کاتیون و آنیون – به زبان ساده

مطالب مجله فرادرس را در جستجوی گوگل سریعتر ببینید
کاتیون چیست؟
اگر پروتون بیشتری نسبت به الکترون داشته باشیم، یک کاتیون تشکیل میشود که بار خالص مثبت دارد. به عبارت دیگر، برای تشکیل کاتیون باید یک یا چند الکترون از دست بدهیم که به طور معمول، این الکترونها توسط اتم دیگری با «الکترونخواهی» (Electron Affinity) بیشتر جذب میشود.

آنیون چیست؟

تفاوت بین کاتیون و آنیون
تفاوتهای اصلی ببین کاتیون و آنیون را در جدول زیر مشاهده میکنید. اتمهای فلزی، برخی از الکترونهای خود را با قدرت کمتری در اطراف خود نگه داشتهاند. در نتیجه، تمایل به از دست دادن الکترون و تشکیل کاتیون دارند. به عکس، بیشتر اتمهای نافلزی، الکترونها را با قدرت بیشتری نسبت به فلزات جذب میکنند و بنابراین، آنیون تشکیل میدهند. در نتیجه، زمانی که دو اتم فلزی و نافلزی با یکدیگر ترکیب شوند، اتم نافلزی تمایل دارد تا یک یا چند الکترون از اتم فلزی را به خود جذب کند تا به این ترتیب، یونهای مثبت و منفی تشکیل شوند.
| کاتیون | آنیون | |
| بار الکتریکی | مثبت | منفی |
| الکترود متصل شده به آن | کاتد (منفی) | آند (مثبت) |
| نحوه تشکیل | توسط اتم فلزی | اتمهای نافلزی |
| مثال | سدیم ، آهن | کلرید ، سولفات $$(SO _ $ ^ {2-})$$ |
کاتیون و آنیون در جدول تناوبی
یادگیری شیمی و شناخت رفتار یونها با فرادرس
شناخت کاتیونها و آنیونها تنها به تشخیص بار مثبت و منفی یونها محدود نمیشود. این ذرات در شکلگیری ترکیبهای یونی، انتقال بار الکتریکی و بسیاری از واکنشهای شیمیایی نقش دارند. برای درک عمیقتر این موضوعات، لازم است با شاخههای مختلف شیمی آشنا شویم. مجموعه آموزش دروس شیمی با ارائه دورههایی در زمینه شیمی معدنی، شیمی تجزیه، الکتروشیمی و ترمودینامیک مهندسی شیمی، مسیر مناسبی برای یادگیری این مباحث فراهم میکند.
اگر میخواهید دانش خود را در این حوزه توسعه دهید، میتوانید آموزشهای معرفی شده در ادامه را بررسی کنید.
- آموزش روش های نوین سنتز ترکیبات آلی
- آموزش استریوشیمی، شیمی فضایی
- آموزش شناسایی ترکیبات آلی، به صورت جامع و کاربردی
- آموزش رایگان یون چیست؟ بررسی انواع، نحوه تشکیل و پیوند یونی
آنیون و کاتیون در الکتروشیمی

یونهای تک اتمی
اتمها را میتوان از طریق بمباران پرتوها یونیزه کرد اما در حالت سادهتر نیز این اتفاق از طریق انتقال الکترونها بین اتمها یا مولکولها اتفاق میافتد. این انتقال الکترونی برای رسیدن به حالت پایدار الکترونی و پیروی از قاعده اکتت صورت میگیرد.
البته برای اینکه سدیم، از قاعده اکتت پیروی کند میتوانست ۷ الکترون جذب کند اما حذف یک الکترون، بسیار سادهتر از جذب ۷ الکترون خواهد بود. در نتیجه، اتم سدیم در همه حالتها، برای رسیدن به پایداری، الکترون از دست میدهد.
در مقابل، اتم کلر، در لایه ظرفیت خود هفت الکترون دارد و برای رسیدن به آرایش پایدار گاز نجیب، تنها به یک الکترون نیاز دارد و با این کار به آنیون تبدیل خواهد شد. یونش کلر را نیز به صورت زیر نشان میدهیم:
با ترکیب این دو خاصیت، یعنی از دست دادن الکترون سدیم و دریافت الکترون توسط کلر، شاهد یک واکنش خواهیم بود. با ترکیب این دو اتم خنثی و تبادل الکترون، هر دو کاتیون و آنیون تشکیل شده، با تشکیل یک پیوند یونی، به یکدیگر متصل میشوند و شبکه بلوری را تشکیل میدهند که به نمک طعام معروف است. این واکنش را در زیر مشاهده میکنید:
یونها و مولکولهای چنداتمی

نحوه نمایش کاتیون و آنیون
پیشتر در خصوص نحوه نمایش کاتیون و آنیون صحبت کردیم اما در این بخش میخواهیم توضیح دقیقتری را به همراه مثالهای بیشتر مطرح و شکلهای مختلف نمایش کاتیون و آنیون را بررسی کنیم.
نمایش اعداد اکسایش
جمعبندی
در این آموزش، مفهوم کاتیون و آنیون را مورد بررسی قرار دادیم. دیدیم که در حقیقت، کاتیون و آنیون نوعی از یک یون با بار مخالف هستند. اگر بار خالص مثبت داشته باشیم، کاتیون و اگر بار خالص منفی داشته باشیم، آنیون خواهیم داشت. همچنین، نحوه نمایش کاتیون و آنیون را در نماد شیمیایی عنصر نشان دادیم و این نمایش را در مولکولها و یونهای چنداتمی نیز مورد بررسی قرار دادیم و به کمک یک جدول، به بررسی تفاوتهای آنیون و کاتیون پرداختیم.
آزمون کاتیون و آنیون
۱. چه عاملی سبب میشود یک اتم کاتیون یا آنیون شود و این موضوع چگونه به تعداد پروتون و الکترون مربوط است؟
برتری تعداد پروتون از الکترون باعث ایجاد کاتیون و برتری تعداد الکترون منجر به آنیون میشود.
افزایش تعداد نوترون نسبت به پروتون موجب تشکیل کاتیون و بالعکس آنیون خواهد شد.
برتری تعداد نوترون و پروتون نسبت به الکترون فقط روی پایداری یون تاثیر میگذارد.
افزایش تعداد پروتون نسبت به نوترون باعث تشکیل آنیون و افزایش نوترون باعث کاتیون میشود.
اگر تعداد پروتون در یک اتم بیشتر از تعداد الکترون باشد، بار مثبت ایجاد و کاتیون تشکیل میشود. اگر تعداد الکترون از پروتون بیشتر شود، اتم بار منفی یافته و آنیون خواهد شد. موضوع مهم، نسبت پروتون به الکترون است و تغییر در تعداد نوترون تاثیری بر کاتیون یا آنیون شدن ندارد.
۲. در واکنش بین سدیم (Na) و کلر (Cl)، با توجه به جایگاه این عناصر در جدول تناوبی، الکترون چگونه منتقل میشود و چه یونهایی تشکیل میشوند؟
هر دو عنصر الکترون دریافت میکنند و یون منفی تشکیل میدهند.
سدیم یک الکترون به کلر میدهد، Na⁺ و Cl⁻ تشکیل میشود.
سدیم یک الکترون از کلر میگیرد، Na⁻ و Cl⁺ تشکیل میشود.
سدیم دو الکترون به کلر میدهد، Na²⁺ و Cl²⁻ ایجاد میشود.
وقتی سدیم (یک فلز قلیایی) و کلر (یک هالوژن) با هم واکنش میدهند، سدیم تمایل دارد یک الکترون خود را از دست بدهد و به کاتیون با بار مثبت (Na⁺) تبدیل شود. کلر نیز الکترون جذب میکند و به آنیون با بار منفی (Cl⁻) تبدیل میشود. این رفتار مربوط به موقعیت آنها در جدول تناوبی و قاعده اکتت است.
۳. در ترکیب یونی چگونه تعادل بار الکتریکی بین کاتیون و آنیون باعث خنثی شدن ترکیب میشود؟
کاتیون و آنیون هر دو با از دست دادن الکترون، بار خود را برابر میکنند.
هر اتم کلسیم با یک اتم کلر ترکیب میشود تا تعادل بار برقرار شود.
آنیون بار مثبت کاتیون را افزایش میدهد تا کل ترکیب منفی شود.
کاتیون دو بار مثبت را تامین میکند و دو آنیون هر کدام یک بار منفی را جبران میکنند.
در ترکیب ، یون دارای دو بار مثبت است و دو یون هرکدام یک بار منفی دارند. بنابراین مجموع بار مثبت و منفی با هم برابر میشود و ترکیب حالت خنثی پیدا میکند.
۴. در نمادگذاری یونهای تکاتمی و یونهای چنداتمی، چه تفاوتی در نحوه نوشتن بار و عدد اکسایش وجود دارد؟
یونهای چنداتمی فقط با علامت + یا - و بدون هیچ عددی نمایش داده میشوند.
در هر دو نوع یون، عدد اکسایش همیشه قبل از نماد عنصر نوشته میشود.
برای یون تکاتمی، بار در پرانتز بعد از نام عنصر میآید اما برای یون چنداتمی عدد اکسایش نوشته میشود.
بار روی یون تکاتمی مستقیم بعد از نماد عنصر میآید و برای عدد اکسایش فلزات واسطه از عدد رومی کنار نام استفاده میشود.
در نمایش یون تکاتمی، بار الکتریکی مستقیما بعد از نماد شیمیایی قرار میگیرد و اگر یون دو یا چند بار داشته باشد، ترتیب نوشتن علامت (مانند 2+) اهمیت دارد. برای فلزات واسطه، عدد اکسایش معمولا با عدد رومی کنار نام عنصر ذکر میشود. برخلاف این، در یونهای چنداتمی استفاده از عدد رومی مرسوم نیست و فقط علامت بار قرارداده میشود.
مطالب مجله فرادرس را در جستجوی گوگل سریعتر ببینید















قسمت اعدا رومیش کامل و….
ممنون
از نظر مطالعه خوب به نظر میاد
از نظر مطالعه خوب به نظر میاد ولی خیلی تحقیق نشده