علوم پایه , فیزیک 327 بازدید

در راستای تکمیل مجموعه مقالات مجله فرادرس در خصوص طیف الکترومغناطیسی، در نظر داریم تا با زبانی ساده به ناحیه مادون قرمز (Infrared) از طیف مذکور بپرداریم. در زبان فارسی، ناحیه مادون قرمز به فروسرخ نیز معروف است.

infrared
شکل (۱): تصویری از دوربین‌ حرارتی که بر اساس ثبت امواج مادون قرمز کار می‌کند.

مقدمه‌ای بر امواج مادون قرمز

امواج یا تابش‌های مادون قرمز یا به اختصار IR، ماهیتی الکترومغناطیسی داشته که بین دو ناحیه امواج رادیویی فرکانس بالا (مایکروویو) و ناحیه مرئی قرار گرفته‌اند. با توجه به طیف الکترومغناطیسی، بدیهی است که طول موج امواج مادون قرمز (ّIR) از ناحیه مرئی بیشتر است و در نتیجه ساختار چشم انسان قادر به تشخیص یا دیدن این امواج نیست.

در علم فوتونیک، به مجموعه ۳ ناحیه مادون قرمز (Infrared)، ناحیه مرئی (Visible) و فرابنفش (Ultraviolet)، ناحیه اپتیکی می‌گویند. از آنجایی که واژه اپتیک (Optic) را غالباً نور معنی می‌کنند، به امواج یا تابش مادون قرمز (IR)، نور مادون قرمز نیز می‌گویند. طول موج و فرکانس ناحیه اپتیکی در شکل زیر نشان داده است.

امواج اپتیکی
شکل (۲): ناجیه اپتیکی شامل سه ناحیه مادون قرمز (Infrared)، مرئی (Visible) و فرابنفش (Ultraviolet) می‌شود.

طول موج ناحیه مادون قرمز (فروسرخ) از حدود ۱ میلی‌متر در فرکانس ۳۰۰ گیگاهرتز شروع و تا لبه طول موج قرمز ناحیه مرئی در فرکانس ۴۳۰ تراهرتز گسترش می‌یابد. توجه داشته باشید که تعیین دقیق مرز بین ناحیه‌های طیف الکترومغناطیسی در اکثر مراجع با یکدیگر متفاوت است. به طور مثال برخی مراجع امواج میلی‌متری و تراهرتز را به دلیل کاربرد‌هایی خاص، علی‌رغم محدوده طول موجی بسیار کم در طیف الکترومغناطیسی، خود ناحیه‌ای جداگانه به حساب می‌آورند. به طور کلی محدوده طول موج و فرکانس‌های طیف الکترومغناطیسی را در می‌توان در جدول زیر خلاصه کرد.

نام ناحیه طول موج فرکانس انرژی فوتون
گاما کمتر از $$۰.۰۱\ nm$$ بیشتر از $$۳۰\ EHz$$ بیشتر از $$۱۲۴\ keV$$
پرتو ایکس $$۰.۰۱\ nm\ \sim\ 10\ nm$$ $$۳۰\ EHz\ \sim\ 30\ PHz$$ $$۱۲۴\ keV\ \sim\ 124\ eV$$
فرابنفش $$۱۰\ nm\ \sim\ 400\ nm$$ $$۳۰\ PHz\ \sim\ 790\ THz$$ $$۱۲۴\ eV\ \sim\ 3.3\ eV$$
مرئی $$۴۰۰\ nm\ \sim\ 700\ nm$$ $$۷۹۰\ THz\ \sim\ 430\ THz$$ $$۳.۳\ eV\ \sim\ 1.7\ eV$$
مادون قرمز $$۷۰۰\ nm\ \sim\ 1\ mm$$ $$۴۳۰\ THz\ \sim\ 300\ GHz$$ $$۱.۷\ eV\ \sim\ 1.24\ meV$$
مایکروویو یا ریز موج $$۱\ mm\ \sim\ 1\ m$$ $$۳۰۰\ GHz\ \sim\ 300\ MHz$$ $$۱.۲۴\ meV\ \sim\ 1.24\ \mu eV$$
رادیویی $$۱\ m\ \sim\ 100,000\ km$$ $$۳۰۰\ MHz\ \sim\ 3\ Hz$$ $$۱.۲۴\ \mu eV\ \sim\ 12.4\ feV$$
طیف الکترومغناطیسی
شکل (۳): طیف الکترومغناطیسی از فرکانس‌های پایین در امواج رادیویی شروع و تا فرکانس‌های بالا در امواج گاما امتداد پیدا می‌کند.

