Source Code چیست؟ – سورس کد یا کد منبع در برنامه نویسی
تاکنون وسیله‌ای را خریده‌اید که برای راه‌اندازی و استفاده، در مرحله اول نیاز باشد قطعات آن را به هم متصل کنید؟ مثلا برای درست کردن پازل‌هایی با قطعات زیاد یا قفسه‌ای برای برخی لوازم، به دفترچه راهنمای آن نیاز داریم تا با استفاده از آن بتوانیم مراحل راه‌اندازی را بهتر و راحت‌تر انجام دهیم. برای توسعه و ساخت نرم افزار نیز دستورالعمل‌هایی نوشته میشوند که به نوعی همانند دفترچه راهنما عمل میکنند. کد منبع یا همان Source Code به عنوان دستورالعمل‌هایی به حساب می‌آید که اساس ساخت زیربنای یک نرم افزار یا وب سایت را تعیین میکنند. در این مطلب قصد داریم به این پرسش پاسخ دهیم که Source Code چیست و پس از آن به بررسی عمیق‌تر انواع کد منبع، چگونگی استفاده از آن و ارائه نمونه‌ای از کد منبع می‌پردازیم.
- یاد می‌گیرید سورس کد چیست و چه نقشی در ساخت نرم‌افزار دارد.
- می‌آموزید انواع سورس کد و تفاوت زبان‌های برنامهنویسی را بشناسید.
- خواهید توانست نحوه تبدیل سورس کد به برنامه اجرایی را توضیح دهید.
- یاد خواهید گرفت مجوزها و قوانین مالکیت کد چگونه روی اشتراک‌گذاری تأثیر می‌گذارند.
- می‌آموزید سورس کد را چگونه و چرا برای توسعه و شخصی‌سازی استفاده کنید.
- با ابزارهای ضروری برای ویرایش، اجرا و مدیریت سورس کد آشنا خواهید شد.
مقدمه
Source Code چیست ؟
کد منبع، مؤلفه اساسی یک برنامه کامپیوتری است که توسط برنامه‌نویس ایجاد و اغلب به صورت توابع، شرح، تعاریف، فراخوانی‌ها، روش‌ها و دستورات عملی دیگر نوشته میشود و به گونه‌ای طراحی شده است که قابل خواندن برای انسان است و به گونه‌ای قالب‌بندی شده است که توسعهدهندگان و کاربران دیگر بتوانند آن را درک کنند.
انواع Source Code چیست ؟
می‌توان از پاسخ پرسش «Source Code چیست» اینطور استنباط کرد که کدهای منبع انواع مختلفی دارند و آشنایی با آنها به ما کمک میکند تا درک قوی‌تری را از ارزش آنها بدست آوریم. انواع سورس کد شامل موارد زیر میشود.
- کد منبع تفسیر شده
- سورس کد کامپایل شده
- کد منبع ویژگی‌های نرم افزار
- Source Code برنامه نرم افزار
- سورس کد کامپیوتر (یا در اصل سیستم عامل کامپیوتر)
برای درک بهتر انواع کد منبع، آشنایی با دو مفهوم سلسله مراتب پیادهسازی و انواع ترجمه مفید است. در ادامه مطلب Source Code چیست به بررسی این موارد می‌پردازیم.
سلسله مراتب پیادهسازی Source Code چیست ؟
هنگام پیادهسازی و استفاده از سورس کد، قصد ما رسیدن به نتیجه و خروجی دلخواه از کدهایی است که تمام یا بخشی از آنها را می‌نویسیم. می‌توان از کد منبع برای تولید خروجی استفاده کرد. این خروجی‌ها برای ساخت کامپیوتر (در سطح بالاتر)، برنامههای نرم افزاری (در سطح میانی) یا حتی ویژگی‌های نرم افزار (در سطح پایین) استفاده میشوند.
انواع ترجمه Source Code چیست ؟
تمامی کدهای منبع برای ترجمه و درک کامپیوتر، به کد ماشین تبدیل میشوند، این ترجمه می‌تواند از طریق تفسیر یا کامپایل انجام شود. این دو نوع ترجمه در واقع کد منبع را برای سیستم کامپیوتری تعریف میکنند.
اهداف Source Code چیست ؟
سورس کد علاوه بر اینکه اساس ساخت نرم افزار را فراهم میکند، اهداف مهم دیگری نیز دارد. به عنوان مثال، کاربران حرفهای که دسترسی به کد منبع دارند، میتوانند نصب نرم افزارها را به‌سادگی سفارشیسازی کنند. در همین حین، سایر توسعهدهندگان میتوانند از کد منبع برای ایجاد برنامههای مشابه برای سایر پلتفرم‌های عملیاتی استفاده کنند، کاری که بدون دستورهای کدنویسی سخت‌تر خواهد بود.
دسترسی به کد منبع به برنامهنویسان امکان می‌دهد با ارسال کد برای اهداف یادگیری یا با بازیافت قسمت‌هایی از آن برای برنامههای دیگر به جامعه برنامه نویسی خود کمک کنند.
کاربردهای رایج Source Code چیست ؟
حال که درک واضحی از انواع کدهای منبع و چیستی آنها بدست آورده‌ایم، زمان آن فرا رسیده است که بیشتر در مورد کاربردهای روزانه آنها بدانیم. برخی از این کاربردها، مانند ساخت زیربنای یک وب‌سایت نسبتاً ساده است، اما برخی کاربردهای دیگر آن ممکن است شما را متعجب کند. بنابراین در ادامه به انواع کاربردهای کد منبع در برنامه نویسی پرداخته شده است.
بهبود عملکرد یک برنامه
اگر از یک برنامه‌نویس بپرسید گسترده‌ترین کاربرد کد منبع چیست، احتمالاً به شما پاسخ خواهد داد که بهبود عملکرد با اضافه کردن کد منبع یکی از مهمترین کاربردهای آن است.
اضافه کردن تابعی خاص به برنامه
استفاده دیگری از سورس کد، اضافه کردن تابعی خاص به یک برنامه کامپیوتری، برنامه کاربردی یا وب سایت است. بسیاری از حرفه‌ای‌های فناوری این را به عنوان کاربرد اصلی کد منبع در نظر می‌گیرند، زیرا می‌تواند به طور قابل توجهی روی عملکرد و ظاهر برنامههای توسعه یافته تاثیر بگذارد.
به عنوان مثال، فرض کنید شخص برنامه نویسی در حال کار روی یک بازی ویدیویی است و می‌خواهد هنگام ورود بازیکنان به یک منطقه بازی جدید، صفحه نمایشی منحصر به فرد نمایش داده شود. در این صورت، می‌تواند دستوراتی را در کد منبع اضافه کند که به برنامه می‌گویند پس از رسیدن آواتار بازیکن به یک نقطه خاص در بازی، این صفحه را نمایش دهد.
ایجاد پایه و اساس یک وب سایت
یکی دیگر از دلایل اصلی استفاده برنامه نویسان از کد منبع، ایجاد پایه و اساسی است که طراحان و توسعه دهندگان وب میتوانند آن را برای ساخت وب‌سایت‌های جدید استفاده کنند. اساس یک وب‌سایت گاهی به عنوان سورس کد محسوب میشود، زیرا دستورالعمل‌هایی را برای کمک به عملکرد وب‌سایت و پاسخگویی به تعاملات کاربران به طور مناسب ارائه می‌دهد.
اشتراک گذاری الگوریتم ها
برنامه نویسان همچنین میتوانند از کد منبع برای به‌اشتراک‌گذاری الگوریتم‌ها میان خود استفاده کنند. این مسئله می‌تواند به این دلیل باشد که بیشتر برنامهنویسان کد منبع خود را در ویرایشگرها یا نرم‌افزارهای مبتنی بر متن می‌نویسند و به این ترتیب میتوانند نسخه‌های چاپ شده کدهای خود را به عنوان فایل‌های سند ذخیره کنند.
در ادامه، افراد میتوانند این فایل‌ها را با سایر برنامه‌نویسانی به اشتراک بگذارند که به کار آنها علاقه‌مند هستند یا می‌خواهند کد منبع خاصی را در یکی از پروژه‌های خود پیادهسازی کنند. برخی برنامهنویسان همچنین از کد منبع چاپ شده در محصولاتی مانند کتاب‌های آموزشی یا کتاب‌های اطلاعاتی استفاده میکنند که به دیگران یاد میدهند چگونه برنامه نویسی کنند و الگوریتم‌های بیشتری را یاد بگیرند.
چه کسانی از Source Code استفاده می کنند؟
اغلب این برنامهنویسان کامپیوتر هستند که نوشتن سورس کد را انجام میدهند یا از کدهای منبع برای تغییر، بهروزرسانی و افزودن قابلیتهای جدید به بنرامه استفاده میکنند. برنامهنویسی کامپیوتر، حرفهای در فناوری است که در آن کدها برای ساخت و توسعه وبسایتها و برنامههای نرم افزاری نوشته میشوند و پیادهسازی آنها انجام میشود. برنامهنویسان و توسعهدهندگان میتوانند کد منبع را تقریباً در هر نوع برنامه یا نرم افزاری، بسته به شرکتی که در آن کار میکنند و اندازه پروژه، توسعه دهند و پیادهسازی کنند.
