مورفولوژی چیست؟ – به زبان ساده

۶۹۳۳ بازدید
آخرین به‌روزرسانی: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۲
زمان مطالعه: ۱۰ دقیقه
مورفولوژی چیست؟ – به زبان ساده

مورفولوژی در علوم زیستی، علمی است که شکل، اندازه و ظاهر موجودات، اندام‌های آن‌ها، بافت‌های مختلف بدن و سلول‌های تشکیل‌دهنده بافت را بررسی می‌کند. همچنین مورفولوژی به شناسایی ساختارهای مختلف در بدن جانداران که عملکرد یکسانی دارند و طبقه‌بندی موجودات کمک می‌کند. در این مطلب می‌خوانیم، مورفولوژی چیست و چه دسته‌بندی دارد و با چه روش‌هایی می‌توان تفاوت‌های مورفولوژی در جانداران را بررسی کرد.

997696

مورفولوژی چیست ؟

مورفولوژی یا ریخت‌شناسی در زیست‌شناسی، علم مطالعه اندازه، شکل، و ساختارهای کلی موجود در گیاهان، جانوران و میکروب‌ها است. مورفولوژیست‌ها معمولا ماهیچه‌ها، استخوان‌ها، رگ‌های خونی و سیستم عصبی جانوران و ساقه، برگ، ریشه و گل گیاهان را بررسی می‌کنند. ساخت میکروسکوپ‌های نوری و الکترونی با ایجاد فرصت مطالعه بهتر ریزساختارها و سلول‌ها، تحول بزرگی در علم ریخت‌شناسی ایجاد کرد. این پیشرفت به پزشکان، دام‌پزشکان و گیاه‌شناسان در شناسایی و درمان بیماری‌ها کمک فراوانی کرده است. این علم به چهار شاخه تقسیم می‌شود.

  • مورفولوژی سلولی: سلول‌ها کوچک‌ترین واحد سازنده موجودات زنده هستند که شکل، اندازه و ساختار متفاوتی دارند. برای مثال، سلول‌های عصبی طول بسیار زیادی دارند، سلول‌های پوششی مکعبی، استوانه‌ای یا مسطح هستند و سلول‌های چربی شکلی کروی و عرض زیادی دارند. این تنوع در سلول‌های گیاهی و پروکاریوت‌ها نیز وجود دارد.
  • مورفولوژی بافت: بافت‌ها ساختارهای عملکردی جانداران هستند که از کنار هم قرار گرفتن سلول‌ها ایجاد می‌شوند. این ساختارها برای انجام عملکردهای متفاوت در شکل و اندازه متفاوتی تشکیل می‌شوند.
  • مورفولوژی اندام: اندام‌ها ساختارهای ویژه‌ای هستند که از کنار هم قرار گرفتن بافت‌های مختلف تشکیل می‌شوند و عملکرد مشخصی دارند. برای مثال قلب انسان، اندامی است که از مجموعه بافت‌های ماهیچه‌ای، پوششی و رگ‌های خونی تشکیل شده است یا ساقه گیاهان، اندامی است که از سامانه‌های بافتی مختلف ازجمله بافت آوندی، بافت پارانشیم و مزانشیم تشکیل می‌شود.
  • مورفولوژی ساختار کلی بدن: کلی‌ترین سطح ریخت‌شناسی، بررسی مورفولوژی کل بدن یک موجود است. تقارن شعاعی و تقارن جانبی، دو نوع پارامتری هستند که در مورفولوژی ساختار کلی بدن بررسی می‌شوند.
انواع مورفولوژی
مورفولوژی در سطوح مختلف به بررسی شکل قسمت‌های مختلف بدن جانداران می‌پردازد.

مورفولوژی چه ساختارهایی را بررسی می کند ؟

تا اینجا خواندیم که مورفولوژی ظاهر ساختارهای بدن موجودات را بررسی می‌کند. در این بخش معیارها و ویژگی‌های ظاهری را بررسی می‌کنیم که مورفولوژیست‌ها با بررسی آن‌ها موجودات را به گروه‌های مختلف طبقه‌بندی می‌کنند.

