صفت چیست و انواع آن کدامند؟ – به زبان ساده
صفتها واژه‌هایی هستند که بعد یا قبل از اسم‌ها می‌آیند و آن اسم (موصوف) را توصیف می‌کنند. برای مثال در جمله «کیف کوچک را بیاور»، کلمه «کوچک» صفتی برای موصوف «کیف» است. صفت در زبان فارسی مطابق با دسته‌بندی‌های معنایی، ساختمانی و جایگاهی به انواعی چون صفت بیانی، صفت پیشین و پسین و... تقسیم می‌شود. در این آموزش از مجموعه مطالب زبان و ادبیات مجله فرادرس قصد داریم به این پرسش پاسخ دهیم که صفت چیست و انواع آن کدام است. همچنین کاربرد انواع صفت را نیز با مثال و تمرین یاد می‌گیریم.
- با صفت و موصوف در فارسی و کاربرد انواع آن آشنا می‌شوید.
- با انواع صفت مانند صفت صفت بیانی، پرسشی و... آشنا می‌شوید.
- انواع صفت از نظر جایگاه قرارگیری نسبت به موصوف را خواهید شناخت.
- انواع صفت‌های بیانی مانند فاعلی، نسبی، لیاقت و... را یاد می‌گیرید.
- با صفت‌های تفضیلی و عالی آشنا می‌شوید.
- انواع ساختار صفت‌های بیانی مانند مرکب، مشتق و... را یاد خواهید گرفت.
صفت چیست و چه کاربردی دارد؟
صفت وابسته اسم است که درباره آن توضیح می‌دهد و اسمی که صفتی برای آن بیان می‌کنیم نیز «موصوف» به معنای «وصف شده» است. در زبان فارسی معمولاً ابتدا موصوف و سپس صفت می‌آید. البته گاهی نیز برعکس است و موصوف پس از صفت قرار می‌گیرد، مثلاً بزرگ مرد. در ادامه، این موضوع را بیشتر توضیح خواهیم داد. سعی کنید برای افراد و اشیای اطرافتان صفت‌های مختلفی بیان کنید.
همان‌طور که احتمالاً حدس زده‌اید، صفتها را می‌توان به صورت نظام‌مند در دسته‌های مختلف بررسی کرد. در ادامه، شرح می‌دهیم که اقسام مختلف صفت چیست و چگونه ساخته می‌شود. در ادامه، انواع صفت را از نظر معنی و از نظر جایگاه قرارگیری نسبت به اسم معرفی می‌کنیم.
انواع صفت از نظر معنی و مفهوم
- صفت بیانی
- صفت شمارشی
- صفت اشاره
- صفت پرسشی
- صفت مبهم
- صفت تعجبی
صفت بیانی یا توصیفی
صفت شمارشی یا عددی
صفت اشاره چیست؟
صفت پرسشی چیست؟
صفت مبهم چیست؟
صفت تعجبی چیست؟
انواع صفت از نظر جایگاه قرارگیری نسبت به اسم
- صفت پیشینی: صفت قبل از موصوف («خورشید درخشان» صفت + موصوف)
- صفت پسینی: صفت بعد از موصوف («این سیاره» موصوف + صفت)
ساختار صفت بیانی
در بخش‌هایی قبل با صفت بیانی آشنا شدیم. اما ساختارهای مختلف این صفت چیست و چگونه دسته‌بندی می‌شود. صفتها از نظر ساختار واژه به چهار دسته تقسیم می‌شوند.
- صفت ساده
- صفت مرکب
- صفت مشتق
- صفت مشتق مرکب
صفت ساده
گاهی صفت یک واژه ساده است، مانند زیبا، گرم.
صفت مرکب چیست؟
صفت مشتق چیست؟
صفت مشتق مرکب
گاهی ساختار صفت مشتق مرکب است، یعنی هم مرکب و هم ونددار است، مثلاً بزرگ‌‌مردی، دد‌منشانه.
اقسام صفت بیانی چیست؟
همان‌طور که پیش‌تر گفتیم، صفت بیانی خود پنج دسته است. در این بخش بیان می‌کنیم که اقسام این صفت چیست و به چه دسته‌هایی تقسیم می‌شود. در فهرست زیر انواع صفت بیانی را آورده‌ایم.
- صفت ساده
- صفت فاعلی
- صفت مفعولی
- صفت نسبی
- صفت لیاقت
در ادامه هرکدام از آن‌ها را جداگانه توضیح داده‌ایم.
صفت ساده چیست؟
صفت فاعلی
- بن مضارع + -َنده: مانند خواننده، بافنده. این صفت معمولاً برای انجام‌دهنده کار یا دارنده حالت مطلق به کار می‌رود.
- بن مضارع + ان: مانند پرسان، خواهان. این صفتها بیشتر برای بیان حالت فاعل به کار می‌روند.
- بن مضارع + ا: مانند گویا، خوانا. این نوع صفتها بیشتر حالت دوام فعل را در فاعل نشان می‌دهند.
- بن ماضی + ار: مانند خواستار، خریدار.
- بن ماضی یا مضارع + گار: مانند آموزگار، پروردگار.
- اسم معنی + کار: مانند ستمکار، دغل‌کار.
- اسم معنی + گر: مانند دادگر، خنیاگر.
صفت مفعولی
صفت نسبی
- ی: مانند همدانی، گیاهی و...
- ین: مانند نمادین، زیرین و...
- ینه: مانند بیشینه، پشمینه و...
- ه: مانند چندکاره، سه‌لایه و...
- گان: مانند رایگان، شایگان و...
- انه: مانند شبانه، زنانه و...
- انی: مانند ظلمانی، روحانی و...
- چی: مانند گیوه‌چی، توتون‌چی و...
- گانه: مانند سه‌گانه و...
صفت لیاقت چیست؟
یادگیری صفت با فرادرس
تا اینجا یاد گرفتیم صفت چیست و با انواع آن آشنا شدیم. صفتها در زبان فارسی، نقش‌های وابسته هستند یعنی نقش دستوری خود را از هسته یا همان موصوف خود می‌پذیرند و خود به صورت مستقل نفش دستوری ندارند. به همین دلیل علاوه بر یادگیری انواع صفت باید با دیگر نقش‌های دستوری جمله‌ها نیز آشنا شویم تا بتوانیم نقش دستوری صفت‌های مختلف در جمله‌ها را تشخیص دهیم. در این بخش برخی از فیلم‌های آموزشی فرادرس را آورده‌ایم که در این زمینه کاربردی هستند.
- فیلم آموزش رایگان صفت و موصوف در فارسی در فرادرس
- فیلم آموزش ادبیات فارسی پایه هفتم در فرادرس
- فیلم آموزش رایگان صفت تفضیلی در فرادرس
- فیلم آموزش ادبیات فارسی پایه هشتم در فرادرس
همچنین برای یادگیری همه مباحث ادبیات فارسی می‌توانید از مجموعه آموزش زیر استفاده کنید.
درجات صفت بیانی چیست؟
- صفت بیانی مطلق
- صفت بیانی تفضیلی
- صفت بیانی عالی
صفت عادی یا مطلق
صفت بیانی گاهی عادی یا مطلق است، یعنی بدون سنجش و بدون بیان اندازه صفت را بیان میکند. مثلاً کتاب قطور، هوای روشن، درخت تناور. صفتی عادی، خود گاهی مثبت است و گاهی منفی. از ترکیب‌های زیر صفت منفی ساخته می‌شود (البته گاهی پسوند نیز اضافه می‌شود):
- نا + صفت: ناپاک، نااهل، ناخواسته
- بی + اسم: بی‌دین، بی‌خرد
گاهی صفت علاوه بر مفهوم خود، بر مقدار نیز دلالت دارد که این صفتها را مقداری می‌نامیم، مثلاً بسیار کم، خیلی زیاد.
صفت تفضیلی یا برتر
صفت عالی یا برترین
سوالات رایج درباره صفت و موصوف
در این بخش به برخی از سوالات پر تکرار درباره مبحث صفت و موصوف در فارسی به اختصار پاسخ می‌دهیم.
صفتها از نظر معنا و مفهوم به چند دسته تقسیم می‌شوند؟
توصیفی، شمارشی، پرسشی، اشاره تعجبی، مبهم و بیانی
صفت بیانی چیست؟
به صفتی که بعد از اسم قرار بگیرد صفت بیانی یا توصیفی میگویند.
تمرین مربوط به مبحث صفت و موصوف
برای ارزیابی عملکرد خود در رابطه با «صفت چیست | موصوف چیست و انواع آن کدامند؟ — به زبان ساده»، می‌توانید از تمرین‌هایی که در ادامه در اختیار شما قرار گرفته است استفاده کنید. تمرین شامل ۵ سؤال است و پس از پاسخ دادن به تمامی پرسش‌ها و ظاهر شدن دکمه «دریافت نتیجه آزمون»، می‌توانید نمره عملکردتان را مشاهده کنید و جواب‌های درست و نادرست را نیز ببینید. پاسخ سؤالات نیز بعد از هر آزمون آمده است.
تمرین و آزمون
۱. کدام ترکیب موصوف و صفت است؟
دریای خروشان
جهل جوانی
راز زندگی
آواز گنجشکان
۲. کدام گزینه موصوف و صفت است؟
پسر شجاع
مرد هیزم شکن
دختر کبریت فروش
جور تبر
۳. کدام گزینه ترکیب وصفی است؟
متن دشوار
مسیر رودخانه
اطلاعات لغتنامه
پهلوانان ایران
۴. کدام گزینه صفت ندارد؟
یار بی‌رحم و بی‌محبت او
روزی از روزهای پایانی
کاج همسایه گفت با تندی
سالیان دراز رهگذارن
۵. در کدام گزینه اسم و صفت نیامده است؟
آسمان رنگ خدایی می‌زند
قطره تنها چرا بی رنگ ماند
با خود آهنگ خدایی می‌زند
رنگ دریاهای آبی از کجاست
جمع‌بندی
در این مطلب از مجله فرادرس درباره موصوف و صفت در زبان فارسی مطالبی آموختیم. فهمیدیم که از صفا برای بیان چگونگی و حالت یک است استفاده می‌شود. بر همین اساس می‌توان صفتها را به انواع مختلفی تقسیم کرد. صفت بیانی، صفت تعجبی، صفت اشاره، صفرد مفرد، صفت مرکب و... از جمله انواع صفت محسوب می‌شوند.
مطالب مجله فرادرس را در جستجوی گوگل سریع‌تر ببینید
با سلام و احترام
با وجودی که محتوای این مطلب، کاملا آموزنده و مفیده، ولی من به دنبال این مطلب هستم که ترتیب قرار گرفتن چند صفت از انواع مختلف بعد از موصوف، چگونه است؟
جای این موضوع در مقاله شما خالیه. با تشکر
با سلام و وقت به‌خیر؛
برخلاف زبان انگلیسی، در دستور زبان فارسی ترتیب و الگوی مشخصی برای قرارگرفتن چند نوع صفت پسینی بعد از یک موصوف واحد وجود ندارد. تنها نکته مهم در این‌باره، تقدم صفت پیسینی بر مضاف‌الیه است یعنی اگر یک اسم، هم صفت و هم مضاف‌الیه بپذیرد، باید صفت یا صفت‌های آن را پیش از مضاف‌الیه بگذاریم. برای مثال، گروه اسمی «عروسک من پشمی»، نادرست و گروه اسمی «عروسک پشمی من» درست است.
با تشکر از همراهی شما با مجله فرادرس
عالی کامل و دقیق
سلام لطفا دو صفت برای بهار
خیلی ممنون
عالی
بنظرم با یک نخبه طرف هستیم ، جو گیر نشده ام ، پایدار و شاد باشید .
بسیار جامع و عالی بسیار ممنون از،سایت خوبتون
بنده درک درستی از صفت در ادبیات فارسی نداشتم ولی با مطالعه این با این مجله همه چیز رو در مورد صفت فهمیدم
مرسی
عالی بود ممنون
چهار تا جمله صفت دار بی زحمت
سلام رومینای گرامی.
سپاس از همراهی‌تان با مجله فرادرس.
شاد و پیروز باشید.
سلام دو صفت مناسب برای چشمه
سلام.
چشمه جوشان، چشمه روان.
موفق باشید.
سلام مجدد
پیرو سوال قبلی،
فرمودید در جمله ( این اتومبیل سریع است )
( سریع ) مسند است.
تعریف رسمی مسند چنین است: «مسند کلمه یا گروهی از کلمات (اسم، ویژگی، صفت، حالت یا تعلق) را به نهاد یا همان مسند الیه نسبت می‌دهد.».
حال (سریع) در جمله بالا کدام است؟ اسم, ویژگی, صفت, حالت و یا تعلق
سلام.
«سریع» یک صفت برای اتومبیل است. در واقع جمله اسنادی معادل ترکیب وصفی «اتومبیلِ سریع» است.
موفق باشید.
سلام
مطلب خیلی خوبی بود
من به نتیجه مطلوب رسیدم
اگه غلط های املاییی رو تصحیح کنید که عالی تر هم میشه
خیلی ممنون بابت مطلب مفیدتان
سلام.
خوشحالیم که این آموزش برایتان مفید بوده است. مطلب بازبینی شد.
سپاس از همراهی‌تان.
سلام
پرسشی داشنم، ممنون میشوم اگر جواب دهید
در جمله ( این اتومبیل سریع حرکت میکند )
سریع ، قید است
در جمله ( این اتومبیل سریع است )
سریع، صفت است یا قید
واژه «سریع» مسند است. برای آشنایی بیشتر با مسند، به آموزش «مسند چیست و چگونه مسند را در جمله بیابیم ؟ — با مثال و تعریف» مراجعه کنید.
سالم و موفق باشید.
درود بر شما
عالیه واقا ممنونم
سلام
خداقوت
مطالب عالی بود
?????????
سلام، ترتیب قرارگیری صفات مختلف در فارسی چیست؟
مثلا:
زنِ زیبا-خسته-پرسروصدا-مسن-سیاه‌پوست-امریکایی-خوش‌سابقه-خوش‌پوش
کیفیت، خصلت، سن، نژاد، ملیت، سابقه، پوشش، …
به چه ترتیبی بچینیم؟
در انگلیسی به این ترتیب است:
۱-صفت نظری عام
۲-صفت نظری خاص
۳-اندازه
۴-شکل
۵-سن / دما
۶-رنگ
۷-ملیت
۸-جنس
از پاسخ شما تشکر می‌کنم.
معنی صفت
عالی بود واقعا ممنونم
عالییی !! مرسی
سلام بنده دارم زبان Deutsch میخوانم رسیدم به منفی کننده صفت از دوران مدرسه صفت یادم رفته بود ، ولی اون موقع همه صفت ها بلد نبودم چون تو یه کتاب نبود کاش اون موقع همه صفت ها با هم بود تو یه کتاب .
ولی خدایی فک میکردم زبان آلمانی و انگلیسی سخت ولی زبان فارسی خیلی سخت تره هرکی بخواد بخونه بدبخت میشه
سلام یک صفت از کلمه مطالب میگید
سلام.
مطالب شیوا.
سالم و موفق باشید.