کربوکسیلیک اسید – به زبان ساده
- تعریف کربوکسیلیک اسید و فرمول عمومی آن را میآموزید.
- خواص فیزیکی کربوکسیلیک اسید مثل حلالیت در آب را یاد میگیرید.
- با خاصیت اسیدی بودن کربوکسیلیک اسیدها و قدرت آنها آشنا میشوید.
- روشهای صنعتی و آزمایشگاهی سنتز کربوکسیلیک اسید را درک میکنید.
- با کاربردهای کربوکسیلیک اسیدها در زندگی روزمره و صنعت آشنا میشوید.
- واکنشها و ترکیبهای شناسایی این مواد را میآموزید.

مطالب مجله فرادرس را در جستجوی گوگل سریعتر ببینید
کربوکسیلیک اسید چیست؟
کربوکسیلیک اسیدها ترکیباتی آلی هستند که دارای گروه عاملی COOH (کربوکسیل) هستند. این گروه باعث میشود این ترکیبات خاصیت اسیدی داشته باشند و در واکنشهای شیمیایی مختلف شرکت کنند. این گروه از ترکیب یک گروه کربونیل (C=O) و یک گروه هیدروکسیل (–OH) تشکیل شده است. فرمول عمومی این ترکیبات بهصورت R–COOH است، که در آن R میتواند یک گروه آلکیل، آریل یا حتی هیدروژن باشد.

خواص فیزیکی کربوکسیلیک اسیدها
خواص فیزیکی و شیمیایی عمومی کربوکسیلیک اسیدها به شرح زیر است.
- نقطه جوش بالا
- بوی ترش
- اسید ضعیف
- شناسایی با NMR
- تشکیل دیمر
- ترکیب قطبی
هرقدر طول زنجیره کربنی افزایش پیدا کند، به علت افزایش خاصیت «آبگریزی» (Hydrophobic) زنجیر آلکیل، محلولپذیری آن در آب کاهش مییابد.

نقطه جوش

خاصیت اسیدی کربوکسیلیک اسید
بو
شناسایی

کاربردهای کربوکسیلیک اسید
| نام اسید | کاربرد |
| استیک اسید | از اجزای اصلی در سرکه |
| اکرلیک و متاکرلیک اسید | ماده اولیه در تولید پلیمرها و چسبها |
| آدیپیک اسید | در تهیه پلیمرها |
| سیتریک اسید | طعمدهنده و نگهدارنده در غذاها و نوشیدنیها |
| اسیدهای چرب | تهیه گریسها و صابونها |
| مالئیک اسید | پلیمرها |
| پروپیونیک اسید | مواد نگهدارنده |
| ترفتالیک اسید | پلیمرها |
| اتیلن دی آمین تترا استیک اسید | عامل کلات کننده |
سنتز کربوکسیلیک اسید به روش صنعتی
-
- کربونیلاسیون الکلها با استفاده از فرآیند کاتیوا (Cativa Process) در تولید استیک اسید
- اکسیداسیون آلدهیدها با هوا در حضور کاتالیزورهای کبالت و منگنز
- اکسیداسیون هیدروکربنها با استفاده از هوا: لازم به ذکر است که این روش برای آلکانهای ساده مقرون به صرفه است اما کاربرد ندارد. گروههای آلکیل در یک حلقه بنزنی، فارغ از طول زنجیر کربنی، اکسید و تبدیل به کربوکسیلیک اسید میشوند. از نمونههای این اسیدها میتوان به بنزوییک اسید اشاره کرد که از تولوئن بدست میآید.
- اکسیداسیون اتن در حضور کاتالیزور «سیلیکو تنگستیک اسید» (Silicotungstic Acid):
- «کربونیلاسیون» (Carbonylation) به همراه اضافه کردن آب. این روش بیشتر در مورد آلکنها کاربرد دارد مانند تبدیل ایزوبوتیلن به «پیوالیک اسید» (Pivalic Acid):
البته این واکنش به یک کاتالیزور مانند «هیدروژن فلوراید» نیاز دارد.
- استفاده از روش هیدروکربوکسیلاسیون، شامل اضافه کردن همزمان آب و :
- هیدرولیز تریگلیسیریدها که از گیاهان یا روغن حیوانات بدست آمدهاند. البته این نوع از روشهای سنتز کربوکسیلیک اسیدها با زنجیر کربنی بلند، عموما در صابونسازی کاربرد دارند.
- تخمیر اتانول: از این روش برای تولید سرکه استفاده میکنند.
- با استفاده از «واکنش اشمیت-کلبه» (Kolbe–Schmitt Reaction)، میتوان به سالیسیلیک اسید، ماده اولیه در تولید آسپیرین دست یافت:


سنتز آزمایشگاهی کربوکسیلیک اسیدها
روشهای تهیه و تولید مواد برای واکنشها در مقیاس کوچک که به منظور تحقیق یا تولید مواد شیمیایی با کیفیت انجام میشوند، معمولا با هزینههای زیادی همراه است. روشهای سنتز آزمایشگاهی کربوکسیلیک اسید را میتوانید در زیر مشاهده کنید:
- اکسیداسیون الکلهای نوع اول یا آلدهیدها با اکسندههای قوی نظیر پتاسیم دیکرومات، «واکنشگر جونز» (Jones Reagent)، پتاسیم پر منگنات یا «پتاسیم کلریت» این واکنشگرها با نماد در تصویر زیر نشان داده شدهاند:

- هیدرولیز نیتریلها، استرها یا آمیدها با کاتالیزورهای اسیدی یا بازی
- «کربوناسیون» (Carbonation) واکنشگر گرینیارد و واکنشگر اورگانولیتیوم
- کاتالیز بازی «آریل کتونها» (Aryl Ketones)

دیگر واکنش های سنتز کربوکسیلیک اسید
واکنشهای دیگری نیز وجود دارند که به تولید کربوکسیلیک اسید منجر میشوند اما معمولا در شرایط خاص و دانشگاهی مورد استفاده قرار میگیرند. نمونهای از آنها شامل «تسهیم نامنتاسب» (Disproportionation) یک آلدهید در «واکنش کانیزارو» (Cannizzaro Reaction) است:

واکنش های کربوکسیلیک اسید
بیشتر واکنشها شامل تبدیل کربوکسیلیک اسید به استرها، آمیدها، نمکهای کربوکسیلات، اسید کلریدها و الکلها هستند. کربوکسیلیک اسیدها در واکنش با بازها، نمکهای کربوکسیلات میدهند که در آنها هیدروژن گروه هیدروکسیل با یک کاتیون فلزی جایگزین میشود. به عنوان مثال، استیک اسید موجود در سرکه با سدیم بیکربنات (جوش شیرین) واکنش و تشکیل سدیم اَستات، کربن دیاکسید و آب میدهد:
همچنین واکنش کربوکسیلیک اسیدها با الکلها، تولید استر میکند. این فرآیند به وفور در تولید پلیاسترها بکار میرود. به همین شکل، کربوکسیلیک اسیدها به آمیدها نیز تبدیل میشوند اما این تبدیل معمولا به طور مستقیم با واکنش کربوکسیلیک اسید و آمین اتفاق نمیافتد.
گروههای هیدروکسیل در کربوکسیلیک اسیدها میتوانند با اتم کلر جایگزین شوند. در این شرایط، استفاده از «تیونیل کلراید» سبب تولید «آسیل کلریدها» (Acyl Chlorides) با فرمول عمومی میشود. در طبیعت، کربوکسیلیک اسیدها به «تیواسترها» (Thioestes) تبدیل میشوند.

اکسایش و کاهش
رادیکال کربوکسیل

کربوکسیلیک اسید در زندگی روزمره
در زندگی روزمره، با شکلهای مختلفی از کربوکسیلیک اسیدها سر و کار داریم. جدول زیر، تعدادی از کربوکسیلیک اسیدهای بدون زنجیر به همراه کاربرد و محل حضور آنها آورده شده است:
| تعداد اتم کربن | نام عمومی | نام آیوپاک | فرمول شیمیایی | کاربرد یا محل حضور |
| 1 | کربنیک اسید | کربنیک اسید | خون و بافت | |
| 1 | فرمیک اسید | متانوئیک اسید | مورچه و نیش حشرات | |
| 2 | استیک اسید | اتانوئیک اسید | سرکه | |
| 3 | پروپیونیک اسید | پروپانوئیک اسید | مواد نگهدارنده، شیر، کره، پنیر | |
| 4 | باتریک اسید | بوتانوئیک اسید | کره | |
| 5 | والریک اسید | پنتانوئیک اسید | سنبل الطیب | |
| 6 | کاپروییک اسید | هگزانوئیک اسید | چربی حیوانی (چربی بز) | |
| 7 | انانتیک اسید | هپتانوئیک اسید | پیچک | |
| 8 | کاپریلیک اسید | اوکتانوئیک اسید | نارگیل | |
| 9 | پلارگونیک اسید | نونانوئیک اسید | گیاه پلارگونیوم (شمعدانی) |
اعضای کوچکتر کربوکسیلیک اسیدهای آلیفاتیکی معمولا بیرنگ، فرار به همراه بوی شدید هستند. سرکههای خانگی در حقیقت محلول ۵ درصد استیک اسید (اتانوییک اسید) هستند.
کربوکسیلیک اسیدهای بزرگتر، جامداتی با نقطه ذوب پایین هستند. همچنین این مواد بویی خوش دارند که همگی به صورت کریستالهایی جامد وجود دارند. بسیاری از این مواد به طور طبیعی در حیوانات و گیاهان یافت میشوند. مرکبات همچون لیمو و پرتقال شامل سیتریک اسید هستند.

اگر این مطلب برای شما مفید بوده است، آموزشهای زیر نیز به شما پیشنهاد میشوند:
- مجموعه آموزشهای دروس شیمی
- مجموعه آموزشهای نرمافزارهای مهندسی شیمی
- آموزش شیمی عمومی
- تیتراسیون — به زبان ساده
^^
مطالب مجله فرادرس را در جستجوی گوگل سریعتر ببینید
















سلام
هپتانوئیک اسید c7h14o2 است که به اشتباه c17 نوشته اید
لطفاً اصلاح کنید
با سلام؛
متن، بازبینی و اصلاح شده است.
با تشکر از همراهی شما با مجله فرادرس
سیکلو هگزا لامین کربواکسیلات چطور تولید میشود
نتیجه واکنش آن با آب واکسیژن بطور جداگانه یا باهم چیست