آناتومی قفسه سینه – به زبان ساده + استخوان ها و عضلات

قفسه سینه اولین بخش تنه انسان است که بین گردن و ناحیه شکمی قرار دارد. اسکلت استخوانی این بخش از قلب و ریه‌ها محافظت و ماهیچه‌های اسکلتی آن به تنفس کمک می‌کنند. در این مطلب از مجله فرادرس آناتومی قفسه سینه و اندام‌ها داخلی آن را توضیح می‌دهیم.

قفسه سینه کجاست ؟

استخوان های قفسه سینه

این استخوان از سه قسمت «مانبوریوم» (Manubrium)، تنه و زائده زیفوئید یا خنجری تشکیل شده است که در کودکی به‌وسیله غضروف به هم متصل هستند. اما در بزرگسالی غضروف‌ها به استخوان تبدیل شده و استخوان یک‌تکه جناغ بخشی از آناتومی قفسه سینه را تشکیل می‌دهد.

• استخوان مانبوریم: این قسمت بالاترین بخش استخوان جناغ و ذوزنقه‌ای است. به فرورفتگی بخش بالایی این استخوان شکاف جگولار گفته می‌شود. بافت پیوندی و غضروف این بخش در تشکیل مفصل با انتهای میانی استخوان ترقوه، مفصل‌های جناغ-ترقوه شرکت می‌کند. غضروف‌های دو طرف این استخوان در تشکیل مفصل با دنده‌های یک و دو شرکت می‌کند. بخش پایینی این استخوان با تنه مفصل تشکیل می‌دهد.

• تنه: تنه بزرگ‌ترین بخش استخوان جناغ است که بخش بالایی آن در ایجاد مفصل با استخوان مانبوریوم و بخش پایینی آن با زائده زیفوئید مفصل تشکیل می‌دهد. این استخوان در دو طرف با دنده‌های ۳ تا ۶ مفصل تشکیل می‌دهد.
• زائده زیفوئید: زائده زیفوئدی کوچک‌ترین بخش استخوان جناغ است. زائده زیفوئیدی از بافت غضروفی تشکیل شده است که در دهه چهارم زندگی به استخوان تبدیل می‌شود. بخش پایینی این استخوان هم‌سطح دهمین مهره سینه‌ای (T10) است و در بعضی افراد با دنده هفتم مفصل تشکیل می‌دهد.

دنده ها

فیلم آموزش قفسه‌ سینه در آناتومی تنه در فرادرس

کلیک کنید

• دنده‌های ۳ تا ۹: استخوان این دنده‌ها از بخش سر، گردن و تنه یا شفت تشکیل شده است. دو جایگاه تشکیل مفصل در دو طرف برآمدگی سر وجود دارد که یکی از آن‌ها با استخوان مهره هم‌سطح و دیگری با استخوان مهره بالایی مفصل تشکیل می‌دهد. گردن بخشی بین سر و تنه است که برآمدگی آن با زائده عرضی استخوان مهره هم‌سطح مفصل تشکیل می‌دهد. تنه بزرگ‌ترین بخش این استخوان، پهن و خمیده است. شیار داخلی شفت محل عبور رشته‌های عصبی و رگ‌های سینه‌ای است. بخش انتهایی دنده‌های ۳ تا ۷ با غضروف دنده‌ای مستقل به تنه استخوان جناغ متصل می‌شود. استخوان ۷ و ۸ به غضروف‌های دنده‌های قبلی متصل می‌شوند.

• دنده ۱: دنده ۱ از بقیه دنده‌ها کوتاهتر است و فقط یک جایگاه مفصلی برای استخوان مهره هم‌سطح خود دارد. دو شیار سطح بالایی این استخوان محل عبور رگ‌های زیر ترقوه‌ای است. بخش جلویی این استخوان به‌وسیله غضروف دنده‌ای به استخوان مانبوریوم متصل می‌شود.
• دنده ۲: دنده ۲ از دنده یک باریک‌تر و بلندتر است. دو جایگاه مفصلی سر این استخوان با مهره‌های ۲ (T2) و ۱ (T1) سینه‌ای مفصل تشکیل می‌دهد. برآمدگی سطح بالایی این استخوان محل «شروع» (Origin) ماهیچه دنده‌ای جلویی است. انتهای جلویی این استخوان به‌وسیله غضروف دنده‌ای به انتهای مانبوریوم متصل می‌شود.
• دنده ۱۰: سر این دنده مثل استوان دنده ۲ فقط یک جایگاه مفصلی دارد که در تشکیل مفصل با استخوان مهره هم‌سطح شرکت می‌کند. انتهای جلویی این استخوان به غضروف‌های دنده‌ای بالایی متصل می‌شود.
• دنده ۱۱ و دنده ۱۲: گرد در این دو استخوان وجود ندارد و تنها جایگاه مفصلی که در سر وجود دارد با استخوان مهره هم‌سطح مفصل تشکیل می‌دهد. انتهای جلویی این استخوان‌ها آزاد است.

مهره های سینه ای

آناتومی ماهیچه های قفسه سینه

فیلم آموزش آناتومی تنه و قفسه‌ سینه

کلیک کنید

• ماهیچه‌های بین‌دنده‌ای خارجی: ۱۱ جفت ماهیچه بین‌دنده‌ای خارجی بین دنده‌های ۱ تا ۱۲ و در امتداد ماهیچه‌های مورب خارجی شکم قرار دارد. این ماهیچه‌ها از سطح پایینی دنده (نزدیک استخوان جناغ) شروع و به سطح بالایی دنده بعدی وصل می‌شوند. انقباض با بالا بردن دنده‌ها حجم قفسه سینه را افزایش می‌دهد.
• ماهیچه‌های بین‌دنده‌ای داخلی: این ماهیچه‌های پهن زیر ماهیچه‌های بین‌دنده‌ای خارجی و در ادامه ماهیچه مورب داخلی شکم قرار دارند. ماهیچه‌های بین‌دنده‌ای خارجی از سطح پایینی دنده شروع و به سطح بالایی دنده بعدی (نزدیک ستون مهره‌ها) وصل می‌شوند. انقباض این ماهیچه‌ها مثل ماهیچه‌های خارجی با بالا بردن و عقب کشیدن دنده‌ها حجم قفسه سینه را کاهش می‌دهد.
• ماهیچه‌های بین دنده‌ای عمقی: این ماهیچه‌ها زیر ماهیچه‌های بین‌دنده‌ای داخلی و در دیواره‌های خارجی قفسه سینه (نزدیک دست‌ها) قرار دارند. بافت عصبی و رگ‌های قفسه سینه این ماهیچه‌ها را از ماهیچه‌های داخلی جدا می‌کند. انقباض این ماهیچه‌ها با بالا و عقب کشیدن دنده‌ها حجم قفسه سینه را کاهش می‌دهد.

چهار جفت ماهیچه عرضی قفسه سینه از سطح پشتی زائده زیفوئید شروع و به سطح داخلی دنده‌های ۲ تا ۶ متصل می‌شوند. انقباض این ماهیچه‌های اسکلتی به‌وسیله اعصاب بین‌دنده‌ای T2 تا T6 تحریک می‌شود و دنده‌ها را کمی عقب می‌کشد. این ماهیچه‌ها در تنفس عمیق حجم قفسه سینه را تغییر می‌دهند.

دیافراگم

شکاف سیاهرگی، مری و آئورت تنها راه ارتباطی بین قفسه سینه و حفره شکمی در دیافراگم است.

• شکاف سیاهرگی: بزرگ‌سیاهرگ پایینی و شاخه‌های انتهایی اعصاب فرنیک از این شکاف وارد قفسه سینه می‌شود. این شکاف هم‌سطح مهره T8 است.
• شکاف مری: مری، شاخه‌های راست و چپ عصب واگ، و شاخه چپ سرخرگ و سیاهرگ شکمی از این شکاف وارد حفره شکمی می‌شود. این شکاف هم‌سطح مهره T10 است.
• شکاف آئورت: آئورت، سیاهرگ آزیگوس و مجرای لنفاوی قفسه سینه از این شکاف عبور می‌کند. این شکاف هم‌سطح مهره T12 است.