ساختارهای آنالوگ و همولوگ

در بررسی‌های مورفولوژی، ساختارهای همولوگ ساختارهایی هستند که از بخش‌های جنینی یکسان منشا می‌گیرند و ساختمان و الگوی رشدی یکسانی دارند. برای مثال بال پرندگان، بازوی انسان و باله‌های نهنگ ساختارهای همولوگ در جانوران هستند که از رگ‌خونی، استخوان و ماهیچه تشکیل شده‌اند اما عملکرد متفاوتی دارند. برخلاف این ساختارها، ساختارهای آنالوگ ساختمان و الگوی رشد متفاوت اما عملکرد یکسانی دارند. برای مثال، بال پروانه و بال پرندگان از ساختارهای آنالوگ در جانوران هستند.

مورفولوژی همولوگ
ساختار بازو در پستانداران یکی از ساختارهای همولوگ است.

الگوی بدن و تقارن

یکی از موضوع‌هایی که در مورفولوژی بدن جاندارن بررسی می‌شود، تقارن بدن است. بدن اغلب جانوران و گیاهان تقارن شعاعی، جانبی یا کروی دارد.

  • تقارن کروی: این نوع تقارن در آغازیان و باکتری‌ها مشاهده می‌شود. در این جانداران، اجزای بدن در اطراف یک مرکز قرار می‌گیرند.
  • تقارن شعاعی: بدن این موجودات یک استوانه یا نیمکره با محور مرکزی است که بخش‌های دیگر بدن با ساختاری منظم در اطراف آن قرار دارند. تفاوت این تقارن با تقارن کروی در این است که، اجزای بدن تمام محیط اطراف مرکز را نمی‌گیرند و در محورهای مشخصی قرار دارند.
  • تقارن جانبی: در این تقارن، ساختارهای بدن جاندار فاصله و زاویه یکسانی با محور تقارن وسط بدن دارند. این ساختارها کاملا شبیه به هم هستند. برای مثال بال‌های پروانه و شاخ گوزن‌ها، تقارن جانبی دارند.
تقارن در موفولوژی
در تصویر تقارن جانبی در پروانه (سمت چپ)، تقارن جانبی در ستاره دریایی (میانه) و تقارن کروی در باکتری استرپتوکوک (راست) نشان داده شده است.

تقارن در جانوران پیشرفته ازجمله انسان، تنها در ظاهر و محور میانی بدن وجود دارد و دو بخش عقبی و جلویی در اثر تمایز، شکل متفاوتی دارند. همچنین بعضی از اندام‌های داخلی ازجمله قلب فقط در یک سمت بدن هستند و تقارن در آن‌ها دیده نمی‌شود.

تقارن در گل

در گیاهان گلدار، اگر اجزای متصل به یک گره، تعداد یکسان یا مضرب یک عدد باشد، گیاه متقارن است. برای مثال در یک گل متقارن تعداد کاسبرگ، گلبرگ، پرچم و مادگی پنج یا مضربی از پنج (۱۰، ۱۵ و ...) است. اجزای مختلف متصل به گره ممکن است کاملا شبیه به هم یا با اندازه‌های متفاوت باشند. تقارن پنج‌تایی معمولا در گیاهان دولپه‌ای و تقارن سه‌تایی معمولا در گیاهان تک‌لپه‌ای وجود دارد.

مورفولوژی بر چه اساسی جانداران را طبقه بندی می کند ؟

جانوران و گیاهان بر اساس اندازه، رنگ و قست‌های مختلف بدن شناسایی و از هم متمایز می‌شوند. تمایز سلولی، یکی دیگر از معیارهای مورفولوژی برای طبقه‌بندی جانوران است که ارتباط تکاملی آن‌ها با هم را نشان می‌دهد. بعضی جانوران ازجمله انسان لایه‌های جنینی مختلف شامل اکتودرم، مزودرم و اندودرم دارند، بعضی تک‌لایه و بعضی دولایه هستند.

گیاهان مثل جانوران، از یک نوع سلول یا چند سلول متفاوت تشکیل می‌شوند. بیشتر گیاهان اولیه ازجمله جلبک‌ها و قارچ‌ها، از یک نوع سلول پارانشیمی تشکیل شده‌اند و تمایزیافتگی کمی دارند. اما گیاهان عالی از چند لایه سلولی تمایزیافته و سامانه‌های بافتی متفاوت تشکیل می‌شوند که بر خلاف جانوران در تمام طول زندگی گیاه رشد و تمایز آن‌ها ادامه دارد.

طبقه بندی ویروس ها بر اساس مورفولوژی

ویروس‌ها گروهی از میکروب‌ها هستند که رشد و تکثیر آن‌ها در سلول یوکاریوتی یا پروکاریوتی انجام می‌شود. این میکروب‌ها از پوشش پروتئینی (نوکلئوکپسید)، مولکول‌های DNA یا RNA و آنزیم‌های لازم برای آلوده کردن سلول تشکیل شده‌اند. یکی از روش‌های تقسیم‌بندی ویروس‌ها، بر اساس مورفولوژی و تقارن شکل ظاهری این موجودات است.

  • تقارن مارپیچی: در این ویروس‌ها ماده ژنتیکی در نوکلئوکپسیدهای مارپیچی قرار می‌گیرد. اندازه طول، عرض و تعداد پیچ‌های هر دور در ویروس‌های مختلف متفاوت است. ویروس موزاییک تنباکو، یکی از ویروس‌هایی است که در این گروه قرار می‌گیرد.
  • تقارن بیست‌وجهی: پوشش کپسیدی در این ویروس‌ها ۲۰ وجه و ۱۲ راس متقارن دارد که از ژنوم ویروس محافظت می‌کنند. آدنوویروس‌ها، ازجمله ویروس‌هایی هستند که در این گروه قرار می‌گیرند.
  • تقارن پیچیده: مورفولوژی ساختار این ویروس‌ها متفاوت از دو گروه دیگر است و از چند لایه پروتئين‌های کپسیدی متنوع تشکیل می‌شوند که شکل و تقارن متفاوتی دارند. تقارن دووجهی باکتریوفاژ، از دسته تقارن‌های پیچیده است.
مورفولوژی ویروس ها
ویروس‌های بر اساس تقارن کپسید به سه گروه مارپیچی (موزائیک تنباکو و آدنوویروس)، بیست‌وجهی (آدنوویروس) و پیچیده (باکتروفاژ، HIV و آنفولانزا) طبقه‌بندی می‌شوند.

طبقه‌بندی باکتری‌ها بر اساس مورفولوژی

باکتری‌ها، گروهی از میکروب‌ها با قطری حدود قطر آن‌ها حدود ۰٫۵ میکرومتر هستند و بر اساس مورفولوژی به در سه گروه اصلی، کروری یا «کوکسی» (Cocci)، میله‌ای یا باسیل (Bacilli) و مارپیچی یا «اسپیرال» (Spiral) قرار می‌گیرند. سلول‌های باکتریایی در هر یک از این دسته‌ها ممکن است به شکل تک، دوتایی (دیپلو)، چندتایی، رشته‌ای یا خوشه‌ای کنار هم قرار بگیرند.

مورفولوژی باکتری ها
طبقه‌بندی باکتری‌ها بر اساس مورفولوژی

روش های بررسی مورفولوژی در زیست شناسی چیست ؟

مورفولوژیست‌ها برای بررسی دقیق‌تر تفاوت‌های شکل، اندازه و ساختار بافت‌ها و اندام‌های مختلف جانداران از دسته روش‌های اصلی استفاده می‌کنند.

  • روش‌های شیمیایی
  • روش‌های میکروسکوپی

روش‌های شیمیایی بررسی مورفولوژی

استفاده از عناصر رادیواکتیو و بررسی واکنش‌های شیمیایی سلول و بافت، دو روش مهمی هستند که به کمک آن‌ها می‌توان ویژگی‌های این ساختارها را بررسی و آن‌ها را طبقه‌بندی کرد.

  • عناصر رادیواکتیو: در این روش، بافت برای مدتی مشخص در معرض یک عنصر رادیواکتیو قرار می‌گیرد و پس از آن با دستگاه‌های رادیوگرافی تصویربرادی می‌شود و و نشر پرتوهای رادیواکتیو، شکل، ساختار و اندازه اندام یا بافت را مشخص می کند.
  • بررسی واکنش‌های بیوشیمیایی: «هیستوشیمی» (Histochemistry) یا بررسی واکنش‌های شیمیایی بافت، مجموعه‌ای از روش‌های بیوشیمیایی هستند که امکان بررسی واکنش‌های مشخص در سلول‌ها یا بافت‌های مختلف را فراهم می‌کنند. یکی از این روش‌ها، رنگ آمیزی سلول، بافت یا ماده مشخصی در آن است. رنگ‌ها مواد شیمیایی آلی یا معدنی هستند که به ساختار مشخصی در سلول برای مثال لیپیدهای غشایی متصل می‌شوند و اختلاف رنگ ایجاد می‌کنند. این اختلاف رنگ سبب می‌شود مورفولوژیست‌ها بتوانند اندامک‌ها، دیواره سلولی،‌ مولکول‌های زیستی ازجمله کلاژن، DNA و RNA را شناسایی کنند.
    به علاوه با این روش می‌توان یک واکنش آنزیمی مشخص را بررسی کرد. برای این کار کافی است، رنگی مناسب برای برهم‌کنش با آنزیم، پیش‌ماده یا محصول فعالیت آن، پیدا کنیم.
    موفولوژی آئورت
    برش عرضی از رنگ‌آمیزی بافت ماهیچه‌ای آئورت

روش‌های میکروسکوپی بررسی مورفولوژی چیست ؟

روش‌های میکروسکوبی کمک فراوانی به شناسایی و تعیین دقیق ساختارهای سلولی، بافتی و اندام‌ها می‌کنند. این روش‌ها مکمل روش‌های هیستوشیمی هستند. میکروسکوپ‌های نوری اولین و ساده‌ترین نوع میکروسکوپ‌ها بودند که با پیشرفت علم و تکنولوژی انواع پیشرفته آن‌ها برای بررسی‌های سلولی و بافتی گسترش یافت. هر یک از این میکروسکوپ‌های پیشرفته به‌طورخلاصه، در مسیرهای زیر به مورفولوژیست‌ها کمک می‌کنند.

  • میکروسکوپ فاز مخالف (Phase Contrast Microscopy): این میکروسکوپ یکی از پرکاربرترین انواع آن برای مطالعه ساختار سلول‌ها است. چراکه به کمک آن می‌توان سلول‌های زنده را بدون رنگ‌آمیزی مطالعه کرد. همچنین مشاهده حرکات سلولی ازجمله تقسیم میتوز، حرکت مژک و تاژک به کمک این میکروسکوپ امکانپذیر است.
  • میکروسکوپ تداخل فاز (Interference Microscopy): این میکروسکوپ دو پرتوی نوری متفاوت به نمونه می‌تابد. با استفاده از ابزارهای این میکروسکوپ می‌توان تراکم مواد در واحد سطح نمونه را اندازه‌گیری کرد.
  • میکروسکوپ میدان دوقطبی (Polarization Microscopy): میکروسکوپ تداخل فاز، تصویر دقیقی از بلورهای موجود در نمونه به کاربر می‌دهد. به همین دلیل برای بررسی بافت‌های استخوانی کاربرد فراوانی دارد.
  • میکروسکوپ فلوئورسنت (Fluorescent Microscopy): در این میکروسکوپ از رنگ‌های فلورسنت برای مشاهده ساختار و اندازه ریزساختارهای سلول و بافت استفاده می‌شود. در این روش می‌توان با استفاده از آنتی‌بادی‌های متصل به رنگ فلورسنت برای شناسایی پروتئین‌های ساختاری مثل میوزین‌های بافت ماهیچه‌ای بهره برد.
  • میکروسکوپ الکترونی (Electron Microscopy): تفاوت اصلی این میکروسکوپ با دیگر انواع آن در استفاده از پرتو الکترونی برای بررسی ساختارهای درونی یا مورفولوژی سطحی یک بافت یا سلول است.

 

اختلال های تغییر مورفولوژی در انسان چیست ؟

هرکدام از سلول‌ها، بافت‌ها و اندام‌های انسان، برای انجام عملکردی متمایز، مورفولوژی ویژه‌ای دارند. تغییر یا اختلال در مورفولوژی این ساختارها سبب می‌شود بدن فعالیت طبیعی خود را انجام ندهد و فرد بیمار شود. در این بخش تغییر مورفولوژی در اسپرم و گلبول‌های قرمز انسان را بررسی می‌کنیم.

مورفولوژی اسپرم چیست ؟

اسپرم، سلول جنسی در دستگاه تولید مثل مردان است که نیمی از کروموزوم‌های سلول تخم در انسان را تامین می‌کند. مورفولوژی اسپرم (شکل و اندازه) نقش مهمی در عملکرد این سلول دارد. اسپرم طبیعی از یک سر بیضی، بخش میانی یا گردن و دم بلند و متحرک تشکیل شده است که تغییر در هر یک از این بخش‌ها ممکن است منجر به ایجاد مشکل در عملکرد این سلول شود.

مورفولوژی اسپرم
تغییرات مورفولوژی اسپرم ممکن است در قسمت سر، گردن یا دم به وجود بیاید یا اسپرم فاقد اندامک آکروزوم (اندامک جدا شده از جسم گلژی که آنزیم‌های گوارشی دارد) باشد.

مورفولوژی گلبول قرمز چیست ؟

گلبول‌های قرمز، از اجزای اصلی تشکیل دهنده خون در انسان هستند. در حالت طبیعی این سلول‌ها اندامک‌ها مختلف ازجمله شبکه اندوپلاسمی، لیزوزوم و میتوکندری را در مسیر رشد و تمایز از دست می‌دهند و غشای آن‌ها در دو طرف سلول به داخل فرورفته است. اما مورفولوژی این سلول‌ها در بیماری‌های مختلف تغییر می‌کند. این تغییرات در چهار بخش به وجود می‌آید.

  • تغییر اندازه: قطر گلبول قرمز طبیعی حدود ۷٫۵ میکرومتر است. تغییرات مورفولوژی این سلول سبب بیشتر یا کمتر شدن این قطر می‌شود.
    • افزایش قطر سلول: قطر گلبول قرمز ممکن است در بیماری‌های مختلف ازجمله بیماری‌های کبدی، کم‌کاری غده تیروئید، کم‌خونی مگالوبلاست (سلول‌های مغز استخوان دچار جهش شده و گلبول‌های قرمز بسیار بزرگ تولید می‌کنند)، عوارش جانبی شیمی‌درمانی و برداشت طحال به وجود می‌آید.
    • کاهش قطر سلول: کاهش قطر طبعی گلبول‌های قرمز در بیماری‌هایی ازجمله کم‌خونی ناشی از فقر آهن، تالاسمی، مسمومیت سرب، کم‌خونی سیدروبلاست و کم‌خونی ناشی از اختلال‌های مزمن ایجاد می‌شود.
  • تغییر رنگ:هموگلوبین، پروتئین آهن‌دار گلبول قرمز است که گاز‌های تنفسی برای انتقال در خون به آن متصل می‌شوند. این مولکول در مرکز گلبول قرمز قرار دارد، یک‌سوم قطر آن را به خود اختصاص می دهد و سلول در این ناحیه کم‌رنگ‌تر است. در بعضی بیماری‌ها ازجمله کم‌خونی فقر آهن، کم‌خونی ناشی از بیماری‌های مزمن و اختلال در مسیر سنتز هموگلوبین در بدن، منجر به افزایش ناحیه کم‌رنگ در سلول خواهد شد.

  • تغییر شکل: گلبول قرمز در حالت طبیعی به شکل دیسکی است با فرورفتگی دوطرفه است. اما بیماری‌های مختلف ممکن است شکل و در نتیجه عملکرد این سلول را تغییر دهند.
  • وزیکول‌های سیتوپلاسمی: وزیکول‌های سیتوپلاسمی در گلبول‌های قرمز طبیعی وجود ندارند اما تغییر مورفولوژی این سلول‌ها بر اثر بیماری‌های مختلف، ممکن است سبب دانه‌دار دیده شدن آن‌ها زیر میکروسکوپ شود. یکی از مواد زیر در این وزیکول‌ها وجود دارد.
    • DNA: این وزیکول‌ها معمولا بر اثر جراحی‌های طحال و کم‌خونی ناشی از لیز شدن سلول‌ها به وجود می‌آیند.
    • هموگلوبین: این وزیکول‌ها بر اثر تشکیل هموگلوبین ناپایدار، داروهای اکسیدکننده و نقص در آنزیم گلوکز ۶-فسفات دهیدروژنازیا بیماری هموگلوبین H به وجود می‌آید.
    • آهن: این وزیکول‌ها ممکن است بر اثر تالاسمی، جراحی‌های طحال، کم‌خونی وابسته به لیز شدن سلول و کم‌خونی سیدروبلاستیک ایجاد شوند.
    • ریبوزوم: در گلبول‌های قرمز افراد مبتلا به تالاسمی، آسیب کبدی، مسمومیت فلزهای سنگین و کم‌خونی وابسته به لیز شدن سلول، وزیکول‌های بازدوستی دیده می‌شود که حاوی RNA ریبوزومی است.
    • باقی‌مانده‌های غشای هسته: در کم‌خونی‌های شدید، حلقه‌های شبیه به نخ در سیتوپلاسم گلبول‌های قرمز مشاهده می‌شود که باقی‌مانده‌های غشای هسته هستند.
    • انگل‌های گلبول قرمز: در صورت عفونت، انگل‌های آغازی ازجمله عامل ایجاد مالاریا در این سلول‌ها مشاهده می‌شود.
مورفولوژی گلبول قرمز
از چپ به راست: وزیکول‌های ریبوزومی، وزیکول‌های هموگلوبین در بیماری هموگلوبین H، وزیکول‌های آهن، وزیکول‌های هموگلوبین در نقض آنزیم گلوکز ۶-فسفات و وزیکول‌های DNA

مورفولوژی دندان چیست ؟

مورفولوژی دندان، مطالعه و بررسی شکل و اندازه انواع دندان است. دندان‌های انسان بر اساس کاری که انجام می‌دهند و سن فرد، مورفولوژی متفاوتی دارند. دندان‌های پیش، نیش، آسیاب بزرگ و کوچک چهار شکل متفاوت از این ساختارها هستند که هرکدام عملکرد ویژه‌ای دارند.

  • دندان‌های پیش: دندان‌های جلویی در فک بالا و پایین انسان، دندان‌های پیش هستند. این ساختارها سطحی صاف با لبه‌های تیز دارند که به گاز گرفتن غذا کمک می‌کنند. دو دندان اول در جلوی فک، دندان‌های نیش مرکزی یا سنترال و دو دندان نیش کنار آن‌ها، دندان نیس کناری هستند.
  • دندان‌های نیش: دندان‌های نیش ، کنار دندان‌های پیش کناری، در فک بالا و پایین انسان هستند. ریشه این دندان‌ها از سایر مورفولوژی‌های دندان بلندتر است و سطح کم و نوک تیز آن‌ها به گرفتن و تکه کردن غذا کمک می‌کند.
  • دندان‌های آسیاب کوچک: سومین شکل دندان‌ها در دو فک بالا و پایین، دندان‌های آسیاب کوچکی هستند که سطح پهن آن‌ها برای خرد کردن غذا استفاده می‌شود. سطح این دندان‌ها ۲ یا ۳ برآمدگی دارد که به آسیاب کردن غذا کمک مي‌کند.
  • دندان‌های آسیاب بزرگ: این دندان‌ها، با سطحی پهن و بزرگ‌تر از آسیاب‌های کوچک، آخرین دندان‌های هر فک هستند و ریز و آسیب کردن غذا را برعهده دارند. ۴ یا ۵ برآمدگی در سطح این دندان‌ها، در بهتر آسیاب شدن غذا نقش مهمی دارند.
مورفولوژی دندان
شکل و اندازه متفاوت دندان‌ها

 

تفاوت مورفولوژی و آناتومی چیست ؟

مورفولوژی به بررسی کلی ساختارها و اندام‌های متفاوت در بدن جانوران و گیاهان می‌پردازد، اما آناتومی شکل جزئی و اختصاصی هرکدام از این اندام‌ها را بررسی می‌کند.

تفاوت مورفولوژی و فیزیولوژی چیست ؟

مورفولوژی با ساختار و ظاهر موجودات، بافت‌ها و سلول‌های آن‌ها سر و کار دارد اما فیزیولوژی عملکرد بافت‌ها و اندام‌ها، ارتباط آن‌ها با هم و شیوه اثرگذاری آن‌ها بر هم را بررسی می‌کند.

جمع‌بندی

مورفولوژی یا ریخت‌شناسی، علمی است که شکل و اندازه ساختار بدن را در موجودات مختلف بررسی می‌کند. به کمک این علم می‌توان، گیاهان، جانوران و میکروب‌ها را طبقه‌بندی کرد. تغییر در مورفولوژی این ساختارها ممکن است منجر به از دست رفتن عملکرد ساختار و ایجاد اختلال در موجود شود.

بر اساس رای ۱۲ نفر
آیا این مطلب برای شما مفید بود؟
اگر بازخوردی درباره این مطلب دارید یا پرسشی دارید که بدون پاسخ مانده است، آن را از طریق بخش نظرات مطرح کنید.
منابع:
BritannicaLaboratory Info
نظر شما چیست؟

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *