گاز نجیب – به زبان ساده
آیا تا به حال به چگونگی عملکرد لامپ نئون چراغ خودرو خود یا فلش زنون دوربین عکاسی دقت کردهاید؟ به بادکنکهای پر شده از گاز هلیوم چطور؟ احتمالاً عنوان گاز نجیب به گوشتان آشنا باشد، اگر علاقهمند هستید تا بیشتر با انواع این گازها و خصوصیاتشان آشنا شوید، با ما در ادامه این مقاله همراه باشید تا به زبانی ساده به معرفی آنها بپردازیم.
- با اتمهای گاز نجیب و نام آنها آشنا میشوید.
- ویژگی اتمهای آخرین گروه جدول تناوبی را میشناسید.
- میآموزید دلیل نامگذاری گازهای نجیب و بیاثر بودن آنها چیست.
- میتوانید آرایش الکترونی گازهای نجیب را بنویسید.
- با روشهای تولید گازهای نجیب و فراوانی آنها آشنا میشوید.
- یاد میگیرید کاربرد گازهای نجیب در پزشکی و سایر صنایع چیست.

مطالب مجله فرادرس را در جستجوی گوگل سریعتر ببینید
گاز نجیب چیست؟

آخرین گروه جدول تناوبی
- هلیوم (Helium) با نماد He با عدد اتمی ۲
- نئون (Neon) با نماد Ne با عدد اتمی ۱۰
- آرگون (Argon) با نماد Ar با عدد اتمی ۱۸
- کریپتون (Krypton) با نماد Kr با عدد اتمی ۳۶
- زنون (Xenon) با نماد Xe با عدد اتمی ۵۴
- رادئون (Radon) با نماد Rd با عدد اتمی ۸۶
- اگانسون (Oganesson) با نماد Og با عدد اتمی ۱۱۸ (سنگینترین عنصر جدول تناوبی)
اخیرا در سال 2017 عنصر اگانسون (Og) با عدد اتمی ۱۱۸ به این گروه اضافه شده است.

در ویدیوی کوتاه زیر میتوانید ببینید که گاز نجیب چیست و انواع آن کدام است.
از آنجا که عناصر این گروه به سختی با دیگر عناصر تشکیل پیوند میدهند، نام گازهای نجیب برای آنان نیز انتخاب شد. با پیشرفت علم و کامل شدن مدلهای اتمی، ساختار الکترونی و همچنین ظهور برخی کاربردها، واژه مناسبتر گروه ۱۸ به آنها اطلاق شد.

نام گروه گازهای نجیب
احتمالا عنوان گازهای نادر را نیز شنیدهاید. در آن زمان به نظر کاشفان، این گازها در جهان بسیار نادر و همچنین از لحاظ شیمیایی خنثی بودند (ترکیب نمیشدند). به همین دلیل این عناصر را گازهای نادر (Rare Gases) یا گازهای راکد (Inert Gases) نامگذاری کردند. امروزه میدانیم که این عناصر در جهان هستی فراوان هستند، از این حیث کلمه نادر میتواند گمراه کننده باشد. همچنین کلمه Inert این مفهوم را میرساند که عناصر این گروه نمیتوانند ترکیبات شیمیایی را ایجاد کنند، پس بهتر است که از این کلمه نیز استفاده نکنیم.

یادگیری شیمی با فرادرس
برای شناخت گازهای نجیب، ویژگیهای فیزیکی و شیمیایی آنها و دلیل واکنشپذیری کم این عناصر، آشنایی با مباحث پایه شیمی ضروری است. مفاهیمی مانند ساختار اتم، آرایش الکترونی، پیوندهای شیمیایی و خواص عناصر در درس شیمی بررسی میشوند. آموزشهای زیر به شما کمک میکنند این مباحث را از سطح مقدماتی تا دانشگاهی یاد بگیرید و درک دقیقتری از جایگاه گازهای نجیب در جدول تناوبی به دست آورید.
- آموزش شیمی عمومی ۱ و ۲ – مرور و حل مساله
- آموزش شیمی کوانتومی ۱ – مبانی تا مفاهیم کاربردی – بخش یکم
- آموزش شیمی آلی ۲ – مرور و حل مساله
- آموزش شیمی تجزیه ۲ + نکات کاربردی
- آموزش استریوشیمی – شیمی فضایی
در مجموعه آموزش زیر، دورههایی از مباحث مقدماتی و عمومی تا شاخههای تخصصی شیمی گردآوری شدهاند. برای مطالعه گازهای نجیب، آموزش شیمی عمومی ۱ و ۲ گزینهای مناسب برای مرور مفاهیم پایه و شناخت رفتار مواد است. آموزش شیمی کوانتومی نیز میتواند در درک عمیقتر ساختار الکترونی اتمها و مبانی رفتار شیمیایی عناصر به شما کمک کند. سایر دورهها برای آشنایی گستردهتر با شاخههای مختلف شیمی مناسباند.
فراوانی گازهای نجیب

هسته اتمهای سنگین و رادیواکتیو پس از تجزیه و فروپاشی ۳ نوع تابش از خود بر جای میگذارند. این ۳ نوع تابش در شکل زیر نشان داده شده است.

ویژگیهای گاز نجیب

کاربرد گاز نجیب

در این تصاویر از گاز آرگون (Ar) برای تشکیل پلاسما استفاده شده است. سمت چپ یک برش دهنده پلاسما، تصویر وسط یک پلاسما جت جهت کاربردهای پزشکی و تصویر سمت چپ فرآیند لایهنشانی به کمک پلاسما را نشان میدهد. در فرآیندهای صنعتی که به وسیله پلاسما (گاز یونیزه شده) انجام میشوند، از گازهای نجیب نظیر آرگون (به دلیل قیمت کمتر) برای تولید پلاسما استفاده میشود. همانطور که در تصاویر مشخص است، پلاسمای آرگون طیفی بنفش دارد. در واقع با اعمال اختلاف پتانسیل و تبدیل شدن گاز آرگون به پلاسما، اتمهای برانگیخته آرگون فوتونی در فرکانس (رنگ) بنفش تابش میکنند.



مخلوط کردن هلیوم در کپسولهای اکسیژن برای تنفس بهتر غواصان نیز میتواند مفید باشد. چرا که هلیوم با خون واکنشی نداشته، تشکیل حباب نمیدهد و به راحتی از بدن دفع میشود. همچنین از زنون نیز علیرغم قیمت بالای آن، به عنوان یک گاز بیهوشی استفاده میکنند. چرا که غیر قابل اشتعال بوده، واکنشی با خون ندارد و به راحتی از بدن دفع میشود. رادئون نیز عنصری سنگینن و رادیواکتیویته است و کاربردهای محدودی در پرتو پزشکی و درمان سرطان دارد.

اگانسون (Og) که سنگینترین عنصر جدول تناوبی است، در آزمایشگاه به طور محدودی مشاهده شده و طول عمر بسیار کوتاهی دارد. در نتیجه خواص فیزیکی و شیمیایی آن به طور دقیق مشخص و مستند نیست. به دلیل بالابودن عدد اتمی که به منزله زیاد بودن تعداد پروتونها است، نیروی دافعه بین بارهای مثبت بر نیرو هستهای قوی قلبه کرده و هسته عنصر اگانسون شکلی شبیه به حباب دارد. این عنصر به افتخار کاشف آن «یوری اگانسون» (Yuri Oganessian) به همین نام در جدول تناوبی عناصر در سال ۲۰۱۷ قرار گرفت.

در صورتی که مطلب بالا برای شما مفید بوده است، آموزشهای زیر نیز به شما پیشنهاد میشوند:
- مجموعه آموزشهای مهندسی شیمی
- آموزش شیمی عمومی
- مجموعه آموزشهای فیزیک
- آموزش مقدمه ای بر مهندسی شیمی
- عدد اتمی، عدد جرمی و ایزوتوپ — به زبان ساده
- طیف اتمی — از صفر تا صد
^^
مطالب مجله فرادرس را در جستجوی گوگل سریعتر ببینید














باسلام فیلمی که قرار دادین متاسفانه نه پخش میشه و نه دانلود میشه لطفا اصلاح کنید ممنونم
با سلام؛
از بازخورد شما سپاسگزاریم. فیلم اصلاح شد.
با تشکر از همراهی شما با مجله فرادرس