حرف چیست؟ — حرف در زبان فارسی

۱۰۴۲۵ بازدید
آخرین به‌روزرسانی: ۰۷ تیر ۱۴۰۲
زمان مطالعه: ۵ دقیقه
حرف چیست؟ — حرف در زبان فارسی

در آموزش‌های قبلی مجله فرادرس، با برخی از مباحث دستور زبان فارسی از قبیل شبه‌جمله، نهاد و گزاره و فاعل آشنا شدیم. در این آموزش می‌خواهیم به این پرسش پاسخ دهیم که حرف چیست و چه انواعی دارد.

997696

حرف چیست؟

به جمله‌های زیر دقت کنید:

  1. من و احمد دوستان قدیمی هم هستیم.
  2. احمد با اتوبوس به مدرسه آمد.
  3. گفته بودم که امروز نمی‌آیم.
  4. از اینجا تا شهر آن‌ها مسافت زیادی است.

در جملات بالا کلمه‌هایی مانند «و»، «با»، «که» و «تا» وجود دارند که خود به تنهایی معنای مستقلی ندارند. اما این کلمات با اینکه خود معنای مستقلی ندارند، حضورشان در جمله لازم است. به چنین کلماتی «حرف» می‌گوییم.

در جمله اول، «و» دو شخص «من» و «احمد» را به هم ربط داده است. در جمله دوم نیز «با» برای بیان نسبت بین کلمات استفاده شده است. در جمله سوم «که» دو جمله را به هم ربط داده و در جمله چهارم، «از» و «تا» نسبت کلمات در جمله را مشخص کرده‌اند.

انواع حرف

حروف به چند دسته تقسیم می‌شوند که در ادامه با آن‌ها آشنا خواهیم شد.

حرف ربط

حروف ربط دسته‌‌ای از حروف هستند که دو کلمه، دو بخش از یک جمله و یا دو جمله مستقل را به هم ربط می‌دهند. در جملات زیر حرف ربط به کار رفته است:

  1. احمد و محمود برادر هستند.
  2. آمدم که تو را ببینم.
  3. زحمت بکش تا موفق شوی.
  4. امروز نمی‌آیم، زیرا که حالم خوش نیست.
  5. همین که تو بیایی، می‌رویم.

در جمله اول، «احمد» و «محمود» هر دو نقش مسندالیه جمله را دارند. این «و» که دو کلمه هم‌نقش را به هم ربط می‌دهد، «حرف ربط همپایه‌ساز» نامیده می‌شود.

اما در جمله دوم، حرف ربط «که»، «آمدم» را به جمله «تو را ببینیم» وابسته کرده است. به همین دلیل، این تنوع حرف ربط را حرف ربط وابسته‌ساز می‌نامیم. در جمله سوم نیز، «تا» «حرف ربط وابسته‌ساز» است.

اما نکته‌ای که در اینجا دانستنش خالی از لطف نیست، این است که حروف ربط از نظر ساختمان به دو دسته حروف ربط ساده و حروف ربط مرکب دسته‌بندی می‌شوند. حروف ربط ساده، مانند اگر، اما، تا، زیرا، نه، نیز، و... از یک تکواژ و حروف ربط مرکب از قبیل همین که، زیرا که، همان‌طور که و... از بیش از یک تکواژ ساخته شده‌اند. حروف ربط مرکب، گاهی علاوه بر اینکه نقش حرف ربط بودن خود را ایفا می‌کنند، نقش قیدی نیز در جمله دارند. مثلاً در جمله پنجم بالا، «همین‌ که» قیدی برای بیان زمان است.

آرامگاه قیصر امین‌پور در گتوند
آرامگاه قیصر امین‌پور در گتوند

حرف اضافه

حروف اضافه خود معنای مستقلی ندارند و کلمه یا عبارتی را به یکی از اجزای جمله ربط می‌دهند. به عبارت دیگر، اسم یا ضمیر را در نقش متمم اسم، صفت یا فعل قرار می‌دهند.

  1. مردی از آنان برخاست.
  2. مداد را با دفتر خریدم.

در دو جمله بالا، پس از حرف‌های «از» و «با»، متمم اسم آمده است.

حرف اضافه گاهی برای بیان برتری اسمی نسبت به اسم دیگر به کار می‌رود:

  1. احمد بزرگ‌تر از محمود است.
  2. تهران از شیراز آلوده‌تر است.

در این حالت، متمم صفت برتر است.

حرف اضافه اغلب برای تشکیل متمم فعل به کار می‌رود و در این مورد، مانند قید مکان، زمان، مقدار، چگونگی و... عمل می‌کند. چند مثال از این موارد در زیر بیان شده است.

مکان:

  1. احمد پس از محمود از خانه خارج شد.
  2. در انتهای سفرمان از ایتالیا به سوئیس رفتیم.

زمان:

  1. او در یک دقیقه همه مسیر را پیمود.
  2. از فردا باران می‌آید.

چگونگی:

  1. احمد به سرعت به خانه بازگشت.
  2. او به آرامی مرا صدا زد.

وسیله:

  1. احمد با بیل زمین را کند.
  2. او با اتوبوس نزد ما آمد.

مقدار:

  1. همین‌ها را امروز به ۱۰ میلیون نمی‌توانی بخری.
  2. ماشینش را به ۱۰۰ میلیون تومان فروخت.

حرف صوت

دسته دیگری از حروف وجود دارند که به آن‌ها صوت می‌گوییم. اصوات برای بیان احساسات و عواطفی مانند شادی، تأسف، درد، ندا و... به کار می‌روند، مثلاً آه، افسوس، به‌به، عجب، زنهار و... . چند مثال از اصوات به شرح زیر است:

  1. آه از آن رفتگان بی بازگشت!
  2. خوشا به بختِ بلندم که در کنارِ منی
  3. زنهار از این بیابان وین راه بی‌نهایت

حرف نشانه

حروف نشانه برای تعیین جایگاه کلمه در جمله به کار می‌روند. مثلاً ‌در جمله «کتاب را آوردم»، کلمه «را» نشانه مفعول بودن «کتاب» است و حرف نشانه محسوب می‌شود.

در جمله «ای دوست!» کلمه «ای» نشانه منادا بودن «دوست» است. در مناداهایی مانند «خدایا»، «جانا» و... که «الف» برای ندا به پایان کلمه افزوده می‌شود، «الف» حرف نشانه است.

همچنین «کسره»‌ یا «یِ» که به نشانه ارتباط بین مضاف و مضاف الیه می‌آید، حرف نشانه است. مثلاً «کتاب ـِ من» و «خانه یِ کوچک».

«نقش‌نمای» اضافه همان کسره آخر موصوف و مضاف در ترکیب‌های وصفی و اضافی است. مثلاً کسره در «کتابِ من» و «کتابِ خواندنی».

معرفی فیلم آموزش فارسی پایه هشتم فرادرس

آموزش فارسی پایه هشتم

یکی از آموزش‌های دوره متوسطه فرادرس، فیلم آموزش فارسی پایه هشتم است که همه ۱۷ درس را پوشش می‌دهد و در ۷ ساعت و ۱۰ دقیقه تدوین شده است. در این آموزش، با آرایه های ادبی از قبیل تشبیه، واج‌آرایی، کنایه، جناس، قالب‌های شعر فارسی، ادبیات تعلیمی و... با مثال‌های متنوع آشنا می‌شوید. همچنین در بخش دانش‌های زبانی، نکات فراوانی را درباره اجزای جمله، گروه‌های اسمی و انواع وابسته‌های پیشین و پسین یاد می‌گیرید. علاوه بر این، با داستان‌هایی از زندگی شاعران و نویسندگان آشنا می‌شوید و ابیات و اصطلاحات مهم شعرها را به سادگی فرا می‌گیرید.

معرفی فیلم آموزش فارسی پایه نهم فرادرس

آموزش فارسی پایه نهم

این آموزش در ۶ درس تدوین شده و مدت زمان آن ۸ ساعت و ۲۳ دقیقه است. در این آموزش سعی شده که کتاب فارسی پایه نهم را از سه دیدگاه واژه‌شناسی، آرایه های ادبی و دستور زبان فارسی بررسی شود. یکی از ویژگی‌های این آموزش، این است که با سطحی ساده آغاز شده و به مرور، سطح آن پیشرفته می‌شود، به گونه‌ای که دانش‌آموز با همراهی درس به آسانی می‌تواند با واژه‌شناسی، آرایه های ادبی و دستور زبان فارسی ارتباط برقرار کرده و مفاهیم آن‌ها را درک کند.

سوالات متدوال درباره حرف در زبان فارسی

در این بخش به برخی از سوالات پر تکرار مربوط به مبحث حرف در زبان فارسی به اختصار پاسخ می‌دهیم.

حرف چیست؟

به کلماتی که خود معنای مستقلی ندارند اما حضورشان باعث معنا بخشی به جمله می‌شود «حرف» می‌گویند.

حرف‌ها در زبان فارسی چند نوع هستند؟

حروف در زبان فارسی به چهار دسته حرف ربط، حرف اضافه، حرف ندا و حرف صورت تقسیم‌بندی می‌شود.

تمرین مربوط به حرف در زبان فارسی

برای ارزیابی عملکرد خود در رابطه با «حرف چیست ؟ — حرف در زبان فارسی»، می‌توانید از تمرین‌هایی که در ادامه در اختیار شما قرار گرفته است استفاده کنید. تمرین شامل ۵ سؤال است و پس از پاسخ دادن به تمامی پرسش‌ها و ظاهر شدن دکمه «دریافت نتیجه آزمون»، می‌توانید نمره عملکردتان را مشاهده کنید و جواب‌های درست و نادرست را نیز ببینید. پاسخ سؤالات نیز بعد از هر آزمون آمده است.

۱. کدام گزینه هم حرف اضافه و هم حرف ربط دارد؟

ریشه‌هایم ز خاک بیرون است // چند روزی مرا تحمل کن

 

 

گران سنگ تیره دل سخت سر // زدش سیلی و گفت‌: دور ای پسر

 

 

باطل است آنچه مدعی گوید: // خفته را خفته کی کند بیدار؟

 

 

آن تهی مغز را چه علم و چه خبر // که بر او هیزم است یا دفتر

 

۲. در این متن از کدام حرف اضافه استفاده نمی‌شود. «اسکندر .... گورستانی عبور کرد. سنگ مزارها را خواند و .... حیرت فرو رفت؛ زیرا مدت حیات صاحبان قبور که ... روی سنگ‌ها حک شده‌بود؛ هیچ‌کدام .... ده سال بیشتر نبود.»

با

از

بر

در

۳. در کدام گزینه حرف اضافه وجود ندارد؟

می تپیدی دلشان سوخته در بر تشنه

خار بر پشت زنی زین سان گام

عاشقم بر همه عالم که همه عالم ازوست

گروهی بر آتش برد ز آب نیل

۴. کدام گزینه بیشترین حرف اضافه را دارد؟ 

با زبانِ سبز و با دستِ دراز/ از ضمیرِ خاک می‌گویند راز

 

 

بهتر از هرچه هست در دنیا/ با خدا راز گفتنت امروز

 

 

پرید از شاخکی بر شاخساری/ گذشت از بامکی بر جو کناری

 

 

گه از دیوار سنگ آمد گه از در/ گهم سرپنجه خونین شد گهی سر

 

۵. در این بیت چند متمم به چشم می‌خورد؟ «پرید از شاخکی بر شاخساری / گذشت از بامکی بر جو کناری»

سه

چهار

دو

یک

جمع‌بندی

در این نوشته درباره حرف در زبان فارسی مطالبی آموختیم. فهمیدیم که یک سری کلمات در زبان فارسی وجود دارد که به تنهایی معنای مستقلی نمی‌دهند اما وقتی در جمله قرار بگیرند به آن معنا می‌بخشند. به این کلمات در زبان فارسی «حرف» می‌گویند. پر کاربردترین انواع حروف زبان فارسی «حرف ربط» و «حرف اضافه» هستند. در کنار اینها می‌توانیم از حروف ندا و صوت نیز یاد کنیم.

بر اساس رای ۱۶ نفر
آیا این مطلب برای شما مفید بود؟
اگر بازخوردی درباره این مطلب دارید یا پرسشی دارید که بدون پاسخ مانده است، آن را از طریق بخش نظرات مطرح کنید.
منابع:
دستور زبان فارسی (خانلری)دستور زبان فارسی ۱ (انوری و احمدی گیوی)
۲ دیدگاه برای «حرف چیست؟ — حرف در زبان فارسی»

با سلام
تعریف حرف در متن بالا مشخص نشده است . انواع حرف و کاربرد آن مطرح گردیده است.
حرف یعنی : کوچکترین واحد تجزیه‌ناپذیر از زبان نوشتاری است که موجب تمایز معنایی می‌شود

با سلام؛
تعریف «حرف» در زبان فارسی، در مطلب و در بخش «سوالات متدوال درباره حرف در زبان فارسی» ذکر شده است.
با تشکر از همراهی شما با مجله فرادرس

نظر شما چیست؟

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *