صفت مرکب چیست؟ – در ادبیات فارسی، با مثال و تمرین

۳۷۴ بازدید
آخرین به‌روزرسانی: ۲۴ اردیبهشت ۱۴۰۳
زمان مطالعه: ۱۱ دقیقه
صفت مرکب چیست؟ – در ادبیات فارسی، با مثال و تمرین

صفت مرکب مانند «دل‌رحم» در برابر صفت ساده مانند «زیبا» قرار دارد زیرا صفت مرکب از دو یا چند جزء مستقل ساخته می‌شود که با هم ترکیب می‌شوند و یک صفت را می‌سازند اما صفت ساده از یک جزء ساخته می‌شود. صفت‌های مرکب، ساختارها و فرمول‌های ساخت زیادی دارند و شاخص‌ترین آن‌ها، صفت‌های فاعلی مرکب و صفت‌های مفعولی مرکب، هستند. صفت‌های فاعلی مانند صفت مرکب «مردم‌آزار»، بر انجام دهنده بودن موصوف خود تأکید می‌کنند و و صفت‌های مفعولی مانند صفت مرکب «آزاردیده»، وقوع صفت و حالتی بر موصوفشان را نشان می‌دهند. در این مطلب از مجله فرادرس یاد می‌گیریم صفت مرکب چیست، انواع، ساختار و کاربردهایش چگونه است. در انتها نیز، پرسش‌هایی چهارگزینه‌ای طرح کرده‌ایم.

997696

صفت مرکب چیست؟

صفت مرکب از ترکیب شدن دو یا چند جزء مستقل مانند دو اسم یا یک اسم و یک بن فعل و... ساخته می‌شود. صفت‌های مرکب، نوعی از صفات بیانی هستند که می‌توانند به عنوان وابسته یک اسم، قبل یا بعد از آن بیایند و آن را توصیف کنند. برای مثال در گروه اسمی «مادر خون‌گرم»، با صفت مرکب «خون‌گرم» که از ترکیب اسم «خون» با صفت ساده «گرم» ساخته شده است، موصوف یعنی اسم «مادر» را توصیف کرده‌ایم.

برای آشنایی بیشتر با صفت‌های مرکب و ساده، پیشنهاد می‌کنیم از فیلم آموزش ادبیات فارسی پایه دهم فرادرس، استفاده کنید. لینک این آموزش را در کادر زیر آورده‌ایم.

پرکاربردترین صفت‌های مرکب، صفات فاعلی و مفعولی هستند. از صفت‌های فاعلی مانند «تماشاگر»‌ برای نشان دادنِ انجام‌دهنده بودنِ موصوف، استفاده می‌کنیم و از صفت‌های مفعولی مانند «دلپذیر» استفاده می‌کنیم تا نشان دهیم که کاری روی موصوف ما انجام شده است. در ادامه، این دو صفت مرکب و انواع دیگر صفت مرکب را با مثال بررسی می‌کنیم.

مثال صفت مرکب

حالا که متوجه شدیم صفت مرکب چیست، بیایید در جدول زیر نمونه‌هایی از انواع صفت‌های مرکب را ببینیم. در بخش‌های بعدی، تمام ساختارهای این صفت‌ها را به‌طور جداگانه و با مثال، بررسی می‌کنیم.

انواع صفت مرکبمثال
صفت فاعلیشتاب‌دهنده
صفت مفعولیرنج‌دیده
ترکیب دو اسمکمان‌ابرو
ترکیب صفت و متمم آنپر از آب
تکرار صفتترسان‌ترسان
ترکیب حروف اضافه و اسمبی‌شرف
ترکیب فعل و اسمبزن‌بهادر
ترکیب اسم و حرف و فعلسربه‌نیست

یادگیری صفت مرکب در فارسی دهم

تا اینجا یاد گرفتیم صفت مرکب چیست و نمونه‌هایی از انواع این صفت را نیز دیدیم. اما صفت‌های ساده و مرکب که از لحاظ ساخت، مقابل هم قرار دارند، تنها یکی از دسته‌بندی‌های صفت هستند و این کلمه‌ها از ابعاد مختلف قابل دسته‌بندی هستند. برای مثال، صفت‌ها از لحاظ معنایی به انواع صفت بیانی، صفات شمارشی، صفت‌های اشاره، صفات تعجبی و بسیاری انواع دیگر تقسیم می‌شوند. علاوه بر این، صفت‌ها یکی از انواع کلمه‌های فارسی هستند و به عنوان یکی از وابسته‌های اسم‌، نقشی را می‌گیرند که موصوف و هسته آن‌ها گرفته است.

بنابراین لازم است انواع صفت‌ها و نقش‌های دستوری زبان فارسی را بشناسیم تا در شناسایی وابسته‌های گروه اسمی و نوع صفت‌ها و نقش دستوری کلمه‌های جمله، دچار اشتباه نشویم. برای این کار باید به آموزش‌هایی دسترسی داشته باشیم که علاوه بر کامل بودن، ساده نیز باشند. به همین جهت در این بخش برخی از فیلم‌های آموزشی فرادرس در زمینه ادبیات را آورده‌ایم تا با استفاده از آن‌ها به سادگی، یادگیری خود در درس ادبیات فارسی را کامل کنید.

فیلم‌های آموزشی ادبیات فارسی متوسطه
برای دیدن مجموعه فیلم‌های آموزش ادبیات فارسی و نگارش دوره متوسطه فرادرس، روی عکس کلیک کنید.

همچنین برای یادگیری کامل مباحث مختلف ادبیات فارسی دوره متوسطه، می‌توانید از مجموعه آموزش زیر استفاده کنید:

انواع صفت مرکب

حالا که متوجه شدیم صفت مرکب چیست و مثال‌هایی از انواع مختلف آن را نیز دیدیم، بیایید به سراغ بررسی دقیق انواع این صفت برویم. صفت‌های مرکب از ترکیب دو جزء مستقل مانند دو اسم یا اسم و صفت یا قید و اسم و بسیاری ترکیب‌های دیگر ساخته می‌شوند و از نظر معنایی که به شنونده یا خواننده منتقل می‌کنند یا ساختاری که دارند، به دسته‌های زیر تقسیم‌ می‌شوند.

پیش از اینکه همه آن‌ها را با مثال بررسی کنیم، پیشنهاد می‌کنیم با تماشای فیلم آموزشی ادبیات فارسی پایه یازدهم فرادرس با صفت‌های مرکب و دیگر صفت‌های زبان فارسی بهتر آشنا شوید. لینک این آموزش را در کادر زیر آورده‌ایم:

  • صفت مرکب فاعلی
  • صفت مرکب مفعولی
  • ترکیب دو اسم با یکدیگر
  • ترکیب صفت متمم پذیر با متممش
  • تکرار یک صفت
  • ترکیب حرف اضافه و اسم
  • ترکیب فعل با اسم
  • ترکیب اسم با حرف و فعل

در این بخش ابتدا با ساختارهای مختلف صفت فاعلی مرکب و صفت مفعولی مرکب آشنا می‌شویم و هرکدام را با مثال بررسی می‌کنیم و در ادامه، دیگر مواردِ فهرست بالا را نیز به ترتیب، با مثال بررسی می‌کنیم.

صفت مرکب فاعلی

صفت‌های فاعلی، معنای فاعل بودن و انجام‌دهنده بودن می‌دهند و وقتی به یک اسم اضافه می‌شوند، آن اسم که موصوفشان می‌شود را تبدیل به انجام‌دهنده آن کار می‌کنند. برای مثال در گروه اسمی «زن خوش‌برخورد»، ترکیب وصفی ما از اسم «زن» به علاوه صفت مرکب «خوش برخورد» ساخته شده است و خودِ این صفت از ترکیب «خوش (صفت) + برخورد (بن ماضی)» ساخته شده و معنای فاعلی دارد. یعنی معنای گروه اسمی ما با این صفت فاعلی، تبدیل به «فرد خوش برخورد‌کننده» یا به بیان ساده تر، «فردی که خوب برخورد می‌کند»، می‌شود.

جدول ساختارهای صفت مرکب فاعلی

در جدول زیر، تمام ساختارهای صفت‌های مرکبی که معنای فاعلی دارند را آورده‌ایم و برای هرکدام از آن‌ها مثال‌هایی نیز نوشته‌ایم.

ساختارهای صفت مرکب فاعلیمثال
صفت + اسمخوش‌بیان / ساده‌دل
اسم و ضمیر + اسمدل‌رحم
اسم و ضمیر + بن‌های مضارعدل‌پسند / دانشجو
صفت + بن مضارع + (ه)آرام‌کننده / خیرخواه
قید + بن مضارعپیشتاز / زود‌پز
اسم و ضمیر + بن ماضی فعل + (ه)پیش‌تاخته / ندا‌ دهنده
اسم + کار / گر و...کارگر / ستم‌کار
صفت + صفت (صفت فاعلی متوازن)فرهنگی-اجتماعی / ملی-میهنی

صفت مرکب فاعلی در گروه اسمی

صفت فاعلی در گروه‌های اسمی مختلف، به‌عنوان وابسته‌ پسین یک اسم استفاده می‌شود. یعنی بعد از موصوف خود می‌آید و با آن اسم، یک ترکیب وصفی می‌سازد. در جدول زیر، نمونه‌هایی از صفات فاعلی به کار رفته در گروه‌های اسمی و جمله‌ها را می‌بینیم.

مثال صفت مرکب فاعلیتجزیه گروه اسمی
آن مرد خوش‌اخلاق را دیدی؟موصوف: مرد (اسم) + صفت: «خوش (صفت) + اخلاق (اسم)»
خواهرم طوطی سخن‌گو دارد.موصوف: طوطی (اسم) + صفت: «سخن (اسم) + گو (بن مضارع)»
کشورهای پیشتاز در صنعت را بشناس!موصوف: کشورها (اسم) + صفت: «پیش (قید) + تاز (بن مضارع)»
قدر دوستان آینده‌نگر را می‌دانم.موصوف: دوستان (اسم) + صفت: «آینده (اسم) + نگر (بن مضارع)»

نکته های صفت مرکب فاعلی

برای شناخت درست این نوع صفت، باید دو نکته زیر را نیز بدانید:

  • در جمله‌ای مانند «هوای بهار، دل‌پذیر است.»، صفت مرکب «دل‌پذیر» دیگر صفت و وابسته‌ی اسم دیگری نیست بلکه خودش به عنوان یک اسم، نقش مسند را برای فعل اسنادی «است» ایفا می‌کند. پس این صفات مرکب، می‌توانند به عنوان اسم نیز به کار بروند.
  • صفتی مانند «سخن‌گو»، در اصل «سخن‌گوینده» بوده است که «-َ نده» از آخرش حذف شده و به اصطلاح، صفت فاعلی مرخم شده است. زیرا فرمول اصلی ساخت صفت فاعلی «بن مضارع + -َ نده» است.
پرنده هایی نشسته بر روی گل های ایرانی-صفت مرکب چیست

صفت مرکب مفعولی

صفت‌های مفعولی بیانگر اعمال شدن کاری بر فردی یا چیزی، یا پذیرفتن حالتی در آن فرد یا چیز، هستند و همین معنای مفعولی را به موصوف خودشان نسبت می‌دهند. برای مثال صفت «مطرح‌شده» در گروه اسمی «نظریات مطرح‌شده»، صفتی مفعولی و مرکب است که از ترکیب «مطرح (صفت) + شده (بن ماضی + ه)» ساخته شده و معنای «مورد خواندن واقع شدن» را می‌دهد. برای آشنایی بیشتر با نقش مفعول در زبان فارسی می‌توانید از فیلم‌ آموزش رایگان مفعول در فارسی فرادرس که لینکش را در کادر پایین آورده‌ایم، استفاده کنید.

جدول ساختارهای صفت مرکب مفعولی

در جدول زیر، ساختارهای صفت مرکب مفعولی را آورده‌ایم و برای هرکدام از آن‌ها نیز مثال‌هایی آورده‌ایم تا تفاوت این صفت با صفت فاعلی را بهتر درک کنید.

ساختارهای صفت مرکب مفعولیمثال
اسم و ضمیر + بن ماضی + هزنگ‌زده / خودباخته / دل‌آزرده
صفت + بن ماضی + همعروف‌شده / نورسیده
قید + بن ماضی + هدیررسیده / عقب‌مانده

صفت مرکب مفعولی در گروه اسمی

این صفت‌ها نیز مانند صفات فاعلی، بعد از یک اسم می‌آیند و با آن، ترکیبی وصفی می‌سازند. در جدول زیر، نمونه‌هایی از این ترکیب‌های وصفی را در جمله‌های مختلف، آورده‌ایم.

مثال صفت مرکب مفعولیتجزیه گروه اسمی
قدم نورسیده مبارک باشد.موصوف: قدم (اسم) + صفت: «نو (صفت) + رسید (بن ماضی) + ه»
جوامع عقب‌مانده، گرفتاری‌های زیادی دارند.موصوف: جوامع (اسم) + صفت: «عقب (قید) + ماند (بن ماضی) + ه»
از آدم خودفروخته دوری کن!موصوف: آدم (اسم) + صفت: «خود (ضمیر) + فروخت (بن ماضی) + ه»

در مطلب زیر از مجله فرادرس به‌طور کامل در مورد نقش دستوری مفعول در فارسی بحث کرده‌ایم:

نکته های صفت مرکب مفعولی

  • این صفت نیز اگر بدون اینکه به اسمی اضافه شود، به کار برود دیگر صفت و وابسته آن اسم نیست بلکه خودش به عنوان یک اسم می‌تواند نقش بگیرد. برای مثال در جمله «خود‌باخته‌ها را ببین!»، صفت مفعولی «خودباخته» به همراه اسمی دیگر نیامده است که صفت و وابسته آن باشد و خودش به عنوان اسم، نقش مفعول فعل «ببین» را دارد.
  • صفت‌هایی مانند «خواب‌آلو»، «خدا داد»، «پشم‌آلو» و... نیز، صفت مفعولی مرکب هستند که «ه» مفعولی ساز، از آخر آن‌ها حذف شده است و به حالت مفعولی مرخم در آمده‌اند.

ترکیب دو اسم

گاهی با ترکیب کردن دو اسم با هم می‌توانیم یک کلمه واحد بسازیم که صفت باشد و بتواند اسم‌های دیگر را توصیف کند برای مثال در گروه اسمی «چای قند‌پهلو»، صفت «قندپهلو» از ترکیب دو اسم «قند» و «پهلو» ساخته شده اما به عنوان یک صفت برای موصوف «چای» استفاده شده است.

جدول ساختارهای صفت مرکب از ترکیب دو اسم

در جدول زیر، حالت‌های مختلفی که از ترکیب دو اسم، صفت مرکب ساخته‌ می‌شود را آورده‌ایم و برای هرکدام، مثال نیز قرار داده‌ایم.

انواع ترکیب دو اسممثال
مضاف و مضاف الیهمورد سؤال / مورد نیاز
مشبه و مشبه‌بهسروقد / شکرلب
دو اسم هم‌پایهگرگ و میش
دو اسم غیرهم پایههنرپیشه / دیواربه‌دیوار

ترکیب دو اسم در گروه اسمی

در جدول زیر، نمونه‌هایی از صفت‌های مرکب که از ترکیب دو اسم ساخته شده‌اند را در گروه‌های اسمی و جمله‌های نمونه، بررسی و تجزیه کرده‌ایم.

مثالتجزیه گروه اسمی
یار شکر‌لب خود را دیدم.موصوف: یار (اسم) + صفت: «شکر (اسم و مشبه‌به) + لب (اسم و مشبه)»
لباس موردنیاز را بردار.موصوف: لباس (اسم) + صفت: «مورد (اسم و مضاف) + نیاز (اسم و مضاف الیه)»
همسایه دیواربه‌دیوارمان را دیدم.موصوف: همسایه (اسم) + صفت: «دیوار(اسم) + دیوار (اسم)»

تا اینجا یاد گرفتیم صفت مرکب چیست و انواع فاعلی و مفعولی آن و ترکیب دو اسم را بررسی کردیم. در ادامه، دیگر انواع صفت‌های مرکب مانند صفت مرکب ساخته شده از صفت و متمم آن، ساخت صفت مرکب از تکرار یک صفت، ترکیب حرف اضافه و اسم و ترکیب حرف و اسم و فعل را نیز بررسی می‌کنیم.

پرنده ای نشسته بر گل نرگس در محیطی ایرانی

ترکیب صفت و متمم آن

بعضی از صفت‌ها مانند فعل‌های گذرا به نقش متمم، برای کامل شدن معنای خود به متمم نیاز دارند. برای مثال صفت «راضی» در جمله «قیافه راضی از خود گرفته بود.» به متمم «خود» نیاز دارد تا معنایش کامل شود. بنابراین، کل عبارت «راضی از خود» را به عنوان صفتی برای موصوف «قیافه» می‌دانیم.

ترکیب صفت و متمم صفت در گروه اسمی

در جدول زیر، نمونه‌هایی از صفت‌هایی که با متممشان تبدیل به یک صفت شده‌اند را می‌بینید.

مثالتجزیه گروه اسمی
ظرف پر از آب را در دست گرفت.موصوف: ظرف (اسم) + صفت: «پر (صفت) + از + آب (متممِ صفت)»
باید لباس آلوده به خون را بشوییم.موصوف: لباس (اسم) + صفت: «آلوده (صفت) + به + خون (متممِ صفت)»

تکرار یک صفت

گاهی با تکرار کردن یک صفت، به آسانی یک صفت مرکب ساخته می‌شود. برای مثال در گروه اسمی «خانه‌های جداجدا» با تکرار صفت «جدا»، این صفت ساده را به صفت مرکب، تبدیل کرده‌ایم. البته می‌توانیم میان تکرار این دو صفت، از کلمه‌های وابسته‌ساز نیز استفاده کنیم.

جدول ساختارهای صفت مرکب از تکرار یک صفت

در جدول زیر، دو نوع صفت مرکبی که از تکرار شدن صفت‌ها، ساخته می‌شوند را با نمونه‌هایی از هرکدام از آن‌ها می‌بینید.

انواع تکرار یک صفتمثال
بی‌واسطهلرزان‌لرزان / خالی‌خالی
باواسطهخراب اندر خراب

تکرار یک صفت در گروه اسمی

در جدول زیر نمونه‌هایی از صفت‌های مرکبی که از تکرار یک صفت ساخته شده‌اند را آورده‌ایم.

مثالتجزیه گروه اسمی
با پاهای لرزان‌لرزان به خانه رسیدم.موصوف: پاها (اسم) + صفت: «لرزان (صفت) + لرزان (تکرار صفت)»
این اوضاع خراب اندر خراب، بهتر نمی‌شود.موصوف: اوضاع (اسم) + صفت: «خراب (صفت) + اندر + خراب (تکرار صفت)»

گلهای لاله در محیطی ایرانی-صفت مرکب چیست

ترکیب حرف اضافه و اسم

از اضافه کردن حرف‌های اضافه به برخی از اسم‌ها می‌توانیم صفت مرکب بسازیم. این نوع صفت را از این لحاظ مرکب می‌دانیم که با اضافه شدن حروف به اسم‌ها، آن‌ها معنای متفاوتی پیدا می‌کنند. برای مثال کلمه «ادب» یک اسم است اما با اضافه کردن حرف اضافه «با» به آن، از این اسم، یک صفت می‌سازیم که می‌تواند اسم‌های دیگر را توصیف کند.

ترکیب حرف اضافه و اسم در گروه اسمی

در جدول زیر می‌بینید که چگونه با اضافه کردن حرف‌های اضافه به اسم‌ها، آن‌ها را تبدیل به صفت می‌کنیم و با آن‌ها ترکیب وصفی می‌سازیم.

مثالتجزیه گروه اسمی
انسان بی‌فرهنگ، متمدن نخواهد شد.موصوف: انسان (اسم) + صفت: «بی (حرف اضافه) + فرهنگ (اسم)»
تذکر به‌موقعی بود.موصوف: تذکر (اسم) + صفت: «به (حرف اضافه) + موقع (اسم)»
برخی ایران را کشور در حال توسعه می‌دانند.موصوف: کشور (اسم) + صفت: «در (حرف اضافه) + حال (اسم و مضاف) + توسعه (اسم و مضاف الیه)»

ترکیب فعل و اسم

از ترکیب کردن اسم و یک یا چند فعل به یکدیگر نیز می‌توانیم صفت مرکب بسازیم. برای مثال در گروه اسمی «بازیکن بزن‌بهادر»، صفت «بزن‌بهادر» از فعل «بزن» و اسم «بهادر» ساخته شده است. برای شناسایی این نوع صفت مرکب باید مبحث فعل و انواع آن را به خوبی یاد گرفته باشید. به همین جهت، پیشنهاد می‌کنیم از فیلم‌ آموزشی رایگان فعل در فارسی فرادرس استفاده کنید. لینک این آموزش را در کادر زیر آورده‌ایم:

ترکیب فعل و اسم در گروه اسمی

در جدول زیر، نمونه‌ای از صفت مرکب ساخته شده از فعل و اسم را در یک جمله با هم بررسی می‌کنیم.

مثالتجزیه گروه اسمی
شوهر بزن‌بهادری دارد.موصوف: شوهر (اسم) + صفت: «بزن (فعل) + بهادر (اسم)»

ترکیب اسم و حرف و فعل

تا اینجا یاد گرفتیم صفت مرکب چیست و انواع مختلف آن مانند صفت فاعلی و مفعولی و ترکیب دو اسم و... را نیز با مثال بررسی کردیم. در این بخش آخرین نوع صفت مرکب را با هم بررسی می‌کنیم. از ترکیب سه جزء اسم و حرف و فعل نیز می‌توانیم یک صفت بسازیم. برای مثال در گروه اسمی «مرد سربه‌نیست» از صفت «سربه‌نیست» که از اسم وحرف و فعل ساخته شده است، استفاده کرده‌ایم تا موصوف «مرد» را توصیف کنیم.

ترکیب اسم و حرف و فعل در گروه اسمی

در جدول زیر، نمونه‌ای از صفتی که از ترکیب این سه کلمه ساخته شده است را آورده‌ایم و آن را تجزیه کرده‌ایم.

مثالتجزیه گروه اسمی
آدم سربه ‌نیست که به این راحتی پیدایش نمی‌شود.موصوف: آدم (اسم) + صفت: «سر (اسم) + به (حرف) + نیست (فعل)»

پرنده های ایرانی نشسته بر روی شاخه های نرگس

نمونه سؤال صفت مرکب

حالا که یاد گرفتیم صفت مرکب چیست و چه انواعی دارد، می‌توانید به پرسش‌های زیر پاسخ دهید. برای این کار، کافی است روی گزینه صحیح موردنظرتان کلیک کنید و با زدن گزینه «مشاهده جواب»، پاسخ درست را ببینید. هر جواب درستی که بدهید، یک امتیاز می‌گیرید و در پایان آزمون و بعد از پاسخ دادن به تمام سؤال‌ها، با زدن گزینه «مشاهده جواب آزمون»، امتیازی که گرفته‌اید را خواهید دید.

۱. در کدام‌یک از گزینه‌های زیر صفت مرکب وجود دارد؟

صورت زیبایش را به سمت من برگرداند.

مردم تحصیل‌کرده می‌توانند پیشرفت را ممکن کنند.

ساحل خنک و تمیزی بود.

هوای آفتابیِ سوزان همه را کلافه کرد.

۲. در کدام یک از گزینه‌های زیر، صفت فاعلی وجود دارد؟

ملت‌های رنج‌دیده، قربانی جنگ هستند.

گوشت پخته‌شده را از فر در می‌آوریم.

نکته‌های کمک‌کننده‌ای گفتی.

کشور پهناور ما چهار فصل دارد.

۳. در کدام‌یک از جمله‌های زیر، صفت مفعولی ما مرکب است؟

متهم دست‌بسته را به دادگاه بردند.

لباس‌های شسته را رخت‌آویز بردار.

کار خیلی سختی انجام می‌دادند.

روزنامه‌های بریده را به من نشان داد.

۴. کدام گزینه نادرست است؟

از ترکیب دو صفت با یکدیگر، صفت مرکب ساخته می‌شود.

صفت‌ها نیز مانند فعل‌ها می‌توانند متمم بگیرند.

صفت مفعولی بر انجام‌دهنده بودن موصوفش دلالت می‌کند.

با ترکیب بعضی‌ اسم‌ها با هم، می‌توانیم صفت مرکب بسازیم.

۵. کلمه «سیراب» در جمله «پرنده سیراب به مسیر کوچ خود ادامه داد.»، چه نوع کلمه‌ای است؟

صفت ساده برای اسم «پرنده» و مانند موصوف خود، نقش نهادی دارد.

صفت مشتق برای اسم «پرنده» و مانند موصوف خود، نقش مفعولی دارد.

صفت مرکب برای اسم «پرنده» و مانند موصوف خود، نقش نهادی دارد.

صفت فاعلی برای اسم «پرنده» و مانند موصوف خود، نقش نهادی دارد.

۶. در میان این کلمه‌ها چند صفت مرکب داریم؟ «خداداد، نشسته، بی‌ملاحظه، رنگارنگ، دست‌و‌پاشکسته، فهمیده»

۴

۵

۶

۳

۷. در این جمله چند صفت وجود دارد و صفت‌های مرکب آن، در کدام گزینه آمده‌اند؟ «لباس‌های آماده‌شده برای جشن بزرگ فردا را پوشید اما از پارچه ارغوانی و براقِ لباس، راضی نبود.»

سه صفت / «آماده‌شده» صفت مرکب است.

چهار صفت / «ارغوانی و براق» صفت مرکب است.

چهار صفت / «آماده‌شده» و «ارغوانی و براق» صفت مرکب هستند.

چهار صفت / «آماده‌شده» صفت مرکب است.

۸. کلمه «مورد گفتگو» در جمله «همه مطالب مورد گفتگو را در صورت جلسه نوشتند.»، چه نوع صفتی است و نقش‌ آن چیست؟

این کلمه صفتی ساده است و به تبعیت از موصوف خود (مطالب)، نقش مفعولی دارد.

این کلمه صفتی مرکب است و به تبعیت از موصوف خود (مطالب)، نقش مفعولی دارد.

این کلمه صفتی مرکب است و به تبعیت از موصوف خود (همه)، نقش مفعولی دارد.

این کلمه صفتی مرکب است و به تبعیت از موصوف خود (مطالب)، نقش نهادی دارد.

۹. صفت مرکب «گل‌آلود» در جمله «مردم از خیابان گل‌آلود می‌گذشتند.»، چه نوع صفت مرکبی است و آیا شکل اصلی آن همین‌گونه است؟

این صفت، صفت مفعولی مرکب مرخم است و حالت اصلی آن، «گل‌آلوده» بوده است.

این صفت، صفت مفعولی مشتق است و حالت اصلی آن نیز همین‌گونه است.

این صفت، صفت فاعلی مرکب مرخم است و حالت اصلی آن، «گل‌آلوده» بوده است.

این صفت، صفت فاعلی مشتق است و حالت اصلی آن نیز همین‌گونه است.

۱۰. کدام گزینه درست است؟

صفت مرکب «دلنواز» اگر بدون اسمی دیگر به کار برود، نمی‌تواند در جمله نقش بگیرد.

صفت مرکب «چهارفصل» از صفت شمارشی «چهار» و صفت ساده «فصل» ساخته شده است.

امکان ندارد که بتوانیم از ترکیب کردن اسم و بن فعل با هم، صفت مرکب بسازیم.

اسمی که صفت، آن را توصیف می کند موصوف است و نقش دستوری خود را به صفت نیز می‌دهد.

 

جمع بندی

در این مطلب از مجله فرادرس یاد گرفتیم صفت مرکب چیست، چه انواعی دارد و تمام انواع آن مانند صفت فاعلی و مفعولی و... را با مثال بررسی کردیم. در انتها نیز سؤا‌ل‌هایی چهارگزینه‌ای طرح کردیم که با استفاده از آن‌ها میزان یادگیری خود را بسنجید.

بر اساس رای ۰ نفر
آیا این مطلب برای شما مفید بود؟
اگر بازخوردی درباره این مطلب دارید یا پرسشی دارید که بدون پاسخ مانده است، آن را از طریق بخش نظرات مطرح کنید.
منابع:
دستور امروز، فرشیدورد
نظر شما چیست؟

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *