آرایه ها و معنی درس پرورده عشق فارسی یازدهم
درس پرورده عشق که درس ششم فارسی یازدهم است، شامل بخشهایی از منظومه لیلی و مجنون نظامی گنجوی است. در این مطلب از مجله فرادرس، آرایه ها و معنی درس پرورده عشق فارسی یازدهم را به صورت بیت به بیت مشخص میکنیم. در انتهای مطلب نیز، پرسشهای کارگاه متنپژوهی این درس را به صورت پرسشهایی چهارگزینهای همراه با پاسخ تشریحی آوردهایم.
- معنی همه بیت های این درس را یاد میگیرید.
- آرایه های ادبی هرکدام از بیتهای این درس را خواهید شناخت.
- پاسخ سؤالات کارگاه متن پژوهی این درس را یاد خواهید گرفت.
آرایه ها و معنی درس پرورده عشق فارسی یازدهم
این درس شامل بخشی از آرایههای منظومه «لیلی و مجنون» نظامی است که در این مطلب، همه بیتهای درس پرورده عشق را صفحه به صفحه و به طور جداگانه بررسی میکنیم و معنی و آرایههای هرکدام را توضیح میدهیم.
برای یادگیری بهتر این درس و دیگر درسهای فارسی یازدهم، میتوانید فیلم آموزش ادبیات فارسی پایه یازدهم در فرادرس را تماشا کنید که آن را در لینک زیر آوردهایم.
آرایه ها و معنی صفحه اول درس پرورده عشق فارسی یازدهم
در این بخش به معرفی آرایه ها و معنی بیتهای اول تا دهم این درس میپردازیم.
بیت اول
آرایه ها و معنی این بیت را در کادر و جدول زیر آوردهایم.
چون رایت عشق آن جهانگیر
شد چون مه لیلی آسمانگیر
معنی: وقتی آوازه عشق مجنون به لیلی، مانند زیبایی لیلی به گوش عده زیادی رسید.
| رایت عشق | اضافه از نوع تشبیهی (مشبه: عشق / مشبهبه: رایت (علم)) |
| جهانگیر | کنایه از مجنون |
| آسمان گیر شد | اغراق و کنایه از مشهور شدن |
| مه | استعاره از چهره لیلی |
| چون و چون | جناس همسان / تام (اولی: وقتی که / دومی: مانند) |
| مه و آسمان | تناسب |
| کل بیت | تشبیه (مشبه: رایت عشق جهانگیر / مشبهبه: مه لیلی) |
| لیلی | ایهام تناسب (معنی نادرست و متناسب با مه و آسمان: یک شب / معنی درست: نام لیلی) |
بیت دوم
معنی و آرایه های این بیت را در این بخش مشخص کردهایم.
هر روز خنیدهنامتر گشت
در شیفتگی تمامتر گشت
معنی: مجنون هر روز مشهورتر میشد و عشقق نسبت به لیلی نیز بیشتر میشد.
| خنیده نام شدن | صنعت کنایه: از مشهورتر شدن |
| تکرار صامت «ت» و «ر» | واجآرایی |
بیت سوم
در کادر و جدول زیر، آرایهها و معنی این بیت را آوردهایم.
برداشته دل ز کار او بخت
درماند پدر به کار او سخت
معنی: بخت و شانس با مجنون همراه نبود و پدر او در حل مشکل او ناتوان شده بود.
| دل برداشتن | کنایه از ناامید شدن |
| بخت از کسی دل بردارد | کنایه از بدشانسی و همراه نبودن شانس |
| مصراع اول | استعاره و جان بخشی (تشبیه بخت به انسان دارای دل) |
| بخت و سخت | جناس ناقص اختلافی |
| او | تکرار |
| تکرار صامت «د» | واجآرایی |
| کار | تکرار |
بیت چهارم
در اینجا معنی و آرایههای این بیت را مشخص کردهایم.
خویشان همه در نیاز با او
هریک شده چارهساز با او
معنی: اقوام و خویشاوندان او همگی برای حل مشکل او به دنبال راه حل بودند.
| با و او | واژه آرایی یا تکرار |
| همه و هر | تناسب |
| در نیاز بودن با کسی | کنایه از همراهی و دلسوزی |
| چارهساز | کنایه از حل کننده مشکل |
| تکرار مصوت بلند «آ» | واجآرایی (تکرار صامت یا مصوت) |
بیت پنجم
معنی و آرایه های این بیت را در کادر و جدول زیر آوردهایم.
برای یادگیری همه آرایههای ادبی و تشخیص آنها میتوانید از مجموعه فیلمهای آموزش آرایههای ادبی فرادرس استفاده کنید که لینک آن را در کادر زیر آوردهایم.
بیچارگی ورا چو دیدند
در چارهگری زبان کشیدند
معنی: اقوام مجنون وقتی متوجه بیچارگی پدر او شدند، برای پیدا کردن راه حل به گفتوگو پرداختند.
| بیچارگی و چارهگری | تناسب و اشتقاق |
| تکرار صامت «ر» | واجآرایی |
| چارهگری | کنایه از پیدا کردن راهحل مشکل |
| زبان کشیدند | کنایه از سخن گفتن |
بیت ششم
در کادر و جدول زیر، معنی و آرایههای این بیت را آوردهایم.
گفتند به اتفاق یکسر
کر کعبه گشاده گردد این در
معنی: همه به توافق رسیدند و گفتند که این مشکل فقط با زیارت کعبه (خانه خدا) حل میشود.
| به اتفاق | کنایه از یکسان بودن نظرات |
| یکسر | کنایه از همگی |
| سر و در | جناس ناقص اختلافی |
| در | استعاره از درد مجنون در عشق به لیلی |
| کعبه | مجاز از حج و زیارت خانه خدا |
| تکرار صامت «د» | واجآرایی |
| گشوده شدن در | کنایه از حل مشکلات |
بیت هفتم
آرایهها و معنی این بیت را در جدول و کادر زیر مشخص کردهایم.
حاجتگه جمله جهان اوست
محراب زمین و آسمان اوست
معنی: کعبه، مکان برطرف شدن نیازهای همه انسانهای دنیا و قبلهگاه اهالی زمین و آسمان است.
| حاجتگه | استعاره از کعبه و کنایه از برطرفکننده نیازها |
| جهان | مجاز از موجودات جهان |
| تکرار صامت «ج» | واجآرایی |
| محراب | استعاره از کعبه |
| زمین و آسمان | تناسب |
| مجاز از همه موجوادت ساکن در زمین و آسمان |
بیت هشتم
در کادر و جدول زیر، آرایهها و معنی این بیت را آوردهایم.
چون موسم حج رسید برخاست
اشتر طلبید و محمل آراست
معنی: وقتی زمان حج رسید، پدر مجنون شتری را آماده کرد و کجاوهای بر روی آن قرار داد.
| برخاست | کنایه از اقدام کردن |
| تکرار صامت «س» | واجآرایی |
| اشتر و محمل | تناسب |
| کل مصراع دوم | کنایه از آماده شدن |
در مطلب زیر از مجله فرادرس همه آرایههای فارسی را با مثالهای متنوع توضیح دادهایم.
بیت نهم
آرایهها و معنی بیت نهم این شعر را در کادر و جدول زیر آوردهایم.
فرزند عزیز را به صد جهد
بنشاند چو ماه در یکی مهد
معنی: پدر مجنون فرزند عزیز و زیبای خود (مجنون) را با تلاش بسیار در کجاوه روی شتر نشاند.
| کل بیت | صنعت تشبیه (مشبه: فرزند عزیز / مشبهبه: ماه) |
| جهد و مهد | جناس ناقص اختلافی |
| صد | اغراق (بزرگنمایی) و کنایه از بسیار |
| تکرار صامت «د» | واجآرایی |
بیت دهم
معنی و آرایههای این بیت را در کادر و جدول زیر آوردهایم.
آمد سوی کعبه سینه پرجوش
چون کعبه نهاد حلقه در کوش
معنی: پدر مجنون با دلی در از درد به سوی کعبه رفت و به خدا متوسل شد.
| پرجوش | کنایه از درد روحی داشتن |
| سینه | مجاز از کل وجود |
| حلقه در گوش | کنایه از بنده کسی بودن و گوش به فرمان او بودن |
| کل بیت | تشبیه (مشبه: پدر مجنون / مشبهبه: کعبه) |
| مصراع دوم | استعاره و تشخیص (تشبیه کعبه به غلام حلقه در گوش) |
| حلقه | ایهام (معنی اول: حلقه در کعبه / دومی: حلقه بندگی) |
تا اینجا آرایه ها و معنی درس پرورده عشق فارسی یازدهم را تا انتهای صفحه اول آن بررسی کردیم و در ادامه، مابقی آن را بررسی میکنیم. برای دسترسی همیشگی به این مطلب و سایر مطالب مجله در حوزه ادبیات فارسی، پیشنهاد میکنیم اپلیکیشن رایگان مجله فرادرس را نصب کنید.
برای نصب اپلیکیشن رایگان مجله فرادرس، کلیک کنید.
یادگیری آرایه ها و معنی درس های فارسی با فرادرس
تا اینجا آرایه ها و معنی درس پرورده عشق فارسی یازدهم را تا پایان صفحه اول آن بررسی کردیم. یادگیری آرایهها و معنی دروس مختلف فارسی هم برای امتحانات کلاسی و نهایی لازم است و هم باعث میشود تا در تشخیص معنی و آرایههای دروس و متنها و شعرهای دیگر موفق باشیم. به همین دلیل در این بخش برخی از فیلمهای آمورزشی فرادرس را آوردهایم که برای یادگیری معنی و آرایههای این درس و کل پایه یازدهم وهمچنین پایههای دیگر کاربردی هستند.
- فیلم آموزش ادبیات فارسی پایه یازدهم در فرادرس
- فیلم آموزش ادبیات فارسی پایه دوازدهم در فرادرس
- فیلم آموزش ادبیات فارسی پایه دهم در فرادرس
- فیلم آموزش رایگان آرایههای ادبی در فرادرس
همچنین برای دسترسی به آموزشهای جامعتر در این زمینه میتوانید از مجموعه فیلمهای آموزشی زیر استفاده کنید.
- مجموعه فیلمهای آموزش ادبیات فارسی و نگارش دوره متوسطه فرادرس
- مجموعه فیلمهای آموزش آرایههای ادبی فارسی در فرادرس
آرایه ها و معنی صفحه دوم درس پرورده عشق فارسی یازدهم
در این بخش معنی و آرایههای بیت های یازدهم تا بیست و پنجم درس پرورده عشق را مشخص کردهایم.
پیشنهاد میکنیم برای یادگیری آرایههای ادبی و تشخیص آنها در این درس و درسهای دیگر، فیلم آموزش رایگان آرایههای ادبی فارسی در فرادرس را تماشا کنید که لینک آن را در کادر زیر آوردهایم.
بیت یازدهم
معنی و آرایههای ادبی بیت یازدهم این درس را در کادر و جدول زیر آوردهایم.
گفت: «ای پسر این نه جای بازی است
بشتاب که جای چارهسازی است
معنی: پدر مجنون به پسرش گفت: «ای پسر اینجا جای تفریح نیست. بشتاب که اینجا راه حل مشکل خود را پیدا میکنی.»
| جای و است | تکرار |
| بازی و سازی | جناس ناقص اختلافی |
| جای بازی نیست | کنایه از اینکه نباید به تفریح و بیهودگی گذراند. |
| جای چارهسازی | استعاره از کعبه |
| کنایه از حل مشکلات |
بیت دوازدهم
آرایهها و معنی این بیت را در همین بخش مشخص کردهایم.
گو یا رب از این گزافکاری
توفیق دهم به رستگاری
معنی: بگو: «خدایا به من توفیق بده که این کار بیهوده (عشق لیلی) را رها کنم و به رستگاری برسم»
| گزافکاری | کنایه از عاشقی |
| تکرار مصوت بلند «ا» | واجآرایی |
| توفیق و رستگاری | تناسب |
بیت سیزدهم
در کادر و جدول زیر، معنی و آرایههای این بیت را آوردهایم.
دریاب که مبتلای عشقم
آزاد کن از بلای عشقم»
معنی: بگو: «خدایا به من کمک کن که گرفتار درد عشق هستم و مرا از بلای عشق نجات بده.»
| مبتلای عشق | اضافه استعاری (تشبیه عشق به بیماری که به آن مبتلا میشوند.) |
| عشق | تکرار |
| مبتلا و بلا | اشتقاق |
| بلای عشق | اضافه تشبیهی (مشبه: عشق / مشبهبه: بلا) |
| مبتلا و آزاد | تضاد (تقابل معنایی) |
| عشقم | جناس تام (اولی: مبتلای عشق هستم. / من را از عشق آزاد کن.) |
آرایه ها و معنی بیت چهاردهم درس پرورده عشق فارسی یازدهم
معنی این بیت و آرایههای آن را در کادر و جدول زیر آوردهایم.
مجنون چو حدیث عشق بشنید
اول بگریست پس بخندید
معنی: مجنون وقتی سخن عشق را شنید اول گریه کرد و سپس خندید.
| مجنون و عشق | تناسب |
| بگریست و بخندید | تضاد و تناسب |
| حدیث و بشنید | تناسب |
| تکرار مصوت بلند «ای» | واجآرایی |
بیت پانزدهم
معنی این بیت و آرایههای آن را در کادر و جدول زیر مشخص کردهایم.
از جای چو مار حلقه برجست
در حلقه زلف کعبه زد دست
معنی: مجنون مانند مار حلقه زده، از جای خود بلند شد و حلقه در کعبه را در دست گرفت.
| مصراع اول | تشبیه (مشبه: مجنون / مشبهبه: مار حلقه) |
| حلقه زلف کعبه | اضافه استعاری و تشخیص (تشبیه کعبه به انسان دارای زلف) |
| دست | مجاز از انگشتان دست |
| دست در حلقه زدن | کنایه از متوسل شدن |
| مار و حلقه | تناسب (همدستگی معنایی) |
| دست و زلف | تناسب |
آرایه ها و معنی بیت شانزدهم درس پرورده عشق فارسی یازدهم
در کادر و جدول زیر، معنی و آرایههای این بیت را آوردهایم.
میگفت گرفته حلقه در بر
کامروز منم چو حلقه بر در
معنی: مجنون درحالیکه حلقه در کعبه را در دست گرفته بود میگفت: «امروز من مثل این حلقه در، به تو متوسل شدهام.»
| تکرار صامت «ر» | واجآرایی |
| حلقه | تکرار |
| مصراع دوم | تشبیه (مشبه: من / مشبهبه: حلقه در) |
| حلقه در بر گرفتن | کنایه از متوسل شدن |
| بر و در | تکرار و جناس ناقص اختلافی و قلب |
بیت هفدهم
معنی و آرایههای ادبی این بیت را در این بخش آوردهایم.
گویند ز عشق کن جدایی
این نیست طریق آشنایی
معنی: به من میگویند که عشق لیلی را رها کنم اما این کار، راه و رسم عاشقی نیست.
| آشنایی و جدایی | تضاد |
| عشق و آشنایی | تناسب |
| عشق و جدایی و آشنایی | مراعات نظیر |
| آشنایی | مجاز از عشق |
| این نیست طریق... | کنایه از اینکه راه و رسم، چنین نیست. |
بیت هجدهم
در کادر و جدول زیر، معنی و آرایههای بیت هجدهم این درس را مشخص کردهایم.
پرورده عشق شد سرشتم
جز عشق مباد سرنوشتم
معنی: اساس وجود من با عشق آمیخته شده است و امیدوارم سرنوشتی جز عشق نداشته باشم.
| پرورده عشق | اضافه از نوع استعاری (تشبیه عشق به جاندار) |
| تکرار صامت «ش» | واجآرایی |
| عشق | تکرار |
| پرورده شدن سرشت با چیزی | کنایه از همراهی همیشگی وجود چیزی با چیزی دیگر |
بیت نوزدهم
معنی و آرایه های این بیت را در جدول و کادر زیر آوردهایم.
یا رب به خدایی خداییت
وانگه به کمال پادشاییت
معنی: خدایا تو را به خداوندیات قسم میدهم و تو را به بزرگی حکومتت قسم میدهم.
| رب، خدایی، خداییت، پادشاییت | مراعات نظیر |
| به | تکرار |
| تکرار مصوت بلند «ای» | واجآرایی |
آرایه ها و معنی بیت بیستم درس پرورده عشق فارسی یازدهم
در کادر زیر و جدول پس از آن، معنی و آرایههای این بیت را آوردهایم.
پیشنهاد میکنیم برای یادگیری معنی و آرایههای این درس، فیلم آموزش ادبیات فارسی پایه یازدهم در فرادرس را تماشا کنید که لینک آن را در کادر زیر آوردهایم.
کز عشق به غایتی رسانم
کاو ماند اگرچه من نمانم
معنی: من را در عشق به چنان کمالی برسان که حتی اگر من هم زنده نباشم، لیلی زنده بماند.
| ماند و نمانم | تضاد و اشتقاق (همریشگی) |
| تکرار صامت «م» | واجآرایی |
| او و من | تضاد و تناسب |
| ماندن | کنایه از زنده ماندن |
بیت بیست و یکم
معنی و آرایههای این بیت را در کادر زیر آوردهایم.
گرچه ز شراب عشق مستم
عاشقتر از این کنم که هستم
معنی: با وجود اینکه بسیار عاشق هستم اما از این هم مرا بیشتر عاشق کن.
| شراب عشق | اضافه تشبیهی (مشبه: عشق / مشبهبه: شراب) |
| مستم و هستم | جناس (ناقص اختلافی) |
| عشق و عاشق | اشتقاق |
| شراب و مست | تناسب |
| تکرار صامت «م» | واجآرایی |
بیت بیست و دوم
معنی و آرایههای ادبی این بیت را در این قسمت مشاهده میکنید.
از عمر من آنچه هست بر جای
بستان و به عمر لیلی افزای
معنی: آنچه از عمر من باقی مانده است را از من بگیر و به عمر لیلی اضافه کن.
| عمر | تکرار |
| تکرار مصوت بلند «ا» | واجآرایی |
| بر جای بودن | کنایه از باقی ماندن |
بیت بیست و سوم
معنی و آرایههای این بیت را در کادر زیر و جدول پس از آن آوردهایم.
میداشت پدر به سوی او گوش
کاین قصه شنید گشت خاموش
معنی: پدر مجنون داشت به حرفهای او با خدا گوش میکرد و تا سخنان او را شنید دیگر حرفی نزد.
| گوش و شنید و قصه | تناسب |
| گوش داشتن به سوی کسی | کنایه از شنیدن سخنان کسی |
| قصه | استعاره از سخنان مجنون به خدا درباره عشق به لیلی |
| تکرار صامت «ش» | واجآرایی |
| خاموش گشت | کنایه از ساکت شدن |
بیت بیست و چهارم
معنی و آرایههای این بیت را در کادر و جدول زیر مشاهده میکنید.
دانست که دل اسیر دارد
دردی نه دواپذیر دارد
معنی: پدر مجنون متوجه شد که مجنون کاملاً اسیر عشق لیلی است و درد عشق او درمانی ندارد.
| دل اسیر دارد | کنایه از عاشق بودن |
| دل | مجاز از کل وجود |
| تکرار صامت «د» و صامت «ر» | واجآرایی |
| درد و دوا | تضاد و تناسب |
| دواپذیر | کنایه از قابل حل بودن |
| درد | استعاره از عشق مجنون به لیلی |
پاسخ سوال های کارگاه متن پژوهی درس پرورده عشق فارسی یازدهم
حال که آرایه ها و معنی درس پرورده عشق را به طور کامل یاد گرفتیم، در این بخش سؤالات قلمرو زبانی، ادبی و فکری این درس را به صورت پرسشهای چهارگزینهای آوردهایم و پاسخ تشریحی آنها را نیز قرار دادهایم. برای بررسی یادگیری خود، ابتدا سعی کنید با دانش خود، گزینه درست مورد نظر را انتخاب کنید سپس با کلیک بر «مشاهده گزینه صحیح» پاسخ درست هر سؤال و جواب تشریحی آن را مشاهده خواهید کرد.
تمرین و آزمون
۱. معنی واژههای «جهد، توفیق و خنیده» در دو بیت زیر را در کدام گزینه درست بیان کردهایم؟
جهد بر توست و بر خدا توفیق
زانکه توفیق و جهد هست رفیق
(سنایی)
خنیده به گیتی به مهر و وفا
ز اهریمنی دور و دور از جفا
(فردوسی)
جهد: سختی / توفیق: آسانی / خنیده: خمشده
جهد: سعی و تلاش / توفیق: رهایی / خنیده: مهربان
جهد: تلاش / توفیق: لطف و موفقیت / خنیده: مشهور
جهد: پیروزی / توفیق: پیروزی / خنیده: پرآوازه
۲. در کدام گزینه اجزای بیت زیر را به درستی مطابق زبان معیار مرتب کردهایم؟
گفتند به اتفاق یکسر
کز کعبه گشاده گردد این در
(نظامی)
یکسر به اتفاق گفتند که این در از کعبه گشاده گردد.
به اتفاق گفتند از کعبه این در گشاده گردد.
به اتفاق یکسره میگفتند در کعبه از اینجا گشاده گردد.
همه گفتند: «این مشکل از کعبه حل میگردد.»
۳. در کدامیک از گزینههای زیر، نقش «-َ م» در بیتهای زیر را به درستی مشخص کردهایم؟
دریاب که مبتلای عشقم
آزاد کن از بلای عشقم
***
پرورده عشق شد سرشتم
جز عشق مباد سرنوشتم
(نظامی)
بیت اول: مبتلای عشقم (مضافالیه ترکیب «عشق من») / بلای عشقم (مضافالیه ترکیب «عشق من»)
بیت دوم: سرشتم (مضافالیه ترکیب «سرشت من») / سرنوشتم (فعل اسنادی به معنی «هستم»)
بیت اول: مبتلای عشقم (فعل اسنادی به معنی «هستم») / بلای عشقم (مفعول «من را از بلای عشق آزاد کن.»)
بیت دوم: سرشتم (مضافالیه ترکیب «سرشت من») / سرنوشتم (مضافالیه ترکیب «سرنوشت من»)
بیت اول: عشقم (فعل اسنادی به معنی «هستم») / بلای عشقم (مضافالیه ترکیب «عشق من»)
بیت دوم: سرشتم (فعل اسنادی به معنی «هستم») / سرنوشتم (مفعول فعل «مباد»)
بیت اول: مبتلای عشقم (مفعول فعل دریاب) / بلای عشقم (مضافالیه ترکیب «عشق من»)
بیت دوم: سرشتم (فعل اسنادی به معنی «هستم») / سرنوشتم (مضافالیه ترکیب «سرنوشت من»)
۴. در کدام گزینه مهمترین دلیل سرودن منظومههای داستانی در قالب مثنوی را آوردهایم؟
وزن قالب مثنوی برای سرودن منظومههای حماسی مناسبتر از وزن عروضی قالبهای دیگر است.
با توجه به اینکه قالب مثنوی در هر بیت قافیه جداگانهای دارد، برای سرودن منظومههای داستانی که بلند هستند مناسب ایت زیرا دست شاعر برای سرودن بیتهای بیشتر، باز است و با محدودیت قافیه روبهرو نیست.
زیرا قالب مثنوی در زمان رواج منظومههای داستانی در ادبیات فارسی، در بین شاعران رواج بیشتری داشته است.
زیرا به دلیل اوزان عروضی مورد استفاده در قالب مثنوی، دست شاعر برای سرودن بیتهای بیشتر، باز است.
۵. در کدامیک از گزینههای زیر، همه آرایههای ادبی بیت زیر را مشخص کردهایم؟
چون رایت عشق آن جهانگیر
شد چون مه لیلی آسمانگیر
(نظامی)
مصراع اول: تشبیه «رایت عشق» به «جهانگیر» / مصراع دوم: تشبیه «مه» به «لیلی» / آسمانگیر: کنایه از مشهور شدن
مه و آسمان: تناسب / مه لیلی: اضافه تشبیهی (تشبیه لیلی به مه) / آسمانگیر: کنایه از معروف شدن / عشق و لیلی: تناسب
رایت عشق: اضافه تشبیهی (تشبیه عشق به رایت) / جهانگیر: کنایه از مجنون / مه لیلی: مه استعاره از صورت لیلی است. / کل بیت: تشبیه عشق مجنون به مه لیلی / آسمانگیر: کنایه از مشهور شدن / مه و آسمان: تناسب / چون و چون: جناس تام / لیلی: ایهام تناسب (نام لیلی / یک شب (متناسب با مه و آسمان))
چون و چون: تکرار / رایت عشق: اضافه تشبیهی (تشبیه عشق به رایت) / مه لیلی: اضافه تشبیهی (تشبیه مه به لیلی) / آسمانگیر شدن: کنایه از از مشهور شدن
۶. آرایههای بیت زیر را در کدام گزینه به صورت کامل و درست آوردهایم؟
برداشته دل ز کار او بخت
درماند پدر به کار او سخت
(نظامی)
برداشته دل: کنایه از رها کردن / بخت و سخت: جناس ناقص افزایشی / درماند: کنایه از ناتوانی / کار او: تکرار
مصراع اول: تشخیص و استعاره / برداشتن دل: کنایه از ناامیدی / بخت و سخت: جناس ناقص
بخت و سخت: جناس ناقص اختلافی / برداشته دل: کنایه و استعاره و تشخیص / بخت دل از کسی بردارد: کنایه از بدشانس بودن / درماند: کنایه از ناتوان شدن
برداشتن دل: کنایه از ناامید شدن / مصراع اول: استعاره و تشخیص (دل داشتن بخت) / مصراع اول: کنایه از بدشانس بودن / درماندن: کنایه از ناتوان شدن / کار: مجاز از عشق مجنون به لیلی / بخت و سخت: جناس ناقص اختلافی / کار او: تکرار
۷. در بیت زیر شاعر چگونه از تشبیه برای خلق کنایه بهره گرفته است؟
آمد سوی کعبه سینه پرجوش
چون کعبه نهاد حلقه در گوش
(نظامی)
شاعر در مصراع دوم این بیت برای تشبیه پدر مجنون به کعبه از کنایه «حلقه در گوش» استفاده کرده است که معنای فرمانبری و مطیع بودن میدهد.
در این بیت تشبیه یا کنایهای وجود ندارد.
در این بیت شاعر کعبه را به غلام حلقه به گوش تشبیه کرده است.
عبارت «سینه پرجوش» همان کنایهای است که در تشبیه این بیت وجود دارد و معنای درد داشتن و داشتن اندوه میدهد.
۸. در کدام گزینه، معنی و مفهوم بیت زیر را به نثر روان نوشتهایم؟
حاجتگه جمله جهان اوست
محراب زمین و آسمان اوست
(نظامی)
او برآورکننده همه جهان است و زمین و آسمان به او سجده میکنند.
خانه خدا مکان برآورده شدن نیازهای همه موجودات جهان و قبله همه موجودات زمین و آسمان است.
خداوند نیاز همه جهان را برآورده میکند و زمین و آسمان او را عبادت میکنند.
او نیاز و حاجت همه جهانیان را میداند و زمین و آسمان او را میپرستند.
۹. کدامیک از ویژگیهای مجنون در بیتهای زیر از درس «پرورده عشق» بارز است؟
گویند ز عشق کن جدایی
این نیست طریق آشنایی
***
کز عشق به غایتی رسانم
کاو ماند اگرچه من نمانم
(نظامی)
وفاداری / فداکاری
عشق بیش از حد / وفاداری
مجنون لیلی را بیش از خودش دوست دارد. / وفاداری مجنون به لیلی
عشق بی حد و حصر / فداکاری در عشق
۱۰. در کدام گزینه بر مبنای این درس و با توجه به بیتهای زیر، تحلیلی از سیر فکری پدر مجنون ارائه دادهایم؟
عشقبازی کار بیکاران بود
عاقلش با کار بیکاران چه کار؟
(نعمتالله ولی)
از سر تعمیر دل بگذر که معماران عشق
روز اول رنگ این ویرانه، ویران ریختند
(بیدل)
پدر مجنون از ابتدا میدانست که نمیتواند مشکل مجنون یعنی عشق او به لیلی را با روشهای عاقلانه حل کند.
پدر مجنون ابتدا گمان میکرد عشق مجنون به لیلی راه حل و درمانی ندارد اما بعد از مدتی به دنبال یافتن راه حلی عاقلانه برای درمان این عشق بود.
پدر مجنون ابتدا فکر میکرد عشق مجنون و به طور کلی عشق، کاری بیهوده است و با همفکری خویشانوند خود به دنبال راهی برای رهایی مجنون از این عشق بود اما بعد از مدتی متوجه شد که عشق، درمانی ندارد و نمیتوان با روشهای عاقلانه به دنبال راهحلی برای آن بود.
پدر مجنون ابتدا عشق مجنون را کاری بیهوده و بیارزش میدانست اما بعد از مدتی به ارزش عشق پی برد.
۱۱. در کدامیک از گزینههای زیر، مفهوم بیت زیر را با نگرش خویشان مجنون و چارهسازی آنها مقایسه کردهایم؟
یک بار هم ای عشق من از عقل میندیش
بگذار که دل حل بکند مسئلهها را
(محمدعلی بهمنی)
این بیت مطابق با نظر خویشان مجنون است که برای درمان عشق او به دنبال راه حل مناسب بودند.
مفهوم این بیت با نظر خویشان مجنون همخوانی دارد اما تفاوتهایی اندک نیز دارند.
مطابق این بیت، عقل و عشق در تقابل با یکدیگر نیستند و میتوان در کنار هم از آنها استفاده کرد.
مفهوم این بیت با نگرش خویشان مجنون در تضاد است زیرا آنها برای عشق به دنبال راه حلی عاقلانه بودند اما مطابق این بیت، راه حل عشق در دست عقل نیست بلکه باید آن را به دل سپرد.
جمع بندی آرایه ها و معنی درس پرورده عشق فارسی یازدهم
در این مطلب از مجله فرادرس آرایه ها و معنی درس پرورده عشق فارسی یازدهم را بررسی کردیم و آنها به صورت بیت به بیت معرفی کردیم. در انتهای آن نیز پرسش های بخش کارگاه متن پژوهی این درس را به شکل پرسشهای چهارگزینهای آوردهایم تا هم یادگیری خود را محک بزنید و هم پاسخ این سؤالات را بدانید.
