سفرنامه چیست؟ – تعریف، ویژگی ها و نمونه سفرنامه

فاطمه نصیری
فاطمه نصیری
۱۴۰۵/۰۸/۱۲
۱۳ دقیقه
۱۳۶
آموزش متنی جامع
نمونه سؤال + پاسخ
آزمون سنجش یادگیری

سفرنامه نوعی نوشته روایی است که بر پایه تجربه مستقیم سفر و مشاهده مکان‌ها و مردم شکل می‌گیرد. نویسنده در سفرنامه، مسیر سفر، اتفاقات، ویژگی‌های مقصد و برداشت‌های خود را شرح می‌دهد. در این مطلب از مجله فرادرس یاد می‌گیریم سفرنامه چیست و نمونه هایی از سفرنامه را مشاهده خواهیم کرد. در انتهای مطلب نیز پرسش‌هایی چهارگزینه‌ای آورده‌ایم تا با استفاده از آن‌ها میزان یادگیری خود را محک بزنید.

آنچه در این مطلب می‌آموزید:
  • یاد می‌گیرید به چه نوع نوشته‌ای سفرنامه می‌گوییم.
  • ویژگی‌های سفرنامه را می‌شناسید.
  • یاد می‌گیرید چگونه سفرنامه بنویسید.
  • مراحل نوشتن سفرنامه را با مثال خواهید شناخت.
  • تفاوت سفرنامه نویسی با خاطره نویسی را یاد خواهید گرفت.
  • یاد می‌گیرید منظور از لحظه نگاری در سفرنامه چیست.
سفرنامه چیست؟ – تعریف، ویژگی ها و نمونه سفرنامه

مطالب مجله فرادرس را در جستجوی گوگل سریع‌تر ببینید

997696

سفرنامه چیست؟

سفرنامه نوعی نوشته روایی غیرداستانی است که ممکن است در قالب کتاب، یادداشت روزانه، مقاله یا نوشته‌ای کوتاه و بر پایه تجربه مستقیم سفر و مشاهده مکان‌ها و مردم نوشته شود. هدف سفرنامه نیز می‌تواند ثبت خاطرات شخصی، معرفی یک منطقه، توصیف فرهنگ مردم یا ثبت اطلاعات تاریخی و جغرافیایی باشد. در ادامه مطلب، ویژگی های سفرنامه و روش نوشتن آن و نمونه های سفرنامه را معرفی می‌کنیم.

برای آنکه بهتر بدانید سفرنامه چیست و مراحل نوشتن آن را یاد بگیرید می‌توانید فیلم آموزش نگارش یازدهم انسانی در فرادرس را تماشا کنید که لینک آن را در کادر زیر آورده‌یم.
سفرنامه نگارش یازدهم
توضیح سفرنامه و مهم‌ترین نمونه آن در ادبیات فارسی

ویژگی های سفرنامه چیست؟

سفرنامه‌ها از نظر سبک نگارش، موضوع و هدف با یکدیگر تفاوت دارند، اما معمولاً چند ویژگی اصلی در همه آن‌ها وجود دارد که آن‌ها را در فهرست زیر آورده‌ایم.

  • تکیه بر تجربه مستقیم: نویسنده درباره سفری که تجربه کرده است یا مکان‌هایی که از نزدیک دیده، می‌نویسد.
  • توصیف مکان و محیط: شهرها، روستاها، بناها، مسیرها، طبیعت و جاذبه‌های مقصد از موضوعات رایج سفرنامه هستند.
  • توجه به فرهنگ و زندگی مردم: آداب‌ورسوم، زبان، خوراک، پوشش، فعالیت‌های اقتصادی و روابط اجتماعی مردم ممکن است در سفرنامه توصیف شوند.
  • روایت رویدادها: نویسنده اتفاقات سفر را به ترتیب زمانی یا بر اساس مکان‌های بازدیدشده روایت می‌کند.
  • بیان دیدگاه شخصی: احساسات، برداشت‌ها و واکنش‌های نویسنده به تجربه‌های سفر، بخشی از روایت را تشکیل می‌دهند.
  • ارزش تاریخی و جغرافیایی: سفرنامه‌های قدیمی می‌توانند اطلاعاتی درباره وضعیت شهرها، راه‌ها، بناها و شیوه زندگی مردم در دوره‌های گذشته در اختیار پژوهشگران قرار دهند.
  • مستند بودن: مطالب بیان‌شده در سفرنامه باید قابل صحت‌سنجی باشند و بر اساس مدارک و شواهد بیان شوند.
  • دقیق نوشتن: نویسنده باید در ثبت وقایع و ویژگی‌های مکان‌ها دقت کافی داشته باشد.
  • صداقت: از آنجا که سفرنامه نوشته روایی اما غیرداستانی است، باید صداقت را در آن رعایت کنیم.
  • توجه همه‌جانبه در انتقال تجربیات: نویسنده سفرنامه باید در منتقل کردن تجربیات سفر خود به مخاطب، توجه کافی داشته باشد تا این تجربیات را به بهترین و درست‌ترین حالت به مخاطب منتقل کند.
  • اطلاع‌رسانی دقیق: در سفرنامه، نویسنده باید بداند که مخاطب از اطلاعاتی که او بیان کرده است، استفاده می‌کند بنابراین باید در اطلاع‌رسای دقیق عمل کند.

البته باید توجه کنید که وجود همه این ویژگی‌ها در هر سفرنامه ضروری نیست. برای مثال، یک سفرنامه ممکن است بیشتر بر تجربه‌های شخصی تمرکز کند اما سفرنامه‌ای دیگر اطلاعات تاریخی و جغرافیایی بیشتری ارائه دهد.

ویژگی های سفرنامه چیست
برخی از مهم‌ترین ویژگی‌های سفرنامه

نمونه سفرنامه

در کادر زیر بخشی از یکی از مهم‌‌ترین سفرنامه‌های فارسی یعنی «سفرنامه ناصرخسرو» را آورده‌ایم تا با این نوع نوشته بیشتر آشنا شوید.

پانزدهم رجب سنه ثمان و ثلثین و اربعمایه از آنجا به کویمات شدیم، و از آنجا به شهر حماة شدیم، شهری خوش، آبادان، بر لب آب عاصی، و این آب را از آن سبب عاصی گویند که به جانب روم می‌رود، یعنی چون از بلاد اسلام به بلاد کفر می‌رود عاصی است، و بر این آب دولاب های بسیار ساخته اند. پس از آنجا راه دو می‌شود: یکی به جانب ساحل، و آن غربی شام است، و یکی جنوبی، به دمشق می‌رود. ما به راه ساحل رفتیم.
در کوه چشمه‌ای دیدم که گفتند هر سال چون نیمه شعبان بگذرد آب جاری شود از آنجا و سه روز روان باشد و بعد از سه روز یک قطره نیاید تا سال دیگر. مردم بسیار آنجا به زیارت روند و تقّرب جویند و به خداوند سبحانه و تعالی، و عمارات و حوض‌ها ساخته‌اند آنجا. چون از آنجا بگذشتیم به صحرایی رسیدیم که همه نرگس بود شکفته، چنانکه تمامت آن صحرا سپید می‌نمود از بسیاری نرگس‌ها.
(ناصرخسرو)

نمونه سفرنامه کوتاه

در کادر زیر نمونه سفرنامه کوتاه آورده‌ایم.

تعطیلات نوروز همراه خانواده به اصفهان سفر کردیم. صبح زود حرکت کردیم و پس از چند ساعت به این شهر تاریخی رسیدیم. در طول مسیر، از تماشای کوه‌ها و دشت‌های سرسبز لذت بردم و برای دیدن جاذبه‌های شهر هیجان‌زده بودم.
ابتدا از میدان نقش جهان دیدن کردیم. معماری زیبای مسجدها و صدای فروشندگان بازار توجه مرا جلب کرد. سپس به کنار زاینده‌رود رفتیم و از تماشای پل‌های تاریخی لذت بردیم. مردم شهر برخوردی گرم و دوستانه داشتند و در یکی از رستوران‌های محلی، بریانی اصفهان را امتحان کردیم.
این سفر برایم بسیار خاطره‌انگیز بود. آشنایی با بناهای تاریخی، فرهنگ مردم و غذاهای محلی باعث شد اطلاعات بیشتری درباره اصفهان به دست بیاورم. هنگام بازگشت به خانه، با خودم فکر می‌کردم که دوست دارم در آینده دوباره به این شهر زیبا سفر کنم.

بهترین سفرنامه های ایرانی

در فهرست زیر، برخی از مهم‌ترین و بهترین سفرنامه های فارسی را آورده‌ایم و درباره هرکدام از آن‌ها توضیحی کوتاه ارائه کرده‌ایم.

  • «سفرنامه ناصرخسرو» از «ناصرخسرو قبادیانی»: یکی از مهم‌ترین و کهن‌ترین سفرنامه‌های فارسی که شامل گزارش سفر هفت‌ساله نویسنده در سده پنجم هجری است. ناصرخسرو در این سفرنامه، در کنار شرح مسیر سفر، اطلاعات ارزشمندی درباره شهرها، بناهای تاریخی، آداب‌ورسوم، وضعیت اقتصادی و زندگی اجتماعی مردم ارائه می‌کند.
  • «سفرنامه حاج سیاح به فرنگ» از «محمدعلی سیاح محلاتی (حاج سیاح)»: که این اثر، گزارشی از سفرهای طولانی نویسنده به کشورهای اروپایی و دیگر مناطق جهان در دوره قاجار است.
  • «خسی در میقات» از «جلال آل‌احمد»: این اثر، از شناخته‌شده‌ترین سفرنامه‌های معاصر فارسی درباره سفر حج است. نویسنده در این کتاب، علاوه بر توصیف مکان‌ها و مناسک حج، به مسائل اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی نیز توجه کرده است.
  • «از پاریز تا پاریس» از «محمدابراهیم باستانی‌پاریزی»: این سفرنامه، مجموعه‌ای از روایت‌های سفر و تجربه‌های شخصی نویسنده است که از زادگاه او، پاریز، آغاز می‌شود و به سفرهای او، از جمله سفر به پاریس، می‌پردازد.

بهترین سفرنامه های خارجی

نمونه‌هایی از بهترین سفرنامه های غیرفارسی را در فهرست زیر قرار داده‌ایم و توضیحاتی کوتاه درباره هریک از آن‌ها نیز آورده‌ایم.

  • «سفرهای مارکوپولو (The Travels of Marco Polo)» از «مارکوپولو» و با تدوین «روستیکلو دا پیزا»: این کتاب یکی از مشهورترین روایت‌های سفر در تاریخ ادبیات جهان است و بر پایه روایت‌های مارکوپولو از سفرهایش در آسیا شکل گرفته است.
  • «رحله ابن بطوطه» از «ابن بطوطه»: این سفرنامه، گزارشی از سفرهای این جهانگرد مراکشی در سده هشتم هجری است که به مناطق وسیعی از آفریقا، آسیا و جهان اسلام سفر کرد و درباره آداب‌ و رسوم، پوشاک، خوراک، ساختارهای اجتماعی و دربارهای سرزمین‌های مختلف نوشت.
  • «باریکه راهی به ژرفای شمال (The Narrow Road to the Deep North)» از ماتسوئو باشو: سفرنامه‌ای ادبی و شاعرانه از سفر باشو به مناطق شمالی ژاپن در سده هفدهم است.
  • «سفر بیگل (The Voyage of the Beagle)» از چارلز داروین: این سفرنامه، روایت سفر علمی داروین با کشتی بیگل در قرن نوزدهم است.
  • «بازار بزرگ راه‌آهن (The Great Railway Bazaar)» از پل ترو: روایت سفر نویسنده با قطار در مسیرهای مختلف اروپا و آسیا است.
تا اینجا دانستیم سفرنامه چیست و نمونه های سفرنامه را نیز مشاهده کردیم. برای دسترسی آسان و همیشگی به این مطلب و سایر مطالب مجله فردرس، می‌توانید اپلیکیشن رایگان مجله فرادرس را نصب کنید.

چگونه سفرنامه بنویسیم؟

برای نوشتن سفرنامه، باید تجربه‌ها و مشاهدات سفر را به شکلی منظم و جذاب روایت کنیم. این کار تنها به شرح مکان‌هایی که دیده‌ایم محدود نمی‌شود، بلکه می‌توانیم رویدادها، اتفاقات جالب، گفت‌وگوها و لحظات خاص سفر را نیز در نوشته خود بیاوریم. بر اساس درس پنجم کتاب نگارش، برای نوشتن سفرنامه باید شش مرحله را طی کنیم. این مراحل از انتخاب موضوع و جمع‌آوری اطلاعات آغاز می‌شوند و با بازبینی و نگارش نهایی به پایان می‌رسند.

برای یادگیری سفرنامه نویسی می‌توانید فیلم آموزش سفرنامه نویسی به صورت گام به گام و با مثال‌های عملی در فرادرس را تماشا کنید. لینک این آموزش را در کادر زیر آورده‌ایم.

مراحل نوشتن سفرنامه چیست؟

در فرست زیر، مراحل نوشتن سفرنامه را به ترتیب آورده‌ایم.

  • انتخاب موضوع
  • تجسم و بارش فکری
  • سازماندهی و طرح اولیه
  • نوشتن پیش‌نویس
  • بازبینی و گسترش نوشته
  • نوشتن نهایی و پاک‌نویس

در ادامه هر یک از این مراحل را به صورت جداگانه توضیح می‌دهیم و برای هرکدام از آن‌ها مثال می‌آوریم.

مراحل نوشتن سفرنامه چیست
مراحل شش‌گانه نوشتن سفرنامه

مرحله اول: انتخاب موضوع

در نخستین مرحله، عنوان سفرهای به‌یادماندنی خود را یادداشت می‌کنیم و سپس سفری را انتخاب می‌کنیم که اطلاعات و خاطرات بیشتری از آن در ذهن داریم. بهتر است موضوعی را انتخاب کنیم که درباره آن تجربه و اطلاعات کافی داشته باشیم تا بتوانیم جزئیات بیشتری از سفر را روایت کنیم.

مثال مرحله اول نوشتن سفرنامه

در کادر زیر مثالی از مرحله اول سفرنامه نویسی را آورده‌ایم.

فرض کنید در سال گذشته به همراه خانواده به شهر یزد سفر کرده‌اید. در این سفر از مکان‌های تاریخی مختلفی بازدید کرده‌اید و خاطرات جالبی از گشت‌وگذار در شهر دارید. بنابراین، می‌توانید موضوع «سفر خانوادگی به شهر یزد» را برای نوشتن سفرنامه انتخاب کنید.

مرحله دوم: تجسم و بارش فکری

در این مرحله، درباره موضوع انتخاب‌شده چند پرسش کلیدی مطرح می‌کنیم تا اطلاعات اولیه سفر را به یاد بیاوریم. برای مثال، باید به محل سفر، زمان آن و مدت سفر توجه کنیم. سپس صحنه‌ها، رویدادها، اتفاقات و لحظات خاص سفر را در ذهن خود بازسازی می‌کنیم و آن‌ها را یادداشت می‌کنیم. این کار کمک می‌کند جزئیات بیشتری از سفر به یاد آوریم و موضوعات مناسبی برای نوشتن پیدا کنیم.

مثال مرحله دوم سفرنامه نویسی

برای موضوع «سفر خانوادگی به شهر یزد» می‌توانیم پرسش‌های زیر را مطرح کنیم.

  • محل سفر کجا بود؟ شهر یزد
  • زمان سفر چه موقع بود؟ تعطیلات نوروز
  • مدت سفر چقدر بود؟ چهار روز
  • هدف از سفر چه بود؟ بازدید از آثار تاریخی و آشنایی با فرهنگ مردم یزد

سپس صحنه‌ها و اتفاقات خاص سفر را مانند موارد زیر یادداشت می‌کنیم.

  • بازدید از باغ دولت‌آباد و تماشای بادگیر بلند آن
  • قدم زدن در کوچه‌های باریک و خشتی بافت قدیم شهر
  • خرید شیرینی‌های محلی از بازار
  • گم کردن مسیر در یکی از محله‌های قدیمی و کمک گرفتن از یک مغازه‌دار
  • تماشای غروب آفتاب از پشت‌بام اقامتگاه

مرحله سوم: سازماندهی و طرح اولیه

در این مرحله، طرح اولیه سفرنامه را تنظیم می‌کنیم. ابتدا باید مشخص کنیم نوشته با چه مقدمه‌ای آغاز شود و در ادامه، چه مطالبی در بندهای بدنه و بخش پایانی قرار بگیرند. برای سازماندهی بندهای بدنه می‌توانیم از ترتیب زمانی رویدادها استفاده کنیم. در سفرهای کوتاه، بهتر است اتفاقات و لحظات جالب را به ترتیب وقوع آن‌ها بنویسیم. در سفرهای طولانی‌تر نیز می‌توانیم مطالب را بر اساس مکان‌هایی که از آن‌ها بازدید کرده‌ایم، مرتب کنیم. همچنین، می‌توانیم از نشانه‌های مشخص در طول مسیر برای تنظیم نوشته کمک بگیریم.

بندهای سفرنامه‌نویسی
سفرنامه‌ها از بند مقده به بندهای میانی و بند جمع‌بندی می‌رسند.

برای برنامه‌ریزی بهتر، می‌توانیم زمان، مکان، موضوع کلی رویدادها و نکات مهم، جالب یا عجیب هر بخش را در جدولی ثبت کنیم. در پایان نیز یک بند جمع‌بندی برای تمام کردن نوشته در نظر می‌گیریم.

مثال مرحله سوم نوشتن سفرنامه

برای سفرنامه «سفر خانوادگی به شهر یزد» می‌توانیم طرح اولیه زیر را به ترتیب برای روز اول تا سوم سفر تنظیم کنیم. بر اساس این جدول، مقدمه را به معرفی سفر و مقصد اختصاص می‌دهیم. در بندهای بدنه، اتفاقات هر روز را به ترتیب زمانی شرح می‌دهیم و در پایان، با یک بند جمع‌بندی، تجربه کلی خود از سفر را بیان می‌کنیم.

مکانموضوع کلی رویدادهانکات جالب و خاص
باغ دولت‌آبادبازدید از باغ و بادگیرارتفاع زیاد بادگیر و خنکی هوای داخل آن
بافت تاریخی یزدقدم زدن در کوچه‌های قدیمیگم کردن مسیر و کمک گرفتن از مغازه‌دار
بازار یزدخرید شیرینی‌های محلیآشنایی با شیرینی‌های سنتی شهر

مرحله چهارم: نوشتن پیش نویس

در این مرحله، صحنه‌هایی را که در مراحل قبل به یاد آورده‌ایم، در ذهن خود بازسازی می‌کنیم و برای هرکدام یک بند می‌نویسیم. ابتدا مقدمه را تنظیم می‌کنیم، سپس بندهای بدنه را با توجه به طرح اولیه می‌نویسیم و در پایان، بند جمع‌بندی را اضافه می‌کنیم. در نوشتن این بخش‌ها باید تلاش کنیم اتفاقات سفر را با جزئیات کافی روایت کنیم تا خواننده بتواند فضای سفر و رویدادهای آن را تصور کند.

برای یادگیری سفرنامه نویسی می‌توانید فیلم آموزش رایگان سفرنامه و ساختار، انواع و اجزای کلیدی آن در فرادرس را تماشا کنید. لینک این آموزش را در کادر زیر آورده‌ایم.

مثال مرحله چهارم نوشتن سفرنامه

برای سفرنامه «سفر خانوادگی به شهر یزد» می‌توانیم پیش‌نویس زیر را در سه مرحله مقدمه، بندهای بدنه و بند جمع‌بندی بنویسیم.

مقدمه

در کادر زیر نمونه‌ای از مقدمه پیش نویس سفرنامه را آورده‌ایم.

تعطیلات نوروز فرصت مناسبی برای سفر و آشنایی با شهرهای مختلف ایران است. امسال تصمیم گرفتیم به همراه خانواده به شهر تاریخی یزد سفر کنیم. شهری با خانه‌های خشتی، کوچه‌های قدیمی و بناهای زیبایی که هرکدام داستانی از گذشته را در خود جای داده‌اند.

بندهای بدنه

کادر زیر می‌تواند نمونه‌ای از بندهای بدنه برای سفرنامه یزد باشد.

روز اول به باغ دولت‌آباد رفتیم. بادگیر بلند و معماری زیبای باغ توجه مرا جلب کرد. وقتی وارد ساختمان شدیم، خنکی هوا با وجود گرمای بیرون برایم بسیار جالب بود. راهنمای باغ درباره شیوه ساخت بادگیرها و کاربرد آن‌ها در خانه‌های قدیمی توضیح داد.
روز دوم برای گردش در بافت تاریخی شهر از اقامتگاه بیرون آمدیم. کوچه‌های باریک و دیوارهای خشتی، فضای متفاوتی ایجاد کرده بودند. مدتی بعد متوجه شدیم مسیر برگشت را گم کرده‌ایم. از مغازه‌داری کمک خواستیم و او با خوش‌رویی مسیر درست را به ما نشان داد.

بند جمع‌بندی

در کادر زیر نیز نمونه‌ای از بند جمع بندی برای سفرنامه یزد را مشاهده می‌کنید.

سفر به یزد برای من تجربه‌ای شیرین و آموزنده بود. در این سفر علاوه بر دیدن بناهای تاریخی، با بخشی از معماری و فرهنگ مردم این شهر آشنا شدم. امیدوارم دوباره فرصت سفر به این شهر زیبا را پیدا کنم.

مرحله پنجم: بازبینی و گسترش نوشته

در این مرحله، پیش‌نویس را بررسی می‌کنیم و قسمت‌هایی را که ارتباط مستقیمی با موضوع ندارند و می‌توان آن‌ها را حذف کرد، کنار می‌گذاریم. همچنین، برای برقراری ارتباط بهتر میان بخش‌های مختلف، جمله‌های مورد نیاز را اضافه می‌کنیم. هنگام روایت رویدادها نیز باید به ترتیب زمانی آن‌ها توجه داشته باشیم تا نوشته انسجام کافی پیدا کند.

مثال مرحله پنجم سفرنامه نویسی

در پیش‌نویس سفر به یزد، جمله «از اقامتگاه بیرون آمدیم» به‌تنهایی اطلاعات زیادی درباره آغاز گردش ارائه نمی‌دهد. می‌توانیم آن را با افزودن جزئیات مناسب گسترش دهیم. به کادر زیر توجه کنید. در متن دوم، با افزودن جزئیات مرتبط با زمان، مکان و فضای سفر، متن گسترش یافته است.

متن اولیه: روز دوم برای گردش در بافت تاریخی شهر از اقامتگاه بیرون آمدیم.

متن بازبینی‌شده: صبح روز دوم، پس از صرف صبحانه از اقامتگاه بیرون آمدیم تا در بافت تاریخی یزد قدم بزنیم. هوای خنک صبحگاهی و سکوت کوچه‌های قدیمی، فضای دلپذیری ایجاد کرده بود. در طول مسیر، خانه‌های خشتی و درهای چوبی قدیمی توجه ما را جلب می‌کردند.

مرحله ششم: نوشتن نهایی و پاک‌نویس

در آخرین مرحله، با توجه به اصلاحات و تغییراتی که در مراحل قبلی انجام داده‌ایم، متن کامل سفرنامه را دوباره بررسی می‌کنیم و آن را به شکل نهایی می‌نویسیم. در این مرحله باید از درستی جمله‌ها، ارتباط بخش‌های مختلف و رعایت نکات املایی و نگارشی اطمینان پیدا کنیم. پس از آماده شدن متن، می‌توانیم آن را پاک‌نویس کنیم و برای دیگران بخوانیم.

مثال مرحله ششم نوشتن سفرنامه

در این مرحله، متن نهایی سفرنامه «سفر خانوادگی به شهر یزد» را با استفاده از مقدمه، بندهای بدنه و جمع‌بندی آماده می‌کنیم. برای این کار، جمله‌های اصلاح‌شده را در جای مناسب قرار می‌دهیم، از تکرار مطالب غیرضروری جلوگیری می‌کنیم و ترتیب زمانی اتفاقات را حفظ می‌کنیم. در پایان، نسخه پاک‌نویس‌شده سفرنامه آماده است.

مرحله آخر سفرنامه‌نویسی
نکات مهم برای نوشتن نسخه نهایی سفرنامه

یادگیری سفرنامه نویسی و سایر انواع نوشته با فرادرس

تا اینجا یاد گرفتیم سفرنامه چیست و در ادامه نیز به بررسی بیشتر آن خواهیم پرداخت. سفرنامه نویسی یکی از انواع نوشته‌ها و در واقع، نوعی از زندگی‌نامه نویسی است و در دسته ادبیات زندگی و سفر نیز قرار می‌گیرد. در ادبیات با انواع نوشته‌های متنوعی روبه‌رو هستیم که هرکدام از آن‌ها دارای ویژگی‌های خاصی هستند. برای یادگیری نوشتن هرکدام از آن‌ها و همچنین تشخیص درست آن‌ها باید از آموزش‌های مناسبی استفاده کنیم. به همین دلیل در این بخش برخی از فیلم‌های آموزشی فرادرس را آورده‌ایم تا با استفاده از آن‌ها یادگیری خود در این زمینه را بهبود دهید.

برای دسترسی به آموزش‌های بیشتر و جامع‌تر نیز می‌توانید از مجموعه آموزش‌های زیر استفاده کنید.

سؤالات متداول درباره سفرنامه

تا اینجا دانستیم سفرنامه چیست و در این بخش نیز سؤالات پرتکرار درباره سفرنامه را پاسخ می‌گوییم تا ابهامی در این زمینه برای شما باقی نماند.

برای آشنایی بیشتر با سفرنامه می‌توانید بخش مربوط به سفرنامه در فیلم آموزش نگارش یازدهم در فرادرس را تماشا کنید. لینک این آموزش را در کادر زیر آورده‌ایم.

تفاوت سفرنامه با خاطره‌نویسی چیست؟

سفرنامه و خاطره‌نویسی هر دو ممکن است بر تجربه‌های شخصی نویسنده تکیه داشته باشند، اما موضوع اصلی آن‌ها متفاوت است. سفرنامه بر سفر، مکان‌های بازدیدشده، مسیر حرکت و مشاهدات مرتبط با مقصد تمرکز دارد. خاطره‌نویسی دامنه گسترده‌تری دارد و می‌تواند هر رویداد مهم زندگی، از نخستین روز مدرسه تا یک اتفاق خانوادگی، را در بر بگیرد.
تفاوت سفرنامه با خاطره نویسی چیست
توضیح تفاوت سفرنامه و خاطره‌نویسی

برای مثال، نوشتن درباره بازدید از یک شهر تاریخی همراه با شرح بناها و آداب‌ورسوم مردم، سفرنامه محسوب می‌شود. در مقابل، روایت یک روز به‌یادماندنی در مدرسه، بدون ارتباط با سفر، نمونه‌ای از خاطره‌نویسی است.

در مطلب زیر از مجله فرادرس، خاطره‌نگاری یا خاطره‌نویسی را به طور کامل و با مثال‌های متنوع توضیح داده‌ایم.

سفرنامه در کلاس ششم اجتماعی چیست؟

در کتاب مطالعات اجتماعی کلاس ششم با سؤال «سفرنامه چیست؟» مواجه هستیم که در این کتاب، پاسخ این سؤال، این‌چنین است: «بسیاری از این جهانگردان، دیده‌ها و شنیده‌ها و خاطرات خود را از سفرهایشان می‌نوشتند و گاهی با نقاشی نیز تصویر می‌کردند. به این نوشته‌ها «سفرنامه» می‌گویند.»

لحظه نگاری در سفرنامه چیست؟

به ثبت لحظات خاص و جذاب و دارای ارزش نوشتن در طول سفر لحظه نگاری می‌گوییم که افراد گاهی این لحظه‌‌نگاری‌ها را همراه فیلم یا عکس در شبکه‌های اجتماعی با دیگران به اشتراک می‌گذارند. لحظه نگاری مثل یک رسانه عمل می‌کند و گاهی از آن به عنوان ابزار ارتباطی، اطلاع‌رسانی و آموزشی استفاده می‌کنند.

به صورت خلاصه سفرنامه چیست؟

سفرنامه ثبت خاطرات و وقایع سفر با هدف بهره بردن دیگران از آن است. یعنی سفرنامه ثبت خاطرات سفر است به نحوی که جز خود نویسنده برای افراد دیگر هم خواندنی باشد.

نمونه سؤال سفرنامه

حال که یاد گرفتیم سفرنامه چیست و با ویژگی‌ها و نمونه‌های آن نیز آشنا شدیم، در این بخش سؤالاتی چهارگزینه‌ای آورده‌ایم تا با پاسخ دادن به آن‌ها یادگیری خود را تثبیت کنید. برای شرکت در این آزمون، باید گزینه درست مورد نظر خود را انتخاب و روی آن کلیک کنید. سپس با کلیک بر گزینه «مشاهده گزینه صحیح» پاسخ درست را مشاهده می‌کنید. برای دسترسی به پاسخ‌های تشریحی نیز انجام همین مراحل کافی است. با ثبت هر یک پاسخ درست، یک امتیاز دریافت می‌کنید و امتیاز نهایی خود را در پایان آزمون یعنی بعد از ثبت پاسخ همه پرسش‌ها و با کلیک بر گزینه «دریافت جواب آزمون» مشاهده خواهید کرد.

تمرین و آزمون

۱. در کدام‌یک از گزینه‌های زیر، سفرنامه وجود دارد؟

هنوز اولین روز مدرسه‌ام را به یاد دارم. مادرم دستم را گرفته بود و تا جلوی کلاس همراهم آمد. وقتی زنگ تفریح خورد، با چند نفر از هم‌کلاسی‌هایم دوست شدم و آن‌قدر خوشحال بودم که دلم نمی‌خواست زود به خانه برگردم.

صبح که از خواب بیدار شدم، دیدم تمام درختان شهر ریشه‌هایشان را از زمین بیرون آورده‌اند و در خیابان قدم می‌زنند. یکی از درختان جلوی پنجره‌ام ایستاد، در زد و از من خواست برای پیدا کردن سایه گمشده‌اش کمکش کنم.

تابستان گذشته به شیراز سفر کردم. در نخستین روز، از حافظیه دیدن کردم و از فضای آرام و درختان سرسبز آن لذت بردم. سپس به بازار وکیل رفتم و در میان حجره‌های قدیمی، با صنایع دستی و خوراکی‌های محلی آشنا شدم. این سفر فرصت خوبی برای آشنایی با تاریخ و فرهنگ شیراز بود.

پروین اعتصامی در سال ۱۲۸۵ در تبریز متولد شد. او از کودکی به ادبیات علاقه داشت و با راهنمایی پدرش، یوسف اعتصامی، با شعر و ادبیات فارسی آشنا شد. پروین در سرودن شعرهایی با مضامین اخلاقی و اجتماعی مهارت داشت و از شاعران نامدار معاصر ایران به شمار می‌رود.

پاسخ تشریحی

نوع گزینه‌های اول، دوم و چهارم این سؤال را در فهرست زیر آورده‌‌ایم.

  • گزینه اول: خاطره‌نویسی
  • گزینه دوم: ادبیات داستانی
  • گزینه چهارم: بیوگرافی

۲. در کدام گزینه بیشترین ویژگی‌های سفرنامه را آورده‌ایم؟

روایت تجربه‌های واقعی، توصیف مکان‌ها و جاذبه‌ها، بیان احساسات و برداشت‌های شخصی

روایت تجربه‌های واقعی، توصیف مکان‌ها و جاذبه‌ها، بیان آداب‌ورسوم مردم، ارزش تاریخی و جغرافیایی

روایت تجربه‌های واقعی، توصیف مکان‌ها و جاذبه‌ها، بیان آداب‌ورسوم مردم، ترتیب زمانی یا مکانی روایت، بیان احساسات و برداشت‌های شخصی، ارزش تاریخی و جغرافیایی

توصیف مکان‌ها و جاذبه‌ها، بیان آداب‌ورسوم مردم، ترتیب زمانی یا مکانی روایت، ارزش تاریخی و جغرافیایی

۳. کدام گزینه درست است؟

سفرنامه می‌تواند ادبیات داستانی باشد و در واقع می‌توانیم سفرنامه‌ها را در دسته ادبیات داستانی قرار بدهیم.

توصیف مکان، روایت رویدادهای سفر و بیان دیدگاه‌های شخصی از ویژگی‌های سفرنامه‌ها هستند اما داشتن این ویژگی‌ها برای سفرنامه‌ها الزامی نیست.

یکی از نمونه‌های مهم سفرنامه در ادبیات معاصر فارسی، سفرنامه ناصرخسرو است که کتابی حاصل سفرهای مختلف این ادیب است.

روایت حوادث و اتفاقات در سفرنامه‌ها باید به شکل داستانی باشد.

۴. کدام‌یک از گزینه‌های زیر می‌تواند بخشی از یک سفرنامه باشد؟

صبح روز دوشنبه، وقتی از خواب بیدار شدم، متوجه شدم باران شدیدی می‌بارد. با عجله آماده شدم تا به مدرسه بروم، اما در راه کفشم داخل گودالی پر از آب فرو رفت. با وجود این اتفاق، وقتی به مدرسه رسیدم و دوستانم را دیدم، خنده‌ام گرفت و تمام ناراحتی‌ام فراموش شد.

در سال ۱۳۵۷، مردم ایران با برگزاری راهپیمایی‌های گسترده در جریان انقلاب اسلامی شرکت کردند. سرانجام در ۲۲ بهمن همان سال، انقلاب اسلامی به پیروزی رسید. این رویداد یکی از نقاط مهم تاریخ معاصر ایران به شمار می‌رود و تحولات سیاسی و اجتماعی گسترده‌ای در کشور به دنبال داشت.

در شهر عجیبی زندگی می‌کردم که شب‌ها ماه از آسمان پایین می‌آمد و در میدان شهر قدم می‌زد. یک شب، ماه به در خانه ما آمد و گفت که ستاره‌ها گم شده‌اند. همراه او به آسمان رفتیم و دیدیم ستاره‌ها درون یک ساعت بزرگ زندانی شده‌اند. با شکستن ساعت، ستاره‌ها آزاد شدند و دوباره آسمان روشن شد.

پس از رسیدن به روستای ماسوله، از کوچه‌های باریک و خانه‌هایی که بام هر خانه، حیاط خانه بالاتر بود، عبور کردیم. مه روی کوه‌ها نشسته بود و بوی نان تازه از نانوایی کوچکی به مشام می‌رسید. کمی در بازار محلی قدم زدیم و با یکی از اهالی درباره زندگی در این روستای کوهستانی صحبت کردیم. این دیدار باعث شد بیشتر با معماری و شیوه زندگی مردم ماسوله آشنا شوم.

۵. کدام گزینه درباره تفاوت سفرنامه نویسی و خاطره نویسی درست است؟

خاطره‌نویسی همیشه درباره اتفاقات دوران کودکی است، اما سفرنامه فقط درباره سفرهای خارجی نوشته می‌شود.

خاطره‌نویسی به ثبت تجربه‌ها و رویدادهای شخصی می‌پردازد، اما سفرنامه بر روایت سفر، توصیف مکان‌ها و بیان مشاهدات نویسنده در طول سفر تمرکز دارد.

خاطره‌نویسی بر اساس واقعیت نوشته می‌شود، اما سفرنامه داستانی تخیلی است که نویسنده برای سرگرمی می‌نویسد.

خاطره‌نویسی فقط احساسات نویسنده را بیان می‌کند، اما سفرنامه هیچ‌گونه احساس یا برداشت شخصی را در بر نمی‌گیرد.

۶. کدام‌یک از گزینه‌های زیر، سفرنامه نیست؟

صبح زود به بندرعباس رسیدیم و نسیم خنک دریا خستگی راه را از تنم بیرون کرد. در بازار ماهی‌فروشان، ماهی‌های رنگارنگ و قایق‌های کوچکی را دیدم که صیادان صید روزانه خود را به ساحل می‌آوردند. یکی از ماهی‌فروشان درباره روش صید ماهی در خلیج فارس برایمان توضیح داد و من از شنیدن تجربه‌های او لذت بردم.

- مادر: چرا این‌قدر دیر به خانه برگشتی؟ نگران شده بودم!
- علی: ببخشید مادر، در راه پیرمردی را دیدم که وسایلش روی زمین ریخته بود. به او کمک کردم تا همه را جمع کند.
- مادر: کار خوبی کردی، پسرم. کمک به دیگران ارزشمند است، اما دفعه بعد حتما خبر بده تا نگران نشوم.

پس از ورود به کرمانشاه، مستقیم به سوی طاق‌بستان رفتیم. نقش‌برجسته‌های سنگی و چشمه‌ای که در نزدیکی آن جریان داشت، توجه مرا به خود جلب کرد. راهنمای مجموعه درباره پادشاهان ساسانی و اهمیت این آثار تاریخی توضیح داد. پس از بازدید، در یکی از رستوران‌های شهر دنده‌کباب خوردیم و با خاطره‌ای خوش به محل اقامتمان برگشتیم.

در سفر به جزیره قشم، از جنگل‌های حرا دیدن کردیم. قایق‌ران ما را از میان درختانی عبور داد که ریشه‌هایشان در آب شور دریا قرار داشت. او توضیح داد که این جنگل‌ها زیستگاه پرندگان و جانوران دریایی گوناگونی هستند. تماشای پرندگانی که بر فراز آب پرواز می‌کردند، برایم تجربه‌ای تازه بود و باعث شد بیشتر به اهمیت حفاظت از طبیعت فکر کنم.

پاسخ تشریحی
مشاهده پاسخ تشریحی برخی از سوالات، نیاز به عضویت در مجله فرادرس و ورود به آن دارد.

۷. در کدام گزینه دو مرحله ابتدایی سفرنامه‌نویسی را آورده‌ایم؟

انتخاب موضوع
تجسم و بارش فکری

ثبت جزئیات مهم
بازبینی کلیات و جزئیات متن

ثبت تجربیات شخصی در طول سفر
بیان تأثیر سفر بر شخص خود

بیان و ثبت نوع خوراک، پوشش و زبان مردم آن منطقه
بررسی ترتیب رویدادها، درستی اطلاعات و ارتباط میان بخش‌های نوشته

۸. کدام گزینه نادرست است؟

سفرنامه‌ها در دسته ادبی بیوگرافی یا همان زندگی‌نامه قرار می‌گیرند.

برای اینکه نوشته‌ای را در دسته سفرنامه محسوب کنیم، باید در آن به بیان تجربیات شخصی و زندگی شخصی خود بپردازیم وگرنه آن نوشته در دسته سفرنامه قرار نمی‌گیرد.

ثبت جزئیات مهم مانند ویژگی‌های محیط، بناها، طبیعت، خوراک محلی و رفتار مردم، یکی از مراحل نوشتن سفرنامه است و می‌تواند روایت شما را برای مخاطب، ملموس‌تر کنند.

معمولاً احساسات، برداشت‌ها و واکنش‌های نویسنده به تجربه‌های خود در سفر، بخشی از روایت سفرنامه را تشکیل می‌دهند و این یکی از ویژگی‌های سفرنامه است.

جمع بندی سفرنامه

در این مطلب از مجله فرادرس یاد گرفتیم سفرنامه چیست و نحوه نوشتن و شناسایی آن را نیز یاد گرفتیم. سفرنامه نوشته‌ای مبتنی بر تجربه سفر است که در آن نویسنده مشاهدات، اتفاقات و برداشت‌های خود را از مکان‌ها و مردم روایت می‌کند. توصیف مقصد، ثبت تجربه‌های مستقیم و توجه به ویژگی‌های فرهنگی و جغرافیایی از مهم‌ترین ویژگی‌های این نوع نوشته هستند. در پایان مطلب نیز پرسش‌هایی چهارگزینه‌ای آورده‌ایم که با پاسخ دادن به آن‌ها میزان یادگیری خود را محک بزنید و آن را افزایش دهید.

مطالب مجله فرادرس را در جستجوی گوگل سریع‌تر ببینید

بر اساس رای ۱ نفر
آیا این مطلب برای شما مفید بود؟
اگر پرسشی درباره این مطلب دارید، آن را با ما مطرح کنید.
منابع:
کتاب نگارش ۲ پایه یازدهم
PDF
مطالب مرتبط
نظر شما چیست؟

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *