صفت بیانی چیست؟ – به زبان ساده با مثال و تمرین
- تعریف صفت بیانی و نقش توصیفی آن را خواهید آموخت.
- انواع صفت بیانی و ساختار هر یک را یاد می‌گیرید.
- می‌آموزید که چگونه صفت بیانی را از مضاف‌الیه تفکیک کنید.
- جایگاه و کاربرد صفت بیانی در جمله را بررسی خواهید کرد.
- روش ترکیب چند صفت یا موصوف را یاد خواهید گرفت.
- در تحلیل و تمرین عملی صفت بیانی مهارت پیدا می‌کنید.
صفت بیانی چیست؟
صفت بیانی چگونگی، مقدار، زمان، مکان و... یک اسم را توصیف می‌کند. واژه‌هایی که برای توصیف یک اسم در گروه اسمی به کار می‌روند را صفت بیانی می‌نامیم. برای مثال در گروه اسمی «غذای خوشمزه»، «خوشمزه» صفتی بیانی برای اسم «غذا» است.
جدول مثال انواع صفت بیانی
در جدول زیر، نمونه‌ای از پرکاربردترین صفت‌های بیانی را آورده‌ایم تا با آن‌ها آشنا شوید.
| پرکاربردترین صفات بیانی | مثال |
| صفت ساده | پیر، جوان، بزرگ، ریز، گرم، سرد |
| صفت فاعلی | نویسنده، ورزشکار، خریدار |
| صفت مفعولی | شکسته، بسته، خواب‌‌آلود |
| صفات لیاقت | دیدنی، خوردنی، پوشیدنی |
| صفت نسبی | زمینی، گیاهی، سیمینه، زنانه |
یادگیری صفت بیانی و انواع آن با فلش کارت
در فلش‌کارت‌های زیر انواع صفات بیانی را با مثال آورده‌ایم. برای مشاهده توضیحات هر کارت، روی آن کلیک کنید. همچنین برای جابه‌جا شدن میان کارت‌ها می‌توانید از گزینه‌های «بعدی» و «قبلی» استفاده کنید.
مهم‌ترین انواع صفت‌های بیانی
تا اینجا یاد گرفتیم صفت بیانی چیست و نمونه‌هایی از آن را مشاهده کردیم. مهم‌ترین صفت‌های بیانی، صفات ساده، فاعلی، مفعولی، لیاقت و نسبی هستند. هرکدام از این صفت‌ها، ساختار و معنای متفاوتی از یکدیگر دارند.
- ساده
- فاعلی
- مفعولی
- لیاقت
- نسبی
صفت ساده
مثال
در جدول زیر، نمونه‌هایی از صفت‌های ساده با موصوف آن‌ها را آورده‌ایم.
| مثال | نوع صفت |
| مرد خوب | خوب (یک تکواژ آزاد): ساده |
| لباس بزرگ | بزرگ (یک تکواژ آزاد): ساده |
| هوای گرم | گرم (یک تکواژ آزاد): ساده |
صفت فاعلی
ساختارهای صفت فاعلی
در جدول زیر، روش‌های ساخت صفت فاعلی را با نمونه‌هایی برای هرکدام از آن‌ها آورده‌ایم.
| روش ساخت صفت فاعلی | مثال |
| بن فعل مضارع + ـَ نده | دونده، تابنده، شنونده، رونده |
| بن مضارع + ان | خواهان، دوان، گویان، روان |
| بن فعل ماضی و مضارع + گار | پرهیزگار، پرودگار، کردگار |
| بن مضارع + ا | گویا، جویا، پویا |
| بن ماضی و گاهی بن مضارع + ار | خواستار، پرستار، خریدار |
| اسامی معنی و گاهی صفت یا بن فعل + گر | بیدادگر، آهنگر، رامشگر |
| اسامی معنی و گاهی صفت یا بن فعل + کار | ستمکار، فریب‌کار، ورزشکار |
| صفت + اسم | خوش‌اخلاق |
| اسم + اسم | دلرحم |
| ضمیر + اسم | خودرأی |
| اسم / قید / صفت + بن مضارع + -َنده (یا بدون آن) | مهمان‌نواز، آزاردهنده، ستم‌کننده |
| اسم / قید / صفت + بن ماضی + ه | پیشتاخته |
تا اینجا دانستیم صفت بیانی چیست و انواعی از آن مانند صفت ساده و فاعلی را شناختیم. در ادامه مطلب، انواع دیگری چون صفت مفعولی، لیاقت و نسبی را معرفی می‌کنیم.
صفت مفعولی
ساختارهای صفت مفعولی
در جدول زیر، ساختارهای مختلف صفات مفعولی را آورده‌ایم و برای هرکدام از آن‌ها مثال نیز قرار داده‌ایم تا با این نوع صفت بیشتر آشنا شوید.
| روش ساخت صفت مفعولی | مثال |
| بن ماضی + ه | آلوده، رسیده، گرفته |
| اسم + بن ماضی + ه | تحصیل‌کرده، زنگ‌زده |
| صفت + بن ماضی + ه | نورسیده، ارزان‌شده |
| ضمیر مشترک + بن ماضی + ه | خودباخته، خودفروخته |
| قید + بن ماضی + ه | عقب‌مانده، دیرمانده |
صفت لیاقت
صفت لیاقت معنای شایستگی و لیاقت موصوف در موضوعی خاص را می‌دهد. برای مثال در گروه اسمی «گل بوییدنی»، «بوییدنی» صفت لیاقت است که موصوف خود (گل) را «لایق بوییده شدن» توصیف کرده است. در ادامه با روش ساخت و مثال‌های بیشتری از این نوع صفت آشنا می‌شویم.
روش ساخت صفت لیاقت
صفت لیاقت مطابق فرمول زیر ساخته می‌شود.
مصدر + ی
مثال
در جدول زیر، مثال‌هایی از گروه‌های اسمی دارای صفت لیاقت را با هم بررسی می‌کنیم.
| مثال | نوع صفت |
| کتاب خواندنی | شایسته خوانده شدن: لیاقت |
| فیلم دیدنی | شایسته دیده شدن: لیاقت |
| بچه بوسیدنی | شایسته بوسیده شدن: لیاقت |
صفت نسبی
صفت‌های نسبی، موصوف خود را به چیزی نسبت می‌دهند. برای مثال، در گروه اسمی «بادامِ زمینی»، «زمینی» صفت نسبی است که موصوف خود یعنی «بادام» را به «زمین» نسبت داده است. خود کلمه «زمینی» نیز معنای «به زمین نسبت داده شده» را می‌دهد. در ادامه با ساختارهای مختلف ساخت صفت بیانی آشنا می‌شویم.
ساختارهای صفت نسبی
در جدول زیر، روش‌های ساخت صفت نسبی را آورده‌ایم و برای آن‌ها مثال نیز قرار داده‌ایم.
| روش ساخت صفت نسبی | مثال |
| اسم / صفت / ضمیر + ی | جنگی، گیاهی، طبیعی، خانگی |
| اسم / صفت / ضمیر + ه | بهاره، پاییزه |
| اسم / صفت / ضمیر + انه | دخترانه، مردانه، روزانه |
| اسم / صفت / ضمیر + انی | جسمانی، روحانی |
| اسم / صفت / ضمیر + ین | زرین، بلورین، سیمین |
| اسم / صفت / ضمیر + ینه | سیمینه، پشمینه |
| اسم / صفت / ضمیر + گان | رایگان، گروگان |
| اسم / صفت / ضمیر + گانه | یگانه، سه‌گانه، بچگانه |
| اسم / صفت / ضمیر + و | ترسو |
| اسم / صفت / ضمیر + چی | توتون‌چی، تماشاچی |
حالا که دانستیم صفت بیانی چیست و مهم‌ترین انواع آن را با مثال معرفی کردیم، در ادامه مطلب، تفاوت آن با مضاف الیه و جایگاه آن در گروه اسمی را بررسی می‌کنیم.
یادگیری صفت بیانی فارسی هشتم با فرادرس
- فیلم آموزش ادبیات فارسی پایه هشتم فرادس
- فیلم آموزش ادبیات فارسی پایه نهم فرادرس
- فیلم آموزش ادبیات فارسی پایه یازدهم فرادرس
- فیلم آموزش ادبیات فارسی پایه دوازدهم فرادرس
- فیلم آموزش ادبیات فارسی پایه دهم فرادرس
همچنین برای یادگیری کامل مباحث مختلف ادبیات فارسی در دوره متوسطه، می‌توانید از مجموعه آموزش زیر استفاده کنید.
تفاوت صفت بیانی و مضاف الیه
تا اینجا یاد گرفتیم صفت بیانی چیست و در این بخش، تفاوت آن با مضاف الیه را بررسی می‌کنیم. بیشتر صفت‌های بیانی با کسره به اسم قبل از خود اضافه می‌شوند. مضاف‌الیه‌ها نیز اسم‌هایی هستند که با کسره به اسم قبل از خود اضافه می‌شوند و یک ترکیب اضافی می‌سازند. پس ممکن است گاهی در تشخیص صفت بیانی و مضاف الیه دچار مشکل شویم. به همین دلیل در این بخش، روش تشخیص این دو مبحث را با مثال توضیح می‌دهیم.
جدول روش های تشخیص صفت بیانی از مضاف الیه
| روش‌های تشخیص مضاف الیه و صفت بیانی | نتیجه |
| اضافه کردن «ی» نکره به واژه اول | معنادار: صفت بیانی / بی معنا: مضاف‌الیه |
| اضافه کردن «تر» یا «ترین» به واژه دوم | معنادار: صفت بیانی / بی معنا: مضاف‌الیه |
| حذف کسره و آوردن «است» بعد از واژه دوم | معنادار: صفت بیانی / بی‌معنا: مضاف الیه |
| اضافه کردن «این» و «آن» به میان دو واژه | معنادار: مضاف‌الیه / بی‌معنا: صفت بیانی |
در ادامه، این روش‌ها را برای چند مثال بررسی می‌کنیم.
مثال ۱
در جدول زیر، روش‌های تشخیص صفت بیانی و مضاف الیه را برای گروه اسمی زیر طی کرده‌ایم. همانطور که مشاهده می‌کنید، «بهاری» صفت بیانی برای اسم «گل» است.
گل بهاری
| افزدون «ی» نکره به «گل» | گلی زیبا (معنادار) |
| افزدون «تر و ترین» به «بهاری» | گل بهاری‌تر (معنادار) |
| حذف کسره و گذاشتن «است» بعد از «بهاری» | گل، بهاری است. (معنادار) |
| گذاشتن «این و آن» قبل از «بهاری» | گل این بهاری (بی‌معنی) |
مثال ۲
در جدول پایین، صفت یا مضاف‌الیه بودن واژه دوم گروه اسمی زیر را مشخص کرده‌ایم.
گل بهار
| افزودن «ی» نکره به «گل» | گلی بهار (بی‌معنی) |
| افزودن «تر و ترین» به «بهار» | گل بهارتر، گل بهارترین (بی معنی) |
| حذف کسره و افزودن «است» بعد از «بهار» | گل، بهار است. (بی‌معنی) |
| گذاشتن «این و آن» قبل از «بهار» | گل این بهار (معنادار) |
انواع صفت بیانی از نظر ساختار و درجه
تا اینجا یاد گرفتیم صفت بیانی چیست و انواع آن و تفاوت آن با مضاف‌الیه را بررسی کردیم. صفت‌های بیانی در یک دسته‌بندی کلی از نظر ساختمان و درجه به انواعی تقسیم می‌شوند. در ادامه مطلب، تمام انواع صفات بیانی را با مثال یاد می‌گیریم.
- صفات جامد و مشتق
- صفات ساده، مرکب، وندی، گروهی
- صفات سنجشی
صفت جامد و مشتق
صفت‌هایی که در ساختار آن‌ها از بن افعال استفاده شده است، مشتق محسوب می‌شوند یعنی از بن فعل مشتق شده‌اند. در مقابل، صفت‌هایی که بن فعل در ساختار آن‌ها وجود ندارد، جامد محسوب می‌شوند. در جدول زیر، نمونه‌هایی از صفت‌های جامد و مشتق را با هم مقایسه کرده‌ایم.
| مثال | ساختمان | جامد یا مشتق |
| پیر | پیر | جامد |
| دلرحم | دل + رحم | جامد |
| خواننده | خوان (بن مضارع) + -َ نده | مشتق |
| گرفتار | گرفت (بن ماضی) + ار | مشتق |
صفت ساده و مرکب و وندی و گروهی
صفت‌های بیانی از نظر نوع ساختمان به انواع ساده، مرکب، وندی و گروهی تقسیم می‌شوند.
جدول انواع صفت از نظر ساختمان
در جدول زیر، این صفات را با مثال آورده‌ایم تا با آن‌ها آشنا شوید.
| انواع صفت بیانی بر اساس ساختمان | ساختار | مثال |
| صفت ساده | یک تکواژ آزاد معنادار | پیر، جوان، بزرگ |
| صفات مرکب | دو یا چند تکواژ آزاد معنادار | دورو، خودجوش |
| صفت پیشوندی | وند (تکواژ وابسته) + تکواژ آزاد | نادان، بی‌رحم |
| صفت میانوندی | تکواژ آزاد + وند + تکواژ آزاد | جورواجور، رنگارنگ |
| صفت پسوندی | تکواژ آزاد + وند | صفت فاعلی: خریدار |
| صفت لیاقت: شنیدنی | ||
| صفت مفعولی: شسته | ||
| صفت نسبی: شیرازی | ||
| صفت شباهت: عاشق‌وار | ||
| صفت دارندگی: هنرمند | ||
| صفت آمیختگی: وهمناک | ||
| صفت نگهبانی: باغبان | ||
| صفت ترتیبی: سومین، آخرین | ||
| صفت گروهی | گروهی متشکل از سه واژه یا بیشتر با معنای یک صفت واحد | تازه به دوران رسیده، دست از پا درازتر |
صفات سنجشی
جدول انواع صفت از نظر سنجشی
در جدول زیر، صفت‌های مطلق، برتر و برترین را آورده‌ایم و برای هرکدام از آن‌ها مثالی نیز قرار داده‌ایم.
| انواع صفات از نظر سنجشی | توضیح | مثال |
| صفت مطلق | بدون درجه و شدت | مهربان، خوب، زشت |
| صفت تفضیلی یا برتر | انواع صفت + «تر» | مهربان‌تر، خوب‌تر، زشت‌تر |
| صفت عالی یا برترین | انواع صفت + «ترین» | مهربان‌ترین، خوب‌ترین، زشت‌ترین |
تا اینجا دانستیم صفت بیانی چیست و انواع مختلف آن را با مثال معرفی کردیم. در ادامه، جایگاه آن در گروه‌های اسمی را بررسی می‌کنیم.
جایگاه صفت بیانی
صفت‌های بیانی معمولاً بعد از موصوف یا همان هسته خود قرار می‌گیرند. اما ممکن است برخی صفت‌های بیانی قبل از موصوف و هسته خود نیز قرار بگیرند. در این بخش این موارد را با مثال بررسی می‌کنیم.
صفت بیانی بعد از موصوف
به طور معمول، صفت بیانی بعد از هسته خود می‌آید. یعنی ساختار گروه اسمی دارای صفت بیانی مانند کادر زیر است.
هسته (موصوف) + صفت بیانی
صفت بیانی قبل از موصوف
در موارد زیر، صفت بیانی قبل از موصوف خود قرار می‌گیرد. این موارد را با مثال بررسی می‌کنیم.
- صفات عالی و ترتیبی
- صفات نشاندهنده یگانگی
- تأکید بر صفت به جای موصوف
- ترکیب‌های وصفی مقلوب در اشعار و متون ادبی
در ادامه تمام وضعیت‌های بالا را با مثال بررسی می‌کنیم.
صفات عالی و ترتیبی
صفت‌های عالی که با «ترین» ساخته می‌شوند و صفت‌های ترتیبی که حروف انتهایی آن‌ها «ین» است، صفت‌هایی بیانی هستند که پیش از موصوف و هسته خود قرار می‌گیرند. در جدول زیر، نمونه‌هایی از این صفات را در گروه‌های اسمی آورده‌ایم.
| نوع صفت | مثال | ترکیب گروه اسمی |
| صفت عالی | بهترین مادر | صفت + هسته |
| صفت ترتیبی | دومین کتاب | صفت + هسته |
صفات نشان دهنده یگانگی
صفت‌هایی که معنای یگانگی را منتقل می‌کنند، معمولاً قبل از هسته یا همان موصوف خود قرار می‌گیرند. در جدول زیر نمونه‌هایی از این نوع صفات را آورده‌ایم.
| مثال | ترکیب گروه اسمی |
| تنها مرکز خرید | صفت + هسته + مضاف‌الیه |
| یگانه مرد مهربان | صفت + هسته + صفت |
تأکید بر صفت
گاهی برای تأکید بر یک صفت، آن را پیش از موصوفش قرار می‌دهیم. برای مثال در جمله «خوب کاری کردی.»، کلمه «خوب» صفت بیانی اسم «کار» است اما به دلیل تأکید گوینده بر خوب بودن کار، صفت را پیش از موصوف آن آورده است. در جدول زیر، نمونه‌های دیگری از این نوع جمله‌ها را با حالت معمولی آن‌ها مقایسه می‌کنیم.
| مثال | حالت عادی |
| بد حرفی زدیم. | حرف بدی زدیم. |
| خوش روزی برایم ساختی. | روز خوشی برایم ساختی. |
ترکیب‌های وصفی مقلوب در شعر و متن ادبی
عجب زیبا گلی دست اجل چید
که از جانِ هزاران خاست شیون
(واعظ قزوینی)
| ترکیب وصفی مقلوب | ترکیب وصفی عادی |
| زیبا گلی | گل زیبایی |
تا اینجا یاد گرفتیم صفت بیانی چیست و جایگاه آن را بررسی کردیم. در ادامه، تعدد صفت و موصوف را توضیح می‌دهیم.
تعدد صفات بیانی و موصوف
- چند صفت برای یک موصوف
- چند موصوف برای یک صفت
در ادامه، حالت‌های بالا را با مثال بررسی می‌کنیم.
چند صفت برای یک موصوف
اگر یک موصوف بیش از یک صفت داشته باشد، مطابق جدول زیر، نوشته می‌شوند.
| نوع تعدد صفت‌ها | نحوه قرارگیری صفت‌ها | مثال |
| صفت‌های همگون | با «و» عطف هم‌پایه می‌شوند. | برگ‌های ناز و سبز درختان را ببین. |
| ویرگول به جای واو عطف | برگ‌های ناز، زیبا و سبز درختان را ببین. | |
| صفت‌های ناهمگون | همراه با کسره | دوست جوان دانای دیگری از اینجا رفت. |
| صفت‌های همگون و ناهمگون | هم «و» عطف و هم کسره | زن زیبا و مهربان ایرانی می‌آید. |
| هر نوع صفتی | همراه با حرف «یا» (در صورت لزوم) | معلم خوب یا مهربان چنین رفتاری دارد. |
چند موصوف برای یک صفت
| مثال | هسته و موصوف صفت بیانی |
| نوشته‌ها و مطلب خوب | نوشته‌ها / مطالب |
| دوستان و همکاران گرامی و محترم | دوستان / همکاران |
| اساتید، دانشمندان، نخبگان و فرهنگیان عزیز | اساتید/ دانشمندان / نخبگان / فرهنگیان |
حالا که یاد گرفتیم صفت بیانی چیست و چه انواعی دارد، در بخش بعدی وابسته‌های آن را نیز توضیح می‌دهیم.
وابسته‌های صفات بیانی
- صفت صفت بیانی
- قید صفت بیانی
- متمم صفت بیانی
صفت صفت بیانی
برخی از صفت‌های بیانی هستند که خودشان نیز صفت می‌پذیرند. در این مواقع باید توجه کنیم که صفت صفت نیز در نهایت وابسته‌ی هسته‌ی صفت اول محسوب می‌شود. این موضوع را در مثال زیر بهتر درک می‌کنید.
مثال
در مثال زیر، کلمه «یشمی» صفتی برای کلمه «سبز» است. در واقع، یشمی نوعی از رنگ سبز است و به همین دلیل، صفت و وابسته آن محسوب می‌شود.
لباس سبز یشمی
| هسته | صفت | صفتِ صفت |
| لباس | سبز | یشمی |
قید صفت بیانی
قیدها واژه‌هایی هستند که کمیت، کیفیت، زمان، مکان و... یک جمله یا یکی از اجزای آن را مقید به حالت خاصی می‌کنند. برای مثال در جمله «خندان می‌رفتم.»، «خندان» قید جمله است. صفت‌های بیانی نیز می‌توانند قید بپذیرند. در جدول زیر، نمونه‌هایی از این مورد را با هم بررسی می‌کنیم.
| مثال | صفت | قیدِ صفت |
| لباسِ بسیار گشاد | گشاد | بسیار |
| دوستِ کمی بداخلاق | بداخلاق | کمی |
| درسِ خیلی سخت | سخت | خیلی |
متمم صفت بیانی
| مثال | صفت | متمم صفت |
| منِ بی‌خبر از همه‌جا | بی‌خبر | همه‌جا |
| انسانِ داناتر از همه | داناتر | همه |
نمونه سؤال صفت بیانی
حالا که یاد گرفتیم صفت بیانی چیست و انواع آن را شناختیم، می‌توانید تمرین زیر را انجام دهید. برای انجام این تمرین، باید در هر سؤال، روی گزینه درست مورد نظر خود بزنید و سپس با کلیک بر گزینه «مشاهده جواب»، پاسخ درست را ببینید. با هر جواب درست، یک امتیاز دریافت می‌کنید و امتیاز نهایی خود را در پایان تمرین یعنی پس از پاسخ دادن به همه پرسش‌ها، با کلیک بر گزینه «دریافت جواب آزمون»، مشاهده خواهید کرد.
تمرین و آزمون
۱. صفت‌های بیانی چه هستند؟
صفت‌هایی که از مصدرهای «بیان کردن» ساخته می‌شوند، صفات بیانی هستند.
صفت‌هایی که مقدار، زمان، چگونگی و... هسته یک گروه اسمی را بیان می‌کنند.
صفت‌هایی که صرفاً بعد از هسته گروه اسمی قرار می‌گیرند، صفت بیانی هستند.
صفت‌هایی که حالت فاعل یا مفعول جمله را بیان می‌کنند.
۲. در کدام گزینه صفت بیانی وجود دارد؟
همین کتاب را بخوان و در امتحان شرکت کن.
غذا سوخته بود اما پدر از بیرون غذا خرید.
هوای ابری دلم را گرفته می‌کند اما دوستش دارم.
او پاک بود.
واژه «ابری» در گروه اسمی «هوای ابری»، صفت بیانی برای اسم «هوا» است.
۳. در کدام‌یک از گزینه‌های زیر، یک هسته صفت‌های بیانی بیشتری پذیرفته است؟
زمین نمناک و چمن‌های خیس را تماشا کن.
دختر قشنگ من از دیروز خوب نخوابیده است.
او به داستان‌های شرقی ترسناک علاقه‌مند است.
باید کتاب‌های کتابخانه را تمیز کنیم.
گروه‌های اسمی گزینه‌های این سؤال را در فهرست زیر تجزیه کرده‌ایم.
- گزینه اول: «زمین نمناک (هسته + صفت بیانی)» / «چمن‌های خیس (هسته + صفت بیانی)»
- گزینه دوم: «دختر قشنگ من (هسته + صفت بیانی + مضاف‌الیه)»
- گزینه سوم: «داستان‌های شرقی ترسناک (هسته + صفت بیانی + صفت بیانی)»
- گزینه چهارم: «کتاب‌های کتابخانه (هسته + مضاف‌الیه)»
۴. در کدام گزینه، صفت بیانی فاعلی وجود ندارد؟
او دونده تیم ملی است.
کاوه آهنگر علیه ستم و بیدادگری ضحاک، قیام کرد.
ما به دنبال یک پرستار خوب برای مادربزرگ می‌گردیم.
من همه شنیده‌هایم را برای شما بازگو می‌کنم.
صفت‌های فاعلی و مفعولی گزینه‌های این سؤال را در فهرست زیر آورده‌ایم.
- گزینه اول: «دونده» صفت فاعلی است.
- گزینه دوم: «آهنگر» صفت فاعلی است.
- گزینه سوم: «پرستار» صفت فاعلی ست.
- گزینه چهارم: «شنیده» صفت مفعولی است.
۵. در کدام گزینه، صفت مفعولی وجود دارد؟
گنج بادآورده را باد می‌برد.
آن مرد خودخواه باید نتیجه کارهایش را ببیند.
این معلم دلرحم، دانش‌آموزان خود را تشویق می‌کند.
کو گوش شنوا؟
۶. در کدام گزینه صفت لیاقت وجود ندارد؟
کتابخانه تو پر از کتاب‌های خواندنی است.
بهترین سفر را انتخاب کردم.
رازهای مگو را با من در میان بگذار.
روزِ دیدنی‌ای بود.
۷. در کدام گزینه، صفت نسبی بیشتری وجود دارد؟
برخی از ورزشکاران ایرانی در المپیک مدال گرفتند.
معلم ما آقای احمدی است.
بخش مهمی از شاهنامه، روایت‌های پادشاهان کیانی است.
آقای رضایی برای همسرش ماشین زرشکی خریده است.
۸. آیا در بیت زیر صفت بیانی وجود دارد؟
خلوت‌گزیده را به تماشا چه حاجت است
چون کوی دوست هست به صحرا چه حاجت است
(حافظ)
خیر
آری: خلوت‌گزیده
آری: دوست
آری: خلوت‌گزیده و دوست
۹. کدام گزینه درباره بیت زیر، درست است؟
چون بلبل مست راه بستان یافت
روی گل و جام باده را خندان یافت
(منتسب به خیام)
«مست» صفت بیانی و «گل» صفت بیانی است.
«خندان» صفت بیانی و «گل و جام» مضاف‌الیه هستند.
«مست» صفت بیانی و «گل» مضاف‌الیه است.
«گل» صفت بیانی و «جام باده» مضاف‌الیه است.
۱۰. نقش واژه «خوش» و «خوش‌تر» در بیت زیر چیست؟
چشمت خوش است و بر اثر خواب، خوش‌تر است
طعم دهانت از شکر ناب خوش‌تر است
(سعدی)
خوش: صفت / خوش‌تر: صفت
خوش: مسند / خوش‌تر: صفت
خوش: صفت / خوش‌تر: مسند
خوش: مسند / خوش‌تر: مسند
جدول خلاصه نکات صفت بیانی در ادبیات فارسی
در این مطلب از مجله فرادرس یاد گرفتیم صفت بیانی چیست و انواع صفت بیانی مانند صفت مطلق، فاعلی، مفعولی، لیاقت و نسبی را با مثال معرفی کردیم. همچنین تفاوت صفت بیانی و مضاف الیه را با مثال توضیح دادیم. همچنین جایگاه صفات بیانی و وابسته‌های آن‌ها را شناختیم. در انتهای مطلب نیز، پرسش‌هایی چهارگزینه‌ای طرح کردیم تا با پاسخ دادن به آن‌ها تمرین کنید و میزان یادگیری خود را بسنجید. در جدول زیر، خلاصه‌ای از مهم‌ترین نکات بیان‌شده در این مطلب را آورده‌ایم البته برای یادگیری کامل و دقیق این مبحث، حتماً کل مطلب را مطالعه کنید.
| ۱. صفت بیانی | واژه‌هایی که نشاندهنده یک ویژگی هستند و هسته یک گروه اسمی را توصیف می‌کنند. |
| ۲. مهم‌ترین انواع صفات بیانی | صفت ساده: پیر، جوان |
| صفت فاعلی: بن مضارع + -َ نده / دونده | |
| صفت مفعولی: بن ماضی + ه / شسته | |
| صفت لیاقت: مصدر + ی / دیدنی | |
| صفت نسبی: اسم و صفت + ی / ه / ان / گان و... / شبانه | |
| ۳. تفاوت صفت بیانی و مضاف الیه | اگر ترکیب بعد از افزودن «ی» به واژه اول، معنادار بود: ترکیب وصفی |
| اگر ترکیب بعد از افزودن «تر» و «ترین» به واژه دوم، معنادار بود: ترکیب وصفی | |
| اگر ترکیب بعد از حذف کسره و گذاشتن «است» بعد از واژه دوم، معنادار بود: ترکیب وصفی | |
| اگر ترکیب بعد از افزودن «این» و «آن» به ابتدای واژه دوم، معنادار بود: ترکیب اضافی | |
| ۴. صفات بیانی جامد و مشتق | جامد از بن افعال ساخته نشده و مشتق از بن افعال ساخته شده است. |
| ۵. صفات بیانی ساده، مرکب، وندی و گروهی | ساده: از یک تکواژ آزاد معنادار ساخته شده است. / سرد |
| مرکب: از دو یا چند تکواژ آزاد معنادار ساخته شده است. / دلسوز | |
| وندی: ترکیب پیشوند، میان وند و پسوند با تکواژ‌های آزاد / خوانا | |
| گروهی: گروهی از واژه‌ها با معنای یک صفت واحد/ سربه زیر | |
| ۶. صفات بیانی سنجشی | مطلق: بدون درجه و شدت / گرم |
| تفضیلی یا برتر / گرم‌تر | |
| عالی یا برترین / گرم‌ترین | |
| ۷. صفت بیانی قبل از موصوف | صفات بیانی به‌طور معمول بعد از موصوف یا همان هسته خود قرار می‌گیرند. |
| ۸. صفت بیانی بعد از موصوف | صفت‌های عالی و ترتیبی پیش از موصوف خود می‌آیند. |
| صفات نشاندهنده یکتایی و یگانگی، پیش از موصوف خود می‌آیند. | |
| در صورت تأکید گوینده بر صفت، صفت قبل از موصوف خود می‌آید. | |
| در اشعار و متون ادبی، ترکیب‌های وصفی مقلوب وجود دارد. / «درخشنده رویی» به جای «رویی درخشنده» | |
| ۹. چند صفت و یک موصوف | ممکن است یک موصوف، چندین صفت مختلف بگیرد. / خدای مهربان و بخشنده |
| ۱۰. چند موصوف و یک صفت | یک صفت می‌تواند برای چندین موصوف مختلف به کار برود. / علی و زهرای مهربان |
| ۱۱. وابسته‌های صفات بیانی | صفتِ صفت: ماشین قرمز آلبالویی |
| قیدِ صفت: ماشین خیلی سریع | |
| متممِ صفت: دایه‌ی مهربان تر از مادر / دشمن بی‌خبر از خدا |
در مطالب دیگر می‌توانید هرکدام از انواع صفت‌های بیانی را به‌طور جداگانه و با مثال‌های متنوع یاد بگیرید.
مطالب مجله فرادرس را در جستجوی گوگل سریع‌تر ببینید
بسیار عالی و کامل
برای تشخیص صفت بیانی از مضاف الیه اگه ی، تر و ترین، است رو اضافه کردیم و معنی نداد ولی است رو اضافه کردیم و معنی داد صفت بیانی است یا مضاف الیه؟
با سلام و وقت بخیر؛
معمولاً اگر ترکیب ما وصفی باشد حداقل دو مورد از روش‌های بیان شده، جواب می‌دهند و عبارت ساخته شده معنادار خواهد شد و اگر تنها با یکی از روش‌ها به عبارت معناداری برسیم، ممکن است آن ترکیب، وصفی نباشد. برای راهنمایی بهتر، مثال مورد نظر خود را بگویید تا در تشخیص صفت یا مضاف‌الیه بودن آن به شما کمک کنیم.
با تشکر از همراهی شما با مجله فرادرس