در دو مقاله «جسم سیاه» و «طیف الکترومغناطیسی» دیدیم که اجسام در دماهای مختلف تابش الکترومغناطیسی داشته که بسته به دمای جسم، فرکانس یا طول موج تابش متفاوت است. به طور طبیعی، بیشتر تابش‌های ساطع شده از اجسام در دمای اتاق، در محدوده ناحیه مادون قرمز است. امواج مادون قرمز مانند دیگر امواج الکترومغناطیسی دارای انرژی تابشی بوده که در تفسیر کوانتومی، به آن‌ها فوتون (بسته انرژی) نسبت می‌دهند. این امر، اساس کار دوربین‌های تصویربرداری حرارتی است. دوربین‌های مذکور در واقع آشکارساز‌های امواج مادون قرمز هستند. اگر در تصاویر مختلف دیده باشید، هرچه دمای جسم بیشتر باشد، در دوربین به صورت قرمز‌تر یا زردتر نشان داده می‌شود.

دوربین حرارتی
تصویر (۴): نمونه‌ای از تصویر دوربین‌های حرارتی (ترموگرافی)

تابش‌های مادون قرمز (Infrared radiation) در حدود سال ۱۸۰۰ میلادی توسط ستاره‌شناسی به نام ویلیام هرشل (William Herschel) کشف شد. وی به هنگام کار روی دماسنج، نوعی از تابش نامرئی را کشف کرد که انرژی کمتری نسبت به نور قرمز از ناحیه مرئی داشتند.

William Herschel
تصویر (۵): ویلیام هرشل

امروزه می‌دانیم که بیشترین سهم از انرژی خورشید به صورت تابش‌های مادون قرمز به زمین می‌رسند که این امواج تاثیرات بسیار زیادی در آب و هوای زمین دارند. در شکل (۶)، میزان شفافیت اتمسفر زمین برای ناحیه‌های مختلف نشان داده شده است. همان‌طور که در شکل مشخص است، جهت مطالعه امواج تابش شده از فضا که فرکانسی جز ناحیه رادیویی دارند، نیاز به ماهواره‌هایی است که خارج از جو زمین قرار گرفته باشند. چرا که اتمسفر (جو) زمین به عنوان یک فیلتر عمل کرده و اجازه وارد شدن این امواج به زمین را نمی‌دهد. این امر به (Atmospheric Opacity) به معنی تحت الفظی شفافیت اتمسفر در قبال امواج الکترومغناطیسی است.

توجه شود که واژه شفافیت در فیزیک کلمه‌ای عمومی بوده و می‌تواند برای تمامی طیف‌های الکترومغناطیسی به کار رود. به طور مثال یک دیوار برای امواج رادیویی شفاف و برای امواج مرئی کدر یا جاذب است. یا همانند شکل (۴)، کیسه مشکی در مقابل امواج مادون قرمز شفاف است. همان‌طور که در شکل (۶) مشاهده می‌کنید، امواج مادون قرمز نیز به طور کامل به زمین ورود نمی‌کنند و جهت مطالعه امواج مادون قرمز ناشی از اجرام فضایی، نیاز به ماهواره‌هایی در خارج از جو زمین است.

Atmospheric Opacity
شکل (۶): میزان شفافیت اتمسفر (Atmospheric Opacity) برای طول موج‌های مختلف از امواج الکترومغناطیسی

امواج مادون قرمز (IR) می‌توانند توسط مولکول‌هایی که حرکات چرخشی و ارتعاشی انجام می‌دهند، جذب و یا ساطع شوند. اساس کار دستگاه‌های طیف‌سنجی (اسپکتروسکوپی) مادون قرمز استفاده از حالات چرخشی و ارتعاشی مولکول‌ها به هنگام برخورد تابش با فرکانس ناحیه مادون قرمز به آن‌ها است. از دیگرکاربرد‌های امواج مادون قرمز می‌توان به تصویر برداری از جریان خون در رگ‌ها اشاره کرد. همان‌طور که می‌دانید، دمای طبیعی بدن انسان‌ها به غالباً ۳۷ درجه سلسیوس است که طبق شکل (۹) تابش‌هایی در ناحیه مادون قرمز دارد.

تصویر برداری مادون قرمز
تصویر (۷): نمونه‌ای از تصویر پزشکی تهیه شده از بدن انسان توسط اسکنرهای مادون قرمز

در علم نجوم نیز از تلسکوپ و سنسور‌های مادون قرمز، جهت تصویر برداری از ابرهای مولکولی موجود در اطراف سیارات و … استفاده می‌شود. از سنسور‌های مادون قرمز در صنعت نیز برای بررسی و تشخیص نشتی گرمایی در عایق‌ها نیز استفاده می‌کنند.

زیرناحیه‌های مادون قرمز

به طور کلی اشیاء یا چشمه‌های مختلف، امواج مادون قرمز را در طیف وسیع طول موجی ساطع می‌کنند. سنسور‌ها و آشکارسازهای توسعه پیدا کرده توسط دانشمندان تنها قادر هستند ناحیه طول موجی خاصی را پوشش دهند. از این حیث، جهت راحتی کار و استاندارد‌سازی، دانشمندان ناحیه مادون قرمز را به زیرناحیه‌هایی به قرار زیر تقسیم‌بندی کرده‌اند. توجه داشته باشید که جدول زیر کلی‌ترین تقسیم‌بندی است.

نام زیرناحیه نمایش اختصاری محدوده طول موج محدوده فرکانسی محدوده انرژی فوتون وابسته محدوده دمایی
مادون قرمز نزدیک (Near infrared) NIR & IR – A $$۰.۷۵\ \sim\ 1.4\ \mu m$$ $$۲۱۴\ \sim\ 400\ THz$$ $$۸۸۶\ \sim\ 1653\ meV$$ $$۳۵۹۱\ \sim\ 1797\ ^\circ C$$
مادون قرمز با طول موج کوتاه (Short wavelength infrared) SWIR & IR – B $$۱.۴\ \sim\ 3\ \mu m$$ $$۱۰۰\ \sim\ 214\ THz$$ $$۴۱۳\ \sim\ 886\ meV$$ $$۱۷۷۹\ \sim\ 693\ ^\circ C$$
مادون قرمز با طول موج متوسط (Mid wavelength infrared) NWIR & IR – C $$۳\ \sim\ 8\ \mu m$$ $$۳۷\ \sim\ 100\ THz$$ $$۱۵۵\ \sim\ 413\ meV$$ $$۶۹۳\ \sim\ 89\ ^\circ C$$
مادون قرمز با طول موج بلند (Long wavelength infrared) LWIR & IR – C $$۸\ \sim\ 15\ \mu m$$ $$۲۰\ \sim\ 37\ THz$$ $$۸۳\ \sim\ 155\ meV$$ $$۸۹\ \sim\ -80\ ^\circ C$$
مادون قرمز دور (Far infrared) FIR $$۱۵\ \sim\ 1000\ \mu m$$ $$۰.۳\ \sim\ 20\ THz$$ $$۱.۲\ \sim\ 83\ meV$$ $$-۸۰\ \sim\ -270.15\ ^\circ C$$

لازم به ذکر است که دو ناحیه NIR و SWIR در برخی مراجع به مادون قرمز بازتابی (reflected infrared) موسوم هستند. همچنین دو ناحیه NWIR و LWIR، مادون قرمز حرارتی (thermal infrared) خوانده می‌شوند.

طبق استاندارد بین‌المللی کمیسیون روشنایی (International Commission on Illumination) به اختصار CIE (اختصار به فرانسوی)، ناحیه مادون قرمز طبق جدول زیر به ۳ زیر ناحیه تقسیم بندی می‌شود.

نمایش اختصاری طول موج فرکانس
IR – A $$۰.۷\ \mu m\ \sim\ 1.4\ \mu m$$ $$۲۱۵\ THz\ \sim\ 430\ THz$$
IR – B $$۱.۴\ \mu m\ \sim\ 3\ \mu m$$ $$۱۰۰\ THz\ \sim\ 215\ THz$$
IR – C $$۳\ \mu m\ \sim\ 1000\ \mu m$$ $$۳۰۰\ THz\ \sim\ 100\ THz$$

همچنین طبق استاندارد جهانی $$ISO\ 20473$$، ۳ زیر ناحیه زیر را داریم.

نام اختصار محدوده طول موجی
مادون قرمز نزدیک (Near Infrared) NIR $$۰.۷۸\ \sim\ 3\ \mu m$$
مادون قرمز میانی (Mid Infrared) MIR $$۳\ \sim\ 50\ \mu m$$
مادون قرمز دور (Far Infrared) FIR $$۵۰\ \sim\ 1000\ \mu m$$

طبق تقسیم‌بندی نجومی، سه ناحیه زیر برای مقاصد نجومی به کار می‌روند.

نام اختصار محدوده طول موجی
مادون قرمز نزدیک (Near Infrared) NIR $$(۰.۷\ -\ ۱)\ \sim\ 5\ \mu m$$
مادون قرمز میانی (Mid Infrared) MIR $$۵\ \sim\ (25\ -\ 40) \ \mu m$$
مادون قرمز دور (Far Infrared) FIR $$(۲۵\ -\ ۴۰)\ \sim\ (200\ -\ 350) \ \mu m$$

لازم به ذکر است که در علم نجوم نیز تقسیم‌بندی فوق جامع نبوده و دانشمندان بسته به مقدار پارامتر دما و محیط‌های مختلف در فضا، از تقسیم‌بندی ‌های دقیق‌تری در مقالات خود استفاده می‌کنند. رایج‌ترین سیستم فوتومتری مورد استفاده در علم نجوم،‌ استفاده از حروف بزرگ لاتین براساس فیلترهای استفاده شده است. غالباً از حروف H، J، I و K برای طول موج‌های مادون قرمز نزدیک (NIR) و از حروف N، M، L و Q برای طول موج‌های مادون قرمزی میانی (MIR) استفاده می‌شوند.

در صنعت مخابرات فیبر نوری، غالباً از LED و لیزرها به عنوان فرستنده اطلاعات استفاده می‌کنند که طول موجی در ناحیه مادون قرمز دارند.

مخابرات نوری
تصویر (۸): نمایی از یک دیود لیزر کوپل شده به فیبر نوری که در طول موج مخابراتی ۱۵۵۰ نانومتر کار می‌کند. طول موج مذکور در ناحیه مادون قرمز قرار دارد.

بسته به نوع و ساختار فیبر نوری مورد استفاده در انواع کاربردها، ۶ ناحیه یا به اصطلاح ۶ باند مخابرات نوری به قرار زیر وجود دارد:

باند توصیف باند محدوده طول موجی
O Original $$۱۲۶۰\ \sim\ 1360\ nm$$
E Extended $$۱۳۶۰\ \sim\ 1460\ nm$$
S Short wavelength $$۱۴۶۰\ \sim\ 1530\ nm$$
C Conventional $$۱۵۳۰\ \sim\ 1565\ nm$$
L Long wavelength $$۱۵۶۵\ \sim\ 1625\ nm$$
U Ultralong wavelength $$۱۶۲۵\ \sim\ 1675\ nm$$

لازم به ذکر است که در شبکه‌های نوری با مسافت طولانی، که به شبکه‌های FTTX\FTTH معروف هستند، غالباً از دیود لیزر‌هایی که در باند C کار می‌کنند استفاده می‌شود.

گرما

از آنجایی که امواج الکترومغناطیسی ساطع شده از لامپ‌های فیلمانی یا اجسام داغ نظیر بخاری‌های المنتی طول موجی در محدوده مادون قرمز دارند، به امواج مادون قرمز، تابش یا پرتو‌های گرمایی نیز می‌گویند. همان‌طور که در مقاله «جسم سیاه در فیزیک — به زبان ساده» مشاهده کردیم، اجسام می‌توانند در هر دمایی تابش داشته باشند و طول موج وابسته به این تابش طبق «قانون جابجایی وین» (Wien’s displacement law) برابر با مقدار زیر است:

$${\displaystyle \lambda _{\text{max}}={\frac {2.897771955…×۱۰^{-۳}}{T}}}$$

رابطه فوق بیان می‌کند که هرچه دمای جسمی بالاتر رود، طول‌ موج تابش شده از آن کمتر می‌شود. از آنجایی که طول موج با فرکانس رابطه عکس دارد ($$f=\frac{c}{\lambda}$$)، هرچه دمای جسم بالاتر باشد، فرکانس موج الکترومغاطیسی تابش شده از آن، بیشتر می‌شود.

دمای تابش امواج الکترومغناطیسی
شکل (۹) : دمای تابش امواج الکترومغناطیسی و محدوده فرکانس متناظر با آن

مطابق با شکل (۹) می‌توانیم بگوییم که اگر جسمی دمایش به مقادیر درج شده در شکل برسد، تابشی در فرکانس مربوطه خواهد داشت. همان‌طور که از شکل مشخص است، در دماهای معمولی روی سطح زمین، اجسام تابش‌هایی گرمایی یا حرارتی (فرکانس مادون قرمز) دارند. همان‌طور که از مبانی ترمودینامیک می‌دانید، گرما جریانی است که به دلیل اختلاف دما شارش پیدا نمی‌کند. بر خلاف انتقال حرارت یا گرما از طریق سیستم‌های رسانشی حرارتی (ماده با انتقال حرارتی بالا)، تابش‌های گرمایی که ماهیتی الکترومغناطیسی دارند، در خلأ نیز منتشر می‌شوند.

کاربردهای امواج مادون قرمز

همان‌طور که در بخش‌های قبلی مشاهده کردید، دانشمندان برای راحتی کار در کاربردهای مختلف ناحیه مادون قرمز را به زیر ناحیه‌هایی کوچک‌تر تقسیم‌بندی کرده‌اند. پرداختن به تمامی کاربردهای امواج مادون قرمز از حوصله این مقاله خارج بوده و هر کاربرد خود مقاله‌ای جداگانه‌ را طلب می‌کند. در ادامه مهم‌ترین کاربرد‌های امواج مادون قرمز را تیتروار بیان می‌کنیم.

دید در شب (Night Vision)

دوربین‌های دید در شب، همان‌طور که از نامشان مشخص است، جهت تصویر برداری در شب یا به طور کلی مکان‌هایی که نور مرئی کافی وجود ندارد استفاده می‌شوند. این دوربین‌ها غالباً از بالاترین لبه فرکانسی ناحیه مادون قرمز که همپوشانی محدودی با ناحیه مرئی دارد استفاده می‌کنند.

دوریبن دید در شب
شکل (۱۰): نمونه‌ای از تصویر دوربین دید در شب مادون قرمز

این دوربین‌ها فوتون‌هایی از محیط که دارای فرکانسی در محدوده ذکر شده هستند را دریافت کرده و به وسیله فرآیند‌ها شیمیایی و الکتریکی آنها را تقویت می‌کنند. توجه داشته باشید که دوربین‌های مادون قرمز دید در شب را با دوربین‌های حرارتی اشتباه نگیرید. دوربین‌های حرارتی تصویر را بر اساس محدوده دمایی از تابش‌های حرارتی تهیه می‌کنند.

ترموگرافی (Thermography)

از امواج مادون قرمز ساطع شده از یک جسم یا محیط، می‌توان از راه دور دمای آن را مشخص کرد. همچنین می‌توان از محیط با استفاده از تابش‌های حرارتی رسیده به آشکارساز، تصویری کیفی تهیه کرد. چنین تکنیک‌هایی به ترموگرافی معروف هستند. اساس کار دوربین‌های حرارتی نیز همین امر است.

دوربین حرارتی مادون قرمز
شکل (۱۱): نمونه‌ای از تصویر دوربین حرارتی که از فاصله دور می‌تواند دمای قطعه‌ای را مشخص کند.

ردیابی (Tracking)

ردیابی که بیشترین کاربرد آن در امور نظامی است، بر اساس سنسور‌هایی است که امواج مادون قرمز را تشخیص می‌دهند. بدیهی‌ است که موتور موشک‌ها، هواپیما‌ها، ماشین‌ها و … مقدار بسیار زیادی گرما تولید می‌کنند. به عبارت دیگر از آنجایی که موتور گرم می‌شود، شروع به تابش‌های حرارتی می‌کند. همان‌طور که پیش‌تر بیان کردیم، تابش‌های حرارتی، ماهیتی الکترومغناطیسی داشته و در محدوده طول موجی امواج مادون قرمز هستند.

حال به وسیله‌ سنسور‌هایی دقیق که توانایی تشخیص امواج مادون قرمز را داشته باشند، می‌توان روی یک سوژه تمرکز کرد و آن را دنبال کرد. یکی از روش‌های قفل کردن موشک روی یک هدف نظیر هواپیما، همین امر است.

گرمایی (Heating)

همان‌طور که پیش‌تر بیان کردیم، منابع مادون قرمز می‌توانند به عنوان منابعی گرمایشی به کار گرفته شوند. منابع گرمایشی مادون قرمز جهت یخ‌زدایی بال‌های هواپیما، سونا‌های خشک، پخت و پز و … استفاده شوند. از آنجایی که امواج مادون قرمز ماهیتی الکترومغناطیسی دارند، در برخورد با مواد نظیر امواج رادیویی یا مرئی می‌توانند جذب، بازتاب و … شوند. این پدیده‌ها خود تابعی از طول موج یا فرکانس امواج است.

در نتیجه برای افزایش بهره‌وری و جذب حداکثری تابش‌های گرمایی توسط مواد نیاز است تا پارامترهای اساسی ماده و طول موج امواج مادون قرمز (تابش‌های حرارتی) بررسی شوند.

مخابرات نوری (Optical Communications)

همان‌طور که پیش‌تر اشاره کردیم، طول موج‌های معروف مخابرات فیبر نوری (شبکه‌های پهن‌باند FTTX) سه طول موج $$۱۳۱۰\ nm$$، $$۱۴۹۰\ nm$$ و $$۱۵۵۰\ nm$$ هستند. هر سه این طول موج‌ها در ناحیه مادون قرمز قرار دارند. همچنین فرستنده‌های لیزری مورد استفاده در مخابرات نوری فضای آزاد (Free Space Optical Communication) نیز در ناحیه مادون قرمز قرار دارد.

همچنین تکنولوژی‌های جدید اینترنت بی‌سیم بر مبنای نور (Li-Fi) می‌توانند از LEDهای مادون قرمز استفاده کنند. البته از آنجایی که امواج مادون قرمز دیده نمی‌شوند، شدت‌های بالای آن‌ها می‌تواند به ساختار چشم آسیب بزنند. از این رو استفاده از تکنولوژی مادون قرمز مستلزم رعایت کردن یکسری استاندارد‌های مربوطه است.

lifi
شکل (۱۳): طرحی مفهومی از تکنولوژی Li-Fi (اینترنت بی‌سیم نوری) که امنیت بیشتری نسبت به سیستم‌های Wi-Fi دارند.

از LEDهایی که در ناحیه مادون قرمز تابش دارند در کنترل تلویزیون و سایر کنترلرها استفاده می‌شود. از آنجایی که LEDها ویژگی‌های پرتو لیزر را ندارند، برد کمتری دارند.

ریموت کنترل
شکل (۱۴): نمایی از یک فرستنده اطلاعات مادون قرمز در کنترلرها

در تلفن‌های همراه قدیمی نیز درگاه مادون قرمز، جهت تبادل اطلاعات وجود داشت.

اندازه‌گیری فیلم‌های نازک (Thin Film Metrology)

در صنعت نیمه‌هادی‌ها می‌توان از امواج مادون قرمز برای بررسی و به دست آوردن پارامتر‌های بنیادی ویفر‌ها و فیلم‌های نازک استفاده کرد. با تاباندن امواج مادون قرمز و بررسی. پدیده‌های جذب، عبور و بازتاب از ساختارهای مذکور می‌توان پارامترهای بنیادی نظیر گذردهی الکتریکی، گذردهی مغناطیسی، ضریب شکست و … را به دست آورد.

همان‌طور که پیش‌تر اشاره کردیم، کاربرد‌های امواج مادون قرمز بسیار گسترده بوده و پرداختن به تمامی آن‌ها از حوصله این مقاله خارج است. تنها جهت اشاره، می‌توان موارد زیر را نام برد که امواج مادون قرمز در آن‌ها کاربرد دارند.

  • هواشناسی و بررسی جو: تصاویر مادون قرمز ماهواره‌ای جهت بررسی دمای اقیانوس‌ها، لایه‌های مختلف جوی، تراکم ابرها و …
  • نجوم: تصویربرداری نجومی از اجرام و ابرهای فضایی
  • هنر: تحلیل و تشخیص اصیل بودن اثر
  • علوم پزشکی: تصویربرداری‌های پزشکی از بافت‌ها مختلف
  • طیف‌سنجی: بررسی مولکولی و ساختار یک ماده

اگر این مطلب برای شما مفید بوده است، آموزش‌های زیر نیز به شما پیشنهاد می‌شوند:

^^

telegram
twitter

اشکان ابوالحسنی

«اشکان ابوالحسنی» دانشجو مقطع دکتری واحد علوم و تحقیقات تهران در رشته مهندسی برق مخابرات، گرایش میدان و امواج است. علاقه خاص او به فرکانس‌های ناحیه اپتیکی و مکانیک کوانتومی باعث شده که در حال حاضر در دو زمینه‌ مخابرات نوری و محاسبات کوانتومی تحقیق و پژوهش کند. او در حال حاضر، آموزش‌هایی را در دو زمینه فیزیک و مهندسی برق (مخابرات) در مجله فرادرس می‌نویسد.

بر اساس رای ۲ نفر

آیا این مطلب برای شما مفید بود؟

نظر شما چیست؟

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *