ادبیات، علوم انسانی ۲۸۰۰۶ بازدید

در آموزش‌های پیشین مجله فرادرس، به معرفی برخی از مباحث دستور زبان فارسی از قبیل نهاد و گزاره، ضمیر، فاعل، مفعول، قید، مسند و مسندالیه، شبه‌جمله و مضاف و مضاف الیه پرداختیم. در این آموزش با مصدر و انوع آن آشنا می‌شویم.

مصدر چیست؟

«مصدر» در لغت به معنی محل صدور و اصل و منشأ است و در دستور زبان فارسی، به طور سنتی، به کلمه‌ای گفته می‌شود که آخر آن «تَن» یا «دَن» باشد به شرط آنکه هرگاه نون را از آخر آن حذف کنند بن ماضی شود، مثل گفتن، رفتن، زدن. البته در ادامه خواهیم دید که مصدر‌ ساخت‌ها و انواع گوناگونی دارد. مصدر واژه‌ای است که بدون مشخص کردن زمان و شخص، مفهوم اصلی فعل را بیان می‌کند. در آموزش‌های پیشین مجله فرادرس دیدیم که فعل زمان و شخص دارد و به این دلیل است که مصدر فعل محسوب نمی‌شود و آن را یکی از انواع اسم شمرده‌اند.

ساخت مصدر

مصدر‌ معمولاً از بن ماضی فعل و پسوند ـَ ن ساخته می‌شود. برای مثال، «آمدن» که از بن ماضی «آمد» به اضافه «ـَ ن» ساخته می‌شود. مصدر‌‌ شکل‌های دیگری نیز دارد که در ادامه به آن‌ها خواهیم پرداخت.

مصدر جعلی چیست؟

وقتی از کلمه‌ای مانند اسم (یا مصدر زبان عربی) فعلی ساخته شود، مصدر آن مفل را مصدر جعلی می‌نامیم. در این صورت، این اسم (یا مصدر زبان عربی) به عنوان بن مضارع به کار رفته و بن ماضی آن با اضافه کردن «ـ ید» و مصدر آن با اضافه کردن «ـَ ن» به بن ماضی حاصل می‌شود. مثلاً جنگیدن (جنگ + ـ ید + ـَ ن).

مصدر مرخم چیست؟

گاهی بعضی فعل‌ها هستند که بن ماضی آن‌ها همان معنی مصدر‌‌ یا اسم مصدر را دارد و در دستور زبان به مصدر مُرَخَّم یا بریده مصدر معروف است. دلیل این نامگذاری آن است که این کلمات در اصل مصدر بوده‌اند و «ن» علامت مصدر آن‌ها حذف شده است.

مثلاً می‌دانیم که مصدر مربوط به بن ماضی «دید» کلمه «دیدن» است. خود کلمه «دید» معنی مصدری دارد و مصدر مرخم است. احتمالاً ترکیب «دید و بازدید» را شنیده‌اید که به معنی همان «دیدن و بازدیدن» است.

البته بهتر است مصدر مرخم را یک بن ماضی بدانیم که مفهوم مصدر نیز پیدا کرده است، چراکه بن مضارع نیز گاهی این مفهوم را می‌رساند، مانند جوش، سوز و… .

اسم مصدر چیست؟

گاهی اسم‌هایی در زبان فارسی وجود دارد که نشانه ظاهری مصدر را که بیان کردیم ندارند، اما معنی و مفهوم مصدر را دارند. به این اسم‌ها اسم مصدر یا حاصل مصدر می‌گویند. دیدار (دیدن)، خنده (خندیدن)، دانش (دانستن) و… از این دست هستند.

انواع اسم مصدر

انواع اسم مصدر‌‌ و مثال‌های آن در ادامه بیان شده‌اند:

  1. بن مضارع + ـِ ش: افزایش، آموزش، پرورش، کاوش، تراوش.
  2. بن مضارع + ـِ شت: خورشت، کنشت.
  3. بن ماضی + ار: رفتار، گفتار، کشتار.
  4. بن مضارع + ه: مویه، خنده، گریه، بوسه.
  5. صفت (گاهی اسم) + ی (گی): نزدیکی، تاریکی، شاگردی، مادری، منی، مایی، رانندگی، ورزیدگی.
  6. بن مضارع برخی از فعل‌های مرکب + ان:‌ آشتی‌کنان، گذران، چراغان.
  7. اسم یا صفت عربی + یت: مرکزیت، فعالیت، انسانیت، آدمیت.
  8. بن ماضی به تنهایی یا همراه کلمه دیگر: ساخت، پیشرفت، رفت‌وآمد، بازخرید.
  9. بن مضارع یک فعل یا دو فعل جداگانه: پندار، تکاپو، فروگذار.
  10. بن ماضی یک فعل + بن مضارع همان فعل: جست‌وجو، گفت‌وگو، سوخت‌وسوز.
  11. بن ماضی یا مضارع+ ان: ساختمان، زایمان، سازمان.
  12. تکرار ساخت امر یک فعل یا ترکیب ساخت امر دو فعل جداگانه: بزن‌بزن، بزن‌بکوب (بزن‌وبکوب)، بگیرببند (بگیروببند).

معرفی فیلم آموزش فارسی پایه هشتم فرادرس

آموزش فارسی پایه هشتم

یکی از آموزش‌های دوره متوسطه فرادرس، فیلم آموزش فارسی پایه هشتم است که همه ۱۷ درس را پوشش می‌دهد و در ۷ ساعت و ۱۰ دقیقه تدوین شده است. در این آموزش، با آرایه های ادبی از قبیل تشبیه، واج‌آرایی، کنایه، جناس، قالب‌های شعر فارسی، ادبیات تعلیمی و… با مثال‌های متنوع آشنا می‌شوید. همچنین در بخش دانش‌های زبانی، نکات فراوانی را درباره اجزای جمله، گروه‌های اسمی و انواع وابسته‌های پیشین و پسین یاد می‌گیرید. علاوه بر این، با داستان‌هایی از زندگی شاعران و نویسندگان آشنا می‌شوید و ابیات و اصطلاحات مهم شعرها را به سادگی فرا می‌گیرید.

معرفی فیلم آموزش فارسی پایه نهم فرادرس

آموزش فارسی پایه نهم

این آموزش در ۶ درس تدوین شده و مدت زمان آن ۸ ساعت و ۲۳ دقیقه است. در این آموزش سعی شده که کتاب فارسی پایه نهم را از سه دیدگاه واژه‌شناسی، آرایه های ادبی و دستور زبان فارسی بررسی شود. یکی از ویژگی‌های این آموزش، این است که با سطحی ساده آغاز شده و به مرور، سطح آن پیشرفته می‌شود، به گونه‌ای که دانش‌آموز با همراهی درس به آسانی می‌تواند با واژه‌شناسی، آرایه های ادبی و دستور زبان فارسی ارتباط برقرار کرده و مفاهیم آن‌ها را درک کند.

معرفی فیلم آموزش ادبیات فارسی پایه دهم فرادرس

آموزش ادبیات فارسی پایه دهم

آموزش ادبیات فارسی پایه دهم همه ۱۸ درس کتاب ادبیات فارسی پایه دهم را پوشش می‌دهد و در ۴ ساعت و ۴۲ دقیقه تدوین شده است. در این آموزش، سعی شده تمام کتاب به صورت دقیق ارائه شود تا دانش‌آموز به درک کاملی از درسنامه‌ها، آرایه های ادبی و دستور زبان فارسی برسد. علاوه بر این، در مواردی که لازم بوده، نکات مهم نیز بیان شده است.

معرفی فیلم آموزش ادبیات فارسی پایه یازدهم فرادرس

مصدر چیست

آموزش ادبیات فارسی پایه دهم، در ۱۸ درس منطبق بر کتاب درسی تدوین شده است. مدت این آموزش ۷ ساعت و ۵۰ دقیقه بوده و در آن، از ابتدا تا انتها، به طور کامل و دقیق درسنامه‌ها، آرایه های ادبی و دستور زبان فارسی آموزش داده شده است. در این آموزش، با بررسی بررسی خط به خط کتاب ادبیات فارسی یازدهم، نیازهای دانش‌آموزان برای امتحانات برطرف شده و داوطلبان کنکور سراسری نیز می‌توانند نکات مفیدی را از آن بیاموزند.

معرفی فیلم آموزش ادبیات فارسی پایه دوازدهم فرادرس

آموزش ادبیات فارسی پایه دوازدهم

آموزش ادبیات فارسی پایه دوازدهم در ۱۸ درس تدوین شده که مجموع آن‌ها ۳ ساعت و ۵۲ دقیقه است. آموزش ادبیات فارسی پایه دوازدهم در ادامه آموزش‌های ادبیات پایه دهم و یازدهم و به منظور تقویت مهارت‌های زبانی دانش‌آموزان ارائه شده است. در این آموزش، تمام کتاب درسی از ابتدا آموزش داده شده تا دانش‌آموزان به خوبی درسنامه‌ها، آرایه های ادبی و دستور زبان فارسی را فرا گیرند. علاوه بر این، به نکات مهم برای امتحان نهایی، امتحانات ترم و آزمون سراسری اشاره شده است.

اگر این مطلب برای شما مفید بوده است، آموزش‌ها و مطالب زیر نیز به شما پیشنهاد می‌شوند:

بر اساس رای ۱۶ نفر
آیا این مطلب برای شما مفید بود؟
شما قبلا رای داده‌اید!
اگر بازخوردی درباره این مطلب دارید یا پرسشی دارید که بدون پاسخ مانده است، آن را از طریق بخش نظرات مطرح کنید.

سید سراج حمیدی دانش‌آموخته مهندسی برق است و به ریاضیات و زبان و ادبیات فارسی علاقه دارد. او آموزش‌های مهندسی برق، ریاضیات و ادبیات مجله فرادرس را می‌نویسد.