ال لیسیتسکی، طراح ساختارگرای روسی

۲۲۰ بازدید
آخرین به‌روزرسانی: ۲۴ اردیبهشت ۱۴۰۲
زمان مطالعه: ۴ دقیقه
ال لیسیتسکی، طراح ساختارگرای روسی

روسیه در دهه دوم قرن بیستم با تلاطم جنگ جهانی اول و انقلاب روسیه در هم کوبیده شد. در طی این دوره ضربه سیاسی، هنر خلاق مدتی کوتاه رونق گرفت و بر طراحان گرافیک و حروف‌نگاری قرن بیستم تأثیری جهانی گذاشت. هنرمندان این دوره از جمله ال لیسیتسکی طراحی ساختارگرا با سرعتی حیرت‌انگیز مجذوب افکار کوبیستی و فتوریستی شدند. پیشتازان روسی در کوبیسم و فتوریسم ویژگی‌‎های مشترک یافتند، از این رو واژه کوبو-فتوریسم را ابداع کردند.

ال لیسیتسکی و طراحی او

یکی از این پیشتازان روسی «کازمیر مالویچ» بود، وی ابتدا به شیوه کوبیسم و فتوریسم به تجاربی پرداخت و سپس بر اساس اشکال ابتدایی و رنگ خالص به سبکی در نقاشی پرداخت و آن را سوپرماتیسم نامید. در دهه آغازین قرن بیستم سوپرماتیسم و کانستراکتیویسم شروع یک سری هیجانات نوین بوده است.

کازیمیر مالویچ. مربع سیاه

لیسیتسکی در طی جریاناتی از مالویچ تأثیرات عمیقی گرفت، که موفق به ابداع سبک پرانز (مخفف پروژه پایه‌‎گذاری هنر نو) شد. لیسیتسکی پرانز را جایگاه انتقالی میان نقاشی و معماری می‌‎دانست و این نشان‎‌دهنده ترکیب مفاهیم معماری با نقاشی در آثار اوست. پرانز همچنین نمایان‌گر شیوه کاربرد مفهوم فرم و فضای نقاشی مدرن در طراحی کاربردی بود. به طور کلی لیسیتسکی به عنوان یک طراح گرافیک به تزیین کتاب نمی‌‎پرداخت بلکه آن‌را بر اساس برنامه‎‌ریزی بصری شیئی کامل بنا می‌‎کرد. برای مثال به بررسی دو کتاب مهم از طراحی‌های او می‌‎پردازیم.

برای صدا

این کتاب یکی از بهترین کتاب‎‌ها در طراحی آوانگارد روسی محسوب می‎‌شود. کتاب «برای صدا» دارای 13 شعر و اولین انتشار آن در سال 1923 بوده است، گرچه این شعر‎ها پیش از این در مجلات مختلف منتشر شده بودند. در تمام کتاب لیسیتسکی کلمات را طوری ترتیب داده که صدا را بتوانند منتقل کنند.

در روی جلد کتاب از زاویه راست و تعادل متقابل حرف بالای تصویر با خطوط راست با حرف دایره‌شکل پایین تصویر استفاده شده است. استفاده از اصل تداخل حروف مشترک دو کلمه در یک تقاطع از تکنیک‌‎های مورد استفاده در کارهای او و به طور خاص روی جلد این کتاب است، که آن‌را در تقاطع کلمات اسم کتاب و نام نویسنده می‎‌بینیم. اسم نویسنده با 90 درجه چرخش بر پویایی تصویر به نوعی افزوده است و این بازی سبب می‌‎شود که خواننده برای خواندن نام کتاب آن‌را بچرخاند. استفاده از کلمات در کادر به آن‌‏‎ها حالت کلیشه‌‎های چاپی می‌‎دهد و همچنین حالت فرم دهان با فرم حروف تداعی شده است.

به طور کلی نکته مهم در طراحی این کتاب استفاده از فهرست راهنما با برش دایکات در طول حاشیه راست است که در هر قسمت علاوه بر عنوان شعر طرح ساده‎ای نیز دارد. در شعر اول کتاب با عنوان مارش چپ نکته قابل توجه تکرار کلمه و هماهنگی آن با فرم خطوط شکسته برای تداعی فرم رژه است. عمومأ در کل کتاب در شروع شعرها عنوان در سمت راست به همراه تصویرسازی ساده و شکیلی در سمت مقابل آمده است.

در  شعر «مارش ما» عنوان متناسب با ریتم ضربه طبل حروف‌نگاری شده است و مربع قرمز نشان‌دهنده میادین روسیه است. در شعر سامانی برای قشون هنرها نیز همین تداعی صدا را این بار به صورت همراهی تصویر و متن می‎‌بینیم که صدایی شبیه همراهی نوای پیانو و ویولون به گوش می‎‌رسد.

داستان دو مربع

­­این کتاب در سال 1922 برای اولین بار منتشر شده است. همان‎‌گونه که خود لیسیتسکی اشاره می‌‎کند با تصویرسازی‎‌های سوپرماتیستی او تأثیرات مدرن تایپوگرافی را کامل می‎‌کند. لیسیتسکی در انتخاب رنگ‎ها بسیار دقیق بوده و شدت رنگ مربع قرمز به خوبی برای یک کنتراست مناسب روان‌شناسانه با مربع سیاه و متن وفق یافته است.

در روی جلد کتاب در چهارپنجم بالای صفحه 3 عنصر وجود دارد. او فقط عدد و تصویر را برای جلد این کتاب انتخاب کرد و تنها از یک کلمه «درباره» جهت دلالت بر منظور خود استفاده کرد. در زیر عنوان امضای لیسیتسکی دیده می‌‎شود که در کنجی چاپ شده است و حرف اول در نام کوچک و بزرگ که مشابه تکنیک اثر قبلی در تقاطع قرار دارند مشترک است.

در صفحه دیگر که به نوعی صفحه تقدیم محسوب می‌‎شود حرف بزرگ که توپر و عظیم است به صدا نیرو و تأکید می‌‎بخشد. کلمه «به همه» که به صورت شیب‌‎دار تکرار شده به گونه‌‎ایست که گویی از یک شبکه رادیویی بیرون می‎‌آید و اشاره به پیام های رادیویی زمان جنگ دارد که همیشه با کلمه «به همه» شروع می‌‎شده است. این صفحه سیاه است که به نوعی یک صفحه محصور شده را تداعی می‌کند.

نکته جالب توجه در صفحه دارای عنوان «این جا دو مربع سیاه است» بازی تایپوگرافی با حرف A است که هر بار کوچک‌‎تر می‌‎شود و بنا به گفته لیسیتسکی از همان الگوی سخنرانی پیروی می‌‎کند که در آخر خلاصه می‎شود: در این صفحه مربع سیاه به آرامی ایستاده و مربع قرمز حالت پویایی دارد. در صفحه بعد با عنوان از دور به سوی زمین نزدیک می‌‎شوند هر دو مربع به صورت زاویه‌‎دار و موازی گویی که به زمین نزدیک می‎‌شوند. دایره قرمز کره زمین است و ساختمان‌‎ها به صورت آبستره روی آن هستند. حرف N اشاره به صفحه بعد دارد.

در صفحه بعد با عنوان به هرج و مرج سیاه بنگرید با وجود نبود یک پرسپکتیو مشخص در جهت القای حس تشویش با تقسیم فضا با دو رنگ به نوعی سعی در ایجاد عمق کرده است. متن پایین صفحه باز هم در تقابل آشکاری با تصویر است؛ تقریبأ تلگرافی و مختصر شده، ستون‎‌وار قرار گرفته و دارای حروف صامتی است که به چشم می‎‌زنند.

درصفحه بعد با عنوان سقوط همه چیز پراکنده در مستطیل خاکستری پشت تصویر است که سعی در بزرگ‏‎تر نشان دادن فاجعه دارد. تدبیر جدیدی که برای جذابیت صفحه بعد با عنوان وروی سیاه قرمز به وضوح بنا نهاده شد دو کلمه روسی پایین صفحه است که می‎‌توان آن‌را قرمز و تر و تمیز‎وار ترجمه کرد. پسوند «وار» را با هم به اشتراک گذاشته‌‎اند که با دو خط به آن‎ها وصل شده است. در واقع حروف صامت صداهای تیز و پرخراش را تداعی می‌کند به صورتی به نظر می‌‎رسد صداها در شکل کلمه‎‌ها نهفته است.

در صفحه پایان با عنوان بدین سان پایان می‌‎یابد مربع قرمز بر روی صفحات خاکستری شناور است که این خود سکون و پایان هرج و مرج و تشویش را نشان می‎دهد. تصویر پشت جلد یک ترکیب آرام اما پر انرژی از سه جزء است: یک دایره کوچک در سمت چپ و دو مستطیل که به نظر می‌رسد یکی سایه دیگری است.

لیسیتسکی به دلیل داشتن تعهد اجتماعی نسبت به مردم، مهارت فنی در دستیابی به اهداف و بینش اخلاقی خود به معیاری برجسته نزد طراحان تبدیل شده است.

بر اساس رای ۱ نفر
آیا این مطلب برای شما مفید بود؟
اگر بازخوردی درباره این مطلب دارید یا پرسشی دارید که بدون پاسخ مانده است، آن را از طریق بخش نظرات مطرح کنید.
نظر شما چیست؟

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *