جدول تناوبی چیست؟ – به زبان ساده و کامل + PDF و عکس فارسی

جدول تناوبی عناصر جدولی است که شامل ۱۸ گروه و ۷ ردیف است که در آن اتم‌ها بر اساس افزایش عدد اتمی و عدد جرمی مرتب شده‌اند. این عناصر در ردیف‌هایی مرتب شده‌اند که هر یک از آن‌ها تعداد لایه‌های الکترونی عناصر را نشان می‌دهد. در این مطلب از مجله فرادرس می‌آموزیم جدول تناوبی چیست، چگونه تنظیم شده است و نکات مهم را در مورد آن بررسی می‌کنیم.

جدول تناوبی چیست؟

جدول تناوبی عناصر چطور شکل گرفت؟

دانلود عکس جدول تناوبی فارسی

با کلیک بر روی تصویر زیر می‌توانید عکس جدول تناوبی فارسی را با کیفیت بالا دانلود کنید.

دانلود PDF جدول تناوبی فارسی

فایل‌ PDF جدول تناوبی فارسی به همراه تقلب‌نامه جدول تناوبی از لینک‌های زیر قابل دانلود هستند. برای دانلود این فایل‌ها، روی آن‌ها کلیک کنید.

• دانلود PDF جدول تناوبی عناصر (تقلب‌نامه جدول تناوبی عناصر)
• دانلود فایل PDF جدول تناوبی فارسی به همراه اسم فارسی عناصر
• دانلود عکس سیاه و سفید جدول تناوبی فارسی برای پرینت سیاه و سفید

اولین طبقه‌‌بندی‌های عناصر

طبقه بندی عناصر

جدول مندلیف: اولین جدول تناوبی

او یک دوره تناوب هفت‌تایی دیگر را به هر ستون اضافه کرد. اولین و آخرین تناوب هفت‌تایی، حروف a و b را در کنار نمادهای رومی در هر گروه گرفتند.

کشف گازهای نجیب و بهبود جدول تناوبی

از نقاط ضعف این جدول، تعداد زیاد عناصر در ردیف‌ ۳۲تایی و دشواری دنبال کردن توالی عناصر مشابه هم بود. یک راه برای بهبود این جدول، قرار دادن دو گروه از عنصرها در خارج از جدول بود. این دو گروه به نام‌های «لانتانیدها» (lanthanides) و «اکتینیدها» (actinides)، در پایین جدول تناوبی اضافه شدند. لانتانیدها و اکتینیدها در ادامه همین متن مورد بررسی قرار گرفته‌اند.

شکل‌های دیگری از جدول تناوبی

نوع دیگری از جدول تناوبی در سال ۱۹۰۵ توسط ورنر (A. Werner) ارائه شد. او هر دوره تناوب کوتاه‌تر را به دو بخش تقسیم کرد. هر کدام را در نقاط ابتدایی و انتهایی جدول، بالای عناصرِ با دوره تناوب بلندتر قرار داد. خطوطی که در مدل قبل، عناصر را به یکدیگر تقسیم می‌کردند، با ارائه این مدل در بین عناصر توزیع شد. در این مدل هم مانند قبل، با جداکردن لانتانیدها و اکتینیدها، جدول ساده‌ می‌شود. تا اواسط قرن بیستم، این جدول بسیار مورد استفاده قرار می‌گرفت.

کشف عناصر جدید

لانت

اهمیت اعداد اتمی

با وجود اصلاحاتی که در اندازه‌گیری جرم اتمی عناصر انجام شد،‌ برخی عناصر جدول مندلیف و میر، باید چینشی بر اساس مفهومی به غیر از جرم اتمی می‌داشتند. برای مثال در گروه‌های دوتایی آرگون-پتاسیم،‌ کبالت-نیکل و تلوریوم-ید، عنصر اول، جرم اتمی بیشتری دارد اما قبل از عنصر دوم قرار داده شده است. راه حل این مشکل، بعد از فهم بهتر ساختار اتم ممکن شد.

رادرفورد و بار الکتریکی اتم

معرفی ایزوتوپ‌ها

بیان بهتر قانون تناوب

جدول تناوبی عناصر چیست؟

جدول تناوبی، تمامی عناصر کشف شده را شامل می‌شود. این جدول در هفت دوره تناوب افقی، با ترتیبِ عدد اتمی، چیده شده است و لانتانیدها و اکتیندها به صورت جداگانه در زیر تناوب‌ها با طول متفاوت آورده شده‌اند.

طبقه‌بندی عناصر در گروه‌ها

هشت گروه اصلی جدول تناوبی

• گروه اول جدول تناوبی: گروه فلزات قلیایی
• گروه دوم جدول تناوبی: گروه فلزات قلیایی خاکی
• گروه سیزدهم جدول تناوبی: گروه بور
• گروه چهاردهم جدول تناوبی: گروه کربن
• گروه پانزدهم جدول تناوبی: گروه نیتروژن
• گروه شانزدهم جدول تناوبی: گروه اکسیژن (کالگوژن)
• گروه هفدهم جدول تناوبی: گروه هالوژن
• گروه هجدهم جدول تناوبی: گازهای نجیب

خواص عناصر گروه ۱۶ جدول تناوبی چه هستند؟

گروه ۱۶ جدول تناوبی که به گروه اکسیژن یا کالکوژن‌ها معروف است، با عناصر اکسیژن، گوگرد، سلنیوم، تلوریوم و پولونیوم شناخته می‌شود. این گروه، قبل از گروه هالوژن‌ها قرار دارد و با نگاهی به جدول، درمی‌یابیم که گروه ۱۶ جدول تناوبی شامل خواصی فلزی و شبه‌فلزی است.

بررسی مختصر روندهای تناوبی در جدول

دسته‌های جدول تناوبی چیست؟

جدول تناوبی را می‌توان به بلوک‌ها (دسته‌ها) مختلف تقسیم کرد. هر بلوک را می‌توان بر اساس اوربیتال فرعی الکترون لایه آخر نام‌گذاری کرد.

• دسته s شامل دو گروه اول به همراه هیدروژن و هلیوم است.
• گروه‌های ۱۳ تا ۱۸ (شامل شبه فلزات) را دسته p نام‌گذاری می‌کنیم.
• دسته d شامل گروه‌های ۳ تا ۱۲ (فلزات واسطه) است.
• گروه f نیز شامل لانتانیدها و اکتینیدها است.

در پایان، خلاصه آنچه که در خصوص روندهای تناوبی عناصر در جدول توضیح داده شد، در شکل زیر آورده شده است. در ادامه متن نیز بررسی دقیق‌تری در خصوص روندهای تناوبی در جدول تناوبی خواهیم داشت.

یادگیری جدول تناوبی و عناصر آن با فرادرس

تا اینجا تا حد خوبی با جدول تناوبی آشنا شدیم و در ادامه نیز به بررسی بیشتر آن می‌پردازیم. مبحث جدول تناوبی و عناصر آن یکی از مهم‌ترین و پایه‌ای‌ترین مباحث در شیمی است. در این بحث با مفاهیمی چون انواع عناصر، کاربردها و خواص هر یک از عناصر، گازهای نجیب و بسیاری موارد مهم‌ مواجه هستیم که یادگری هریک از آن‌ها بسیار مهم است. به همین خاطر در این بخش برخی از فیلم‌های آموزشی فراردس را آورده‌ایم که برای یادگیری جدول تناوبی و مباحث وابسته به آن، بسیار کاربردی هستند.

• فیلم آموزش علوم تجربی پایه نهم – بخش شیمی در فرادرس
• فیلم جدول تناوبی یا Periodic Groups + خواص عناصر جدول مندلیف به زبان ساده در فرادرس
• فیلم آموزش تفاوت عناصر فلزی، نافلزی و شبه فلزی در جدول تناوبی در فرادرس
• فیلم آموزش رایگان گازهای نجیب در فرادرس
• فیلم آموزش شیمی ۱ پایه دهم حل سوالات تشریحی امتحانات نهایی در فرادرس
• فیلم آموزش رایگان عناصر واسطه در جدول تناوبی همراه با کاربردها و خواص فیزیکی و شیمیایی

مجموعه آموزش دروس شیمی – از دروس دانشگاهی تا کاربردی

۸۲ آموزش۷۷,۹۴۲ دانشجو۳۷۵ ساعت

آموزش انتقال حرارت – حل تست های کنکور ارشد و دکتری

۱,۷۲۰ دانشجو۷ ساعت

آموزش واکنش اکسایش + حل مثال‌های المپیاد شیمی (رایگان)

۱۵۷ دانشجو۲۹ دقیقه

آموزش کنترل فرایندها – مرور و حل تست کنکور ارشد

۳۹۲ دانشجو۹ ساعت

مقایسه چگالی یخ و آب + مفاهیم علمی و کاربردها (فیلم آموزش رایگان)

۶۶ دانشجو۱۶ دقیقه

با کلیک بر روی تصویر بالا می‌توانید به صفحه اصلی مجموعه آموزش دروس شیمی – از دروس دانشگاهی تا کاربردی هدایت شوید.

همچنین برای یادگیری مباحث بیشتری از شیمی می‌توانید از مجموعه آموزش زیر استفاده کنید.

• مجموعه فیلم‌های آموزش دروس شیمی از دروس دانشگاهی تا کاربردی در فرادرس

روندهای تناوبی در جدول تناوبی

• الکترونگاتیوی
• انرژی یونش
• الکترون‌خواهی
• شعاع اتمی
• نقطه ذوب
• خصلت فلزی

در حقیقت، بررسی روندهای تناوبی ابزاری را در اختیار یک شیمیدان قرار می‌دهد تا از طریق آن، پیش‌بینی خواص عناصر، با سرعت بیشتری انجام شود. روندهای تناوبی به این دلیل وجود دارند که ساختارهای اتمی مشابهی در عناصر با گروه‌ها و تناوب‌های یکسان دیده می‌شود که حاصل طبیعت تناوبی عناصر است. در ادامه به بررسی این روندهای تناوبی می‌پردازیم.

روند الکترونگاتیوی

الکترونگاتیوی، تمایل اتم برای جذب الکترون و تشکیل پیوند را نشان می‌دهد. این خاصیت، به دلیل آرایش الکترونی اتم‌ها بوجود می‌آید. بیشتر اتم‌ها برای رسیدن به پایداری، از قاعده اکتت پیروی می‌کنند. از آن‌جایی که لایه ظرفیت عنصرهای سمت چپ جدول تناوبی، کمتر از نصف پر شده، انرژی مورد نیاز برای دریافت الکترون، به طور مشخصی بیشتر از انرژی مورد نیاز برای از دست دادن الکترون است. در نتیجه، به طور کلی، عناصر سمت چپ جدول تناوبی به هنگام تشکیل پیوند، الکترون از دست می‌دهند. به طور عکس، عناصر سمت راست جدول تناوبی، تمایل بیشتری برای دریافت الکترون و تکمیل لایه ظرفیت خود دارند. روندهای تناوبی الکترونگاتیوی را به صورت زیر می‌توان بیان کرد:

• از چپ به راست در جدول تناوبی، الکترونگاتیوی افزایش پیدا می‌کند. اگر لایه ظرفیت یک اتم، کمتر از نصف پر شده باشد، انرژی کمتری برای از دست دادن الکترون و رسیدن به پایداری نیاز دارد. به عکس، اگر لایه ظرفیت، بیش از نصف پر شده باشد، دریافت الکترون، ساده‌تر خواهد بود.
• در هر گروه، از بالا به پایین،‌ الکترونگاتیوی کاهش پیدا می‌کند. این امر به دلیل افزایش عدد اتمی در هر گروه از بالا به پایین و در نتیجه، افزایش فاصله بین الکترون‌های ظرفیت و هسته و همچنین، افزایش شعاع اتمی اتفاق می‌افتد.

موارد استثنا که از این روند تبعیت نمی‌کنند، گازهای نجیب، لانتانیدها و اکتینیدها هستند. لایه ظرفیت گازهای نجیب، به طور کامل پرشده است و به همین دلیل، تمایلی به جذب الکترون ندارند. لانتانیدها و اکتینیدها، خواص شیمیایی پیچیده‌ای دارند و به همین دلیل از روند خاصی پیروی نمی‌کنند. از اینرو، برای گازهای نجیب، لانتانیدها و اکتینیدها، عددی در خصوص الکترونگاتیوی ذکر نمی‌شود.

در خصوص فلزات واسطه باید گفت که این عناصر، انحراف‌هایی از روند اصلی در هر تناوب و گروه از خود نشان می‌دهند که این انحرافات نیز به دلیل خواص فلزی است که بر جذب الکترون‌ها تاثیر می‌گذارد. با توجه به دو روند اصلی که در خصوص الکترونگاتیوی وجود دارد،‌ می‌توان نتیجه گرفت که عنصر فلوئور، بالاترین الکترونگاتیوی را در میان عناصر جدول دارد.

روند انرژی یونش

اثر پوششی الکترونها

عامل دیگری که بر انرژی یونش تاثیر می‌گذارد موسوم به «اثر پوششی الکترون‌ها» (Electron Shielding) است. این اثر به توصیف توانایی الکترون‌های لایه‌های داخلی برای پوشش تاثیر هسته مثبت در مقابل الکترون‌های ظرفیت می‌پردازد. در هر تناوب از چپ به راست، تعداد الکترون‌ها و به دنبال آن، اثر پوششی افزایش پیدا می‌کنند. در نتیجه افزایش این اثر، الکترون‌ها ساده‌تر یونیزه می‌شوند. بنابراین، انرژی یونش در هر گروه از بالا به پایین کاهش می‌یابد. روندهای تناوبی در انرژی یونش به طور خلاصه در زیر آورده شده‌اند.

• در هر تناوب از چپ به راست، انرژی یونش به طور کلی افزایش پیدا می‌کند.
• در هر گروه از بالا به پایین، انرژی یونش کاهش می‌یابد.
• گازهای نجیب، به دلیل لایه ظرفیت پر شده، انرژی یونش بسیار بالایی دارند. در این میان، هلیوم بیشترین انرژی یونش را در میان تمامی عناصر داراست.

انرژی یونش اول، دوم و ...

برخی از عناصر، چندین انرژی یونش دارند که با نام‌های انرژی یونش اول، دوم و ... شناخته می‌شوند. انرژی یونش اول عبارتست از انرژی مورد نیاز برای حذف الکترون خارجی‌ترین لایه و به همین ترتیب، انرژی دوم، شامل حذف الکترون از کاتیون گازی است. برای درک بهتر این تعریف، واکنش‌های شیمیایی زیر در خصوص انرژی یونش اول و دوم آورده شده‌اند:

انرژی یونش اول: $$X _ { ( g ) } \rightarrow X ^ + _ { ( g ) } + e ^ -$$

انرژی یونش دوم: $$X ^ + _ { ( g ) } \rightarrow X ^ { ۲ + } _ { ( g ) } + e ^ -$$

روندهای تناوبی در انرژی‌های یونش دوم، سوم و ... نیز از همان روند انرژی یونش اول پیروی می‌کنند.

با افزایش شعاع اتمی، انرژی یونش کاهش پیدا می‌کند. این تاثیر، به طور عکس با عدد کوانتومی $$n$$ و به طور مستقیم با عدد اتمی $$Z _ {eff}$$ مرتبط است.

• در هر تناوب از چپ به راست، $$Z _ {eff}$$ افزایش پیدا می‌کند اما عدد کوانتومی ثابت است، در نتیجه، انرژی یونش افزایش پیدا می‌کند.
• در هر گروه از بالا به پایین، عدد کوانتومی با شدت بیشتری نسبت به عدد اتمی افزایش پیدا می‌کند و در نتیجه، انرژی یونش کاهش پیدا می‌کند.

روند الکترون خواهی

به طور کلی، الکترون‌خواهی در هر گروه از بالا به پایین کاهش پیدا می‌کند زیرا اندازه هر اتم، از اتم بالاتر از خود، بزرگتر است که یعنی هر الکترونی که اضافه شود، نسبت به اتم کوچکتر، در فاصله دورتری از هسته اتم قرار دارد. این افزایش فاصله بین هسته مثبت و الکترون منفی، قدرت جاذبه را کاهش می‌دهد و سبب کاهش الکترون‌خواهی می‌شود. در هر تناوب از چپ به راست، اندازه اتم‌ها کوچکتر می‌شود و بنابراین، نیروهای جاذبه افزایش پیدا می‌کنند. در نتیجه این امر، الکترون‌ها به هسته نزدیک‌تر و سبب افزایش الکترون‌خواهی می‌شوند. روندهای تناوبی برای الکترون‌خواهی، به صورت خلاصه در زیر آورده شده است:

• در هر تناوب از چپ به راست،‌ الکترون‌خواهی افزایش پیدا می‌کند.
• در هر گروه از بالا به پایین، الکترون‌خواهی کاهش پیدا می‌کند.

روند شعاع اتمی

• در هر تناوب از چپ به راست، شعاع اتمی کاهش پیدا می‌کند.
• در هر گروه از بالا به پایین، شعاع اتمی افزایش می‌یابد.

روند نقطه ذوب

• فلزات به طور کلی نقطه ذوب بالایی دارند.
• بیشتر نافلزات، دارای نقطه ذوب پایینی هستند.
• نافلز کربن، بالاترین نقطه ذوب را در میان تمامی عناصر دارد. همچنین،‌ شبه فلز بور را نیز باید در میان عناصر با نقطه ذوب بالا قرار داد.

روند خصلت فلزی

• در هر تناوب از چپ به راست، خصلت فلزی کاهش پیدا می‌کند.
• در هر گروه از بالا به پایین، خصلت فلزی افزایش می‌یابد.
• توانایی از دست دادن الکترون به خصلت فلزی و توانایی دریافت الکترون به خاصیت نافلزی مرتبط است.

راه دیگری که می‌توان این نوع از روندهای تناوبی را به خاطر سپرد این است که با حرکت قطری در جدول تناوبی از چپ به راست، یعنی با حرکت از آخرین فلز قلیایی به سمت هلیوم،‌ خصلت فلزی کاهش پیدا می‌کند.

جمع‌بندی روندهای تناوبی

در این آموزش، انواع روندهای تناوبی در جدول تناوبی را مورد بررسی قرار دادیم. در ادامه، روندهای تناوبی را به طور خلاصه بیان می‌کنیم:

الکترونگاتیوی

• از چپ به راست در جدول تناوبی، الکترونگاتیوی افزایش پیدا می‌کند.
• در هر گروه، از بالا به پایین،‌ الکترونگاتیوی کاهش پیدا می‌کند.

انرژی یونش

• در هر تناوب از چپ به راست، انرژی یونش افزایش پیدا می‌کند.
• در هر گروه از بالا به پایین، انرژی یونش کاهش می‌یابد.

الکترون‌خواهی

• در هر تناوب از چپ به راست،‌ الکترون‌خواهی افزایش پیدا می‌کند.
• در هر گروه از بالا به پایین، الکترون‌خواهی کاهش پیدا می‌کند.

شعاع اتمی

• در هر تناوب از چپ به راست، شعاع اتمی کاهش پیدا می‌کند
• در هر گروه از بالا به پایین، شعاع اتمی افزایش می‌یابد.

نقطه ذوب

به طور کلی بیشتر فلزات، نقطه ذوب بالایی دارند و نافلز کربن، بالاترین نقطه ذوب را در میان عناصر دارد.

خصلت فلزی

• در هر تناوب از چپ به راست، خصلت فلزی کاهش پیدا می‌کند.
• در هر گروه از بالا به پایین، خصلت فلزی افزایش می‌یابد.

چطور جدول تناوبی را حفظ کنیم؟

اما با توجه به اینکه برای هر دانش‌آموز و دانشجوی شیمی، حفظ کردن جدول تناوبی از جمله دغدغه‌های همیشگی به شمار می‌آید، در ادامه این مطلب قصد داریم به ارائه روشهای مختلف برای حفظ کردن جدول تناوبی بپردازیم. این روش‌ها از دشوار به ساده دسته‌بندی شده‌اند اما به این معنی نیست که روش آخر، بهترین روش برای حفظ کردن جدول تناوبی به شمار می‌آید. بهتر است برای یادگیری ماندگار جدول تناوبی، به طور همزمان از روش‌های مختلف کمک بگیرید.

روش آهسته تمرین و تکرار

همانطور که در کودکی، الفبا را به کمک تکرار و تمرین مداوم یاد گرفتید، برای یادگیری الفبای علم شیمی نیز باید به همین شکل کار کنید. البته چنین روشی در سن‌های بالاتر قدری خسته‌کننده و ناکارآمد خواهد بود. به طور قطع برای حفظ کردن جدول تناوبی باید این روش را نیز بکار گرفت اما می‌توان با ترکیب سایر روش‌های ساده‌تر، به فرآیند یادگیری سرعت بخشید. در نهایت، اگر می‌خواهید با روش تکرار و تمرین، به حفظ کردن جدول تناوبی بپردازید، بهتر است چهار مرحله زیر را طی کنید:

• حفظ کردن ۵ عنصر در هر بازه زمانی: اگر در هر روز، تنها ۵ عنصر را حفظ کنید، با گذشت ۲۳ روز، بیش از ۹۰ درصد عناصر جدول تناوبی را حفظ کرده‌اید و تنها چند عنصر باقی مانده‌اند. البته به یاد داشته باشید که در هر روز، حفظیات روزهای قبل را نیز مرور کنید.
• حفظ کردن با صدای بلند: حفظ کردن عناصر با صدای بلند، سبب ایجاد «یادگیری فعال» (Active Learning) می‌شود و شما را وادار می‌کند که توجه خود را به یادگیری خود معطوف کنید.
• ایجاد وقفه بین یادگیری: همواره به ذهن خود فرصت بدهید تا دوباره تمرکز خود را بدست آورد. این کار تنها با ایجاد وقفه بین یادگیری ممکن است. به طور مثال، برای مطالعه یک مطلب، اگر آن‌را در ۳ بازه یک ساعتی مطالعه کنید، نتایج به مراتب بهتری را نسبت به مطالعه آن در یک بازه ۳ ساعتی بدست خواهید آورد.
• تنظیم هدف برای یادگیری زیاد: همواره از تکنیک «یادگیری زیاد» (Overlearning) استفاده کنید. یادگیری زیاد به معنی عدم توقف و ادامه فرآیند یادگیری به هنگام رسیدن به نقطه هدف است. به طور مثال، اگر به مرحله‌ای رسیدید که تعداد عناصر زیادی را حفظ کردید، یادگیری را متوقف نکنید و به آن ادامه دهید.

افزایش سرعت یادگیری به کمک فلش کارت

روش قبلی که برای حفظ کردن جدول معرفی شد، روشی آهسته بود که به کمک فلش‌کارت‌ها می‌توان کمی بر سرعت آن افزود. البته نمی‌توان این روش را به صورت یک روش موثر شناخت بلکه استفاده فیزیکی آن‌ها به افزایش سرعت روش قبل کمک می‌کند.

بهتر است در هر فلش‌کارت، تعداد ۵ یا ۱۰ عنصر را بنویسید یا این‌که عناصر هر گروه از جدول تناوبی را در یک فلش کارت قرار دهید. بازه‌های یادگیری را افزایش دهید و در این بخش نیز از تکنیک یادگیری زیاد کمک بگیرید. به هنگام حفظ کردن عناصر، آن‌ها را با صدای بلند تکرار کنید. البته این روش نیز، روشی زمان‌بر و خسته کننده به شمار می‌آید.

استفاده از حروف و جملات اختصاری

با توجه به این‌که جدول تناوبی عناصر شامل نمادهای هریک از عنصرها است، می‌توان به کمک این نمادها جملاتی ساخت که در حفظ کردن جدول تناوبی موثر باشند. حفظ کردن عناصر را هم می‌توانید به شکل گروهی و هم به شکل تناوبی انجام دهید. البته به طور معمول، از روش گروهی (بالا به پایین) برای حفظ کردن عناصر استفاده می‌کنند چراکه این روش، شامل سایر دسته‌‌بندی‌ها همچون هالوژن‌ها، فلزات قلیایی و قلیایی خاکی نیز می شود. سعی کنید جملات و حروف را خودتان درست کنید تا ماندگاری بیش‌تری در ذهن شما داشته باشند.

به مثال زیر توجه کنید:

HHeLiBeBCNOF

این حروف به صورت جمله «هیلیبِب کِرنف»‌ (heeliebeb kernoff)  تلفظ می‌شود. با این‌که معنای خاصی ندارد اما به کمک آن، ۹ عنصر ابتدایی جدول تناوبی را می‌توان حفظ کرد.

همچنین، می‌توان به کمک نماد عناصر، جملات معنی‌داری همچون جمله زیر نوشت:

«Here He Lies Beneath Bed Clothes, Nothing On, Feeling Nervous»

البته می‌توان از جملات فارسی نیز استفاده کرد. به طور مثال، از جمله زیر جهت حفظ کردن فلزات قلیایی خاکی بهره می‌گیرند.

«بی مغازه، کار سرویس با رامین»

گروه فلزات قلیایی نیز عناصر زیر را شامل می‌شوند:

Be, Mg, Ca, Sr, Ba, Ra

البته نمی‌توان برای حفظ کردن تمامی عناصر جدول تناوبی از این روش استفاده کرد بلکه برای ۲۰ عنصر ابتدایی جدول یا چند گروه اصلی، بکارگیری این روش به همراه سایر روش‌ها بسیار مفید خواهد بود.

استفاده از تصاویر عناصر

رسم آرایش الکترونی برخی عناصر همچون مس، با تغییراتی همراه هستند. همچنین با دانستن عدد اتمی عناصر گازهای نجیب، میتوان به خصوصیات کلی عناصر قبل و بعد از آن‌ها پی برد. به همین دلیل، به هنگام حفظ کردن جدول تناوبی، فراموش نکنید که بهتر است یادگیری آن‌ها به کمک عناصر انجام شد. به طور مثال، یک فویل آلومینیومی کنار عنصر آلومینیوم یا تصویر لامپ نئونی، به یادگیری و حفظ جدول تناوبی کمک می کند.

رنگ بندی عناصر در جدول تناوبی

دسته‌بندی گروهی جدول تناوبی بر اساس خواص مواد می‌تواند به شکل زیر باشد.

• فلزات در جدول تناوبی (شامل گروه های اول و دوم و فلزات واسطه)
• نافلزات در جدول تناوبی (شامل هیدروژن و گروه‌های ۱۳ تا ۱۸)
• شبه فلزات در جدول تناوبی (عناصر بور، سیلیسیم، ژرمانیم، آرسنیک، آنتیموان، تلوریم، پلونیم و استاتین)

جدول تناوبی عناصر به فارسی

۲۰ فلش کارت کاربردی جدول تناوبی

در ادامه، ۲۰ نکته از نکات کاربردی و حفظی جدول تناوبی را در قالب فلش‌کارت آورده‌ایم. با کلیک بر روی هر تصویر، می‌توانید مفاهیم مربوط به آن را در پشت تصویر مشاهده کنید.

قبلی

۱/۲۰

بعدی

لانتانیدها و اکتینیدها در جدول تناوبی

هرقدر تعداد الکترون در یک اتم افزایش می‌یابد، رفتارهای متفاوتی را شاهد خواهیم بود. می‌دانیم که برخی از سطوح انرژی (لایه‌ها) در عناصر، بعد از پر شدن لایه خارجی، شروع به پر شدن می‌کنند. این پدیده، در دو گروه از عناصر به نا‌م‌های لانتانیدها و اکتینیدها قابل تشخیص است.

بلوک f در لانتانیدها و اکتینیدها

اولین زیرلایه‌ای که در بلوک f پر می‌شود، زیرلایه $$۴f$$ است که بعد از زیرلایه $$۶s$$ پر می‌شود. هفت اوربیتال بلوک f می‌توانند تا ۱۴ الکترون را در خود جای دهند و این بدان معنی است که این بلوک می‌تواند شامل ۱۴ عنصر باشد. به همراه دو عنصر لانتانیوم و اکتینیوم که در بلوک d قرار دارند، لانتانیدها و اکتیندها هرکدام شامل ۱۵ عنصر هستند.

تعداد عناصر در لانتانیدها و اکتینیدها

برخی از متون شیمی، به اشتباه دو عنصر ابتدایی در لانتانیدها و اکتینیدها را نیز جزو بلوک f محسوب می‌کنند که امری اشتباه است. همچنین، در برخی منابع، به اشتباه،‌ تعداد عناصر در لانتانیدها و اکتینیدها را ۱۴ عنصر ذکر کرده‌اند بلکه باید به این نکته‌ اشاره کرد که عناصر بلوک‌های $$۴f$$ و $$۵f$$ هرکدام شامل ۱۴ عنصر هستند اما با احتساب دو عنصر لانتانیوم و اکتینیوم، تعداد عناصر در لانتانیدها و اکتیندها به ۱۵ می‌رسد. به همین دلیل برخی منابع تعداد آن‌ها را ۱۵ و برخی دیگر ۱۴ عنصر ذکر می‌کنند.

اگر بخواهیم به طور دقیق‌تر این مساله را توضیح دهیم باید بگوییم که به طور مثال، واژه لانتانید به معنای «شبیه لانتانیوم» است و نمی‌توان عنصر لانتانیوم را یک لانتانید دانست و در برخی منابع، این عنصر را در گروه ۳ جدول تناوبی قرار می‌دهند اما آیوپاک، این عنصر را نیز به دلیل استفاده رایج آن، در دسته لانتانیدها قرار داده است.

خواص عنصری در لانتانیدها و اکتینیدها

اعداد اکسایش در لانتانیدها و اکتینیدها

کاربرد لانتانیدها در چیست؟

انرژی یونش در لانتانیدها چه روندی را دنبال می کند؟

کاربرد اکتینیدها

از آن‌جایی که اکتینیدها همگی موادی رادیواکتیو هستند، در همین زمینه نیز به کار گرفته می‌شوند. از این عناصر به عنوان منبع انرژی در مسائل مختلفی همچون «ضربان‌سازها» (Pacemaker) در قلب و تولید انرژی الکتریکی در دستگاه‌های فضایی کمک می‌گیرند. از اورانیوم و پلوتونیوم نیز در نیروگاه‌ها و بمب‌های هسته‌ای استفاده می‌کنند. همچنین، اکتینیدها در ساخت آشکارسازهای دود و «توری‌های روشنایی» (Gas Mantles) کاربرد دارند.

جدول تناوبی در کتاب درسی

در کتاب‌های درسی، جدول تناوبی قدری با تصویر بالا متفاوت است چراکه عناصر لانتان و اکتینیم در خارج از جدول جای گرفته‌اند. لازم به ذکر است که هر دو تصویر صحیح هستند اما سعی بر این است که شکل به‌روز این جدول نیز بررسی شود. با این وجود، در تصویر زیر می‌توانید تصویر جدول تناوبی در کتاب‌های درسی را نیز مشاهده و تفاوت‌های این دو را بررسی کنید.

سوالات متداول پیرامون جدول تناوبی عناصر

در این مطلب به سوالات مختلفی پاسخ دادیم اما در ادامه، دو مورد از مهم‌ترین سوالات متداول پیرامون این موضوع را بررسی می‌کنیم.

جدول تناوبی عناصر چیست؟

جدول تناوبی، تمامی عناصر کشف شده را شامل می‌شود. این جدول در هفت دوره تناوب افقی، با ترتیبِ عدد اتمی، چیده شده است و لانتانیدها و اکتیندها به صورت جداگانه در زیر تناوب‌ها با طول متفاوت آورده شده‌اند.

چطور جدول تناوبی را حفظ کنیم؟

با توجه به اینکه برای هر دانش‌آموز و دانشجوی شیمی، حفظ کردن جدول تناوبی از جمله دغدغه‌های همیشگی به شمار می‌آید، روش‌های مختلفی برای حفظ کردن این جدول وجود دارد. این روش‌ها از دشوار به ساده دسته‌بندی شده‌اند که در این مطلب به طور کامل به آن‌ها پرداخته شده است.

در صورتیکه نوشته بالا برای شما مفید بوده است،‌ آموزش‌های زیر از سایت و مجله فرادرس به شما پیشنهاد می‌شوند: