تزریق عضلانی — راهنمای تصویری و محل تزریق

۴۷۳۷۳ بازدید
آخرین به‌روزرسانی: ۰۹ آبان ۱۴۰۲
زمان مطالعه: ۶ دقیقه
تزریق عضلانی — راهنمای تصویری و محل تزریق

بدن انسان سیستمی پیچیده از میلیاردها سلول متفات و بقای آن وابسته به عملکرد هماهنگ و صحیح این سلول‌ها است. به همین دلیل انسان همواره در جستجوی راه‌های جدید برای درمان بیماری‌ها بوده است. استفاده از داروهای شیمیایی یکی از قدیمی‌ترین روش‌هایی است که از سالیان بسیار دور برای درمان بیماری‌ها استفاده شده است. سال‌ها بعد، ترکیبات زیستی به این راه‌های درمانی اضافه شدند و تزریق یکی از روش‌های انتقال این داروها به بدن بیمار است. تزریق عضلانی (ماهیچه) روشی است که دارو را به‌وسیله سوزن و سرنگ که بافت‌های ماهیچه اسکلتی منتقل می‌کند. در این مطلب نحوه تزریق عضلانی و محل دقیق تزریق را توضیح می‌دهیم.

تزریق عضلانی چیست ؟

عضله یا ماهیچه اسکلتی بافتی با مویرگ‌های خونی فراوان و از دهه ۶۰ میلادی یکی از محل‌های تزریق داروها است. فیبرهای ماهیچه‌های این بافت امکان ذخیره دارو برای مدتی طولانی‌تر از بافت زیرجلدی را فراهم می‌کند و تراکم بالای مویرگ‌های آن سبب می‌شود داروی تزریقی سریع‌‌تر از روش زیرجلدی و داخل جلدی جذب جریان خون شود. به علاوه از این روش می‌توان برای انتقال داروهای پروتئینی و هورمون‌هایی که به آنزیم‌های گوارشی حساس هستند، بهره برد.

تزریق عضلانی

محل تزریق عضلانی کجاست ؟

عضله دلتوئید بازو، عضله کناری ران (وستاس لترال)، عضله پهلو و بخش‌های بالایی عضله سرینی بهترین قسمت‌های بدن برای تزریق عضلانی هستند.

  • عضله دلتوئید: عضله دلتوئید بافت ماهیچه اسکلتی مثلثی شکلی در بخش بالای بازو است که استخوان بازو را به تنه متصل می‌کند. این عضله بیشتر برای تزریق واکسن‌ها استفاده می‌شود. حجم کم عضله دلتوئید عامل محدودکننده‌ای برای میزان داروی تزریقی است. معمولا بیشتر از ۱ سی‌سی (میلی‌لیتر) مایع نمی‌توان به این عضله تزریق کرد. محل دقیق تزریق به عضله دلتوئید فاصله ۲ انگشت پایین‌تر از «زائده استخوان ترقوه» (Acromion Process) است.
    تزریق عضلانی به بازو
    عضله دلتوئید بازو یکی از متداول‌ترین محل‌های تزریق عضلانی به ویژه در کودکان است.
  • عضله ران: در مواقعی از عضله وستوس لترال یا چهارسر ران برای تزریق عضلانی استفاده می‌شود که امکان تزریق به سایر عضله‌ها وجود ندارد یا خود فرد تزریق را انجام می‌دهد. در این روش ران را به سه قسمت تقسیم می‌کنند. محل دقیق تزریق به ران بخش خارجی و بالای قسمت دوم است.
    تزریق عضلانی در ران
  • عضله پهلو: ماهیچه ونتروگلوتال یا شکمی-سرینی در بخش بالایی-کناری- خارجی لگن قرار دارد. این ماهیچه از تارهای ماهیچه‌ای زیادی تشکیل شده است که عمق بافت را افزایش می‌دهد و تار عصبی یا رگ خونی اصلی نزدیک آن وجود ندارد. به همین دلیل ایمن‌ترین عضله برای تزریق داروهای محلول به بزرگسالان و کودکان بالای ۷ ماه است. برای پیدا کردن منطقه دقیق این تزریق کف دست را به شکلی روی پهلوی فرد قرار می‌دهیم که ساعد به سمت کف پا و انگشتان به سمت سر فرد قرار گیرد. در این حالت انگشت شست طرف کشاله ران قرار دارد و اشتخوان لگن را زیر انگشت اشاره حس می‌کنید. انگشست اشاره و میانه را از هم جدا کنید. محل دقیق تزریق عضله ناحیه V شکل ایجاد شده به‌وسیله دو انگشت است. این عضله بهترین محل تزریق برای محلول‌های روغنی است.
    تزریق عضله لگن
  • عضله سرینی: عضله سرینی پشتی سال‌ها یکی از مناطق اصلی تزریق عضلانی در مراکز درمانی بود. یکی از خطرات این عضله نزدیکی آن به عصب سیاتیک (مجموع پنج عصب انتهایی نخاع) است. به همین دلیل جای خود را به عضله ونتروگلوتال داد.تزریق عضله پشت لگن

نحوه تزریق عضلانی

اولین مرحله هر تزریق ضدعفونی کردن محل تزریق به‌وسیله پنبه و الکل است. این کار از ورود باکتری‌های احتمالی در پوست به بخش‌های داخلی بدن جلوگیری می‌کند. در ادامه برای برداشتن حجم مورد نیاز داره، سوزن (شماره ۲۲ تا ۲۵) را از ناحیه پلاستیکی وارد ویال (شیشه نگهداری دارو) می‌کنیم. توجه به آلوده نشدن سوزن سرنگ در تمام مراحل تزریق نکته بسیار حیاتی است. پس از برداشت حجم مشخص دارو بر اساس نیاز بیمار (با استفاده از خطوط مدرج سرنگ) با ضربه زدن به محفظه سرنگ حباب‌های هوایی که ممکن است در مراحل کشیدن دارو ایجاد شود را از بین می‌بریم.

آماده کردن سرنگ

پس از خشک شدن پوست الکل زده شده، از دو روش می‌توان تزریق را انجام داد که در هر دو روش زاویه تزریق ۹۰ درجه است.

  • در روش اول سوزن سریع شبیه پرتاپ دارت وارد ناحیه تزریق می‌شود. پس از ورود سوزن به پوست با یک دست محفظه سرنگ را در محل تزریق نگه می‌داریم تا از حرکت سوزن در پوست و آسیب بافت فرد جلوگیری شود. از دست دیگر برای فشار پیستون و خارج کردن محلول تزریق استفاده می‌کنیم. پس از تخلیه کامل دارو سوزن را در همان زاویه ۹۰ درجه و به آرامی از بافت خارج می‌کنیم. پس از خارج کردن سوزن مقداری گاز استریل روی محل تزریق قرار داده و محل تزریق را به آرامی فشار می‌دهیم.
    تزریق دارتی
  • برای اطمینان از ورود سوزن به بافت ماهیچه‌ای می‌توان از روش Z استفاده کرد. در این روش با قرار دادن دست روی بافت محل تزریق و فشار آن به یک طرف، آرایش بافت‌ها در محل تزریق شبیه حرف Z انگلیسی می‌شود. سپس از سوزن با زاویه ۹۰ درجه نسبت به پوست وارد بدن شده و دارو تخلیه خواهد شد. مراحل بعدی این روش تزریق شبیه روش اول است.
روش z

جدول زیر اندازه سوزن و حجم مناسب تزریق در کودکان و بزرگسالان را نشان می‌دهد.

محل تزریقنوزادکودک نوپاکودکبزرگسال
عضله ران

۱٫۵ سانتی‌متر

۰٫۵ سی‌سی

۱٫۵ تا ۲٫۵ سانتی‌متر

۰٫۵ تا ۱ سی‌سی

۲٫۵ سانتی‌متر

۱ تا ۲ سی‌سی

۲٫۵ تا ۷٫۵ سانتی‌متر

۱ تا ۵ سی‌سی

عضله پهلو

۱٫۵ سانتی‌متر

۰٫۵ سی‌سی

۱٫۵ تا ۲٫۵ سانتی‌متر

۰٫۵ تا ۱ سی‌سی

۲٫۵ سانتی‌متر

۱ تا ۲ سی‌سی

۲٫۵ تا ۷٫۵ سانتی‌متر

۱ تا ۵ سی‌سی

عضله دلتوئیدپیشنهاد نمی‌شود.

۱٫۵ تا ۲٫۵ سانتی‌متر

۰٫۵ تا ۱ سی‌سی

۱٫۵ تا ۲٫۵ سانتی‌متر

۰٫۵ تا ۱ سی‌سی

۲٫۵ تا ۷٫۵ سانتی‌متر

۰٫۵ تا ۲ سی‌سی

عضله سرینی پشتپیشنهاد نمی‌شود.پیشنهاد نمی‌شود.

۱٫۲ تا ۳٫۸ سانتی‌متر

۱٫۵ تا ۲ سی‌سی

۲٫۵ تا ۷٫۵ سانتی‌متر

۱ تا ۵ سی‌سی

چه داروهایی به عضله تزریق می شود ؟

از روش تزریق عضلانی می‌توان برای تجویز داروهای پیشگیری و داروهای درمانی استفاده کرد. آنتی‌بیوتیک‌ها (پنی‌سیلین و استرپتومایسین)، ترکیبات زیستی (واکسن، آنتی‌بادی و توکسوئید) و هورمون‌ها (تستسترون و مدروکسی‌پروژسترون) را با این روش تزریق می‌کنیم. به علاوه تزریق عضلانی بهترین روش تزریق داروهای لیپیدی یا بر پایه روغن ازجمله هورمون‌های استروئیدی، آمینواسیدهای هیدروفوب و ویتامین‌ها (D و B کمپلکس) است. از آن‌جا که بافت عضلانی هیدروفوب یا آبدوست است، داروهای محلول در چربی در سیتوپلاسم یا ماتریکس خارج سلولی آن حل نمی‌شود و تمام دارو را به مویرگ‌های خونی منتقل می‌کند. اما تزریق زیرجلدی این داروها سبب می‌شود بخشی از آن در وزیکول‌های چربی ذخیره شده در سیتوپلاسم سلول‌ها حل شود و دوز انتقال یافته به بافت‌های دیگر کاهش یابد.

داروهای تزریق عضلانی

متاکاربامول یکی دیگر از داروهای تسکین درد و اسپاسم عضله است که به روش عضلانی یا وریدی توسط فرد متخصص تزریق می‌شود.

تزریق عضلانی دگزامتازون

دگزامتازون یکی از داروهای کنترل واکنش‌های حساسیت است. از این دارو برای درمان و مدیریت انواع بیماری‌ها و اختلال‌های بدن ازجمله ادم، بیماری‌های لوله گوارش، برخی انواع آرتروز، کورتیکواستروسید پایین و شوک‌های فیزیولوژیک بهره برده می‌شود. دگزامتازون با ایجاد تغییر در سیستم ایمنی بدن تورم و قرمزی حاصل از واکنش‌های التهابی را از بین می‌برد. این دارو به شکل پودری جامد برای تزریق تولید و قبل از تزریق در محلول نرمال سالین حل می‌شود. این دارو را می‌توان بر اساس دوز مورد نیاز بیمار به‌وسیله تزریق وریدی (وریدهای سطح پوست) یا عضلانی (عضله بازو، لگن و ران) تجویز کرد.

دگزامتازون

عوارض جانبی تزریق عضلانی چیست ؟

درد، تورم و سوزش خفیف علائم معمولی است که ممکن است پس از تزریق عضلانی در بیمار ایجاد شود. اما برخی علائم ممکن است به دلیل حساسیت دارویی یا درست انجام نشدن فرایند تزریق ایجاد شود.

  • درد شدید محل تزریق
  • بی‌حسی یا سوزش
  • قرمزی، تورم و گرم شدن شدیی محل تزریق
  • آبسه، ترشح مایع یا عفونت از محل تزریق
  • خونریزی طولانی
  • ورم صورت یا دشواری تنفس

تفاوت تزریق عضلانی و وریدی

یکی از مزیت‌های روش‌های تزریقی نسبت به سایر روش‌های تجویز دارو کاهش هدررفت دارو است. در نتیجه می‌توان با تجویز دوز کمتر دارو به اثر مشابه روش‌های خوراکی رسید. اما این ویژگی در روش‌های مختلف دارو متفاوت است. در تزریق وریدی ۱۰۰٪ دوز تزریقی دارو مستقیم وارد جریان خون می‌شود. اما در تزریق ماهیچه‌ای دارو باید ابتدا وارد مویرگ‌های این بافت و سپس به بافت‌های دیگر منتقل شود. در نتیجه ممکن است بخشی از دارو در بافت باقی بماند.

به علاوه جذب دارو به‌وسیله بافت‌های عمقی در روش تزریق وریدی نسبت به تمام روش‌های تزریقی بیشتر است. به همین دلیل در بسیاری از شرایط اورژانسی که دارو باید اثر بر کل سیستم بدن داشته باشد از تزریق وریدی استفاده می‌شود. اما در تزریق عضلانی دارو برای مدتی در بافت باقی می‌ماند و آهسته‌تر وارد جریان خون و بافت‌های عمقی خواهد شد. به همین دلیل نوع دارو در انتخاب روش تزریق بسیار مهم است. برای مثال تزریق وریدی مورفین منجر به سرعت یافتن شروع واکنش‌های تسکین درد، کاهش ناگهانی فشار خون، احساس تهوع و استفراغ بیمار خواهد شد. یا تزریق وردیدی پنی‌سیلین منجر به توده‌ای شدن این ترکیب در خون، گرفتگی مقطعی رگ و کاهش جذب دارو خواهد شد.

سلب مسئولیت مطالب سلامت: این مطلب صرفاً‌ با هدف افزایش آگاهی عمومی در زمینه سلامت نوشته شده است. برای تشخیص و درمان بیماری‌ها، لازم است حتماً از دانش و تخصص پزشک یا دیگر افراد متخصص مرتبط استفاده شود. مسئولیت هر گونه بهره‌برداری از این مطلب با جنبه درمانی یا تشخیصی، بر عهده خود افراد بوده و مجله فرادرس هیچ مسئولیتی در این رابطه ندارد. برای اطلاعات بیشتر + اینجا کلیک کنید.
بر اساس رای ۵۹ نفر
آیا این مطلب برای شما مفید بود؟
اگر بازخوردی درباره این مطلب دارید یا پرسشی دارید که بدون پاسخ مانده است، آن را از طریق بخش نظرات مطرح کنید.
منابع:
healthlineemergency physician
۱ دیدگاه برای «تزریق عضلانی — راهنمای تصویری و محل تزریق»

اگه تزریق واکسن در بزرگسال به نحوی بود که نمیشد به عضله دلتوئید زده بشه یعنی فرد سوءتغذیه داشته باشه و عضله ای نیست و عملا پوسته . میشه واکسن رو به ران تزریق کرد؟

نظر شما چیست؟

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *