شما در حال مطالعه نسخه آفلاین یکی از مطالب «مجله فرادرس» هستید. لطفاً توجه داشته باشید، ممکن است برخی از قابلیتهای تعاملی مطالب، مانند امکان پاسخ به پرسشهای چهار گزینهای و مشاهده جواب صحیح آنها، نمایش نتیجه آزمونها، پاسخ تشریحی سوالات، پخش فایلهای صوتی و تصویری و غیره، در این نسخه در دسترس نباشند. برای دسترسی به نسخه آنلاین مطلب، استفاده از کلیه امکانات آن و داشتن تجربه کاربری بهتر اینجا کلیک کنید.
مشتقگیری از انتگرال عملیاتی در حسابان است که برای محاسبه برخی انتگرالها استفاده میشود. مشتق انتگرال این امکان را میدهد تا مرتبه انتگرالگیری و مشتقگیری را تغییر دهیم.
مطالب مجله فرادرس را در جستجوی گوگل سریعتر ببینید
در سادهترین شکل این کار، به نام «قانون انتگرال لایبنیتس» (Leibniz Integral Rule)، مشتق از انتگرال منجر به معادله زیر میشود:
dxd∫abf(x,t)dt=∫ab∂x∂f(x,t)dt.
بسیاری از انتگرالها که حل آنها دشوار است یا به روشهای پیچیدهای برای حل نیاز دارند، با این روش قابل حل هستند.
فرم کلی مشتق انتگرال
عمومیترین فرم مشتق انتگرال اینگونه است: اگر f(x,t) یک تابع پیوسته و مشتقپذیر پیوسته باشد (یعنی مشتقات جزئی آن وجود دارند و خود پیوستهاند) و حدود انتگرالگیری a(x) و b(x) توابعی پیوسته و مشتقپذیر پیوسته از x باشند، آنگاه داریم:
برای مواردی که a(x) و b(x)توابع ثابتی باشند، فرمول ساده زیر را خواهیم داشت:
dxd∫abf(x,t)dt=∫ab∂x∂f(x,t)dt.
اثبات فرمول مشتق انتگرال
اثبات فرمول مشتق انتگرال را برای حالتی بیان میکنیم که حدود ثابت و برابر با a و b باشند. از قضیه فوبینی برای تغییر مرتبه انتگرالگیری استفاده میکنیم. برای هر x و h>0، هم x و هم x+h در بازه [x0,x1] قرار دارند. به گونهای که داریم:
توجه کنید از آنجا که fx(x,t) در مستطیل بسته [x0,x1]∗[a,b] بسته است و همچنین پیوسته یکنواخت است، انتگرالها خوشتعریف هستند. بنابراین، انتگرالهای با dt یا dx در متغیر دیگر پیوسته هستند و همچنین انتگرالپذیر. بنابراین، داریم:
به طور کلی، از مشتق انتگرال برای محاسبه انتگرالهایی استفاده میکنیم که متعلق به برخی از خانوادههای انتگرالهای پارامتری شده با یک متغیر حقیقی هستند. برای درک بهتر این موضوع، مثال زیر را در نظر بگیرید.
حل: به نظر میرسد که این انتگرال را نمیتوان با تکنیکهای استاندارد انتگرالگیری، مانند جزء به جزء، تغییر متغیر و... حل کرد. بنابراین، آن را با مشتقگیری از انتگرال حل میکنیم.
اما برای استفاده از روش مشتق انتگرال باید چه تابعی را انتخاب کنیم؟ حضور lnt در مخرج انتگرالده کاملاً نامطلوب است و باید از دست آن خلاص شویم. تساوی زیر را از دانستههای قبلی خود میدانیم:
dxdtx=txlnt,
بنابراین، مشتق صورت نسبت به نما آن چیزی است که میخواهیم انجام دهیم.
بدین منظور، تابع زیر را تعریف میکنیم:
g(x)=∫01lnttx−1dt.
در این نمادگذاری، انتگرالی که باید محاسبه کنیم، g(3) است. توجه کنید که انتگرال داده شده، خانوادههایی که انتگرالهای g(x) را تعریف میکند که با متغیر x مشخص شدهاند.
طبق فرمول انتگرال لایبنیتس، عبارت زیر را محاسبه میکنیم:
در نتیجه، g(x)=ln∣x+1∣+C را برای عدد ثابت C خواهیم داشت.
برای مشخص کردن C از g(0)=0 کمک میگیریم، بنابراین، 0=g(0)=ln1+C=C. در نتیجه، g(x)=ln∣x+1∣ را برای همه xها داریم، به گونهای که انتگرال وجود داشته باشد. به طور خاص، g(3)=ln4=2ln2.
در مثال بالا، بخشی از انتگرالده با یک متغیر جایگزین شد و تابع حاصل با استفاده از مشتق انتگرال مورد مطالعه قرار گرفت. این مثال یک تصویر خوب از اصل حل مسئله است: اگر در یک مسئله خاص گیر کردهاید و به مشکل برخوردهاید، یک مسئله کلیتر را حل کنید.
مثال زیر کارایی فرم عمومی این روش را برای انتگرال گاوسی نشان میدهد.
∂a∂J=π2exp(a2+1−b2)∫−∞∞xexp−(a2+1)(x+a2+1ab)2dx=π2exp(a2+1−b2)∫−∞∞(v−a2+1ab)exp[−(a2+1)v2]dv[v=x+ab/(a2+1)]=π2(−a2+1ab)exp(a2+1−b2)∫−∞∞exp[−(a2+1)v2]dv[ using oddness of ve−(a2+1)v2]=π2(−a2+1ab)exp(a2+1−b2)a2+1π[(i)]=(a2+1)3/2−2abexp(a2+1−b2)
برای (i)، داریم:
∫−∞∞e−x2dx=π , Γ(21)=π
بنابراین، وقتی a→−∞، آنگاه J(a,b)→0 و در نهایت، داریم:
J(a,b)=−2b∫−∞a(x2+1)3/2xexp(x2+1−b2)dx
از تغییر متغیر u2=b2/(1+x2) استفاده میکنیم و در نتیجه، داریم:
سید سراج حمیدی دانشآموخته مهندسی برق است و به ریاضیات و زبان و ادبیات فارسی علاقه دارد. او آموزشهای مهندسی برق، ریاضیات و ادبیات مجله فرادرس را مینویسد.
سلام من فقط اثبات فرمول مشتق انتگرال را میخواستم ولی خیلی پیچیده توضیح داده بودین ، اگه یه قسمت چکیده آخرش داشتین که کمی ساده تر کل مطالب این صفحه را مرور میکرد خیلی خوب میشد
سید سراج حمیدی
سلام. اثبات مورد نظر به متن اضافه شد.
از همراهیتان با مجله فرادرس سپاسگزاریم.
شما در حال مطالعه نسخه آفلاین یکی از مطالب «مجله فرادرس» هستید. لطفاً توجه داشته باشید، ممکن است برخی از قابلیتهای تعاملی مطالب، مانند امکان پاسخ به پرسشهای چهار گزینهای و مشاهده جواب صحیح آنها، نمایش نتیجه آزمونها، پاسخ تشریحی سوالات، پخش فایلهای صوتی و تصویری و غیره، در این نسخه در دسترس نباشند. برای دسترسی به نسخه آنلاین مطلب، استفاده از کلیه امکانات آن و داشتن تجربه کاربری بهتر اینجا کلیک کنید.
سلام من فقط اثبات فرمول مشتق انتگرال را میخواستم ولی خیلی پیچیده توضیح داده بودین ، اگه یه قسمت چکیده آخرش داشتین که کمی ساده تر کل مطالب این صفحه را مرور میکرد خیلی خوب میشد
سلام. اثبات مورد نظر به متن اضافه شد.
از همراهیتان با مجله فرادرس سپاسگزاریم.