معرفی زبان های برنامه نویسی
زبان برنامه نویسی C
زبان ++C
زبان برنامه نویسی جاوا
جاوا اسکریپت
زبان پاسکال
برنامهنویسان از این زبان برای یادگیری کدهای پایه استفاده میکنند. کاربردهای اصلی آن، عموماً در حوزه تحصیلی است، زیرا این زبان، زبانی ساختاری به حساب می‌آید و برای یادگیری بسیار آسان است. همچنین می‌توان برنامههای کارآمد و قابل اعتمادی را با استفاده از آن تولید کرد.
پایتون
زبان برنامه نویسی بیسیک BASIC
بیسیک زبانی است که برنامهنویسان برای یادگیری مفاهیم مقدماتی برنامه نویسی استفاده میکنند، زیرا خواندن کدهای آن بسیار آسان است و در مقایسه با سایر زبان‌ها، زبانی نسبتاً قدیمی به حساب می‌آید.
زبان برنامه نویسی PHP
سورس کد چگونه کار میکند؟
ساده‌ترین دستور در هر زبان برنامه نویسی، چاپ کردن عبارت متنی «Hello World» است که حتی اگر تجربه‌ای در برنامه نویسی نداشته باشید، می‌توانید به راحتی آن را درک کنید. وقتی یک برنامه‌نویس برنامه «Hello World» را اجرا میکند، برنامه به صورت خط به خط، از بالا به پایین و از چپ به راست تقریباً همانند خواندن متن انگلیسی اجرا میشود.
قبل از اینکه بتوان واقعاً سورس کد را اجرا کرد، کدها باید به زبان ماشین ترجمه (یا کامپایل) شوند. این کار را با برنامه‌ای به نام کامپایلر انجام می‌دهیم. کد ترجمه شده، به عنوان کد شی عمدتاً از کد باینری (صفر و یک) تشکیل شده است و برخلاف سورس کد برنامه، برای انسان‌ها به راحتی قابل درک نیست.
مفهوم مجوز Source Code چیست ؟
تأمین‌کنندگان نرم‌افزار ممکن است برای جلوگیری از تغییر کدها، افزایش آسیب‌پذیری به حملات یا تغییر کیفیت کدها، سورس کد خود را خصوصی نگه دارند. آنها همچنین ممکن است میل داشته باشند از مالکیت معنوی خود محافظت کنند.
این بدان معناست که فقط نویسندگان نرم افزار میتوانند کدها را بررسی کنند و تغییر دهند. در این حالت، کاربران این نرم افزار باید زمانی که اولین بار آن را اجرا میکنند، مجوزی را امضا کنند و توافق کنند هیچ عملی را انجام نخواهند داد که نویسندگان اصلی نرم‌افزار آن را تأیید نکرده‌اند.
کاربرد Source Code در لینوکس چیست ؟
همچنین، از آنجا که می‌تواند به راحتی تغییر یابد، سورس کد برای اصلاح باگ‌ها، بهبود کارایی و افزایش امنیت نرم‌افزار، استفاده میشود. برنامهنویسان لینوکس از این قابلیت برای توسعه و بهینه‌سازی سیستم عامل استفاده و به شکل مداوم تغییراتی در کدهای منبع لینوکس ایجاد میکنند.
برای دسترسی به سورس کد یک برنامه در لینوکس باید چه کار کرد ؟
برای دسترسی به سورس کد یک برنامه مثلا در سیستم عامل لینوکس، می‌توان از یکی از روش‌های زیر استفاده کرد.
- استفاده از Package Managerها: بسیاری از توزیع‌های لینوکس یک Package Manager دارند که با استفاده از آن می‌توان برنامههای مختلف را نصب و مدیریت کرد. این پکیج‌منیجرها علاوه بر نصب برنامه، معمولاً سورس کد برنامه را هم در اختیار کاربران قرار میدهند. برای مثال، در توزیع‌های بر پایه Debian می‌توان با استفاده از دستور apt-get source نسخه سورس کد برنامه را دریافت کرد.
- دانلود از سایت اصلی: برخی برنامه‌ها، به‌ویژه نرم‌افزارهای آزاد و اوپن سورس، کد منبع خود را برای دانلود در سایت اصلی برنامه قرار میدهند. در این صورت می‌توان با مراجعه به سایت اصلی برنامه، سورس کد را دانلود و بر روی سیستم خود نصب کرد.
- استفاده از سیستم کنترل نسخه: برخی از برنامه‌ها در سیستم‌های کنترل نسخه مدیریت میشوند، به‌طور مثال در «گیت‌هاب» (GitHub) می‌توان با مراجعه به صفحه مربوط به یک برنامه خاص، سورس کد آن را از این سیستم دریافت کرد.
مثال Source Code
اگر شما به دنبال نمونه‌ای از کد منبع به صورت عملی هستید، در ادامه این بخش به ارائه مثالی ساده از سورس کد پرداخته شده است.
مثال کد منبعی که در ادامه ارائه شده به زبان C است، اما به یاد داشته باشید که می‌توانید کدهای خود را به زبان‌های برنامه نویسی مختلفی بنویسید.
بسیاری از برنامهنویسان هنگام نوشتن کدهای منبع از زبان C یا C++ استفاده میکنند، زیرا این زبان‌ها به آنها اجازه میدهند خطوط کد ساده‌ای را ایجاد کنند که دستورالعمل‌هایی اساسی را ارائه می‌دهد. در این مثال، دستورالعمل کد به صورت printf ظاهر میشود و به برنامه می‌گوید که متن داخل گیومه و پرانتز را در صفحه چاپ کند. اگر یک برنامه‌نویس کد منبع را کامپایل و آن را در وب‌سایتی پیادهسازی کند، صفحه مربوطه متن welcome to my page را نمایش می‌دهد.
چرا سورس کد مهم است؟
مهمترین جنبه سورس کد این است که اساس اولیه ایجاد نرم افزار را فراهم میکند. این ویژگی کد منبع به سایر موارد استفاده آن نیز قابل بسط دادن است. به عنوان مثال، Source Code امکان ویرایش، سفارشیسازی یا توسعه بیشتر نرم افزار را فراهم میکند.
این کارها بدون سورس کد غیرممکن یا حداقل بسیار سخت‌تر خواهند بود، حتی اگر نرم‌افزار را روی کامپیوتر خود اجرا کنید. کد منبع یک برنامه، توسعه نرم‌افزار مشابه را برای سایر سیستم‌عامل‌ها آسان‌تر میکند و در عین حال توسعه نرم‌افزار را برای چندین نفر یا حتی جامعه بزرگی از برنامهنویسان امکان‌پذیر می‌سازد.
جایگزین های ساخت Source Code چیست ؟
ممکن است به این مسئله فکر کنید که نوشتن کد منبع تنها روش ساخت یک برنامه است. با این حال، در حال حاضر جایگزین‌های دیگری نیز برای برنامه نویسی وجود دارد. این جایگزین‌ها شامل ابزارهای بصری برنامه نویسی هستند که به برنامهنویسان اجازه میدهند با استفاده از رابط بصری، نرم‌افزار را ایجاد کنند و توسعه دهند. اغلب، این روند برای استفاده از نمودارهای بلوکی برای نمایش جریان یا رفتار برنامه است.
جمع بندی
در این مطلب به معرفی Source Code پرداختیم و دانستیم که سورس کد مجموعه‌ای از دستورالعمل‌هایی است که برنامه‌نویس با استفاده از زبان‌های برنامه نویسی کامپیوتری نوشته است. بعد از نوشتن یک خط یا مجموعه‌ای از سورس کدها، برنامه‌نویس می‌تواند آن را در یک وب‌سایت، برنامه یا نوع دیگری از نرم‌افزارهای کامپیوتری پیادهسازی کند تا به آن دستورات عملکردی بدهد و کاربران از محصول تولید شده بتوانند استفاده کنند.
به عنوان مثال، یک برنامه‌نویس می‌تواند خطی از سورس کد یک برنامه را بنویسد، به طوری که برنامه مثلاً تحت وب مربوطه را به صورت خاصی به واکنش درآورد تا وقتی کاربر روی بخش خاصی از صفحه، مانند دکمه یا لینک متنی، کلیک میکند، در مرحله بعدی رویداد مناسب اتفاق بیوفتد. در این مطلب همچنین اطلاعاتی را نیز در مورد اهمیت کد منبع و کاربردهای آن نیز بدست آوردیم.
سوالات متداول پیرامون Source Code
در انتهای این مطلب به چند سوال رایج پیرامون پرسش Source Code چیست پرداخته شده است.
برنامه نویسان برای ایجاد کد منبع باید از چه چیزی استفاده کنند ؟
برنامهنویسان میتوانند از ویرایشگر متنی، ابزار برنامه نویسی دیداری یا «محیط توسعه یکپارچه» (IDE) مانند یک «کیت توسعه نرم افزار» (SDK) برای ایجاد کد منبع استفاده کنند. در محیط‌های بزرگ توسعه برنامه، اغلب سیستم‌های مدیریتی وجود دارند که به برنامهنویسان در جداسازی و پیگیری وضعیت‌ها و سطوح مختلف فایل‌های کد منبع کمک کند.
منظور از Source Code نرم افزارهایی مانند تلگرام چیست ؟
مطالب مجله فرادرس را در جستجوی گوگل سریع‌تر ببینید
