تمامی افرادی که به تازگی شروع به عکاسی می‌کنند باید با نحوه ترکیب بندی در عکاسی نیز آشنا شوند و این موضوع در ابتدای کار قدری پیچیده به نظر می‌آید. باید به این موضوع اشاره کنیم که «ترکیب‌بندی» (Composition) در حقیقت رابطه شخصی بین عکاس و سوژه است و به نحوه برخورد عکاس با عکس خود اشاره دارد. به یاد داشته باشید که هدف آموزش ترکیب بندی در عکاسی این نیست که در نهایت بتوانید از سبک عکاسان حرفه‌ای تقلید کنید بلکه هدف اصلی این است که دنیا را از دید خود ببینید تا در نهایت به توسعه این هنر بیانجامد.

فیلم آموزش ترکیب بندی در عکاسی — به زبان ساده (+ دانلود فیلم آموزش رایگان)

دانلود ویدیو

در این آموزش با ترکیب بندی در عکاسی آشنا می‌شویم و قوانین مهم آن‌را می‌آموزیم. البته باید به این نکته قدیمی هم اشاره کرد که اولین قانون در ترکیب‌بندی به ما می‌گوید که «هیچ قانونی برای ترکیب‌بندی وجود ندارد.» با این وجود با یادگیری برخی از این قوانین می‌توانیم نگاه بهتری نسبت به قاب عکس، سوژه و تصویر نهایی بدست آوریم.

ترکیب بندی در عکاسی به چه معناست؟

به بیان ساده، ترکیب بندی در عکاسی به نحوه چینش عناصر یک عکس می‌گویند. این ترکیب‌بندی را می‌توان به کمک عناصر بسیار زیاد یا محدود انجام داد. یک عکاس خوب با آشنایی با انواع عکاسی و عناصر یک عکس می‌تواند دانش خود را در خلق یک تصویر با جنبه‌های زیبایی‌شناسانه بکار بگیرد. به بیان بهتر، ترکیب‌بندی، نحوه داستان‌سرایی عکاس را در قاب یک عکس بیان می‌کند. اهمیت ترکیب بندی در عکاسی زمانی بیشتر می‌شود که یک دیجیتال مارکتر باشید و بخواهید به کمک بازاریابی رسانه‌های اجتماعی، محصولات خود را به فروش برسانید. از این‌رو، آشنایی با ترکیب بندی در عکاسی تبلیغاتی نیز اهمیت پیدا می‌کند.

قوانین ترکیب بندی در عکاسی

همانطور که در ابتدای متن به آن اشاره شد، هیچ قانونی در ترکیب‌بندی وجود ندارد. با این وجود، با استفاده از برخی قواعد پذیرفته شده در عکاسی می‌توان عکس نهایی را بهبود بخشید. این قوانین سبب می‌شود که عکس‌هایی با کشش و توازن طبیعی تهیه کنید که توجه مخاطب را به منظره مورد نظر شما جلب می‌کند. البته این نکته را در نظر داشته باشید که نیازی به حفظ کردن این قوانین نیست بلکه کافی است به کمک هریک از آن‌ها، تعدادی عکس تهیه کنید تا به مرور بر این قوانین مسلط شوید. در ادامه، قوانین ترکیب بندی در عکاسی را با مثال‌هایی تصویری بیان می‌کنیم.

قانون یک سوم

فرض کنید که عکس شما از طریق ۲ خط افقی و ۲ خط عمودی به ۹ بخش تقسیم شده باشد. «قانون یک‌سوم» (Rule of Thirds) بیان می‌کند که سوژه اصلی در عکس خود را باید یا در راستای این خطوط یا در محل برخورد آن‌ها قرار دهید. به عنوان مثال در تصویر زیر، سوژه عکس در راستای این خطوط قرار گرفته و توازن مناسبی را در عکس پدید آورده است.

ترکیب بندی در عکاسی

ترکیب بندی حلزونی در عکاسی

ترکیب‌بندی حلزونی یا استفاده از نسبت طلایی در ترکیب‌بندی، از جمله مواردی است که یادگیری آن، برای عکاسان همواره با دشواری‌هایی همراه بوده است و از این‌رو، در بیشتر موارد از شکل ساده شده آن یعنی همان قانون یک‌سوم استفاده می‌کنند. با تشکیل حلزونی و قراردادن سوژه اصلی در مرکز حلزونی می‌توان به تصویر مناسبی دست پیدا کرد. همچنین، در صورت وجود سایر سوژه‌ها نیز می‌توان آن‌ها را در امتداد حلزونی تشکیل شده قرار داد.

ترکیب بندی حلزونی

ایجاد توازن

در قانون قبل دیدیم که قرار ندادن سوژه اصلی در مرکز، سبب خلق عکس‌های بهتری می‌شود اما گاهی اوقات چنین کاری، فضایی خالی در طرف دیگر قاب عکس پدید می‌آورد و حس نامناسبی را ایجاد می‌کند. از این‌رو با قراردادن سوژه‌ای با اهمیت کمتر در طرف دیگر می‌توان نوعی توازن در عکس ایجاد کرد و وزن بصری تصویر را بهبود داد. به طور مثال، در تصویر زیر، سوژه اصلی عکس ما در طرف راست قرار دارد که با اضافه شدن ساختمان سمت چپ، فضای خالی این عکس پر شده است.

ترکیب بندی در عکاسی

خطوط راهنما

زمانی که به یک عکس نگاه می‌کنیم، چشمان ما به طور ناخودآگاه خطوطی را در عکس دنبال می‌کنند. اگر در ترکیب‌بندی خود، این خطوط را به شکلی مناسب درون قاب تصویر جای دهیم، به خوبی نوع نگاه به عکس را تغییر خواهیم داد تا نگاه بیننده از سوژه به بخش‌های دیگر عکس هدایت شود. انواع مختلفی از خطوط همچون خطوط قطری وجود دارند که می‌توان از آن‌ها در تصویر استفاده کرد.

ترکیب بندی در عکاسی

با توجه به اهمیت یادگیری ترکیب بندی در عکاسی، «فرادرس» اقدام به انتشار فیلم آموزش مبانی ترکیب بندی در عکاسی کرده که لینک آن در ادامه آمده است.

تقارن و الگوها

با کمی دقت خواهیم دید که هر روزه بوسیله الگوهای مختلف طبیعی و ساختگی، احاطه شده‌ایم. از این الگوها می‌توان برای خلق تصاویر خیره کننده بهره برد. البته راه دیگر استفاده از این الگوها این است که این الگو یا تقارن در جایی از عکس شکسته شود تا با این کار، کششی در عکس پدید بیاید. به طور مثال در تصویر زیر، تقارن موجود در عکس توسط سطل زباله گوشه تصویر شکسته شده است.

ترکیب بندی در عکاسی

نقطه دید

پیش از گرفتن عکس، زمانی را صرف محل عکاسی کنید. «نقطه دید» (View Point) ما تاثیر زیادی بر ترکیب‌بندی عکس دارد و بنابراین، در انتقال پیام عکس بسیار تاثیرگذار است. به بیان ساده، به جای این‌که عکسی را در ارتفاع برابر با چشمان خود بگیرید، عکس‌هایی را در ارتفاعی بالاتر یا پایین‌تر، در گوشه یا از دور تهیه و تاثیر آن‌را بررسی کنید. به طور مثال، در تصویر زیر، عکس از زاویه‌ای غیر معمول سبب بوجود آمدن تصویری مناسب و به نوعی انتزاعی شده است.

ترکیب بندی در عکاسی

پس زمینه

از جمله نکات مهم برای ترکیب بندی در عکاسی باید به پس‌زمینه عکس اشاره کرد. موارد بسیاری پیش آمده است که عکسی را تهیه کرده باشید اما به دلیل شلوغ بودن پس‌زمینه، عکس تاثیرگذاری بدست نیامده باشد. در حقیقت، چشم انسان در تشخیص و جداسازی عناصر مختلف یک صحنه، بسیار خوب عمل می‌کند اما دوربین عکاسی، پس‌زمینه و پیش‌زمینه عکس را به همان صورتی که هستند، نمایش می‌دهد.

به همین جهت، عکس‌هایی که تهیه می‌کنیم با آن‌چه که چشم ما نشان می‌دهد، تفاوت‌هایی خواهد داشت. راه‌های مختلفی برای حذف یا یکپاچه‌سازی پس‌زمینه وجود دارند که از جمله آن‌ها می‌توان به استفاده از دیافراگم باز در عکاسی اشاره کرد. همچنین با دقت در تصویر زیر می‌بینید که به کمک پس‌زمینه یکپارچه با رنگ مشکی، سوژه اصلی به خوبی نمایان و چشمان بیننده نیز به سوژه معطوف می‌شود. البته افرادی که با نورپردازی در آتلیه آشنایی دارند به خوبی می‌توانند پس‌زمینه‌ای مناسب برای عکس ایجاد کنند.

ترکیب بندی در عکاسی

عمق

از آن‌جایی که عکاسی، فضایی دو بعدی دارد، ترکیب‌بندی خود را باید به گونه‌ای انتخاب کنیم که حس عمق را در صحنه اصلی نشان دهد. برای این‌کار می‌توانید سوژه‌هایی را در پیش‌زمینه، میانه و پس‌زمینه عکس جای دهید. روش دیگر این است که بخشی از یک سوژه را به کمک سوژه‌ای دیگر بپوشانید. چشم انسان به طور طبیعی این لایه‌ها را از یکدیگر تشخیص می‌دهد و با جدا کردن آن‌ها در ذهن خود، عکسی با عمق بیشتر را تشکیل خواهد داد.

ترکیب بندی در عکاسی

آزمون و خطا

با وجود دوربین‌های دیجیتال، دیگر نباید نگران هزینه و محدودیت فیلم‌های عکاسی باشیم و بنابراین، می‌توان ترکیب‌بندی‌های متفاوتی را آزمایش و عکس‌های نامناسب را حذف کنیم. به بیان دیگر، تا زمانی که ایده‌های خود را به کار نگرفته باشید، نمی‌توانید کارایی آن‌ها را بسنجید.

ترکیب بندی در عکاسی

بهترین تکنیک های ترکیب بندی در عکاسی

پیش‌تر با برخی از قوانین و تکینک‌ها از جمله قانون یک‌سوم آشنا شدیم. در ادامه قصد داریم تا با برخی از بهترین تکنیک‌های ترکیب بندی در عکاسی آشنا شویم تا با بکارگیری آن‌ها، عکس‌هایی مناسب برای مخاطب تهیه کنیم.

قرار دادن سوژه در مرکز

قانون یک‌سوم از جمله قوانین مهم و البته قدیمی در ترکیب‌بندی به شمار می‌آید. با این وجود، قرار دادن سوژه در مرکز نیز روش بسیار خوبی برای ارائه تصویری مناسب است. در موارد زیر می‌توان سوژه را در مرکز قرار داد:‌

  • زمانی‌که عکس‌های پرتره و کلوس‌آپ تهیه می‌کنیم که در آن‌ها، سوژه، بیشتر قاب عکس را در بر می‌گیرد.
  • زمانی‌که چیزی در پس‌زمینه وجود نداشته باشد.
  • هنگامی که به طور ویژه بخواهید نوعی از تقارن را نمایش دهید.

ترکیب بندی در عکاسی

استفاده از مثلث ها

مثلث‌ها تاثیر بصری مناسبی بر روی عکس خواهند داشت و برای بکارگیری آن‌ها تنها کافی است سه نقطه را در قاب عکس پیدا کنید که بتوانند شکلی مناسب از یک مثلث را تشکیل دهند. ذهن بیننده به طور خودکار این نقاط را به یکدیگر متصل و مثلث را پیدا می‌کند.

قاب در قاب

برای جلب بیننده به بخش خاصی از تصویر می‌توان از روش قاب در قاب استفاده کرد. به طور مثال در تصویر زیر می‌بینید که از یک قاب دیگر برای ارائه تصویر مناسب استفاده شده است. این قاب‌ها می‌توانند مانند کوه‌ها یا شاخه‌های درختان، طبیعی یا همانند درب اتاق‌ها، ساختگی باشند.

ترکیب بندی در عکاسی

خطوط قطری

خطوط قطری در عکس، حسی از قدرت و حرکت را نشان می‌دهند. این خطوط قطری می‌توانند کل یک قاب را شامل شوند یا این‌که تنها بخشی از یک عکس را تشکیل دهند. گاهی اوقات بهترین زمان استفاده از خطوط قطری، وجود تضاد مشخصی بین دو ناحیه از قاب است.

ترکیب بندی در عکاسی

منحنی

خطوط منحنی در یک عکس، تصویری طبیعی ارائه می‌کند که در عکاسی از منظره، عکاسی هوایی و شهری مناسب است. نمونه‌ای از این خطوط را در تصویر زیر مشاهده می‌کنید. بهره‌گیری از منحنی‌ها، حسی از آرامش را به بیننده منتقل می‌کند.

ترکیب بندی در عکاسی

خط افق

برای تاکید بیشتر در پیش‌زمینه می‌توانید از خط افق در بالای قاب کمک بگیرید. علاوه بر این، برای نشان دادن فاصله و جذب مخاطب به تصویر به شکلی که گویی به منطقه وسیعی چشم دوخته باشد باید از خط افق استفاده کرد.

ترکیب بندی در عکاسی

علاوه بر این، برای تاکید بیشتر آسمان در تصویر، از خط افق در پایین قاب بهره بگیرید. ترکیب این خطوط با خطوط قانون یک‌سوم می‌توانند تصویر مناسبی را به بیننده ارائه دهند.

ترکیب بندی در عکاسی

مقیاس

اگر یک شخص یا شئ را به هنگام عکاسی، در کنار سوژه‌های بزرگ یا مناظر طبیعی قرار دهید، اندازه سوژه اصلی عکس به شکل بهتری نمایان خواهد شد.

ترکیب بندی در عکاسی

ترکیب بندی متقارن در عکاسی

عکس‌هایی که به صورت متقارن ترکیب‌بندی شده باشند را می‌توان بمنظور راهنمایی بیننده به نقطه مشخص نیز استفاده کرد. به هنگام بهره‌گیری از ترکیب‌بندی متقارن در عکاسی به این نکته توجه داشته باشید که نقطه‌ای را در انتهای تصویر (در بالای قاب) در نظر بگیرید تا کارکرد مناسب‌تری برای ترکیب بندی در عکاسی داشته باشید. البته بهتر است تا الگوی تقارن در دو طرف به نحوی شکسته شود تا عکس بهتری تهیه کنید.

ترکیب بندی متقارن در عکاسی

معرفی فیلم آموزش مبانی ترکیب بندی در عکاسی

از آن‌جایی که شروع یادگیری عکاسی با ترکیب بندی در عکاسی همراه است، «فرادرس» دوره‌ای ۳ ساعته را در قالب شش درس تدوین کرده است که در ادامه به توضیح دروس آن خواهیم پرداخت. در درس اول این آموزش با تعاریف پایه ترکیب‌بندی آشنا می‌شوم و نسبت طلایی در ترکیب‌بندی و تقارن دینامیک‌ (تناسب پویا) از جمله مباحث مهم این درس به شمار می‌آیند. در درس دوم، عناصر ترکیب‌بندی به طور کامل توضیح داده می‌شوند.

درس سوم به طور ویژه به قاب عکس می‌پردازد و مباحثی همچون دینامیک قاب، قاب مربع، برش و پیوند قاب‌ها در این درس آموزش داده می‌شوند. درس چهارم نیز به طراحی در ترکیب‌بندی اختصاص دارد که ریتم، شکل و زمینه، کشش پویا و تعادل محتوایی، مباحث مهم این درس را تشکیل می‌دهند.

در درس پنجم، عناصر ترکیب‌بندی با جزئیات و مثال‌های بیشتری معرفی خواهند شد و درس ششم نیز با بکارگیری قوانین گفته شده، به ترکیب بندی در عکاسی از طبیعت می‌پردازد.

ترکیب بندی در عکاسی پرتره

تکنیک‌هایی که تا اینجا گفته شد را می‌توان در انواع مختلف عکاسی بکار برد. با این وجود، در ادامه، نکاتی را برای ترکیب بندی در عکاسی پرتره بیان می‌کنیم تا در این روش نیز تکنیک‌های مختلفی را یاد گرفته باشید.

استفاده از قانون یک سوم در عکاسی پرتره

قانون یک‌سوم را در ابتدای متن یاد گرفتیم. از این قانون می‌توان برای ترکیب‌بندی مناسب در عکاسی پرتره استفاده کرد.

ترکیب بندی در عکاسی پرتره

فضای خالی در بالای سر سوژه

در تصویر زیر، علاوه بر استفاده از قانون یک‌سوم، فضای خالی مناسبی نیز در بالای سر سوژه قرار داده شده است تا حس مناسبی به بیننده منتقل شود که با حذف این فضا، تصویر ارائه شده به بیننده، ترکیب‌بندی مناسبی نخواهد داشت. البته نیازی نیست که همواره از این قانون پیروی کنید بلکه شکستن این قانون‌ها نیز می‌تواند جنبه‌های جدیدی به عکس‌های شما اضافه کند.

ترکیب بندی در عکاسی پرتره

نکته دیگری که باید در تصویر بالا به آن توجه کنید، فضای مناسب برای نمایش شانه‌ها است. به بیان ساده، باید مکان قرار گرفتن چهره را به خوبی نشان داد که این مکان، شانه‌های شخص است. همچنین، به یاد داشته باشید که فضای خالی مناسبی را نیز در خط دید سوژه قرار دهید. به طور مثال، در تصویر زیر نشان داده شده است که اگر فضای خالی را در پشت سر سوژه و خط دید او قرار دهیم، تصویر مناسبی بدست نمی‌آید.

ترکیب بندی متقارن در عکاسی

اگر این مطلب برای شما مفید بوده است، آموزش‌ها و مطالب زیر نیز به شما پیشنهاد می‌شوند:

«سهیل بحرکاظمی» دانش‌آموخته کارشناسی ارشد رشته مهندسی نفت، گرایش مهندسی مخازن هیدروکربوری از دانشگاه علوم و تحقیقات تهران است. به عکاسی و شیمی آلی علاقه‌مند است و به عنوان تولیدکننده محتوا در حوزه‌های متنوع از جمله شیمی، هنر و بازاریابی فعالیت دارد.

آیا این مطلب برای شما مفید بود؟

نظر شما چیست؟

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *