خلاقیت در ادبیات چیست؟ – به زبان ساده + مثال
خلاقیت در ادبیات یعنی مؤلف اثر ادبی در آفرینش اثر خود دست به نوآوری در محتوا یا فرم بزند تا باعث آشناییزدایی از ذهن مخاطب و شگفتی او شود. برای مثال، نیما یوشیج با ابداع شعر نو فارسی، دست به خلاقیت ادبی زده است. خلاقیت ادبی دارای اهداف و انواعی است. در این مطلب از مجله فرادرس، تعریفی از خلاقیت در ادبیات ارائه میکنیم، کارکردها و اهداف آن را معرفی میکنیم و سپس نمونه هایی از خلاقیت در ادبیات را معرفی میکنیم. در انتهای مطلب نیز پرسشهایی چهارگزینهای آوردهایم که یادگیری خود را تثبیت کنید.
- تعریف خلاقیت در ادبیات را یاد میگیرید.
- با کارکردهای خلاقیت ادبی آشنا میشوید.
- اهداف خلاقیت در ادبیات را یاد خواهید گرفت.
- با انواع خلاقیت ادبی در سطح زبان، ساختار و مضمون آشنا میشوید.
- نمونههای خلاقیت ادبی در آثار ادبی فارسی کلاسیک و معاصر را میشناسید.
- با مفهوم خلاقیت تلفیقی در ادبیات آشنا میشوید.
خلاقیت در ادبیات
خلاقیت ادبی به زبان ساده، نوآوری در موضوع یا شیوه بیان اثر ادبی است که باعث اعجاب و جذب نظر مخاطب میشود. در این مطلب، اهداف خلاقیت ادبی، انواع خلاقیت ادبی، اهمیت خلاقیت در ادبیات و نمونههای خلاقیت ادبی در آثار ادبی فارسی کلاسیک و معاصر را معرفی میکنیم.
پیشنهاد میکنیم برای یادگیری خلاقیت ادبی و نوشتن خلاقانه، فیلم آموزش نویسندگی خلاق به زبان ساده و کاربردی در فرادرس را تماشا کنید. لینک این آموزش را در کادر زیر آوردهایم.
کارکردهای خلاقیت ادبی
در فهرست زیر، سه کارکرد مهم خلاقیت ادبی را آوردهایم و درباره هرکدام از آنها توضیحی کوتاه ارائه دادهایم.
- نوآفرینی: آفرینش جدید به چیزی
- نوساختن: از نو ساختن چیزی
- نوبینش: ارائه دیدگاه جدید
اهداف خلاقیت ادبی
در فهرست زیر اهداف به کارگیری خلاقیت در ادبیات را آوردهایم و درباره آنها توضیحی کوتاه دادهایم.
- تجربه تازه: خلاقیت در ادبیات باید تجربه تازهای از یک موضوع قدیمی تا نوین برای مخاطب ایجاد کند.
- شگفتی: خلاقیت ادبی باید با آشناییزدایی احساسی از اعجاب را در مخاطب برانگیزد.
- تأثیرگذاری: خلاقیت ادبی باید در احساسات و تفکرات مخاطب، اثرگذاری داشته باشد.
اهمیت خلاقیت در ادبیات چیست؟
حال که دانستیم خلاقیت در ادبیات چیست و انواع آن را نیز شناختیم در این بخش اهمیت آن را بررسی میکنیم تا بدانیم چرا باید در ادبیات و آثار ادبی به خلاقیت روی بیاوریم. در فهرست زیر دلایل خلاقیت در ادبیات را آوردهایم و درباره هرکدام از آنها توضیح دادهایم.
- درک بهتر: خلاقیت در ادبیات به درک بهتر مسائل پیچیده کمک میکند. ما از طریق خلاقیت در ادبیات میتوانیم مفاهیم پیچیده انسانی، اجتماعی، سیاسی، فرهنگی، اقتصادی و... را برای مخاطب، ساده کنیم.
- رشد و پرورش تفکر انتقادی: خلاقیت در ادبیات باعث میشود مؤلف و مخاطب اثر ادبی، مفاهیم و باورها را به شکل قدیمی نپذیرند و نسبت به آنها انتقاد داشته باشند و آنها را به چالش بکشد.
- ارتباط عاطفی: خلاقیت در ادبیات سبب میشود ما با اثر ادبی خود و محتوای آن ارتباط عاطفی بیشتری داشته باشیم و این باعث تأثیر بیشتر بر احساسات مخاطب نیز میشود.
انواع خلاقیت ادبی
حال که دانستیم خلاقیت ادبی چیست و با کارکردها و اهداف آن نیز آشنا شدیم در این بخش به بررسی انواع آن میپردازیم. به طور کلی خلاقیت ادبی در سه سطح زیر قابل اجرا است.
- زبانی
- ساختاری
- مضمونی
در ادامه هرکدام از موارد فهرست بالا را توضیح میدهیم. پیش از آن پیشنهاد میکنیم برای یادگیری خلاقیت در ادبیات، فیلم آموزش رایگان خلاقیت در ادبیات، بررسی انواع و نمونه های آن در فرادرس را تماشا کنید. لینک این آموزش را در کادر زیر آوردهایم.
خلاقیت ادبی در سطح زبانی
در حلاقیت ادبی زبانی یا از واژه های آشنا استفاده غیرعادی میکنیم یا ترکیبهای زبانی ساده میسازیم یا از آرایهها و صنایع ادبی مانند تشبیه و استعاره و... برای آشناییزدایی زبانی استفاده میکنیم یا قواعد زبانی را برای ایجاد سبک جدید نوشتاری میشکنیم.
خلاقیت ادبی زبانی در سه سطح زیر صورت میگیرد.
- بازی با کلمات
- ایجاد موسیقی درونی
- ساخت واژههای جدید
خلاقیت ادبی در سطح ساختاری
در خلاقیت ادبی ساختاری به سوی ایجاد تغییر و نوآوری در ساختار اثر ادبی میرویم. این نوع از خلاقیت ادبی در سه سطح زیر قابل اجرا است.
- قالب اثر: حذف یا تغییر قواعد کلاسیک (مانند ساختهای قالبهای متنوع شعر کلاسیک و قالبهای جدیدتری مانند مسمط)
- نحوه روایت: ایجاد تغییر در شیوه روایت (مانند بیان یک روایت از انتها به ابتدا)
- فرم اثر: ایجاد تغییر در فرمهای موجود یا ساخت و استفاده از فرمهای جدید (مانند خلاقیت نیما یوشیج در ساخت فرم جدید برای شعر فارسی در شعر نو)
خلاقیت ادبی در سطح مضمونی
در خلاقیت ادبی مضمونی یا باید به موضوعات جدید بپردازیم یا از دیدگاهی نو و غییرتکراری به موضوعات تکراری بپردازیم.
- پرداختن به موضوعات جدید: ایجاد تابوشکنی و رفتن به سراغ موضوعاتی که تاکنون کسی درباره آنها سخنی نگفته است.
- دیدی تازه به موضوعات تکراری: اگر به سراغ موضوعاتی بروید که دیگران قبل از شما به آنها پرداختهاند، تنها درصورتی خلاقیت خواهید داشت که از دریچهای متفاوت با دیگران به آن موضوع بپردازید. یکی از راههای موفقیت در این روش، تکیه بر احساسات و تجربههای شخصی است.
تا اینجا دانستیم خلاقیت در ادبیات چیست و انواع آن را بررسی کردیم. در ادامه مطلب نیز به بیان نمونه های خلاقیت ادبی در آثار ادبی کلاسیک و معاصر فارسی میپردازیم. پیشنهاد میکنیم برای دسترسی همیشگی به این مطلب و سایر مطالب مجله فرادرس، اپلیکیشن رایگان مجله فرادرس را نصب کنید.
برای نصب اپلیکیشن رایگان مجله فرادرس، کلیک کنید.
یادگیری خلاقیت در ادبیات
تا اینجا دانستیم خلاقیت در ادبیات چه تعریفی دارد و برخی از نمونه های آن را شناختیم. ادبیات یکی از هنرهای هفتگانه است و آفرینش اثر ادبی جز دانش و مهارت و تمرین، نیاز به ابزار خاصی ندارد. خلاقیت نیز یکی از مهارتهای ذهنی برای ادبیات است که هم به یادگیری هم به تمرین نیاز دارد. به همین دلیل در این بخش، برخی از آموزشهای فرادرس را آوردهایم که برای پرورش خلاقیت و دیگر مهارتهای ادبیات، کاربردی و مفید هستند.
- فیلم آموزش رایگان خلاقیت در ادبیات و بررسی انواع و نمونههای آن در فرادرس
- فیلم آموزش نویسندگی خلاق به زبان ساده و کاربردی در فرادرس
- فیلم آموزش خلاقیت و ایدهپردازی در هنر در فرادرس
- فیلم آموزش رایگان پرورش خلاقیت و تکنیکهای طلایی و عملی آن در فرادرس
- فیلم آموزش تألیف کتاب و نویسندگی در فرادرس
- فیلم آموزش رایگان افزایش خلاقیت و نوآوری در فرادرس
همچنین برای دسترسی به آموزشهای جامعتر میتوانید از مجموعه آموزشهای زیر استفاده کنید.
نمونه های خلاقیت در ادبیات
در این بخش نمونه هایی از خلاقیت ادبی را در ادبیات کلاسیک و معاصر معرفی و بررسی میکنیم تا با مفهوم و نحوههای اجرای خلاقیت در ادبیات آشنا شوید.
پیشنهاد میکنیم برای یادگیری نوشتن همراه با خلاقیت، فیلم آموزش تألیف کتاب و نویسندگی در فرادرس را مشاهده کنید که لینک آن را در کادر زیر آوردهایم.
نمونه های خلاقیت ادبی در ادبیات کلاسیک فارسی
برخلاف آنچه تصور میشود که خلاقیت ادبی منحصر به آثار ادبی معاصر است، در ادبیات کهن فارسی نیز با نمونههای بینظیری از خلاقیت ادبی مواجه هستیم که در اینجا سه تن از موفقترین ادیبان خلاق در دوران کهن را معرفی میکنیم و نمونهای از خلاقیت ادبی در آثار آنها را نیز بررسی خواهیم کرد.
- حافظ
- سعدی
- فردوسی
در ادامه به بررسی شیوه خلاقیت هریک از این شاعران کلاسیک و نمونههای خلاقیت در آثار آنها میپردازیم.
خلاقیت در آثار حافظ
این شاعر خوشذوق در غزلیات خود با استفاده از ساخت ایهام و استعارههای نو، آنچنان در ذهن مخاطب آشناییزدایی میکند که غزلهای او هم در زمانه خود و هنوز و بعد از گذشت قرنها، برای فارسیزبانان و حتی غیرفارسیزبانان نو و خواندنی است.
مثال
در کادر زیر یکی از ابیات مشهور حافظ را آوردهایم که در آن با استفاده از آرایه استعاره و تشبیه، به خلاقیت در ادبیات دست زده است. حافظ در این بیت، زیبایی نورمانند معشوق را استعاره از دمی (نفسی) که خدا در وجود آدم دمید گرفته است و آن دم را باعث تولد عشق دانسته است. او سپس با ایجاد نقشی انسانی برای مفهوم عشق، آن را کسی میداند که باعث به آتش افتادن همه مردم دنیا یعنی بیقرار شدن آنها شده است.
در ازل پرتو حسنت ز تجلی دم زد
عشق پیدا شد و آتش به همه عالم زد
(حافظ)
خلاقیت در آثار سعدی
خلاقیت سعدی در ادبیات، این است که شیوه داستانگویی را برای بیان سخنان خود (به خصوص پند و اندرز) انتخاب کرد. او در دو اثر مهم خود به نامهای «گلستان» و «بوستان» مفاهیم اخلاقی را که ادبای دیگر بارها پیش از او به آنها پرداخته بودند، با داستانسازی، به شیوهای نوین و خلاقانه به مخاطب ارائه داد که این کار باعث ارتباط بیشتر مخاطبین با این مفاهیم اخلاقی و انسانی شد و هنوز هم تأثیر زیادی خوانندگان میگذارد.
مثال
در کادر زیر یکی از حکایتهای سعدی را آوردهایم تا مشاهده کنید او چگونه با شیوه داستانگویی، ارزش انسانی «ریا نکردن و دورو نبودن» را در ذهن مخاطب ارزش میدهد.
ترسم نرسی به کعبه ای اعرابی
کاین ره که تو میروی به ترکستان است
چون به مقام خویش آمد،، سفره خواست تا تناولی کند. پسری صاحبفراست داشت. گفت: «ای پدر! به مجلس سلطان در طعام نخوردی؟» گفت: «در نظر ایشان چیزی نخوردم که به کار آید.» گفت: «نماز را هم قضا کن که چیزی نکردی که به کار آید.»
ای هنرها گرفته بر کف دست
عیبها گرفته زیر بغل
تا چه خواهی خریدن ای مغرور
روز درماندگی به سیم دغل
خلاقیت ادبی در آثار فردوسی
خلاقیت فردوسی در شاهکار هنری خود یعنی شاهنامه، معطوف به شخصیتپردازیهای او از شخصیتهای مختلف شاهنامه است. او در قرن چهارم چنان شخصیتهای شاهنامه را برای مخاطب تصویر میکند که چیزی از شخصیتپردازیهای آثار ادبیات داستانی معاصر ندارد. فردوسی لایههای شخصیتی کاراکترهای مختلف شاهنامه را برای مخاطب به تصویر میکشد. او سعی کرده است خوبیها و بدیهای اخلاقی هر شخصیت، مهارتهای فردی او، شخصیت اجتماعی او، شخصیت عاطفی او، رفتار او در قبال خانواده، همکیشان و... را به مخاطب بشناساند.
مثال
کیکاووس یک از شخصیتهای شاهنامه و یکی از پادشاهان کیانی ایران زمین است. او در دوران پادشاهی خود تصمیمات درست و نادرست زیادی در سطوح فردی و اجتماعی داشته است. فردوسی در شاهنامه پیچیدگی شخصیت او را به خوبی برای مخاطب به تصویر کشیده است.
در ابتدای داستان رستم و سهراب، کیکاووس میخواهد رستم را به خاطر تأخیر در اجرای فرمان او بکشد و این باعث خشم رستم و پشت کردن او به سپاه ایران میشود. سپس فردوسی کیکاووس را از زبانی پهلوانی ریش سفید به نام گودرز توصیف میکند. توصیف یک شخصیت از طریق گفتار شخصیتی دیگر یکی از تکنیکهای شخصیتپردازی ادبیات داستانی است اما فردوسی در قرن چهارم آن را عملی کرده است.
به بیتهای زیر توجه کنید.
سپهدار گودرز کشواد رفت
به نزدیک خسرو خرامید تفت
به کاووسکی گفت رستم چه کرد
کز ایران برآوردی امروز گرد؟
فراموش کردی ز هاماوران
وزان کار دیوان مازندران
که گویی ورا زنده بر دار کن
ز شاهان نباید گزافه سخُن
...
کسی را که جنگی چو رستم بود
بیازارد او را خرد کم بود
چو بشنید گفتار گودرز، شاه
بدانست کاو دارد آیین و راه
پشیمان بشد زان کجا گفته بود
به بیهودگی مغرش آشفته بود
به گودرز گفت این سخن در خور است
لب پیر با پند نیکوتر است
خردمند باید دل پادشا
که تیزی و تندی نیارد بها
(فردوسی)
نمونههای خلاقیت ادبی در ادبیات معاصر فارسی
ادبیات فارسی در دوران معاصر هم از نظر فرم و هم از نظر محتوا نسبت به ادبیات کلاسیک فارسی، تغییرات زیادی داشته است و پر از نوآوریها و خلاقیت بوده است. در این بخش خلاقیت در ادبیات فارسی معاصر را در آثار سه چهره شاخص این دوران توضیح میدهیم که آنها را در فهرست زیر آوردهایم.
- سهراب
- فروغ
- شاملو
در ادامه به بیان نوع خلاقیت ادبی هر یک از شاعران فهرست بالا میپردازیم و آنها را با مثال بررسی میکنیم.
خلاقیت در آثار سهراب سپهری
سهراب در اشعار نو خود آنچنان از تصویرسازی برای خیال شاعرانه بهره میبرد که کمتر شاعری تاکنون توانسته به پای او برسد. او با ترسیم تصویرهای خیالانگیز، ذهن مخاطب خود را درگیر شعر خود میکند. پس جلوه خلاقیت در شعر سهراب، تصویرسازیهای بدیع او است.
مثال
در کادر زیر بخشی از یکی از اشعار سهراب را آوردهایم که در آن با تصویرسازیهای نوآورانه خود، شعر را دلپذیر کرده است.
پشت دریاها شهری است
که در آن
پنجرهها رو به تجلی باز است
بامها جای کبوترهایی است که به فواره هوش بشری مینگرند
دست هر کودک ده ساله شهر
شاخه معرفتی است
مردم شهر به یک چینه چنان مینگرند
که به یک شعله به یک خواب لطیف
خاک موسیقی احساس تو را میشنود
و صدای پر مرغان اساطیر میآید در باد
پشت دریاها شهری است
که در آن وسعت خورشید به اندازه چشمان سحرخیزان است
شاعران وارث آب و خرد و روشنیاند
پشت دریاها شهری است
قایقی باید ساخت
خلاقیت در شعر فروغ فرخزاد
خلاقیت فروغ در اشعارش هم در فرم و هم در محتوا مشهود است اما او به عنوان یکی از شاعران زن، بیشترین خلاقیت را در انتخابات موضوعات شعری از خود نشان داده است. او با تابوشکنی که پیش از آن در شعر زنانه وجود نداشته است، جسم و روح زنانه خود را در نگاه مخاطب عریان میکند و با این کار یکی از نوآورانهترین حرکتهای شعر فارسی در سدههای مختلف پیش و پس از خود را رقم میزند. فروغ همه آنچه در خودش است را از تفکرات گرفته تا احساسات، برای مخاطب بیان میکند و از این راه او را به جهان خود نزدیکتر میکند.
مثال
در کادر زیر بخشی از شعر «وهم سبز» فروغ را آوردهایم که در آن تفاوت خود با زنان دیگر و تفاوت خواستهها و دغدغههای خود با آنان و تردید نسبت به درست بودن مسیر خود را بیان میکند.
تمام روز در آیینه گریه میکردم
بهار، پنجرهام را
به وهم سبز درختان سپرده بود
تنم به پیله تنهاییام نمیگنجید
و بوی تاج کاغدیام
فضای آن قلمرو بیآفتاب را
آلوده کرده بود
...
کدام قله؟ کدام اوج؟
مگر تمامی این راههای پیچاپیچ
در آن دهان سرد مکنده
به نقطه تلاقی و پایان نمیرسند؟
به من چه دادید ای واژههای سادهفریب
و ای ریاضت اندامها و خواهشها؟
اگر گلی به گیسوی خود میزدم
از این تقلب، از این تاج کاغذین
که بر فراز سرم بو گرفته است، فریبندهتر نبود؟
(فروغ)
خلاقیت ادبی در شعر احمد شاملو
خلاقیت اشعار شاملو نیز بیشتر مربوط به محتوا است. او به سراغ موضوعاتی اجتماعی و سیاسی حرکت کرده که در زمانه پرآشوب روزگار او، ایجاب میکرده است. شاملو از طریق بیان دردها و مسائل اجتماعی جامعه، مخاطب را به شعر خود دعوت میکرده است.
مثال
در کادر زیر یکی از اشعار شاملو را آوردهایم که در آن با زبانی استعاری از خفقان زمان پهلوی و لزوم مبارزه با این اختناق سخن میگوید.
طرف ما شب نیست
صدا با سکوت آشتی نمیکند
کلمات انتظار میکشند
من با تو تنها نیستم، هیچکس با هیچکس تنها نیست
شب از ستارهها تنهاتر است
طرف ما شب نیست
چخماقها کنار فتیله بیطاقتند
خشم کوچه در مشت توست
در لبان تو شعر روشن صیقل میخورد
من تو را دوست میدارم و شب از ظلمت خود وحشت میکند.
(شاملو)
در مطلب زیر از مجله فرادرس، ادبیات معاصر فارسی و ویژگیهای آن را معرفی کردهایم.
خلاقیت تلفیقی در ادبیات
بسیاری از افراد برای درک بهتر ادبیات آن را با هنرهای دیگر ترکیب میکنند که خود این کار باعث ایجاد خلاقیت در ادبیات میشود. در سالهای معاصر، بیشترین نمونههای خلاقیت تلفیقی ادبیات در دو هنر زیر پدید آمده است.
- هنرهای تجسمی
- هنرهای نمایشی
در ادامه درباره تلفیق ادبیات با هریک از این هنرها توضیحاتی کوتاه ارائه دادهایم. پیش از آن پیشنهاد میکنیم برای آشنایی کلی با خلاقیت در هنر و یادگیری آن فیلم آموزش خلاقیت و ایدهپردازی در هنر در فرادرس را تماشا کنید. لینک این آموزش را در کادر زیر آوردهایم.
هنرهای تجسمی
بسیاری از نقاشان، طراحان، مجسمهسازان و... از آثار ادبی برای ساخت اثر هنری خود بهره بردهاند و از این طریق هم در استفاده از ادبیات دست به خلاقیت زدهاند و هم در هنر خود خلاق بودهاند. محمود فرشچیان در خلق نقاشیهای مینیاتور خود و مرتضی ممیز در طراحیهای خود از مهمتری نمونههای خلاقیت تلفیقی در ادبیات و هنرهای تجسمی هستند.
هنرهای نمایشی
تاریخ هنرهای نمایشی همه ملتهای دنیا، پر از اقتباسهایی از آثار ادبی پیش از آنها بوده است. البته نکته مهم در اینجا این است که خود نمایشنامههایی که در دوران معاصر برای اجرا نوشته شدهاند نیز اثر ادبی هستند اما در اینجا منظور ما از تلفیق خلاقیت ادبیات و هنرهای نمایشی، استفاده از آثاری ادبی است که برای نمایش نوشته یا سروده نشدهاند اما نویسندگان و کارگردانان نمایشی، برای خلق اثر نمایشی خود از آنها استفاده کردهاند.
از بهترین نمونههای این مورد، میتوانیم به نمایشهای متعددی در سالهای اخیر اشاره کنیم که از داستانهای مختلف شاهنامه فردوسی اقتباس شدهاند. اساساً هر نوع اقتباس ادبی در تئاتر، سینما و... را میتوانیم در این دسته قرار بدهیم.
نمونه سؤال خلاقیت در ادبیات
حال که یاد گرفتیم خلاقیت در ادبیات چیست و اهداف، انواع و نمونه های آن را نیز توضیح دادیم، در این بخش پرسشهایی چهارگزینهای آوردهایم تا یادگیری خود را بسنجید و آن را تثبیت کنید. برای پاسخ به هر سؤال، گزینه درست مورد نظر خود را انتخاب و روی آن کلیک کنید.
سپس با کلیک بر «مشاهده گزینه صحیح» پاسخ درست را مشاهده خواهید کرد. با ثبت هر یک جواب درست، یک امتیاز دریافت میکنید و امتیاز نهایی خود را در پایان آزمون یعنی بعد از ثبت پاسخ همه پرسشها و با کلیک بر «دریافت جواب آزمون» مشاهده میکنید.
تمرین و آزمون
۱. در کدامیک از گزینههای زیر تعریف مناسبی از خلاقیت در ادبیات وجود دارد؟
خلاقیت در ادبیات به معنای ایجاد نوآوری در موضوع اثر ادبی است که از ذهن مخاطب آشناییزدایی میکند.
خلاقیت در ادبیات یعنی در موضوع یا شیوه بیان اثر ادبی نوآوری وجود داشته باشد تا باعث جذب نظر مخاطب و شگفتی او شود.
اگر نویسنده یا شاعر در فرم اثر ادبی خود دست به نوآوری بزند، خلاقیت ادبی در اثر او نمود پیدا کرده است.
خلاقیت ادبی به معنای تغییر کلی در ساختار یک اثر ادبی است چنانکه با تمام آثار ادبی پیش از خود، تفاوتهایی محسوس داشته باشد.
۲. اهداف خلاقیت در ادبیات را در کدام گزینه آوردهایم؟
نوآوری در شیوه بیان یا موضوع / ایجاد بداعت در ساختار اثر ادبی
نوآفرینی / نوساختن / نوبینش
ایجاد دیدگاهی جدید در مخاطب / باز کردن زاویههایی جدید برای مخاطب / تابوشکنی و جذب حداکثری مخاطب
ایجاد تجربههایی تازه در مخاطب / ایجاد شگفتی در مخاطب / تأثیرگذاری بر مخاطب
۳. کدام گزینه درباره انواع خلاقیت ادبی صحیح است؟
خلاقیت ادبی در سه سطح زبان، ساختار و مضمون قابل اجرا است.
خلاقیت ادبی یا در سطح محتوا یا در سطح فرم یا هر دو آنها قابل اجرا است.
لازمه خلاقیت ادبی، نوآوری در سطح محتوا یا مضمون اثر ادبی است و انواه خلاقیت ادبی نیز بر همین اساس به خلاقیت در موضوع جدید یا خلاقیت در شیوه پرداختن به موضوعات قدیمی تقسیم میشود.
برای تحقق خلاقیت در ادبیات باید در سطح فرم یا ساختار اثر ادبی، نوآوری وجود داشته باشد و بر همین اساس، انواع خلاقیت ادبی در سطح شعر و نثر وجود دارند.
۴. کدامیک از گزینههای زیر درباره خلاقیت ادبی در سطح زبانی درست نیست؟
اگر ادیبی با واژههای زبان خود بازی کند تا عبارتهای جدیدی بسازد، از خلاقیت ادبی در سطح زبانی استفاده کرده است.
خلاقیت ادبی در سطح زبانی شامل ایجاد موسیقی در کلمات نیز میشود.
در خلاقیت ادبی در سطح زبانی، هدف ادیب استفاده از همه ظرفیتهای زبان برای آشناییزدایی از ذهن مخاطب است.
استفاده از آرایههای ادبی برای خلق تعبیرات جدید را نمیتوانیم در دسته خلاقیت ادبی زبانی قرار بدهیم و مربوط به سطح مضمونی خلاقیت ادبی هستند.
بهره گرفتن از آرایههای ادبی برای خلق تعابیر جدید نیز در ساحت زبان صورت میگیرد بنابراین خلاقیت ادبی در سطح زبانی محسوب میشود.
۵. کدامیک از گزینههای زیر درباره خلاقیت ادبی در سطح ساختار درست است؟
بداعت نیما یوشیج در پایهگذاری شعر نو فارسی را نمیتوانیم در دسته خلاقیت ادبی ساختاری قرار بدهیم.
اگر شاعر یا نویسندهای برای روایت اثر ادبی خود شیوهای نامتعارف و غیرمعمولی را برگزیند، در ساختار اثر خود دست به خلاقیت زده است.
ایجاد تغییرات در قالبهای از پیش تعیین شده آثار ادبی را باید خلاقیتی ادبی در سطح زبانی محسوب کنیم.
پرداختن به موضوعات ممنوعه و جدید به جای پرداختن به مضامین تکراری، نوعی خلاقیت در سطح ساختار است.
۶. کدام گزینه تعریف کاملی برای خلاقیت ادبی در سطح مضمون است؟
خلاقیت ادبی مضمونی یعنی شاعر یا نویسنده برای خلق اثر ادبی خود سراغ موضوعی برود که پیش از او افراد دیگری به آن نپرداخته باشند.
یک ادیب در صورتی دست به خلاقیت ادبی مضمونی زده است که موضوع اصلی اثر ادبی خود را طوری انتخاب کند که کمتر فردی پیش از او به خلق اثر ادبی با آن موضوع دست زده باشد.
اگر ادیبی به شیوهای متفاوت و غیرتکراری، به خلق اثر ادبی با موضوعات تکراری دست بزند، خلاقیت ادبی مضمونی را در اثر خود ایجاد کرده است.
اگر شاعر یا نویسنده برای خلق اثر ادبی خود به سراغ موضوعات جدید برود یا به شیوه و با نگاهی متفاوت به موضوعات تکراری بپردازد، دست به خلاقیت ادبی در سطح مضمون زده است.
۷. اهمیت خلاقیت در ادبیات چیست و چرا وجود آن در آثار ادبی ضروری است؟
خلاقیت در ادبیات باعث درک بهتر پیچیدگیهایی چون پیچیدگیهای مسائل اجتماعی میشود و اهمیت آن نیز در همین موضوع است.
اهمیت خلاقیت در ادبیات در آنجا است که باعث رشد تفکر انتقادی در مؤلف و همچنین در مخاطبان اثر ادبی او میشود.
داشتن خلاقیت در ادبیات و خلق اثر ادبی باعث میشود تا مخاطب ارتباط عاطفی بیشتری با اثر ادبی پیدا کند.
اهمیت خلاقیت ادبی در این است که باعث درک بهتر و آسانتر پیچیدگیها میشود، باعث رشد و پرورش تفکر انتقادی در مخاطب و جامعه میشود و ارتباط عاطفی مخاطب و مؤلف با اثر را تعمیق میبخشد.
۸. کدامیک از گزینههای زیر نادرست است؟
حافظ یکی از شاعران کلاسیک ادبیات فارسی است که در سرودن اشعار خود خلاقیت زیادی داشته است. عمده خلاقیت او در استفاده از ایهام و استعاره و... برای ساخت ترکیبات نو و اعجابآور و آشنازدا برای مخاطب است.
سعدی به عنوان یکی از شیرینترین شاعران و نویسندگان سخن فارسی با انتخاب موضوعات پند و اندرزی برای سرودن و نگارش دو اثر مهم خود یعنی گلستان و بوستان، دست به خلاقیت بزرگی زده است.
شاهکار خلاقانه فردوسی در سرودن شاهنامه، شخصیتپردازیهای او درباره هرکدام از شخصیتهای شاهنامه است. او پیچیدگیهای شخصیت فردی، اجتماعی، عاطفی، خانوادگی و... هر کاراکتر را به خوبی و با روشهای زیادی برای مخاطب تشریح کرده است.
فردوسی، سعدی و حافظ تنها نمونههایی از ادبای ادبیات فارسی کلاسیک هستند که در آثار آنها خلاقیت ادبی موج میزند و بسیاری از نویسندگان و شاعران کلاسیک دیگر نیز در آثار خود دست به خلاقیتهای مختلفی زدهاند.
۹. کدام گزینه درست است؟
جلوههای خلاقیت ادبی در ادبیات فارسی، منحصر به آثار ادبی معاصر است و در آثار ادبی فارسی کهن، نمیتوانیم مصادیق مهمی از خلاقیت و نوآوری را بیابیم.
خلاقیت ادبی در آثار ادبی فارسی کلاسیک، فقط در سطح مضمون و خلاقیت ادبی در آثار ادبی معاصر فارسی فقط در سطح فرم و ساختار است.
خلاقیت ادبی فروغ فرخزاد در اشعارش، مربوط به تصویرسازیهای بدیع او است.
جلوه خلاقیت در آثار احمد شاملو در انتخاب موضوعات اجتماعی برای سرودن اشعار خود است.
۱۰. کدام گزینه درباره خلاقیت تلفیقی در ادبیات درست است؟
اگر ادیبی در اثر ادبی خود انواع مختلف خلاقیت ادبی در سطح زبان، ساختار و مضمون را به کار گیرد، از خلاقیت ادبی تلفیقی استفاده کرده است.
خلاقیت ادبی تلفیقی به معنای ترکیب ادبیات با هنرهای دیگر مانند هنرهای تجسمی و هنرهای نمایشی است.
خلاقیت تلفیقی در ادبیات تنها در آثار ادبی معاصر فارسی وجود دارد.
برای درک خلاقیت تلفیقی در ادبیات باید از چندین روش مختلف برای رسیدن به نوآوری در یک اثر ادبی استفاده کنیم.
جمع بندی خلاقیت در ادبیات
در این مطلب از مجله فرادرس خلاقیت در ادبیات را تعریف کردیم و نمونههایی از آن را معرفی کردیم. همچنین به بیان کارکردها، اهداف و اهمیت خلاقیت در ادبیات پرداختیم. در انتهای مطلب نیز خلاقیت تلفیقی در ادبیات را معرفی کردیم و نمونه سؤالهایی چهارگزینهای برای تثبیت یادگیری نیز ارائه کردیم.
