکنش با اورانیوم-۲۳۵ شکافتپذیر بیشتر از اورانیوم-۲۳۸ باشد. در این فرایند نوترونها بدون انجام شکافت هستهای به دام انداخته میشوند. در ابتدای این مطلب به معرفی راکتور هستهای کاندو پرداختیم، این راکتور از همین تکنولوژی استفاده میکند.
برای انجام این فرایند میتوان از آب معمولی به جای آب سنگین استفاده کرد اما این روش معایبی دارد. یکی از این معایب این است که در صورت استفاده از آب سنگین به عنوان تعدیلکننده نوترون، باید از اوارنیوم غنی شده به جای اورانیوم طبیعی استفاده کرد زیرا آب معمولی نسبت به آب سنگین در جذب نوترون بهتر عمل میکند.

از آنجا که آب سنگین میتواند یکی از اجزای مورد نیاز برای راکتور ساخت سلاح هستهای باشد تولید آن در مقیاس صنعتی در سراسر جهان بحث برانگیز است و باید تحت نظارت سازمانهای خاصی باشد. تمامی راکتورهای تولید آب سنگین تحت نظر آژانس بینالمللی انرژی هستهای هستند.
شناساگر نوترینو
شناساگر نوترینو (Neutrino Detector) دستگاهی فیزیکی است که برای مطالعه روی ذرات نوترینو ساخته شده است. از آنجا که برهمکنش نوترینوها با ذرات بسیار ضعیف است، نیاز به شناساگرهای بزرگ برای شناسایی تعداد قابل توجهی نوترینو است. این شناساگرها را برای ایزوله بودن در برابر پرتوهای کیهانی و پرتو زمینه در زیر زمین میسازند. در برخی از این شناساگرها از آب سنگین استفاده میشود.

چرا آب سنگین خطرناک است ؟
آب سنگین به ذات ماده خطرناکی نیست. هر چند توانایی این را دارد که در مقدار بسیار بالا برای بدن انسان ایجاد مسمومیت کند اما این دلیل وحشت موجود در سراسر دنیا از این ماده نیست. برای روشن شدن این موضوع توضیح مختصری در مورد وضعیت عنصر رادیواکتیو اوروانیم در صنایع هستهای مورد نیاز است.
- غنیسازی اوانیوم: در این فرایند اورانیوم-۲۳۸ با کمک روشهایی تبدیل به اورانیوم-۲۳۵ میشود. این اورانیوم غنی شده در صنایع هستهای به کار گرفته میشود.
- تبدیل به پلوتونیوم: این فرایند در راکتورهای آب سنگین رخ میدهد. بهصورتی که اورانیوم-۲۳۸ تحت بمباران نوترونی قرار میگیرد. برخی از اتمهای اورانیوم نوترون را به هسته خود جذب کرده و تبدیل به پلوتونیوم-۲۳۹ میشوند.
در زمان جنگ جهانی دوم، دانشمندان آلمانی و انگلیسی به این فرایند آگاه شدند و دانستند که میتوان از آن در تولید سلاحهای هستهای استفاده کرد. از آنجا که پتانسیل تولید سلاحهای هستهای تا به امروز نیز وجود دارد، آژانس بینالمللی انرژی اتمی بر راکتورهای هستهای در کشورهای مختلف نظارت میکند.
آب سنگین در بدن انسان
نوشیدن آب سنگین

تاثیر آب سنگین بر سیستم های بیولوژیکی
ایزوتوپهای مختلف عنصرهای شیمیایی میتوانند از خود ویژگیهای شیمیایی متفاوتی بروز دهند اما این تفاوتها چنان اندک است که بهطور معمول تفاوتی در اثر بیولوژیکی آنها ایجاد نمیکند. با این حال از آنجا که جرم دوتریم نسبت به هیدروژن دو برابر میشود تغییرات بزرگتری نیز مورد انتظار است. مطالعاتی در این زمینه صورت گرفته است که در ادامه به بررسی آن خواهیم پرداخت.

تاثیر آب سنگین بر حیوانات

مسمومیت با آب سنگین
برای اینکه ۲۵٪ تا ۵۰٪ آب بدن انسان دوتره شود، باید مقدار بسیار زیادی آب سنگین مصرف کند و این اتفاق نادر است. برای اینکه فرد مسموم شود و اولین علائم مسمومیت را از خود نشان دهد نیاز است که چندین روز متناوب تنها از منبع آب سنگین آن هم به میزان زیاد استفاده کند.

در مطالعات انسانی دوزهای خوراکی در حد گرم از آب سنگین به افراد داده میشود. گفتیم که از هر ۶۴۰۰ اتم هیدروژن یکی به صورت دوتریم است بنابراین یک فرد ۵۰ کیلوگرمی با بدنی متشکل از ۳۲ کیلوگرم آب، در خود آنقدری دوتریم دارد که ۵٫۵ گرم آب سنگین داشته باشد. بنابراین برای دوبرابر کردن میزان دوتریم بدن انسان به ۵٫۵ گرم آب سنگین نیاز است.
لزوم آگاهی
به دلیل اطلاعرسانی ناکافی بسیاری افراد تصور دارند که آب سنگین رادیواکتیو است. این باور غلط است زیرا میدانیم از بین ۳ ایزوتوپ هیدروژن تنها تریتیوم رادیواکتیو است و دوتریم این ویژگی را ندارد. از آنجا که آب سنگین میزان بسیار کمی تریتیوم در خود دارد، درست مانند آب معمولی که حاوی مقادری ناچیزی از آن است، رادیواکتیو نیست.

آب سنگین در تاریخ
آب سنگین اولین بار در سال ۱۹۳۲ و تنها چند ماه بعد از کشف دوتریم تولید شد. با کشف واکنش شکافت هستهای در سال ۱۹۳۸ و لزوم استفاده از تعدیلکننده نوترون که باعث به دام افتادن آنها میشد، از آب سنگین در تحقیقات انرژی هستهای بهره گرفته شد. از همان زمان آب سنگین یکی از اجزای حیاتی در راکتورها، چه راکتورهای تولید انرژی چه آنها که در تهیه ایزوتوپهای لازم برای سلاحهای هستهای کاربرد دارند، بوده است.
مزیت استفاده از این راکتورها این است که میتوان در آنها از اورانیوم طبیعی بهره برد، در نتیجه نیاز به استفاده از آرامکننده گرافیت و روبهرو شدن با خطرهای آن از بین میرود. بیشتر راکتورهای امروز از اورانیوم غنی شده و آب معمولی به عنوان تعدیلکننده استفاده میکنند.

کشف آب سنگین
دانشمند برنده جایزه نوبل، هارولد یوری در سال ۱۹۳۱ وجود دوتریم را کشف کرد و سپس توانست آن را در ساختار مولکول آب غنیسازی کند. استاد او، گیلبرت نیوتون لوییس در سال ۱۹۳۳ اولین نمونه آب سنگین خالص را از روش الکترولیز به دست آورد. در سالهای بعد از آب سنگین در مطالعات زیستی و برای بررسی عملکرد آن در بدن نیز استفاده شد. تولید عمده این ماده در سالهای اخیر و در مطالعات هستهای بوده است که در ادامه به بررسی آن خواهیم پرداخت.

آب سنگین در چه کشورهایی تولید می شود ؟
در سال ۱۹۳۴ شرکت تولید کننده آلومینیوم «نورسک هیدرو» اولین جایی بود که به تولید آب سنگین در مقیاس صنعتی پرداخت و باعث شد نام نروژ در ابتدای لیست کشورهای تولید کننده آب سنگین قرار بگیرد. در سال ۱۹۴۰ با هجوم آلمان نازی به نروژ این تسهیلات تولید، به اشغال در آمد. سپس در ابتدای دهه چهل متفقین نیز به این رقابت پیوستند و در سال ۱۹۴۴ پروژه منهتن توانست ۲۰ تن از این مایع باارزش را تولید کند. این مقدار برای پر کردن یک راکتور هستهای آب سنگین بیش از نیاز بود.

در برنامه سلاح هستهای آمریکا بیشتر از جایگزین آب سنگین یعنی گرافیت در راکتورهای هستهای استفاده میشود اما تولید آب سنگین همچنان برای موارد استفاده دیگر از دهه ۴۰ ادامه دارد. در حال حاضر کانادا و هند بیشترین آب سنگین جهان را تولید میکنند و از این آب سنگین برای تولید برق نیز بهره میبرند. ردههای پایینتر تولید آب سنگین به این کشورها اختصاص دارد.
- آرژانتین
- ایران
- رومانی
- روسیه
آب سنگین اراک
شروع به ساخت نیروگاه تولید آب سنگین در ایران در شهر خنداب استان اراک در سال ۱۳۷۴ اجرا شد. ابتدا قرار بود این نیروگاه در استان اصفهان بنا شود اما بعد اراک برای این کار در نظر گرفته شد. هدف از تولید آب سنگین بهرهبرداری از آن به تعدیلکننده و سردکننده فرایند غنیسازی اورانیوم بود.

سوالات متداول
در ادامه، به برخی از سوالات متداول پیرامون آب سنگین پاسخ میدهیم.
فرمول شیمیایی آب سنگین چیست ؟
فرمول شیمیایی آب سنگین بهصورت است.
آیا آب سنگین رادیو اکتیو است ؟
خیر، آب سنگین رادیواکتیو نیست. از آنجا که بیشتر مورد استفاده این مولکول در صنایع هستهای است به اشتباه آن را رادیواکتیو تصور میکنند. مقدار بسیار ناچیزی که از تریتیوم در آب سنگین وجود دارد، در آب معمولی نیز هست. بنابراین از این نظر با یکدیگر تفاوتی ندارند. با این حال آبی که به عنوان خنککننده در نیروگاههای هستهای مورد استفاده قرار میگیرند به دلیل بمباران دوتریم توسط نوترون حاوی مقدار تریتیوم بیشتری هستند.
آب سنگین چگونه تولید می شود ؟
آب سنگین از الکترولیز آب حاوی فلزهای قلیایی به دست میآید.
در الکترولیز تولید آب سنگین از چه آند، کاند و الکترولیتی استفاده می شود ؟
الکترولیت آب حاوی فلزهای قلیایی، آند ورقه نیکل حفرهدار و کاتد مفتول فولادی است.
نقطه جوش آب سنگین چند است ؟
نقطه جوش آب سنگین کمی بالاتر از آب معمولی و ۱۰۱٫۴ درجه سانتیگراد است.
کاربرد آب سنگین چیست ؟
از این آب به عنوان تعدیلکننده نوترون در راکتور هستهای استفاده میشود. همچنین در طیفسنجی روزونانس مغناطیس هستهای هیدروژن کاربرد دارد.
آیا می توان به گیاهان آب سنگین داد ؟
خیر، گیاهان اگر تنها با آب سنگین آبیاری شوند، رشد نمیکنند و در نهایت میمیرند زیرا سلولها یوکاریتی در حضور آب سنگین امکان تقسیم ندارند.
فرمول شیمیایی آب فوق سنگین چیست ؟
آب فوق سنگین با فرمول شیمیایی نشان داده میشود.
آیا آب سنگین سمی است ؟
خیر از آنجا که آب سنگین حاوی دوتریم غیر رادیواکتیو است، سمی نیست اما مصرف مقادیر زیاد این آب باعث بروز علائمی مانند افت فشار خون و سرگیجه میشود.
چرا یخ حاصل از آب سنگین روی آب معمولی نمی ماند ؟
از آنجا که چگالی آب سنگین از آب معمولی بیشتر است، یخ آب سنگین در لیوان آب معمولی به زیر آب میرود.
آب در چه حالتی رادیواکتیو است ؟
آب معمولی و آب سنگین رادیواکتیو نیستند اما آب فوق سنگین که حاوی تریتیوم باشد به دلیل رادیواکتیو بودن ایزوتوپ تیریتیوم، رادیواکتیو است.
فرمول شیمیایی آب نیمه سنگین چیست ؟
فرمول شیمیایی آب نیمهسنگین بهصورت است.
آب سنگین چه زمانی کشف شد ؟
از آنجا که آب سنگین به میزان بسیار کمی در طبیعت وجود دارد بهتر است برای آن به جای «کشف» از «جداسازی» استفاه کنیم. دوتریم در سال ۱۹۳۱ کشف شد و در پی آن اولین نمونه آب سنگین خالص دو سال بعد یعنی در ۱۹۳۳ تولید شد.
جمع بندی
در این مطلب متوجه شدیم که آب سنگین چیست و چه موارد کاربردی دارد. همچنین در مورد ویژگیهای شیمیایی و فیزیکی آن صحبت کردیم و روش تهیه آن را مورد بررسی قرار دادیم. در مورد تاثیر آب سنگین بر سیستمهای زیستی از جمله بدن انسان صحبت کردیم و به سوالات پرتکرار در این زمینه پاسخ دادیم.
مطالب مجله فرادرس را در جستجوی گوگل سریعتر ببینید














درود فراوان بر شما، ممنون برای مطالب بسیار خوبتان. ببخشید پرسشی داشتم، در بخش تولید آب سنگین به روش الکترولیز یا برقکافت، منظور از عبارت “این فرایند الکترولیز به کمک عبور گاز کربن دی اکسید خنثی میشود و در پایان واکنش، آب سنگین به دست میآید.” چیست؟ یعنی باید به الکترولیت در حال انجام الکترولیز از طریقی گاز کربن دی اسکید وارد کنیم؟ یاباید عمل دیگری را انجام دهیم؟ ممنون می شوم اگر ارهنمایی ام کنید؟
با سلام خدمت شما؛
با عبور کربن دی اکسید از آب، ماده کربنیک اسید H2CO3 تولید میشود و به این شکل آب تبدیل به یک الکترولیت میشود. با وجود الکترولیت تولید شده و وجود کاتد و آند مناسب، فرایند الکترولیز آغاز میشود. با تکرار چندین باره این واکنش در نهایت آب سنگین خالص به دست میآید.
با تشکر از همراهی شما با مجله فرادرس.
علی عالی بود و فوق العاده روان و قابل فهم
خوب و روان بود، ولی ای کاش کمی از اثرات آب سبک DDW هم می نوشتید.
مطالب عالی بود فقط یک اشکال دیدم این بود که در قسمتی متاسفانه با کمال تعجب دیدم نو شته بود اب در حجم زیاد ابی هست که هیچ وقت اینطور نیست در حجم زیاد هم اب بی رنگ است و فقط در طبیعت هست که با انعکاس اسمان اینطور جلوه کند و اگر اسمانی مطرح نباشد همان بیرنگی خود را دارد با اینحال خیلی مطالب سودمند بود و علاقه داشتم در باره اب سنگین اطلاعاتی داشته باشم
با سلام؛
برای درک آبی باید به نمودار جذب آب معمولی و آب سنگین رجوع شود که هردو نموداری مشابه دارند با این تفاوت که این نمودار در آب سنگین، به سمت طولموجهای بلندتر جابهجا شده است و رنگ آب سنگین نیز بیرنگ خواهد بود.
با تشکر از همراهی شما با مجله فرادرس و ارائه بازخورد شما