ماهیچه های سینه

ماهیچه‌ای سینه‌ای بزرگ، ماهیچه سینه‌ای کوچک، «ماهیچه دندانه‌ای جلو» (Serratus Anterior)، ماهیچه‌های زیر ترقوه، ماهیچه‌های اسکلتی هستند که روی دیواره جلویی قفسه سینه قرار می‌گیرند. ماهیچه سینه‌ای بزرگ خارجی‌ترین ماهیچه‌ای است که روی دنده‌‌ها قرار میگیرد. سر ترقوه‌ای این ماهیچه از سطح جلویی استخوان ترقوه، سر جناغی-دنده‌ای آن از سطح جلویی جناغ و غضروف‌های دنده‌ای ۱ تا ۶ و سر شکمی (رکتوس) از لایه بالایی غلاف رکتوس شروع می‌شود. تمام فیبرهای ماهیچه‌ای این عضله کنار هم قرار می‌گیرند و به برآمدگی بزرگ استخوان هومور متصل می‌شوند. این ماهیچه به حرکت اندام‌های بالایی کمک می‌کنند.

دو ماهیچه زیرترقوه‌ای استوانه‌ای و کوچک غضروف انتهایی دنده اول را به جلوی سطح پایینی استخوان ترقوه متصل می‌کند. وظیفه این ماهیچه محافظت از رگ‌های زیرترقوه‌ای و شبکه عصب برونشیال است.

بافت پیوندی قفسه سینه

• لایه احشایی پرده جنب: این لایه بافت پیوندی است که روی اپیتلیوم خارجی ریه قرار می‌گیرد و علاوه بر محلفظت از ریه به افزایش حجم آن در تنفس کمک می‌کند.
• لایه دیواره پرده جنب: این لایه دیواره مدیاستوم، دیواره داخلی دنده‌ها، بخش بالایی دیافراگم و ناحیه گردنی قفسه سینه را می‌پوشاند و ضخامت آن از لایه احشایی بیشتر است.
• فضای بین جنبی: فضای جنبی فضای فرضی (فضای بسیار کوچک) بین لایه احشایی و دیواره پرده جنب است که با مایع سروزی پر می‌شود. این مایع اصطکاک بین لایه‌های پرده جنب در زمان افزایش و کاهش قفسه سینه را کاهش می‌دهد. به علاوه کشش سطحی که ایجاد می‌کند سبب می‌شود پرده‌های احشایی و دیواره با هم حرکت کنند.

آناتومی اندام های داخلی قفسه سینه

در بخش‌های قبلی از این مطلب مجله فرادرس جایگاه استخوان‌ها و ماهیچه‌های اسکلتی در آناتومی قفسه سینه را توضیح دادیم. غده تیموس، ریه‌ها و قلب اندام‌های داخلی قفسه سینه هستند که د راین بخش آناتومی آن‌ها را توضیح می‌دهیم. غده تیموس یکی از اندام‌های سیستم لنفاوی و محل تکامل لنفوسیت‌های T است.

فیلم آموزش آناتومی بدن انسان در فرادرس

کلیک کنید

آناتومی دستگاه تنفس

آناتومی درخت برونشیال

درخت برونشیال از مسیرهایی تشکیل شده است که هوا را به کیسه‌های هوایی هدایت می‌کنند. نای، نایژه‌ها و نایژک‌ها لوله‌های تنفسی این سیستم هستند. نای اولین بخش درخت برونشال است که از ناحیه پایینی غضروف کوریتیکوئید شروع شده و در ابتدای مدیاستوم به نايژک‌های چپ و راست تقسیم می‌شود. مری پشت نای قرار دارد.

نایژه هم‌سطح زاویه سینه‌ای از نای جدا شده و به شاخه‌های کوچک‌تر نایژه دوم تقسیم می‌شوند. هر نایژه دوم هوا را به یکی از لوب‌های ریه هدایت می‌کند. در نتیجه سه نایژه دوم در ریه راست و ۲ نایژه دوم در ریه چپ قرار دارد. قطر نایژه راست بیشتر و طول آن کمتر از نایژه چپ است. نایژه چپ از پایین قوس آئورت، جلوی آئورت سینه‌ای و مری عبور می‌کند تا از هیلوم (ناف) وارد ریه چپ شود. مجموعه نایژه، رشته عصبی و سرخرگ هر ریه، ریشه ریه نام دارد. نایژه‌های دوم به شاخه‌های باریک‌تری نایژه‌های سوم تقسیم می‌شوند. هر نایژه سوم هوا را به یکی از ناحیه‌های تنفسی هدایت می‌کند. دیواره نایژه از غضروف‌های حلقه‌ای تشکیل شده است که ماهیچه‌های صاف بین آن‌ها قرار می‌گیرند. اما در نایژه‌های دوم و سوم بافت غضروفی بسیار کاهش یافته و شکل آن شبیه غضروف‌های نای است.

نایژک‌های شاخه‌های انتهایی و بسیار باریک درخت تنفسی هستند. دیواره این مجاری به جای غضروف و سلول‌های گابلت ترشح‌کننده مخاط از فیبرهای ماهیچه صاف و سلول‌های کلاب تشکیل شده است. سلول‌های کلاب لیپوپروتئینی ترشح می‌کنند که کشش سطحی دیواره این مجاری را کاهش می‌دهد و مثل غضروف‌های بخش‌های قبلی مسیر تنفسی از بسته شدن مجاری جلوگیری می‌کند. در انتهای بسیاری از نایژک آلوئول وجود دارد که محل تبادل گازهای تنفسی است. نایژک‌های انتهایی که آلوئول ندارند در تبادل گازها شرکت نمی‌کند.

آناتومی ریه

ریه‌ها اندام‌هایی مخروطی شکل دو طرف استخوان جناغ و چسبیده به نایژه اول هستند. هر ریه از یک بخش «نوک» (Apex)، «قاعده» (Base)، سه لبه و سه سطح تشکیل شده است. نوک بخش بلایی و مخروطی ریه است که بالاتر از دنده ۱ و پایین گردن قرار دارد. پایه بخش انتهایی ریه است که بالای دیافراگرام قرار می‌گیرد. سطح دنده‌ای پشت استخوان دنده‌ها، سطح دیافراگمی بالای ماهیچه دیافراگم و سطح میانی دو طرف استخوان جناغ قرار دارد. لبه جلویی نزدیک استخوان جناغ و دنده‌ها قرار دارد. فررفتگی (Cardiac Notch) لبه جلویی در ریه چپ محل قرار گرفتن قلب است. لبه پایینی انتهای ریه را از سطح دنده‌ای و میانی (مدیاستال) جدا می‌کند و لبه پشتی سطح دنده‌ای و میانی را در پشت ریه از هم جدا می‌کند.

• لوب‌های ریه راست: ریه راست از سه لوب بالایی، میانی و پایینی تشکیل شده است که شیارهای افقی و مورب آن‌ها را از هم جدا می‌کند. شیار مورب لبه پایینی ریه را به لبه پشتی ریه وصل می‌کند و شیار افقی هم‌سطح دنده چهار از جناغ سمت شیار مورب حرکت می‌کند.
• لوب‌های ریه چپ: ریه چپ از دو لوب بالایی و پایینی تشکیل شده است که به‌وسیله شیار مورب ( لبه پایینی به لبه پشتی) از هم جدا می‌شوند.

آناتومی قلب

فیلم آموزش آناتومی بدن انسان

کلیک کنید

• لبه راست: این لبه بخش کوچکی از دهلیز راست، بین بزرگ‌سیاهرگ بالایی و پایینی است.
• لبه چپ: این لبه از بطن چپ و بخش کوچکی از دهلیز چپ تشکیل شده است.
• لبه بالایی: این لبه از رگ‌های بزرگ و دهلیزهای راست و چپ تشکیل شده است.
• لبه پایینی: این لبه از بطن راست و چپ تشکیل شده است.

بخش داخلی قلب به دو حفره بالایی دهلیز و دو حفره پایینی بطن تقسیم می‌شود. دهلیزها، حفره‌های قاعده قلب (بالا) و بطن‌ها حفره‌های نوک قلب (پایین) هستند. سپتوم‌ها یا تیغه‌های ماهیچه دو دهلیز (سپتوم بین‌دهلیزی) و دو بطن (سپتوم بین‌بطنی) را از هم جدا می‌کنند. دریچه‌های قلب بین این حفره‌ها قرار دارند و جریان خون بین آن‌ها را کنترل می‌کنند.

آناتومی دریچه های قلب

• دریچه‌های بین بطنی: دریچه سه‌لختی از پرده جلویی، سپتومی و پشتی دریچه میترال یا دولختی از دو پرده جلویی و پشتی تشکیل شده است این پرده‌ها به‌وسیله حلقه فیبروزی به بافت پوششی قلب متصل می‌شوند. انتهای آزاد پرده‌ها به‌وسیله طناب وتری (تاندون‌های بافت پیوندی) به ماهیچه‌های پاپیلار (۲ ماهیچه بطن چپ و ۳ ماهیچه بطن راست) متصل می‌شوند. انقباض ماهیچه‌های پاپیلری در سیتول بطن باز شدن دریچه‌ها را مهار می‌کند.
• دریچه‌های سرخرگی: دریچه‌های هلالی یا سرخرگی از بازگشت خون به قلب جلوگیری می‌کنند. این دریچه‌ها از سه پرده راست، چپ و پشتی تشکیل می‌شوند. دو طرف این پرده‌ها به دیواره سرخرگ متصل و بخش بالایی پرده‌ها آزاد است. ضخامت بخش بالایی از سایر بخش‌ها بیشتر است و به آن «لونول» (Lunule) گفته می‌شود. ضخامت نودول در وسط از سایر بخش‌ها بیشتر است و «نودول» (Nodule) نام دارد.

آناتومی رگ های کرونری

• سرخرگ کرونری راست: سرخرگ لبه‌ای راست، سرخرگ پایین‌رونده پشتی، سرخرگ گره دهلیزی-بطنی و سرخرگ گره سینوسی-دهلیزی شاخه‌های سرخرگ کرونروی راست هستند. سرخرگ لبه راست (لبه دیافراگمی) خون دیواره بطن راست و نوک قلب، سرخرگ پایین‌رونده پشتی به یک‌سوم از سپتوم دهلیزی-بطنی، میوکارد نزدیک نوک قلب و میوکارد نزدیک ماهیچه‌های پاپیلری، سرخرگ گره دهیلزی-بطنی خون مورد نیاز این گره و رشته‌های هیس و سرخرگ گره سینوسی، خون گره سینوسی را فراهم می‌کند.
• سرخرگ کرونری چپ: این سرخرگ به دو شاخه اصلی سرخرگ پایین‌رونده چپ و سرخرگ خمیده چپ تقسیم می‌شود. سرخرگ پایین‌رونده در سطح جلویی، بین بطن چپ و راست به سمت نوک قلب حرکت کرده و خون بخشی از دهلیز و بطن چپ (کمتر از نصف)، بخش جلویی بطن چپ، دوسوم جلویی سپتوم بین بطنی، بخشی از ماهیچه‌های پاپیلار و نوک بطن را تامین می‌کند. سرخرگ خمیده چپ در شیار کرونری سطح پشتی حرکت کرده و قبل از شیار بین‌بطنی پشتی تمام می‌شود.

• سیاهرگ بزرگ قلب: این سیاهرگ بزرگ‌ترین شاخه سینوس کرونری است که از نوک قلب شروع شده و و در سطح پشتی قلب بالا می‌رود. سپس قطر آن افزایش یافته و سینوس کرونری را تشکیل می‌دهد.
• سیاهرگ کوچک قلب: این رگ در سطح جلویی قلب و در شیار بین دهلیز و بطن راست قرار دارد.
• سیاهرگ میانی قلب: این سیاهرگ از نوک قلب شروع می‌شود و در شیار بین‌بطنی پشتی بالا می‌رود.
• سیاهرگ پشتی قلب: این سیاهرگ در سطح پشتی بطن چپ و سمت چپ سیاهرگ میانی قلب قرار دارد.

آناتومی رگ های قفسه سینه

آئورت، سرخرگ ششی، سیاهرگ ششی، بزرگ‌سیاهرگ بالایی و بزرگ‌سیاهرگ پایینی پنج رگ اصلی هستند که خون با غلظت‌بالای اکسیژن را به اندام‌ها رسانده و خون با غلظت پایین اکسیژن را به قلب برمی‌گرداند.

• آئورت: آئورت بزرگ‌ترین رگ بدن و اولین رگ جریان خون سیستمی است که از بطن چپ شروع شده می‌شود. این سرخرگ پس از بالا رفتن (آئورت بالارونده) به جهت چپ خم (قوس آئورت) شده و سمت اندام‌های پایینی (آئورت پایین‌رونده) حرکت می‌کند. آئورت سینه‌ای یکی از رگ‌های مهم در آناتومی قفسه سینه است. این سرخرگ هم‌سطح مهره T4 شروع شده و از دیواره پشتی مدیاستوم پایین می‌رود. این سرخرگ به دو شاخه اصلی احشایی و دیواره‌ای تقسیم می‌شود. این دو شاخه به سرخرگ‌های پری‌کاردیوم، شاخه برونشیال، مری، شاخه مدیاستن، بین‌دنده‌ای پشتی و زیردنده‌ای تقسیم می‌شود.
• سرخرگ ششی: سرخرگ ششی تنها سرخرگ بدن است که خون با غلظت کم اکسیژن را از خون خارج کرده و برای تبادل گازهای تنفسی به ریه منتقل می‌کند. بخش اصلی این سرخرگ کوتاه است و به دو شاخه سرخرگ ششی راست و چپ تقسیم می‌شود.
• سیاهرگ ششی: خون سیاهرگ‌های برونشیال به چهار سیاهرگ ششی (دو سیاهرگ از هر ریه) تخلیه می‌شود. این سیاهرگ‌ها از هیلوم ریه خارج می‌شوند.
• بزرگ‌سیاهرگ بالایی: بزرگ‌سیاهرگ بالایی یکی از بزرگ‌ترن وریدهای بدون دریچه بدن است که از به هم پیوستن سیاهرگ‌های برونشیال چپ و راست (پشت غضروف اولین دنده راست) تشکیل شده و خون بخش‌های سر، گردن و قفسه سینه را هم‌سطح دنده ۳ به دهلیز راست تخلیه می‌کند.
• بزرگ‌سیاهرگ پایینی: بزرگ‌سیاهرگ پایینی پس از عبور از منفذ کاوا در یدافراگم وارد قفسه سینه شده و هم‌مسیر آئورت راست به قلب می‌رسد. این سیاهرگ خون بخش‌های پایینی بدن را به دهلیز راست منتقل می‌کند.
• سیستم سیاهرگی آزیگوس: سیستم سیاهرگی آزیگوس از سه سیاهرگی (سیاهرگ آزیگوس، سیاهرگ همی آزیگوس و سیاهرگ همی آزیگوس کمکی) تشکیل شده است که دو طرف ستون مهره‌ها قرار دارد و خون قسمت‌های پشتی، قفسه سینه و بخشی از اندام‌های شکمی را به بزرگ‌سیاهرگ بالایی تخلیه می‌کند.

سیستم لنفاوی قفسه سینه

رگ لنفاوی سینه از منفذ آئورت وارد قفسه سینه می‌شود و در زاویه سیاهرگی بین سیاهرگ زیرترقوه‌ای چپ و سیاهرگ جاگولار داخلی (چپ) مایع خود (مخلوطی از لنف و اسیدهای چرب جذب شده در روده) را به سیستم خون تخلیه می‌کند. دریچه دولختی بین این رگ لنفاوی و سیاهرگ از بازگشت لنف جلوگیری می‌کند.

سوالات متداول

در این بخش از مجله فرادرس به تعدادی از سوالات متداول پیرامون آناتومی قفسه سینه پاسخ می‌دهیم.

ماهیچه های کمکی تنفس در کدام بخش از قفسه سینه قرار دارد؟

ماهیچه دندانه‌ای جلویی و ماهیچه‌های سینه‌ای بزرگ و کوچک دو ماهیچه کمکی تنفس هستند که لایه‌های خارجی قفسه سینه را تشکیل می‌دهند.

حفره سینه ای به چند بخش تقسیم می شود؟

بخش مرکزی حفره سینه مدیاستینوم نام دارد و دو طرف آن حفره‌های ششی قرار می‌گیرند. مدیاستیونم به حفره‌های بالایی و پایینی تقسیم می‌شود.