ادبیات ۷۲۷ بازدید

فاصله‌گذاری درست واژه‌‌ها در زبان فارسی، به شناخت هویت دقیق دستورزبان و اجزای جمله بستگی دارد. نیم‌فاصله در متن، باعث خوانایی و یکدستی می‌شود، زیرا از چسبیدن دو کلمه به هم جلوگیری می‌کند. با یاد گرفتن چند قاعده دستوری می‌توانیم واژه‌ها یا عبارت‌ها را فاصله‌گذاری کنیم و متن ویراسته‌ای داشته باشیم. در این آموزش به کمک مثال‌های مختلف به استفاده از نیم فاصله و نقش آن در جمله اشاره خواهیم کرد.

دلایل استفاده از نیم فاصله

استفاده از نیم فاصله به دو دلیلِ نگارشی و فنی است. درواقع می‌خواهیم خواننده را متوجه این مسئله کنیم که آنچه می‌بیند، یک واژه است نه دو واژه. بنابراین دلیل نگارشی استفاده از نیم‌فاصله به معنا و شکل ظاهری آن مربوط می‌شود. اما اگر فاصله‌ای میانِ واژه ایجاد کنیم، نرم‌افزارهای واژه‌پرداز آن را دو واژه مستقل در نظر می‌گیرند و ممکن است جایگاه آن در جمله به هم بریزد. بنابراین، از نظر فنی متن دچار مشکل ویرایشی خواهد شد.

به نیم‌فاصله، «فاصله درون‌کلمه‌ای» نیز گفته می‌شود و کاربرد آن به‌عنوان ویژگی استاندارد و شناخته‌شده در متون فارسی، امری ضروری است. اگر از نیم‌فاصله به‌درستی استفاده نشود، نشان از نادرست بودن واژه است. مهم‌ترین دلایل استفاده از نیم‌فاصله عبارتند از:

  • ایجاد یکدستی در متن
  • زیباتر شدن متن از نظر نگارشی و فنی
  • جلوگیری از به هم ریختن واژه‌ها در سطر
  • بهبود کیفیت متن
  • خوانایی بهتر

موارد استفاده از نیم فاصله

به‌طور کلی، استفاده از نیم فاصله را می‌توان در موارد زیر خلاصه کرد.

  • پیشوند «می-» در نوشتار معیار و شکسته‌نویسی: می‌روم، می‌نویسد، برمی‌گردیم، می‌خواهم بروم، می‌گه، می‌اومد، می‌خواد، برمی‌گردونه
  • واژ‌ه‌هایی با پیشوند «بی-»: بی‌خردان، بی‌کس‌‌وکار، بی‌عرضه، بی‌شیله‌پیله، بی‌کلاس، بی‌‌نمک، بی‌دغدغه
  • ترکیب‌های عطفی واژگانی: حمل‌ونقل، کسب‌وکار، رفت‌وآمد، پرت‌وپلا
  • حرف اضافه «به» + اسم: به‌آسانی، به‌درستی، به‌حق، به‌خصوص، به‌خوبی، به‌دقت، به‌زودی، به‌سلامتی، به‌شدت، به‌وفور، به‌ویژه، به‌سختی، به‌اصطلاح، به‌موقع
  • حرف اضافه «در» + اسم: دراصل، درواقع، درضمن، درکل، درنتیجه، درنهایت، درحقیقت (بی‌فاصله)
  • سوم‌شخص مفرد ماضی نقلی: آمده‌ام، آمده‌ای، آمده‌است، آمده‌ایم، آمده‌اید، آمده‌اند
  • واژه «درهم» (حرف اضافه + ضمیر) در ترکیب با واژه‌های مرکب به‌عنوان اسم یا صفت: درهم‌آمیختگی، درهم‌آمیخته، درهم‌برهم، درهم‌پیچیده، درهم‌تنیدگی، درهم‌تنیده، درهم‌فرورفته، درهم‌فشرده
  • در کلمه‌های مختوم به «ها» به‌‌نشانه جمع: کتاب‌ها، خانه‌ها، باغ‌ها، ایرانی‌ها، حساسیت‌ها
  • «هیچ‌» در پیوند با برخی از واژ‌ه‌ها: هیچ‌جا، هیچ‌یک، هیچ‌کدام، هیچ‌کس
  • ترکیب‌های اضافی (موصوف و صفت، مضاف و مضاف‌الیه): دست‌کم، صرف‌نظر، سیب‌زمینی، آب‌میوه، آب‌لیمو
  • «تان»، «مان»، «شان» بعد از کلمه: کتاب‌تان، خانه‌شان، سخن‌تان، دوست‌مان
  • جزء دوم کلمه با «الف» آغاز شود: دل‌انگیز، عقب‌افتادگی، کم‌احساس
  • حرف آخر جزء اول با حرف اول جزء دوم همانند یا هم‌مخرج باشد: آیین‌نامه، پاک‌کن، کم‌مصرف، چوب‌‌پرده
  • یک جزء از واژه مرکب، عدد باشد: پنج‌تن، هفت‌گنبد، هشت‌بهشت، دوچرخه
  • کلمه‌های طولانی که باعث دشوارخوانی شود: عافیت‌طلبی، مصلحت‌بین، پاک‌ضمیر، حقیقت‌جو
  • یک جزء واژه مرکب، صفت مفعولی یا صفت فاعلی باشد: نمک‌پرورده، اخلال‌کننده، پاک‌کننده
  • «که» بعد از بسیاری از واژه‌ها: چنان‌که، آن‌که، این‌که (به‌جز بلکه)
  • «یک» قبل از برخی از واژه‌های پرکاربرد در گفت‌وگوهای داستان: یک‌جور، یک‌ریزه، یک‌سِری، یک‌عالم، یک‌عالمه، یک‌کم، یک‌مقدار، یک‌وقتی، یک‌وقت، یک‌وقت‌ها
  • در واژه‌هایی که کسره خفیف دارند: قطع‌عضو، قطع‌امید، قطع‌رابطه، قطع‌نظر
  • در واژه‌هایی که «شیر»، «شیرین» یا «شیرینی» به‌کار رفته است: شیرین‌زبان، شیرینی‌پزی، شیرینی‌جات، جوش‌شیرین، شیرین‌بیان، آب‌شیرین‌کن، شیشه‌شیر، سیراب‌شیردان
  • پیشوندواره «قابلِ» و «غیرقابلِ-» که با واژه پس از خود صفت می‌سازند: قابل‌قبول، قابل‌شمارش، غیرقابل‌شمارش، غیرقابل‌قبول
  • دو عدد با معدود بیایند: سه‌چهار بار
  • جمله‌ها یا فعل‌هایی با واژه «به‌خیر»: وقت به‌خیر، سفر به‌خیر، به‌خیر گذشتن («ختم‌ به خیر» بافاصله و «عاقبت‌به‌خیر» نیم‌فاصله نوشته می‌شود).
  • صفت شمارشی (عدد) + اسم + «ه»: یک‌روزه، یک‌شبه، یک‌تنه، دوزبانه، دوکاره، چندمنظوره، چندماهه
  • چندحرفی‌های انگلیسی: بی‌ام‌و، ال‌سی‌‌دی، سی‌دی، پی‌دی‌اف
  • عنوان‌ها و القاب: ننه‌بلقیس، شازده‌کوچولو، خاله‌سارا
  • عدد + «به» + عدد: یک‌به‌یک، سه‌به‌سه
  • عدد + «تا» + عدد: دوتادوتا، سه‌تاسه‌تا
  • واژه‌ + صفت مفعولی: آموزش‌دیده، تثبیت‌شده، جان‌باخته، دل‌سوخته، زبان‌بسته، قوام‌یافته، منتشرشده
  • صفت مفعولی + شده: دیده‌شده، ربوده‌شده، شسته‌شده، شنیده‌شده، گفته‌شده، نوشته‌شده
  • صفت + تر/ترین: بزرگ‌تر، کوچک‌تر، کمرنگ‌تر، پررنگ‌ترین، سیاه‌تر، دلنشین‌تر، کوتاه‌ترین
  • واژه + شناسی: روان‌شناسی، زبان‌شناسی
  • ترکیب «واژه + بُن مضارع + ی» که اسم می‌سازد: آب‌رسانی، آدم‌فروشی، اتوشویی، خانه‌داری، دروغ‌گویی، دوست‌یابی، فرصت‌طلبی، قالی‌شویی، عقب‌نشینی، فرصت‌طلبی، کتاب‌خوانی، ملی‌گرایی، نامه‌رسانی، همه‌پرسی (بن مضارع: فعل دستوری منهای «بـ»)

استفاده از نیم فاصله

نکته اول: اگر «درهم» جزء پیشین فعل مرکب باشد، با فعل خود بافاصله می‌آید: درهم آمیختن، درهم پیچیدن، درهم ریختن، درهم تنیدن، درهم کشیدن، درهم کوبیدن

نکته دوم: فعل‌هایی که مصدر آن‌ها با «ا»‌ آغاز می‌شوند، در ترکیب با پیشوند «بِـ» و «نَـ»، فقط «ا» آن‌ها به «ی» تبدیل می‌شود و همواره پیوسته نوشته می‌شوند. به مثال‌های زیر و شکل درست و نادرست آن‌ها توجه کنید.

درست: بیندیشد، بیفتد/ نیندیشد، نیفتد

نادرست: بی‌اندیشد، بی‌افتد/ بیاندیشد، بیافتد

نکته سوم: «بی هیچ» یک گروه حرف‌اضافه‌ای در نقش قید است و بنابراین همیشه بافاصله نوشته می‌شود: بی هیچ گزندی، بی هیچ کلامی

نکته چهارم:‌ پسوند «وار» از نظر پیوسته‌نویسی از قانون خاصی پیروی نمی‌کند. در بعضی واژه‌ها نیم‌فاصله و در برخی دیگر پیوسته نوشته می‌‌شود: طوطی‌وار، فردوسی‌وار، پری‌وار، بزرگوار، سوگوار، خانوار

نکته پنجم: واژه‌هایی که با «دل» شروع می‌شوند، معمولاً هم پیوسته و هم نیم‌فاصله نوشته می‌شوند: دلسرد/د‌لسرد، دلسوز/دل‌سوز، دلگشا/دل‌گشا، دلگرمی/دل‌گرم، دلخور/دل‌خور، دلواپس/دل‌واپس

نکته ششم: بهتر است از نوشتن واژه‌هایی با پیشوندواره «غیرقابلِ-» در نوشتار معیار پرهیز کرد، زیرا این پیشوندواره از زبان انگلیسی و ترجمه «un-» یا «in-» وارد زبان فارسی شد‌ه‌اند. برای مثال، به‌جای «غیرقابل قبول» یا «غیرممکن» می‌توانیم بگوییم «نپذیرفتنی» یا «امکان‌ناپذیر».

نکته هفتم: سوم‌شخص مفرد ماضی نقلی، نیم‌فاصله نوشته می‌شود. بنابراین می‌نویسیم «نوشته‌است»، مانند «نوشته‌ام، نوشته‌ای، نوشته‌اند، نوشته‌ایم، نوشته‌اید، نوشته‌اند». اما در برخی از شیوه‌نامه‌ها، آن را جدا می‌نویسند: «نوشته است».

نکته هشتم: از میان صفت‌های تفضیلی و عالی، چهار کلمه پیوسته نوشته می‌شوند: بیشتر، کمتر، بیشترین، کمترین.

استفاده از نیم فاصله در ورد

هنگامی که واژه‌ای را در Word یا Excel تایپ می‌کنیم، باید بدانیم که چگونه از نیم‌فاصله استفاده کنیم. یکی از روش‌های مرسوم نیم‌فاصله‌گذاری در ورد، استفاده از کلیدهای ترکیبی «Ctrl + Shift + 2» است. اما در صورتی که صفحه‌کلید استاندارد فارسی را روی ویندوز خود نصب کرده باشید، به‌راحتی می‌توانید با استفاده از کلید میان‌بر «Shift + Space» نیم‌فاصله ایجاد کنید. اگر کیبورد استاندارد را نصب نکرده‌اید، می‌توانید از روش زیر برای نصب آن کمک بگیرید.

“Settings” > “Change PC Settings” > “Time & Language” > “Region & Language.” > “Add a Language” > “Persian (Iran).

سایر کاربردهای نیم‌فاصله

کاربرد نیم‌فاصله در زبان فارسی متعدد است. علاوه بر مواردی که ذکر شد، در ادامه به سایر کاربردهای آن اشاره خواهیم کرد.

استفاده از نیم فاصله در مرکب‌های اتباعی

مرکب‌های اِتباعی ترکیب‌هایی هستند که بر اثر تکرار قسمتی از واژه پایه ساخته می‌شوند. این بخش معنی خاصی ندارد و هرگز به‌تنهایی به‌کار نمی‌رود. چنین واژگانی، در زبان محاوره رایج است و در داستان‌های عامیانه بیشتر دیده می‌شود.

مرکب‌های اتباعی، از قرن سیزدهم و به‌علت رواج واژگان عربی در زبان فارسی و عادت گفتاری مردم به مترادف‌گویی، در زبان گفتار متداول شد. با تحول در نثر فارسی و گرایش نویسندگان به ساده‌نویسی و به‌کار بردن الفاظ عامیانه، این ترکیب‌ها به متون فارسی و آثار داستانی با مایه‌های طنز وارد شد.

تمام مرکب‌های اتباعی (با واو یا بدون واو) همواره نیم‌فاصله یا بی‌فاصله نوشته می‌شوند، مانند مثال‌های زیر:

  • دک‌ودهن
  • دم‌ودستگاه
  • گل‌وگشاد
  • چاله‌چوله
  • قاتی‌پاتی
  • ریزه‌میزه

استفاده از نیم فاصله در عبارت فعلی

عبارت فعلی، نوعی فعل مرکب است که از دو بخش فعلی و غیرفعلی تشکیل شده است، مانند «به‌دست آمدن»‌ یا «به‌کار بردن». بخش غیرفعلیِ عبارت فعلی معمولاً با حرف اضافه یا اسم شروع می‌شود. بخش فعلی آن نیز با فعل ساده می‌آید.

عبارت‌های فعلی در حالت مصدری و صرف‌شده، همواره بافاصله نوشته می‌شوند، مانند مثال‌های زیر:

مصدری: افشاگری او درباره در اختیار داشتن سلاحی خاص، همه را بهت‌زده کرد.

صرف‌شده: امیدوارم این بیماری، او را از پا درنیاورَد.

اما عبارت‌های فعلی که با حرف اضافه «به» شروع می‌شوند، معمولاً بخش غیرفعلی آن‌ها نیم‌فاصله نوشته می‌شود، مانند مثال‌های زیر:

موفقیت یعنی به‌دست آوردن آنچه می‌خواهی.

خوشبختی یعنی خواستن آنچه به‌دست می‌آوری.

استفاده از نیم فاصله در حروف ربط

حرف ربط به عبارتی گفته می‌شود که باعث ایجاد پیوند میان دو یا چند واژه یا حتی گروهی از واژه‌ها یا جمله‌ها می‌شود، مانند «و»، «که»، «اگر»، «اما»، «زیرا»، «چراکه»، «چنان‌که»، «با وجود این» و غیره. حروف ربط در زبان فارسی به دو دسته ساده و مرکب تقسیم می‌شوند. حرف ربط مرکب از دو یا چند تکواژ تشکیل شده که برخی از آن‌ها بافاصله و برخی نیم‌فاصله نوشته می‌شوند. در جدول زیر می‌توانید تعدادی از حروف ربط کاربردی را که بافاصله یا نیم‌فاصله نوشته می‌شوند مشاهده کنید.

حروف ربطی که بافاصله نوشته می‌شوند
از آنجا که از زمانی که از وقتی که
از هنگامی که این‌طور که آن‌طور که
با این‌که/با اینکه با آن‌که/با آنکه با وجود این
با وجود اینکه با وجود آنکه برای اینکه
برای آنکه بعد از اینکه بعد از آنکه
تا اینکه تا آنکه جایی که
تا زمانی که تا وقتی که جز اینکه
جز آنکه در حالی که/درحالی‌که در صورتی که
صرف‌نظر از اینکه صرف‌نظر از آنکه مگر اینکه
مگر آنکه وقتی که هروقت که
هر وقتی که هرچند که هرکجا که
هرگاه که هنگامی که اگر چناچه

در جدول زیر می‌توانید حروف ربطی که نیم‌فاصله نوشته می‌شوند را مشاهده کنید.

حروف ربطی که نیم‌فاصله نوشته می‌شوند
ازاین‌رو اگرچه/گرچه بنابراین
چراکه چنانچه چنان‌که
چندان‌که چون‌که حال‌آنکه
زیراکه وگرنه هرچند
همان‌که همچنان‌که همین‌که

استفاده از نیم فاصله در واژه‌هایی که با «این» شروع می‌شوند

بسیاری از واژه‌هایی که با «این» شروع می‌شوند، نیم‌فاصله نوشته می‌شوند. در جدول زیر به تعدادی از آن‌ها اشاره شده است.

واژه‌های «این»‌دار که نیم‌‌فاصله نوشته می‌شوند
اینجا/این‌جا این‌جوری اینجانب/این‌جانب
این‌جور این‌چنین این‌چنینی
این‌ریختی این‌سو این‌سان
این‌شکلی این‌قدر این‌طرف
این‌طور این‌طوری این‌که
این‌کاره این‌گونه آن‌گونه
این‌‌وآن این‌وَراون‌وَر این‌ها
این‌و‌آن این‌همه آن‌همه
این‌یکی (ضمیر) این‌قدرها این‌همانی

نکته: «این جانب» به معنای «این طرف»، گروه اسمی است و بافاصله نوشته می‌شود، اما «اینجانب/این‌جانب» به معنای «من» (بنده)، یک واژه در نظر گرفته می‌شود که می‌توان آن را پیوسته یا نیم‌فاصله نوشت.

استفاده از نیم فاصله در واژه‌‌هایی که با «تک» شروع می‌‌‌شوند

بسیاری از واژه‌هایی که با «تک» شروع می‌شوند، نیم‌فاصله نوشته می‌شوند. در جدول زیر می‌توانید تعدادی از این واژه‌ها را مشاهده کنید.

واژه‌های «تک»‌دار که نیم‌‌فاصله نوشته می‌شوند
تک‌آهنگ تک‌باف تک‌برگ
تک‌بند تک‌بیت تک‌بیتی
تک‌پَر تک‌‌پسر/تک‌دختر تک‌پوش
تک‌تاز تک‌تک تک‌تیر
تک‌تیرانداز تک‌جداره تک‌چرخ
تک‌خال تک‌درخت تک‌سایز
تک‌ضرب تک‌سرفه تک‌سرنشین
تک‌سوار تک‌فرزند تک‌وتنها
تک‌وتوک تک‌نفری تک‌گویی

قیدهای حرف‌اضافه‌ای که نیم‌فاصله نوشته می‌‌شوند

برخی از قیدهای حرف‌اضافه‌ای همواره نیم‌فاصله نوشته می‌شوند. در ادامه، به تعدادی از آن‌ها اشاره شده است.

به‌آسانی، به‌اجبار، به‌اشتباه، به‌اندازه، به‌‌تدریج، به‌تنهایی، به‌خصوص، به‌خوبی، به‌درستی، به‌دقت، به‌راستی، به‌روشنی، به‌زحمت، به‌زودی، به‌زیبایی، به‌سادگی، به‌سختی، به‌سرعت، به‌سلامتی، به‌شدت، به‌ظاهر، به‌علاوه، به‌قاعده، به‌مرور، به‌موقع، به‌ناگاه، به‌نسبت، به‌وضوح، ‌به‌وفور، به‌ویژه

نکته: در زبان عربی، ۵ قید وجود دارد که همواره پیوسته نوشته می‌شوند و نباید با «به» نوشته شوند. به مثال‌‌های زیر توجه کنید.

درست: بذاته، برأی‌العین، بشخصه، بعینه، بنفسه.

نادرست: به‌ذاته، به‌رأی‌العین، به‌شخصه، به‌عینه، به‌نفسه.

کاربرد نیم فاصله

فاصله‌گذاری «هیچ»

هیچ در نقش صفت، همواره با واژه بعد از خود بافاصله نوشته می‌شود، مانند مثال زیر:

هیچ گربه‌ای محض رضای خدا موش نمی‌گیرد.

هیچ رفتاری بی‌دلیل نیست.

اما اگر «هیچ» در ترکیب با برخی از واژه‌‌ها یک واژه مرکب تشکیل دهد، در آن صورت نیم‌فاصله نوشته می‌شود، مانند مثال‌‌های زیر:

هیچ‌کس، هیچ‌کدام، هیچ‌جور، هیچ‌جوره، هیچ‌چیز، هیچ‌گاه، هیچ‌یک، هیچ‌وقت

فاصله‌گذاری «هم»

«هم» همواره جدا از کلمه پس از خود و نیم‌فاصله نوشته می‌شود، مگر در موارد زیر:

  • کلمه بسیط‌گونه باشد: همشهری، همشیره، همدیگر، همسایه، همچنین، همچنان
  • جزء دوم، تک‌هجایی باشد: همدرس، همسنگ، همکار، همراه
  • جزء دوم با مصوت «آ» شروع شود: همایش، هماورد، هماهنگ

نکته اول: «هم» در صورتی نیم‌فاصله نوشته می‌شود که پیوسته‌ نوشتن آن با کلمه بعد از خود باعث دشوارخوانی شود: هم‌صنف، هم‌صوت، هم‌تیم.

نکته دوم: در صورتی که قبل از «آ» همزه در تلفظ ظاهر شود، «هم» نیم‌فاصله نوشته می‌شود: هم‌آرزو، هم‌آرمان

نکته سوم: «هم» بر سر کلمه‌هایی که با «الف» یا «م» شروع می‌شوند، نیم‌فاصله نوشته می‌شود: هم‌اسم، هم‌مرز، هم‌مسلک

نیم‌فاصله یا بی‌فاصله؟

برای بسیاری از افراد همواره این سؤال مطرح بوده است که نیم‌فاصله چه فرقی با بی‌فاصله دارد. بسیاری از واژگان فارسی پیوسته نوشته می‌شوند، برخی دیگر بافاصله و بسیاری نیم‌فاصله و بی‌فاصله نوشته می‌شوند. برای درک بهتر این موضوع، مثال‌های زیر را در نظر بگیرید.

  • سوگواری: این واژه اسم است و پیوسته نوشته می‌‌شود.
  • تا وقتی که: این واژه حرف ربط است و بافاصله نوشته می‌شود.
  • تمام‌وقت: این واژه قید یا صفت است و نیم‌فاصله نوشته می‌شود.
  • غیرممکن: این واژه صفت است و بی‌فاصله نوشته می‌شود.

نیم‌فاصله یا کسره خفیف؟

کسره خفیف نشانه اضافه‌ای است که گروه نحوی را به واژه مرکب تبدیل می‌کند. به همین دلیل، نیم‌فاصله یا بی‌فاصله نوشته می‌شود. به مثال‌های زیر دقت کنید.

  • مهدِکودک
  • دست‌ِکم
  • آب‌زیرِکاه

در تمام این واژه‌ها کسره خفیف به‌کار رفته است. در زبان فارسی با واژه‌های بی‌شماری روبه‌رو می‌شویم که کسره آن‌ها خفیف است، بنابراین همواره نیم‌فاصله نوشته می‌شوند. برای مثال، کسره واژه «پشتِ‌پرده» خفیف است و به همین دلیل نیم‌فاصله نوشته می‌شود. در این حالت، گذاشتن کسره خفیف الزامی نیست.

پانزده واژه که با «پشت» شروع می‌شوند و کسره آن‌ها خفیف است عبارتند از:

  • پشت‌بام/پشت‌بوم
  • پشت‌پا
  • پشت‌پرده
  • پشت‌جلد
  • پشت‌چشم نازک کردن
  • پشت‌سر کسی صفحه گذاشتن
  • پشت‌سر گذاشتن
  • پشت‌سرهم
  • پشت‌کنکوری
  • پشت‌کوهی
  • پشت‌گوش
  • پشت‌میزنشین
  • پشت‌هم

حرف اضافه در زبان فارسی

نیم‌فاصله واقعی یا کاذب؟

در برخی موارد ممکن است با متنی مواجه شوید که نیم‌فاصله کاذب داشته باشد. برای این‌که بفهمید نیم‌فاصله شما واقعی است یا کاذب، موارد زیر را امتحان کنید:

  1. در Word، کلیدهای «Ctrl + Shift + 8» را بزنید. اگر نیم‌فاصله داخل واژه چیزی را نشان نداد و مانند حالت قبل از زدن کلیدها بود، نیم‌فاصله درست است. اگر علامتی شبیه گونیا یا مربع توخالی یا توپُر نشان داده شد، نیم‌فاصله کاذب است.
  2. در Word، واژه حاوی نیم‌فاصله را انتهای سطر ببرید. آن‌قدر در همان سر بنویسید تا واژه به سطر بعدی برود. اگر کل واژه به سطر پایین منتقل شد، نیم‌فاصله‌اش درست است، اما اگر واژه شکست و نیمی از آن در سطر ماند و نیم دیگرش به سطر بعدی رفت، کاذب است.
  3. واژه نیم‌فاصله‌دار را در محیط‌های دیگری غیر از Word ببرید (بخش ارسال ایمیل، نوت‌پد، تلگرام، فوتوشاپ و...). اگر واژه درست نوشته شده بود، نیم‌فاصله‌اش هم درست است. در غیر این صورت، کاذب است.

استفاده از نیم‌فاصله برای شاخص‌ها

شاخص‌ها، القابی هستند که معمولاً قبل از اسم می‌آیند. اما چون ممکن است به‌صورت اضافه خوانده شوند، بهتر است با اسم بعدشان نیم‌فاصله نوشته شوند. به مثال‌های زیر دقت کنید.

دیروز خاله‌ مریم را دیدم.

دیروز خاله‌مریم را دیدم.

در جمله اول، منظور گوینده این است که مریم خاله‌ای دارد و من خاله‌ی او را دیدم. درحالی‌‌که در جمله دوم، گوینده خاله‌‌ای به نام مریم را دیده است. بنابراین، استفاده از نیم‌فاصله برای شاخص‌ها به درک بهتر جمله کمک خواهد کرد.

غلط ننویسیم

املای برخی از کلمه‌ها میان مردم به‌اشتباه رواج یافته است. از آنجا که این واژه‌ها در زبان فارسی کاربرد زیادی دارند، بهتر است با املای درست آن‌ها آشنا شویم. در برخی موارد نیازی به نیم‌فاصله نیست، اما به‌‌اشتباه از آن استفاده می‌کنیم. درحالی‌که در بسیاری از واژه‌ها ضرورت استفاده از نیم‌فاصله حس می‌شود. طبق دستورخط فرهنگستان، املای درست و نادرست برخی از واژه‌های پرکاربرد، در جدول زیر آمده است.

املای درست و نادرست برخی از واژه‌ها
املای درست املای نادرست
آن‌قدر آنقدر
آنگاه آن‌گاه
شست‌وشو شستشو
گفت‌وگو گفتگو
علاقه‌مند علاقمند
بیندیش بیاندیش
سپاس‌گزار/سپاسگزار سپاس گذار/سپاسگذار
مسئله مسأله
بلیت بلیط

یک نکته بسیار مهم: «گذاشتن» مصدر است و فعل آن به صورت زیر صرف می‌شود:

می‌گذارم/می‌گذاری/می‌گذارد

می‌گذاریم/می‌گذارید/می‌گذارند

 در شکسته‌نویسی شکل درست فعل به صورت زیر صرف می‌شود:

می‌ذارم/می‌ذاری/می‌ذاره

می‌ذاریم/می‌ذارید/می‌ذارن

بنابراین «میزارم» و «می‌زارم» صددرصد اشتباه است و نباید آن را به این شکل به‌کار برد.

چه واژه‌هایی با نیم‌فاصله نوشته نمی‌شوند؟

در کتاب فرهنگ املایی خط فارسی، تعدادی از واژه‌ها نیم‌فاصله یا بی‌فاصله نوشته شده‌اند، حال آن‌که گروه‌های نحوی باید بافاصله نوشته شوند. در ادامه به تعدادی از آن‌‌ها اشاره کرده‌ایم تا هنگام ویرایش متن خود، اگر از فرهنگ املایی خط فارسی به عنوان منبع کمک می‌گیرید، آن‌ها را بافاصله بنویسید.

  • به احتمال قریب به یقین
  • به این ترتیب
  • به این علت
  • به این مفتی‌ها
  • به روی چشم
  • به شرط چاقو
  • به عبارت دیگر
  • به عناوین مختلف
  • به مجرد این‌که
  • به مرور زمان
  • به نحوی که
  • به وقت تهران
  • به دلایلی چند
  • به احتمال قوی
  • به مرحمت شما
  • به مرور زمان

رعایت یکدستی در استفاده از نیم فاصله

مهم‌ترین اصل در ویرایش، رعایت اصل یکدستی است، بدین معنا که متنی که نوشته می‌شود، از ابتدا تا انتها باید واژه‌هایی داشته باشد که نحوه نگارش آن‌ها در تمام متن یکدست باشد. برای مثال، شاید تفاوت چندانی میان نحوه نوشتن «آن‌ها»‌ یا «آنها» وجود نداشته باشد، اما مهم‌تر از نیم‌فاصله یا بی‌فاصله نوشتن این واژه، یکدست بودن آن در تمام متن است. به بیان ساده‌تر، اگر قرار است بی‌فاصله (آنها) نوشته شود، در تمام متن باید به همین شکل نوشته شود یا اگر قرار است نیم‌فاصله (آن‌ها) نوشته شود، در کل متن باید آن را به همین شکل بنویسیم.

برخی از واژه‌ها در دستورزبان فارسی باید همواره نیم‌فاصله نوشته شوند، اما شیوه نوشتن برخی از آن‌ها به‌صورت نیم‌فاصله و بی‌فاصله درست است. در چنین مواقعی اصل یکدستی مطرح می‌شود تا اجزای متن با هم هماهنگ باشند و خواننده چهره‌ای منسجم از متن ببیند و با لذت بیشتری به خواندنش ادامه دهد.

جدول صرف فعل در زمان حال

بسیاری از دانشجویان، هنگام صرف فعل با مشکلاتی مواجه می‌شوند. برای مثال نمی‌دانند که صورت‌های متصل فعل‌های فارسی در زمان حال به چه صورتی نوشته می‌شود. برای رفع این مشکل، در ادامه این مطلب، جدولی تهیه کرده‌ایم که صورت‌های متصل چند فعل را در زمان حال نشان می‌دهد.

استفاده از نیم فاصله
برای مشاهده تصویر در ابعاد بزرگ‌تر روی آن کلیک کنید.
  1. کلمه‌های ستاره‌دار در این جدول از قاعده مستثنا هستند.
  2. چنانچه کلمه‌ای مختوم به مصوت باشد و جزء پس از آن نیز با مصوت آغاز شده باشد، می‌توان در فاصله میان دو مصوت از دو نوع صامت میانجی استفاده کرد؛ یکی صامتِ «ی» و دیگری صامت «همزه»؛ نظیر دانایید؛ زیبایی/زیبائی؛ تنهایی/تنهائی، که در بعضی همزه غلبه دارد و در بعضی دیگر «ی» و از کلمه‌ای به کلمه دیگر فرق می‌کند. در اینجا برای حفظ یکدستی و سهولت آموزش، صامت میانجی «ی» انتخاب شده است.
  3. چون «تواید» معنا ندارد، «مترواید» آورده شده است.

ضمایر ملکی و مفعولی، در حالت‌های شش‌گانه، همراه با واژه‌های پیش از خود به صورت‌های زیر نوشته می‌شود:

راهنمای استفاده از نیم فاصله
برای مشاهده تصویر در ابعاد بزرگ‌تر روی آن کلیک کنید.
  1. در دستورهای اخیر زبان فارسی، به‌جای اصطلاحاتی نظیر «ضمیر ملکی» یا «ضمیر مفعولی»، اصطلاح «ضمیر شخصی متصل» به‌کار می‌رود.
  2. این «ی» ممکن است در مواردی حذف شود. در حالت عامیانه، «بابام» به‌جای «بابایم» گفته می‌شود. در ادبیات داستانی هم، زمانی که نویسنده زبان گفتار را ضبط می‌کند، همین حالت کاربرد دارد. در شعر به ضرورت شعری، این حذف صورت می‌گیرد، مثلاً استعمال «بازوت» به‌جای «بازویت» در مصراع «آفرین بر دست و بر بازوت باد».
  3. در محاوره، اصولاً همزه و مصوت آغازی حذف می‌شود، مثلاً گفته می‌شود «رادیوم خراب شده» و نه «رادیوام خراب شده».

جمع‌بندی

در این آموزش به کاربرد نیم‌فاصله در زبان فارسی اشاره کردیم و روش‌های استفاده از نیم فاصله را توضیح دادیم. همچنین به‌کمک مثال، مواردی را برشمردیم که نباید از نیم‌فاصله استفاده کنیم. فاصله‌گذاری در زبان فارسی اهمیت زیادی دارد، زیرا باعث خوانایی متن و درست‌نویسی می‌شود. یکی از راه‌هایی که برای تمرین نیم‌فاصله مفید است، خواندن کتاب‌های آموزشی و رمان‌های ویراسته است. هر چقدر با چنین واژه‌هایی بیشتر سروکار داشته باشیم، یادگیری آن ساده‌تر و لذت خواندن متن دوچندان خواهد شد.

اگر این مطلب برای شما مفید بوده است، آموزش‌ها و مطالب زیر نیز به شما پیشنهاد می‌شوند:

بر اساس رای ۱۶ نفر
آیا این مطلب برای شما مفید بود؟
شما قبلا رای داده‌اید!
اگر بازخوردی درباره این مطلب دارید یا پرسشی دارید که بدون پاسخ مانده است، آن را از طریق بخش نظرات مطرح کنید.

«آزاده رمضانی»، فارغ‌التحصیل مقطع کارشناسی ارشد آموزش زبان انگلیسی است. فعالیت‌های او در زمینهٔ تدریس، ترجمه و ویراستاری بوده است و درحال‌حاضر، به‌عنوان دبیر تحریریهٔ زبان‌‌های خارجی با مجلۀ فرادرس همکاری می‌کند.

4 نظر در “چه زمانی از نیم فاصله استفاده کنیم؟ — موارد استفاده از نیم فاصله + مثال

نظر شما چیست؟

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.