قواعد عربی یازدهم تجربی و ریاضی درس به درس و خلاصه
![قواعد عربی یازدهم تجربی و ریاضی درس به درس و خلاصه](https://blog.faradars.org/wp-content/webp-express/webp-images/doc-root/wp-content/uploads/2024/08/grammar-of-1۱th-arabic-language-3.jpg.webp)
عربی و قواعد آن یکی از مهمترین درسهایی است که به دانشآموزان رشته تجربی، همچنین دانشآموزان رشته ریاضی و فیزیک آموزش داده میشود. در این بین، درس عربی یازدهم تجربی و ریاضی، اهمیت ویژهای دارد، زیرا برخی از مفاهیم و مباحث کلیدی قواعد عربی را در خود جای داده است. از میان این مباحث میتوان به ساخت اسم تفضیل، اسم مکان، جملههای شرطیه، روش ترجمه فعلهای مضارع و... اشاره کرد. تمامی قواعد عربی یازدهم را در این مطلب از مجله فرادرس، به صورت فشرده و به زبان ساده آموزش میدهیم.
البته مباحث این مطلب تا حد زیادی با صرف و نحو عربی یازدهم انسانی نیز مشترک است. در انتهای قواعد هر کدام از درسها، تمرینهایی ارائه شده است که با پاسخگویی به آنها میتوانید سطح یادگیری خود را ارزیابی کنید. در عین حال، ۲۰ سؤال چهارگزینهای در بخش پایانی این مطلب قرار داده شده است که برای ارزیابی نهایی و مرور نکتههای عربی یازدهم بسیار مفید خواهد بود.
قواعد عربی یازدهم تجربی و ریاضی درس اول
اسم تفضیل و اسم مکان موضوعهایی هستند که در اولین درس از قواعد عربی یازدهم تجربی و ریاضی تدریس شدهاند. در بخش حاضر، این مباحث را بهطور کامل و با مثالهای متنوع آموزش میدهیم.
ابتدا اسم تفضیل، ساختار و روش ترجمه آن را بررسی میکنیم و سپس شیوه ساخت اسم مکان را توضیح میدهیم.
البته برای اینکه اسم تفضیل و اسم مکان را بهراحتی یاد بگیرید، پیشنهاد میکنیم فیلم آموزش عربی زبان قرآن ۲ رشتههای ریاضی و تجربی فرادرس را مشاهده کنید. برای دسترسی به این فیلم آموزشی، روی لینک زیر کلیک کنید.
اسم تفضیل
به اسمهایی که بر وزن «أَفْعَل» و «فُعْلیٰ» ساخته میشوند و نشاندهنده برتری یک فرد، شیء یا پدیده، نسبت به فرد، شیء یا پدیده دیگری هستند، «اسم تفضیل» گفته میشود. اسمهای تفضیل عربی معادل «صفت تفضیلی» و «صفت عالی» در زبان فارسی هستند.
کاربردهای اسم تفضیل عبارتند از:
- نشان دادن برتری یک چیز نسبت به چیز دیگر
- نشان دادن برتری یک چیز نسبت به گروهی از چیزهای دیگر
در واقع، اسم تفضیل عربی، بهطور همزمان کار صفت تفضیلی و صفت عالی فارسی را انجام میدهد.
روش ساخت اسم تفضیل
در بخش قبلی به این نکته اشاره کردیم که اسمهای تفضیل بر وزن «أَفْعَل» و «فُعْلیٰ» ساخته میشوند. از سوی دیگر میدانیم که اسمهای عربی از نظر جنس، به دو دسته مذکر و مؤنث تقسیم میشوند.
برای ساخت اسم تفضیل مذکر، وزن «أَفْعَل» را استفاده میکنیم و برای ساخت اسم تفضیل مؤنث، وزن «فُعْلیٰ» را به کار میبریم. روش ساخت اسمهای تفضیل به این صورت است که باید سه حرف اصلی کلمه مورد نظر را به یکی از وزنهای «أَفْعَل» و «فُعْلیٰ» ببرید.
در جدول زیر، مثالهایی از اسمهای تفضیل مذکر و مؤنث را مشخص کردهایم.
اسم تفضیل مذکر | اسم تفضیل مؤنث |
أَطْوَل (طولانیتر - طولانیترین) | طُولیٰ (طولانیتر - طولانیترین) |
أََفْضَل (بهتر - بهترین) | فُضْلىٰ (بهتر - بهترین) |
أحْسَن (نیکوتر - نیکوترین) | حُسْنَى (نیکوتر - نیکوترین) |
أَعْلىٰ (بالاتر - بالاترین) | عُلیا (بالاتر - بالاترین) |
أَکْبَر (بزرگتر - بزرگترین) | کُبْریٰ (بزرگتر - بزرگترین) |
أَعْظَم (بزرگتر - بزرگترین) | عُظْمیٰ (بزرگتر - بزرگترین) |
در ادامه، به نکتههای تکمیلی در مورد اسمهای تفضیل مذکر و مؤنث اشاره کردهایم.
- توجه داشته باشید که اسمهای تفضیل مذکر با همزه مفتوح «أَ» شروع میشوند اما حرف ابتدایی اسمهای تفضیل مؤنث همزه نیست. حرف اول این اسمها مضموم (ـُ) است.
- حرف آخر برخی از اسمهای تفضیل مذکر، «ألف مَقصوره» (یٰ) است (مثلاً: أَنْجیٰ «نجاتدهندهتر»). توجه داشته باشید که این اسمها را با اسمهای تفضیل مؤنث اشتباه نگیرید.
- اگر در ساختار کلمهای، دو حرف تکراری وجود داشته باشد، هنگامی که از آن کلمه، اسم تفضیل مذکر میسازیم، حرف آخر آن به صورت مشدد میآید. (مانند «أَشَدّ» که از ریشه «شَدَد» ساخته شده است.)
- در زبان عربی برای ساخت «اسم رنگها» از وزن «أَفْعَل» استفاده میشود. دقت کنید که این اسمها را با اسمهای تفضیل مذکر اشتباه نگیرید. (مثلاً «أَزْرَق» به معنی «آبی» و «أَخْضَر» به معنی «سبز»)
- برخی از «اسمهای عیوب» که بر عیبها و نواقص دلالت دارند با وزن «أَفْعَل» ساخته میشوند. توجه کنید که این کلمهها را با اسمهای تفضیل مذکر اشتباه نگیرید. (مثلاً «أَصَمَّ» به معنی «ناشنوا» و «أَخْرَس» به معنی «لال»)
![دو دست با دو سیب کوچک و بزرگ - قواعد عربی یازدهم تجربی و ریاضی](https://blog.faradars.org/wp-content/uploads/2024/08/two-hands-with-a-small-and-a-big-apple-1.jpg)
روش جمع بستن اسم تفضیل
در صورتی که بخواهید اسمهای تفضیل مذکر را جمع ببندید، باید آنها را به وزن «أَفاعِل» ببرید. مثلاً اسم تفضیل «أََفْضَل» از نوع مفرد است و چنانچه آن را جمع ببندید، به صورت «أََفاضِل» درمیآید.
برای یادگیری بهتر این مبحث، مثالهایی از اسمهای تفضیل مفرد و جمع را در جدول زیر ارائه کردهایم.
اسم تفضیل مفرد | اسم تفضیل جمع |
أحْسَن | أَحاسِن |
أَكْبَر | أَكابِر |
أَطْوَل | أَطاوِل |
أَوْسَط | أواسِط |
أَعْظَم | أعاظِم |
ترجمه اسم تفضیل
اسمهای تفضیل عربی معادل صفت تفضیلی و عالی در فارسی هستند. اما چطور بدانیم چه وقت باید اسم تفضیل را به صورت صفت تفضیلی ترجمه کنیم و چه وقت آن را به صورت صفت عالی معنی کنیم؟ جواب این سؤال بسیار ساده است. کافی است به نکتههای زیر دقت کنید.
- اگر بعد از اسم تفضیل، اسم یا ضمیر قرار گرفته باشد، در این حالت اسم تفضیل را به صورت «صفت عالی» ترجمه میکنیم.
- در صورتی که بعد از اسم تفضیل، اسم جمع آمده باشد، برای ترجمه آنها بین صفت عالی و کلمه بعد از آن، کسره «ـِ» قرار میدهیم.
- چنانچه بعد از اسم تفضیل، اسم مفرد آمده باشد، در ترجمه آن، بین صفت عالی و کلمه بعدی، کسره قرار نمیدهیم.
- اگر بعد از اسم تفضیل، حرف جرّ «مِنْ» قرار داشته باشد، آن را به صورت «صفت تفضیلی» معنی میکنیم.
هر کدام از این حالتها را در جدول زیر با مثال نشان دادهایم.
مثال اسم تفضیل | ترجمه |
أَكْبَرُ البَلَدِ (اسم تفضیل + اسم مفرد) | بزرگترین کشور |
أَكْبَرُ البِلادِ (اسم تفضیل + اسم جمع) | بزرگترینِ کشورها |
أَكْبَرُ مِنْ أُختي (اسم تفضیل + حرف جرّ) | بزرگتر از خواهرم |
اسم های تفضیل خیر و شر
«خَیْر» و «شَرّ» دو مورد از اسمهای تفضیل عربی هستند که برخلاف سایر اسمهای تفضیل، بر وزن «أَفْعَل» و «فُعْلیٰ» ساخته نشدهاند. این کلمهها هم به صورت صفت تفضیلی و هم به شکل صفت عالی فارسی ترجمه میشوند.
کلمه «خَیْر» به صورت «أخْیار» و کلمه «شَرّ» به صورت «أشْرار» جمع بسته میشود. قواعد ترجمه این کلمهها نیز مانند سایر اسمهای تفضیل است. مثالهایی از ترجمه این اسمها در جدول زیر نشان داده شده است.
مثال «خَیْر» و «شَرّ» | ترجمه |
خَیْرُ الأمْرِ - شَرُّ الأمْرِ | بهترین کار - بدترین کار |
خَیْرُ الأمورِ - شَرُّ الأمورِ | بهترینِ کارها - بدترینِ کارها |
خَیْرُ مِنْ هذا الأمرِ - شَرُّ مِنْ هذا الأمرِ | بهتر از این کار - بدتر از این کار |
همانطور که در جدول بالا نشان داده شده است، این نوع از اسمهای تفضیل هم با حروف جرّ و هم با اسمهای مفرد و جمع به کار میروند.
اسم مکان
«اسمهای مکان» کلمههایی هستند که بر مکان وقوع فعلها دلالت دارند. این اسمها بر وزن «مَفْعَل»، «مَفْعِل» و «مَفْعَلَة» ساخته میشوند. مثالهایی از اسمهای مکان را در جدول زیر مشاهده میکنید.
اسم مکان «مَفْعَل» | اسم مکان «مَفعِل» | اسم مکان «مَفعَلَة» |
مَبْدَأ (محل شروع) | مَجْلِس (محل نشستن) | مَزْرعة (مزرعه) |
مَخْرَج (محل خارج شدن) | مَنْزِل (خانه) | مَدْرَسَة (مدرسه) |
مَجْرَى (محل جاری شدن) | مَوْعِد (قرارگاه) | مَکْتَبَة (کتابخانه) |
مَلْعَب (ورزشگاه) | مَوْقِف (ایستگاه) | مَعنَبَة (محل درختان انگور) |
نکته: دقت کنید که تنها تفاوت وزنهای «مَفْعَل» و «مَفْعِل»، حرکت دومین حرف اصلی آنهاست. این حرکت در اولی، فتحه «ـَ» و در دومی کسره، «ـِ» است.
روش جمع بستن اسم مکان
برای اینکه اسمهای مکان را جمع ببندید، باید آنها را به وزن «مَفاعِل» ببرید. در جدول زیر، مثالهایی از اسمهای مکان مفرد و صورت جمع آنها را نشان دادهایم.
اسم مکان مفرد | اسم مکان جمع |
مَوْعِد | مَواعِد |
مَجْلِس | مَجالِس |
مَلْعَب | مَلاعِب |
مَجْرَى | مَجارِى |
مَزْرعة | مَزارِع |
مَدْرَسَة | مَدارِسَ |
اسمهای مکانی که با وزنهای «مَفْعَل»، «مَفْعِل» و «مَفْعَلَة» ساخته شده باشند، همگی با استفاده از همین روش جمع بسته میشوند.
![چند ساختمان در یک شهر عربی](https://blog.faradars.org/wp-content/uploads/2024/08/some-building-and-places-in-an-arabic-city.jpg)
تمرین درس اول بخش اول
کلمههای زیر را طبق آنچه در پرانتز آمده است، به صورت اسم تفضیل درآورید.
رَخُصَ (اسم تفضیل مذکر)
أَرْخَص (ارزانتر)
صَغُرَ (اسم تفضیل مؤنث)
صُغْریٰ (کوچکتر)
دنی (اسم تفضیل مؤنث)
دُنْيا (پستتر)
کَثُرَ (اسم تفضیل مذکر)
أَكْثَر (بیشتر)
کَرُمَ (اسم تفضیل مذکر)
أَكْرَم (گرامیتر)
تمرین درس اول بخش دوم
کلمههای زیر را مطابق با وزنی که در پرانتز آمده است، به صورت اسم مکان درآورید.
طَبَخَ (مَفْعَل)
مَطْبَخ (آشپزخانه)
غَرَبَ (مَفْعِل)
مَغْرِب (محل غروب خورشید)
رَقَدَ (مَفعَل)
مَرْقَد (آرامگاه)
عَبَرَ (اسم تفضیل مذکر)
مَعبَرَة (محل عبور)
صَنَعَ (مَفْعَل)
مَصْنَع (کارخانه)
قواعد عربی یازدهم تجربی و ریاضی درس دوم
اسلوب شرط و روش ساخت جملههای شرطیه در دومین درس از قواعد عربی یازدهم تجربی و ریاضی آموزش داده شده است. جملههای شرطیه و اجزای تشکیلدهنده آنها را در این بخش آموزش میدهیم.
در فیلم آموزش مروری بر نحو ۱ فرادرس، جملههای شرطیه و ساختار آنها بهطور کامل تدریس شدهاند. لینک این فیلم آموزشی را در ادامه مشاهده میکنید.
ساختار جمله های شرطیه
«جملههای شرطیه» همانطور که از نام آنها مشخص است، بر معنای شرط دلالت دارند. در این جملهها، وقوع یک فعل یا پذیرفتن حالتی خاص، به وقوع فعل یا پذیرفتن حالتی دیگر مشروط میشود.
ساختار کلی جملههای شرطیه را در ادامه نشان دادهایم.
ادات شرط + فعل شرط + جواب شرط
همانطور که در کادر بالا هم نشان داده شده است، جملههای شرطیه دارای ۳ بخش اصلی «ادات شرط»، «فعل شرط» و «جواب شرط» هستند. کاربرد هر کدام از این بخشها را در ادامه توضیح دادهایم.
- ادات شرط: معمولاً در ابتدای جمله و بر سر فعل شرط قرار میگیرند. کلمههایی مثل «إِن»، «مَنْ»، «ما» و... .
- فعل شرط: فعلی که بعد از ادوات شرط قرار میگیرد و وجود فعل دوم به آن وابسته است.
- جواب شرط: دومین فعلی است که در جمله شرطیه میآید و وجود آن به فعل اول وابسته است.
به کمک مثالهایی که در جدول زیر ارائه شده است، جملههای شرطیه و ساختار آنها را بهتر میآموزید.
ادات شرط | فعل شرط | جواب شرط |
إِنْ | یَجْتَهِدْ | یَنْجَحْ |
مَنْ | يُحِبّ الله | يُحِبّه الله |
ما | تَعْمَل | یَعْلَمه اللهُ |
در جملههای شرطیه، ممکن است بهجای فعل جواب شرط، از یک جمله اسمیه استفاده شود. یعنی یک جمله اسمیه، همراه با مبتدا و خبر خود در جایگاه جواب شرط قرار بگیرد.
در صورتی که جمله اسمیه بهجای جواب شرط بیاید، قبل از آن، حرف «فای جزای شرط» یا «فای جواب شرط» قرار میگیرد. برای یادگیری بهتر این ساختار، به مثال زیر توجه کنید. اجزای این جمله شرطیه عبارتند از:
- ادات شرط: ما
- فعل شرط: تَعْملْ
- جواب شرط: هُوَ یَعْلَمه (جمله اسمیه)
همانطور که مشاهده میکنید، جواب این جمله شرطیه از نوع جمله اسمیه است. به همین خاطر، قبل از آن، «فای جاب شرط» قرار گرفته است.
ما تَعْمل فهُوَ یَعْلَمه .
هرچه انجام بدهی، او به آن آگاه است.
![یک دانش آموز در حال درس خواندن و همان دانش آموز در حال فارغ التحصیل شدن](https://blog.faradars.org/wp-content/uploads/2024/08/a-boy-studying-hard-and-the-same-boy-with-graduate-dress-revised.jpg)
انواع ادوات شرط
در بخش قبل نشان دادیم که چطور ادوات شرط با قرار گرفتن بر سر فعل شرط، جملههای فعلیه را تشکیل میدهند. در زبان عربی، از کلمههای مختلفی بهعنوان ادوات شرط استفاده میشود.
در جدول زیر، پرکاربردترین ادوات شرط را با ترجمه و مثال مشخص کردهایم. البته در فیلم آموزش زبان قرآن ۲ رشتههای تجربی و ریاضی فرادرس نیز این مبحث آموزش داده شده است.
ادوات شرط | ترجمه | مثال |
إِن | اگر |
«إِن أَحْسَنْتُمْ، أَحْسَنْتُمْ لِأَنْفُسِكُمْ» (اسراء/۷) اگر نیکی کنید، به خود نیکی کردهاید. |
مَنْ | هرکس |
«مَنْ يَهْدِ اَللَّهُ فَهُوَ اَلْمُهْتَد» (اسراء/۱۷) هرکس را خدا هدايت كند او رهيافته است. |
ما | هرچه |
«مَا تُنْفِقُوا مِنْ خَيْرٍ فَلِأَنْفُسِكُمْ» (بقره/۲۷۲) هرچه انفاق كنيد، به سود خود شماست. |
إِذا | اگر - هرگاه |
«إِذَا مَسَّكُمُ الضُّرُّ فَإِلَيْهِ تَجْأَرُونَ» (نحل/۵۳) هرگاه آسيبى به شما رسد، به سوى او روى مىآوريد. |
در این مورد، لازم است به نکتههای زیر هم توجه داشته باشید.
- ادات «مَنْ» زمانی به کار میرود که موضوع جمله شرطیه انسان باشد.
- ادات «ما» هنگامی که موضوع جمله شرطیه، غیرانسان و غیرعاقل باشد، به کار میرود.
تمرین درس دوم
اجزای جملههای شرطیه زیر را مشخص کنید.
«وَ مَنْ لَا يَجِب دَاعِيَ اَللَّهِ فَلَيْسَ بِمُعْجِزَةٍ فِي اَلْأَرْضِ» (احقاف/۳۲)
- ادات شرط: مَنْ
- فعل شرط: لَا يَجِب
- جواب شرط: لَيْسَ بِمُعْجِزَةٍ فِي اَلْأَرْضِ
«وَ إِن يَمْسَسَكْ اَللَّهِ بِضُرِّ فَلَا كَاشِف لَهُ إِلَّا هُوَ» (یونس/۱۰۷)
- ادات شرط: إِن
- فعل شرط: يَمْسَسَكْ
- جواب شرط: لَا كَاشِف لَهُ إِلَّا هُوَ
«إِذَا قُرِئَ اَلْقُرْآنُ فَاسْتَمَعُوا لَهُ وَ أَنْصَتُوا» (اعراف/۲۰۵)
- ادات شرط: إِذَا
- فعل شرط: قُرِئَ
- جواب شرط: إسْتَمَعُوا
«وَ مَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ» (زلزلة/۷)
- ادات شرط: مَنْ
- فعل شرط: يَعْمَلْ
- جواب شرط: يَرَهُ
«مَا تُنْفِقُوا مِنْ خَيْرٍ فَإِنَّ اللَّهَ بِهِ عَلِيمٌ» (بقره/۲۷۳)
- ادات شرط: مَا
- فعل شرط: تُنْفِقُوا
- جواب شرط: إِنَّ اللَّهَ بِهِ عَلِيمٌ
یادگیری اسم های عربی با فرادرس
در زبان عربی، انواع کلمهها به سه دسته اصلی «اسم»، «فعل» و «حرف» تقسیمبندی میشوند. اسمها نقش عمدهای در ساخت جملههای اسمیه و فعلیه دارند. همچنین از تنوع بالایی نیز برخوردارند.
اسمهای مکان، اسمهای زمان، اسم مبالغه و... تنها نمونهای از انواع اسمهای عربی هستند.
به مخاطبانی که میخواهند انواع اسمها را در زبان عربی بشناسند و ساختار آنها را بیاموزند، توصیه میکنیم به فیلمهای آموزشی زیر در فرادرس مراجعه کنند. در هر کدام از فیلمهای زیر، برخی از اسمهای عربی و ساختار آنها آموزش داده شدهاند.
- فیلم آموزش صرف ۱ فرادرس
- فیلم آموزش صرف ۲ فرادرس
- فیلم آموزش صرف ۳ فرادرس
- فیلم آموزش زبان قرآن ۲ رشتههای تجربی و ریاضی فرادرس
- فیلم آموزش زبان قرآن ۲ رشته ادبیات و علوم انسانی فرادرس
![آموزش زبان قرآن ۲ رشته های تجربی و ریاضی فرادرس](https://blog.faradars.org/wp-content/uploads/2024/08/11th-grade-arabic-in-faradars.jpg)
چنانچه بخواهید اطلاعات خود را در مورد زبان عربی گسترش دهید و با سایر قواعد آن، همینطور اصول ترجمه این زبان نیز آشنا شوید، مجموعه فیلمهای آموزشی زیر حتماً برایتان مفید خواهند بود.
- مجموعه فیلمهای آموزش عربی دوره متوسطه فرادرس
- مجموعه فیلمهای آموزش زبان عربی مقدماتی تا پیشرفته فرادرس
قواعد عربی یازدهم تجربی و ریاضی درس سوم
در سومین درس از قواعد عربی یازدهم تجربی و ریاضی، اسمهای معرفه و اسمهای نکره، نشانههای آنها و همچنین روش ترجمه این اسمها آموزش داده شده است.
در همین بخش، اسمهای معرفه و نکره و قواعد مربوط به آنها را بررسی میکنیم.
اسم های معرفه و نکره
اسمهای عربی از نظر شناس یا ناشناس بودن به دو دسته زیر تقسیم میشوند.
- اسم معرفه: اسمی که برای مخاطب یا گوینده و نویسنده، شناختهشده باشد.
- اسم نکره: اسمی که برای مخاطب یا گوینده و شنونده ناشناس باشد.
در جدول زیر، مثالهایی از اسمهای معرفه و نکره را ارائه کردهایم.
اسم معرفه | اسم نکره |
إمْرَأَةٌ | النِساء |
رجلاً | مُحَمَّد |
کتابٌ | قرآن |
دَوْلَة | الطالِب |
في القریةٍ | طِهران |
غُلاماً | ابوأحمَد |
در ادامه، اسمهای معرفه و نکره را با جزئیات بیشتری آموزش میدهیم.
اسم معرفه
گفتیم که اسمهای معرفه برای مخاطب یا نویسنده و گوینده آنها، شناختهشده هستند. در زبان عربی، ۶ نوع اسم معرفه وجود دارد که در این بخش، دو مورد از رایجترین آنها را معرفی میکنیم.
- اسم معرفه به حرف «أَلـ»: اسمهایی که ابتدای آنها حرفهای الف و لام قرار میگیرد، مانند: «الکتاب».
- اسم عَلَم: اسمهای خاص افراد، کنیه افراد، مکانها، اشیاء و... که برای اکثر مردم شناختهشده هستند، مانند: «دِمَشق».
در جدول زیر، مثالهایی از این دو نوع اسم معرفه را ارائه کردهایم.
مثال اسم معرفه به «أَلـ» | مثال اسم عَلَم |
المُؤْمِن | سَعِيد |
الشّارِع | زید |
الحِكْمَة | أبوسُلَیْمان |
المِفْتاح | أُمریاض |
الكَرِيمَ | دِجْلَة |
المَطار | أَلمان |
العِلم | تُوراة |
برای یادگیری بهتر اسمهای معرفه، به نکتههای زیر توجه کنید.
- اسمهای معرفه به «أَلـ» در زبان فارسی با صفتهای اشاره «این» و «آن» ترجمه میشوند، مانند: «المِفْتاح» که به صورت «این کلید / آن کلید» ترجمه میشود.
- اگر اسمی یک بار به صورت نکره بیاید و سپس دوباره در متن تکرار شود، بار دوم، نوعی اسم معرفه به شمار میآید و حرف «أَلـ» بر سر آن قرار میگیرد. مانند: «رأیتُ مِفْتاحاً. کان المِفْتاحُ ذَهَبیّاً.» که به صورت «کلیدی دیدم. آن کلید طلایی بود.» ترجمه میشود.
اسم نکره
اسمهای نکره، برخلاف اسمهای معرفه، برای مخاطب و نویسنده با گوینده، شناختهشده نیستند. مهمترین نشانه اسمهای نکره، علامت تنوین است. در صورتی که اسم نکره مفرد باشد، علامت تنوین، رو یا زیر حرف آخر آن قرار میگیرد.
تنوین در زبان عربی سه حالت دارد. در جدول زیر، انواع تنوینها را با مثال نشان دادهایم.
انواع تنوین | مثال |
ـً | شارِعاً |
ـٍ | شارِعٍ |
ـٌ | شارِعٌ |
روش ترجمه اسم نکره
همانطور که ترجمه کردن اسمهای معرفه، روش خاصی دارد، برای ترجمه کردن اسمهای نکره نیز روشهای خاصی وجود دارد. در جدول زیر، ۳ روش برای ترجمه اسمهای نکره معرفی کردهایم و هر کدام را با مثال نشان دادهایم.
روش ترجمه اسم نکره | مثال |
یک + اسم نکره | مَطارٌ: یک فردوگاه |
اسم نکره + «ی / ای» نکره | مَطارٌ: فردوگاهی |
یک + اسم نکره + «ی / ای» نکره | مَطارٌ: یک فردوگاهی |
همانطور که میدانید جملههای اسمیه از دو بخش «مبتدا» و «خبر» تشکیل میشوند. در برخی مواقع، خبر به صورت اسم نکره به کار میرود.
در این موارد، خبر آن جمله با «یک» یا «ی / ای» نکره ترجمه نمیشود، مانند: «هذا مَطارٌ» که به صورت «این فردوگاه است.» ترجمه میشود.
![دو پسر در مورد یک کتاب ناشناس صحبت می کنند](https://blog.faradars.org/wp-content/uploads/2024/08/interaction-of-two-boys-about-an-unknown-book-1.jpg)
تمرین درس سوم
اسمهای معرفه و نکره را مشخص کنید. در صورت معرفه بودن، نوع آن را نیز مشخص کنید.
در صورتی که بخواهید مبحث معرفه و نکره بودن را مرور کنید، مشاهده فیلم آموزش صرف ۱ فرادرس را پیشنهاد میکنیم.
دُجاجَةٌ
نکره
المَكْتَب
معرفه به «ألـ»
عَبْدُالله
معرفه (علم)
حِذاءً
نکره
أبورَحیم
معرفه (علم)
قواعد عربی یازدهم تجربی و ریاضی درس چهارم
در چهارمین درس از قواعد عربی یازدهم تجربی و ریاضی، برخی از قواعد ترجمه فعلهای عربی بررسی شده است. این قواعد را در همین بخش با مثال آموزش میدهیم.
گاهی ممکن است در جملهای، بعد از اسم نکره از فعل مضارع یا فعل ماضی استفاده شود. در این موارد، ۳ حالت کلی رخ میدهد که فعل مضارع و ماضی را باید مطابق با همین حالتها ترجمه کرد.
در جدول زیر، این حالتهای سهگانه را بررسی کردهایم و روش ترجمه فعلهای بعد از اسم نکره را نیز مشخص کردهایم.
حالت قرار گرفتن فعل | ترجمه فعل دوم |
فعل ماضی + اسم نکره + فعل مضارع | ماضی استمراری فارسی |
فعل مضارع + اسم نکره + فعل مضارع | مضارع اخباری یا مضارع التزامی |
فعل ماضی + اسم نکره + فعل ماضی | ماضی بعید |
نکته: در هر سه حالت بالا، بعد از ترجمه اسم نکره، از حرف ربط «که» استفاده میشود.
برای اینکه این مبحث را بهتر یاد بگیرید، برای هر کدام از این حالتها، مثالی نیز ارائه کردهایم که در ادامه مشاهده میکنید.
مثال برای حالت اول
در مثال زیر، «یَقرأُ» فعل مضارعی است که بعد از اسم نکره «کتابٌ» آمده است. از سوی دیگر، قبل از این اسم نکره نیز از فعل ماضی «رأیتُ» استفاده شده است.
در چنین حالتی، فعل دوم به صورت ماضی استمراری ترجمه میشود.
رأیتُ کتابٌ یَقرأُ أبي.
کتابی که پدرم میخواند (مضارع اخباری) را دیدم.
مثال برای حالت دوم
در این مثال، قبل از اسم نکره «کتاباً»، از فعل مضارع «أَشْتَرِي» و بعد از آن نیز از فعل مضارع «یَقرأُ» استفاده شده است. در این حالت، فعل دوم را به صورت مضارع اخباری یا مضارع التزامی ترجمه میکنیم.
أَشْتَرِي کتاباً یَقرأُ أبي
کتابی که پدرم میخواند (مضارع اخباری) را میخرم.
کتابی که پدرم بخواند (مضارع التزامی) را میخرم.
مثال برای حالت سوم
در جمله زیر، قبل و بعد از اسم نکره «کتابٌ»، از فعلهای ماضی «رأیتُ» و «قَرَأَ» استفاده شده است. در چنین حالتی، فعل دوم را به صورت ماضی بعید ترجمه میکنیم.
رأیتُ کتابٌ قَرَأَ أبي
کتابی که پدرم خوانده بود (ماضی بعید) را خریدم.
![پدری یک کتاب به پسر خود می دهد - قواعد عربی یازدهم تجربی و ریاضی](https://blog.faradars.org/wp-content/uploads/2024/08/a-father-giving-a-book-to-his-happy-child-revised.jpg)
تمرین درس چهارم
هر کدام از فعلهای مشخصشده را به فارسی ترجمه کنید.
المعلِّمُ قَرَأ کتاباً قرأئتُ (خواندن) قبلاً.
خوانده بودم.
رَأَيْتِ طالباً تَعْرِفِينَ (شناختن).
میشناختی.
نَظَرتُ إلی عُصفورً یُغَرِّد (آواز خواندن).
آواز میخواند.
الوالدُ یَنظرُ إلی طفلٍ یَلعَبُ (بازی کردن).
بازی میکرد.
صدیقي تَأکلُ طَعاماً یُفیدُ (مفید بودن).
مفید باشد.
قواعد عربی یازدهم تجربی و ریاضی درس پنجم
برخی از حروف عربی که بهعنوان «حروف ناصبه» و «حروف جازمه» شناخته میشوند، با قرار گرفتن بر سر فعل مضارع، هم معنا و هم ساختار آن را تغییر میدهند. در پنجمین درس از قواعد عربی یازدهم تجربی و ریاضی به این حروف و روش ترجمه فعل مضارع بعد از آنها اشاره شده است.
در جدول زیر، این حروف را نشان دادهایم. همچنین مشخص کردهایم که فعلهای مضارع با قرار گرفتن بعد از این حروف، چگونه ترجمه میشوند.
حروف ناصبه (ترجمه) | ساختار ← روش ترجمه فعل مضارع | مثال |
أَنْ (که) | أَنْ + فعل مضارع ← مضارع التزامی | أَنْ تَكْتُبُوا: که بنویسید |
کَي (تا) | کَي + فعل مضارع ← مضارع التزامی | کَي تَكْتُبُوا: تا بنویسید |
حَتّیٰ (برای اینکه، تا) | حَتّیٰ + فعل مضارع ← مضارع التزامی | حَتّیٰ تَكْتُبُوا: برای اینکه/تا بنویسید |
«لـِ» (باید، تا و...) | لـِ + فعل مضارع ← مضارع التزامی | لِتَكْتُبُوا: باید/تا بنویسید |
لِکَي (تا که) | لِکَي + فعل مضارع ← مضارع التزامی | لِکَي تَكْتُبُوا: تا که بنویسید |
لَنْ | لَنْ + فعل مضارع ← هرگز + فعل آینده منفی | لَنْ تَكْتُبُوا: هرگز نخواهید نوشت |
نکته: اگر فعلهای مضارعی که انتهای آنها نون مضارعه (ن) قرار دارد، بعد از حروف ناصیه و جازمه قرار بگیرند، «ن» از انتهای آنها حذف میشود (تَكْتُبُون ← أَنْ تَكْتُبُوا)، مگر در صیغههای جمع مؤنث غائب و مخاطب.
روش ترجمه فعلهای مضارع و نکتههای آن را در مطلب زیر از مجله فرادرس آموزش دادهایم.
تمرین درس پنجم
فعلهای مضارع زیر را ترجمه کنید.
أَنْ يَرْجِعْنَ (برگشتن)
که برگردند
حَتّیٰ تَشْتَرِيَا (خریدن)
تا بخرند
کَي يَبِيعَا (فروختن)
تا بفروشند
لِکَي تَقُومُوا (برخاستن)
تا که برخیزید
لَن تَجِئنَ (آمدن)
نخواهند آمد
![چند کتاب و یک گلدان روی میز و در کنار پنجره قرار گرفته اند- قواعد عربی یازدهم تجربی و ریاضی](https://blog.faradars.org/wp-content/uploads/2024/08/some-books-and-flowerpot-on-a-table-by-the-window.jpg)
قواعد عربی یازدهم تجربی و ریاضی درس ششم
در بخش قبلی تا حدودی با روش ترجمه فعلهای مضارع آشنا شدید. در این بخش، به حالتهای دیگر فعل مضارع پی میبرید و روش ترجمه آنها را میآموزید.
با قرار گرفتن حروف جازمه بر سر فعلهای مضارع، ترجمه این فعلها دستخوش تغییر میشود و صورتهای مختلفی به خود میگیرد. برخی از این حالتها و روش ترجمه آنها را در جدول زیر مشخص کردهایم.
ساختار | روش ترجمه فعل مضارع | مثال |
لَمْ + فعل مضارع | ماضی نقلی منفی - ماضی ساده منفی | لَمْ تَقُولُوا ← نگفتهاید - نگفتید |
«لـِ» امر + فعل مضارع غائب و متکلم |
باید + فعل مضارع التزامی تا + فعل مضارع التزامی | لِتَقُولُوا ← باید بگویید - تا بگویید |
«لا» نهی + فعل مضارع مخاطب | فعل امر منفی | لا تَقُولُوا ← نگویید |
«لا» نهی + فعل مضارع غائب یا متکلم | نباید + فعل مضارع التزامی منفی | لا یَقُولُوا ← نباید بگویید |
برای یادگیری بهتر این مبحث، به نکتههای زیر دقت کنید.
- حروف «لَمْ»، «لـِ» و «لا» همگی حروف جازمه هستند و با قرار گرفتن بر سر فعل مضارع آن را مجزوم میکنند.
- اگر انتهای فعل مضارع، نون مضارعه (ن) قرار گرفته باشد، هنگام مجزوم شدن فعل، این حرف از انتهای آن حذف میشود
(مثلاً: تَقُولُون ← لَمْ تَقُولُوا)، بهجز در صیغههای جمع مؤنث غائب و مخاطب. - فعلهای نهی در حقیقت، همان فعلهای مضارع هستند. با این تفاوت که ابتدای آنها حرف «لا» قرار میگیرد و انتهای آنها نیز مجزوم میشود.
ترجمه حرف «لـ»
«لـِ» یکی از حروف پرکاربرد زبان عربی است که در ساختارهای مختلفی به کار میرود. در جدول زیر، کاربرد این حرف و روش ترجمه آن را در حالتهای مختلف نشان دادهایم.
کاربرد | ترجمه | مثال |
«لـِ» + فعل مضارع | باید | لِيَجْلِسْ في الصَّف. (باید در کلاس بنشیند.) |
«لـِ» + فعل مضارع | تا | نَذْهَبُ إلی المدرسة لِنَدْرُس. (به مدرسه میرویم تا درس بخوانیم.) |
«لـِ» + ادات استفهام | مالِ، از آنِ | لِمَنْ هذا المِعْطَف؟ (این پالتو مالِ چه کسی است؟) |
«لـِ» + اسم | برای | دَرَستُ لِلإمتَحانات. (برای امتحانات درس خواندم.) |
«لـِ» + ضمیر | داشتن | لَهُ عَمّانِ. (دو عمو دارد.) |
با توجه به نکتههای زیر، کاربردهای حرف «لـِ» و روش ترجمه آن را بهتر میآموزید.
- اگر «لـِ» قبل از فعل مضارع قرار بگیرد، هم به صورت «تا» و هم به صورت «باید» ترجمه میشود. در واقع، روش ترجمه آن به جملهای بستگی دارد که در آن به کار رفته است.
- چنانچه «لـِ» قبل از ضمیرها قرار بگیرد، حرکت آن تغییر کرده و به صورت «لـَ» درمیآید. (مانند: لَهُم)
- اگر «لـِ» قبل از ضمیر «ي» قرار بگیرد، حرکت آن تغییری نمیکند. (مانند: لِي)
- اگر «لـِ» بعد از حروف «وَ» و «فَـ» بیاید، حرکت آن سکون (ـْ) خواهد بود. (مانند: فَلْنَذْهَب)
تمرین درس ششم
فعلهای زیر و بخشهای مشخصشده را با توجه به حروف قبل از آنها ترجمه کنید.
إنْ تَسْمَعْنَ (شنیدن)
که بشنوند
لِمَنْ هذا السریر؟
مال چه کسی
طَبَخَتْ أُمّی طَعاماً لِأخي (برادر).
برای برادرم
لَمْ يَخْرُجُوا (خارج شدن)
خارج نشدند
لا تَسْأَلَا (پرسیدن)
نپرسید
آموزش فعل های عربی در فرادرس
فعلها هم از نظر معنایی و هم از نظر ساختاری، اهمیت ویژهای در صرف و نحو عربی دارند. از سوی دیگر، تنوع بالایی نیز دارند و با توجه به معیارهای گوناگون، در دستهبندیهای مختلفی قرار میگیرند.
به مخاطبانی که میخواهند با فعلهای عربی و روش صرف آنها بیشتر آشنا شوند، پیشنهاد میکنیم فیلمهایی را که در فهرست زیر معرفی کردهایم، مشاهده کنند. در هر کدام از این فیلمهای آموزشی، نکتههای مهمی در مورد فعلها و کاربرد آنها بیان شده است.
- فیلم آموزش رایگان فعل مضارع در عربی فرادرس
- فیلم آموزش رایگان فعل مضارع عربی پایه هشتم فرادرس
- فیلم آموزش رایگان قواعد فعل نهی در عربی فرادرس
- فیلم آموزش رایگان بررسی فعل مجهول در عربی فرادرس
- فیلم آموزش صرف ۱ فرادرس
![آموزش رایگان فعل مضارع عربی پایه هشتم در فرادرس - قواعد عربی یازدهم تجربی و ریاضی](https://blog.faradars.org/wp-content/uploads/2024/08/teaching-arabic-present-participle-in-faradars.jpg)
اگر از آن دسته مخاطبانی هستید که میخواهید زبان عربی را فراتر از کتابهای درسی یاد بگیرید، به کمک فیلمهای آموزشی زیر میتوانید به هدف خود برسید.
قواعد عربی یازدهم تجربی و ریاضی درس هفتم
در هفتمین درس از قواعد عربی یازدهم تجربی و ریاضی، فعلهای ناقصه و روش ترجمه آنها آموزش داده شده است.
فعلهای ناقصه، فعلهایی هستند که با قرار گرفتن بر سر جمله اسمیه، تغییراتی را در ساختار و ترجمه آن به وجود میآورند. هرگاه یکی از فعلهای ناقصه بر سر جمله اسمیه قرار بگیرد، اعراب مبتدا را مرفوع باقی میگذارد اما خبر را منصوب میکند.
این نوع از فعلها را با مشاهده فیلم آموزش عربی زبان قرآن ۲ رشتههای ریاضی و تجربی فرادرس بهخوبی یاد میگیرید. از طریق لینک زیر میتوانید به این فیلم آموزشی دسترسی داشته باشید.
مثالی از کاربرد افعال ناقصه را در کادر زیر مشاهده میکنید. فعل ناقصه «کانَ» با قرار گرفتن بر سر جمله اسمیه «صدیقُ أخي طالبٌ»، اعراب مبتدای آن (صدیقُ) را تغییر نداده است اما خبر آن (طالبٌ) را به صورت منصوب (طالباً) درآورده است.
کانَ صدیقُ أخي طالباً.
دوست برادرم، دانشجو بود.
تا اینجا بهطور کلی با افعال ناقصه و کاربرد آنها آشنا شدید. در بخش بعدی، پرکاربردترین فعلهای ناقصه و روش ترجمه آنها را میآموزید.
پرکاربردترین فعل های ناقصه
«کانَ»، «صارَ»، «أَصْبَحَ» و «لَیسَ»، ۴ مورد از پرکاربردترین انواع فعلهای ناقصه در زبان عربی هستند. در جدول زیر، این فعلهای ناقصه و ترجمه آنها را به صورت خلاصه نشان دادهایم.
فعل ناقصه | ترجمه |
کانَ | بود - است |
صارَ | شد |
أَصْبَحَ | شد |
لَیسَ | نیست |
در ادامه، هر کدام از این فعلها را همراه با مثال و با جزئیات بیشتری بررسی میکنیم.
فعل ناقصه کانَ
«کان» یکی از رایجترین فعلهای ناقصه به شمار میآید که هم به صورت ماضی، هم به صورت مضارع و هم به شکل فعل امر به کار میرود. این فعل، بسته به جملهای که در آن قرار داشته باشد، به صورت «است» یا «بود» ترجمه میشود.
برای روشنتر شدن این موضوع، به مثالهای زیر توجه کنید. مشاهده میکنید که در مثال اول، فعل «کان» به صورت فعل اسنادی «است» و در مثال دو به صورت فعل «بود» ترجمه شده است.
اینکه در چه جملهای از «است» و در کدام جمله از «بودن» استفاده کنیم، به خود جمله و سایر کلمههای آن بستگی دارد.
مثال ۱: «إِنَّ اللّهَ کانَ عَلَیْکُمْ رَقیباً» (نساء/۱)
خداوند همواره مراقب شما است.
مثال ۲: کانَ حَفیدُ عَمّی طبیباً.
نوه عمویم پزشک بود.
در جدول زیر، صرف فعل «کان» را در صیغههای مختلف نشان دادهایم و معنای آن را نیز مشخص کردهایم.
صیغه | صورت ماضی «کان» | صورت مضارع «کان» |
مفرد مذکر غائب (هو) | كَانَ (آن مرد بود) | يَكُونُ (آن مرد میباشد) |
مثنی مذکر غائب (هما) | كَانَا (آن دو مرد بودند) | يَكُونَانِ (آن دو مرد میباشند) |
جمع مذکر غائب (هم) | كَانُوا (آن چند مرد بودند) | يَكُونُونَ (آن چند مرد میباشند) |
مفرد مؤنث غائب (هی) | كَانَتْ (آن زن بود) | تَكُونُ (آن زن میباشد) |
مثنی مؤنث غائب (هما) | كَانَتَا (آن دو زن بودند) | تَكُونَانِ (آن دو زن میباشند) |
جمع مؤنث غائب (هنَّ) | كُنَّ (آن چند زن بودند) | يَكُنَّ (آن چند زن میباشند) |
مفرد مذکر مخاطب (أنتَ) | كُنْتَ (تو بودی) | تَكُونُ (تو میباشی) |
مثنی مذکر مخاطب (أنتما) | كُنْتُمَا (شما دو مرد بودید) | تَكُونَانِ (شما دو مرد میباشید) |
جمع مذکر مخاطب (أنتم) | كُنْتُمْ (شما چند مرد بودید) | تَكُونُونَ (شما چند مرد میباشید) |
مفرد مؤنث مخاطب (أنتِ) | كُنْتِ (تو بودی) | تَكُونِينَ (تو میباشی) |
مثنی مؤنث مخاطب (أنتما) | كُنْتُمَا (شما دو زن بودید) | تَكُونَانِ (شما دو زن میباشید) |
جمع مؤنث مخاطب (أنتنَّ) | كُنْتُنَّ (شما چند زن بودید) | تَكُنَّ (شما چند زن میباشید) |
متکلم وحده (أنا) | كُنْتُ (من بودم) | أَكُونُ (من میباشم) |
متکلم مع الغیر (نحن) | كُنَّا (ما بودیم) | نَكُونُ (ما میباشیم) |
در جدول زیر، ساختار فعل کان را در حالت امر نشان دادهایم و آن را ترجمه کردهایم. توجه داشته باشید که در جدول زیر، تنها امر مخاطب فعل کان نشان داده شده است.
صیغه | صورت امر «کان» |
مفرد مذکر مخاطب (أنتَ) | كُنْ (باش) |
مثنی مذکر مخاطب (أنتما) | كُونَا (باشید) |
جمع مذکر مخاطب (أنتم) | كُونُوا (باشید) |
مفرد مؤنث مخاطب (أنتِ) | كُونِي (باش) |
مثنی مؤنث مخاطب (أنتما) | كُونَا (باشید) |
جمع مؤنث مخاطب (أنتنَّ) | كُنَّ (باشید) |
سایر کاربردهای فعل کان
در بخش قبل، کاربرد و روش ترجمه کان را بهعنوان فعل اصلی جمله بررسی کردیم. در این بخش، به سایر کاربردهای این فعل ناقصه اشاره میکنیم.
کاربرد کان | ترجمه | مثال |
کان + فعل مضارع | ماضی استمراری | کان يَنَامُ (میخوابید) |
کان + فعل ماضی | ماضی بعید | کان نَامُوا (خوابیده بودند) |
کان + «لـِ» | داشتن | کان لِجَدّي فَرَسٌ. (پدربزرگم اسبی داشت.) |
کان + عند | داشتن | کان عندي قَمیصٌ جَمیلٌ. (لباسی زیبا داشتم) |
نکته: در ساختارهای «کان + فعل مضارع» و «کان + فعل ماضی»، کان و فعل بعد از آن با هم ترجمه میشوند.
![کودکی که خوابیده است.](https://blog.faradars.org/wp-content/uploads/2024/08/a-baby-peacefully-sleeping-with-a-cloud-hovering-revised.jpg)
فعل ناقصه صارَ
فعل «صار» نیز هم به صورت ماضی و هم به صورت مضارع به کار میرود. برای ترجمه این فعل به فارسی، از مصدر «شدن» استفاده میشود.
صورتهای صرفشده صار و ترجمه آن را در جدول زیر مشاهده میکنید.
صیغه | صورت ماضی «صارَ» | صورت مضارع «صارَ» |
مفرد مذکر غائب (هو) | صَارَ (آن مرد شد) | يَصِيرُ (آن مرد میشود) |
مثنی مذکر غائب (هما) | صَارَا (آن دو مرد شدند) | يَصِيرَانِ (آن دو مرد میشوند) |
جمع مذکر غائب (هم) | صَارُوا (آن چند مرد شدند) | يَصِيرُونَ (آن چند مرد میشوند) |
مفرد مؤنث غائب (هی) | صَارَتْ (آن زن شد) | تَصِيرُ (آن زن میشود) |
مثنی مؤنث غائب (هما) | صَارَتَا (آن دو زن شدند) | تَصِيرَانِ (آن دو زن میشوند) |
جمع مؤنث غائب (هنَّ) | صِرْنَ (آن چند زن شدند) | يَصِرْنَ (آن چند زن میشوند) |
مفرد مذکر مخاطب (أنتَ) | صِرْتَ (تو شدی) | تَصِيرُ (تو میشوی) |
مثنی مذکر مخاطب (أنتما) | صِرْتُمَا (شما دو مرد شدید) | تَصِيرَانِ (شما دو مرد میشوید) |
جمع مذکر مخاطب (أنتم) | صِرْتُمْ (شما چند مرد شدید) | تَصِيرُونَ (شما چند مرد میشوید) |
مفرد مؤنث مخاطب (أنتِ) | صِرْتِ (تو شدی) | تَصِيرِينَ (تو میشوی) |
مثنی مؤنث مخاطب (أنتما) | صِرْتُمَا (شما دو زن شدید) | تَصِيرَانِ (شما دو زن میشوید) |
جمع مؤنث مخاطب (أنتنَّ) | صِرْتُنَّ (شما چند زن شدید) | تَصِرْنَ (شما چند زن میشوید) |
متکلم وحده (أنا) | صِرْتُ (من شدم) | أَصِيرُ (من میشوم) |
متکلم مع الغیر (نحن) | صِرْنَا (ما شدیم) | نَصِيرُ (ما میشویم) |
فعل ناقصه أَصْبَحَ
فعل أَصْبَحَ با استفاده از مصدر «شدن» ترجمه میشود. این فعل هم به صورت ماضی و هم به صورت مضارع کاربرد دارد. ساختار و معنای أَصْبَحَ را در جدول زیر نشان دادهایم.
صیغه | صورت ماضی «أَصْبَحَ» | صورت مضارع «أَصْبَحَ» |
مفرد مذکر غائب (هو) | أَصْبَحَ (آن مرد شد) | يُصْبِحُ (آن مرد میشود) |
مثنی مذکر غائب (هما) | أَصْبَحَا (آن دو مرد شدند) | يُصْبِحَانِ (آن دو مرد میشوند) |
جمع مذکر غائب (هم) | أَصْبَحُوا (آن چند مرد شدند) | يُصْبِحُونَ (آن چند مرد میشوند) |
مفرد مؤنث غائب (هی) | أَصْبَحَتْ (آن زن شد) | تُصْبِحُ (آن زن میشود) |
مثنی مؤنث غائب (هما) | أَصْبَحَتَا (آن دو زن شدند) | تُصْبِحَانِ (آن دو زن میشوند) |
جمع مؤنث غائب (هنَّ) | أَصْبَحْنَ (آن چند زن شدند) | يُصْبِحْنَ (آن چند زن میشوند) |
مفرد مذکر مخاطب (أنتَ) | أَصْبَحْتَ (تو شدی) | تُصْبِحُ (تو میشوی) |
مثنی مذکر مخاطب (أنتما) | أَصْبَحْتُمَا (شما دو مرد شدید) | تُصْبِحَانِ (شما دو مرد میشوید) |
جمع مذکر مخاطب (أنتم) | أَصْبَحْتُمْ (شما چند مرد شدید) | تُصْبِحُونَ (شما چند مرد میشوید) |
مفرد مؤنث مخاطب (أنتِ) | أَصْبَحْتِ (تو شدی) | تُصْبِحِينَ (تو میشوی) |
مثنی مؤنث مخاطب (أنتما) | أَصْبَحْتُمَا (شما دو زن شدید) | تُصْبِحَانِ (شما دو زن میشوید) |
جمع مؤنث مخاطب (أنتنَّ) | أَصْبَحْتُنَّ (شما چند زن شدید) | تُصْبِحْنَ (شما چند زن میشوید) |
متکلم وحده (أنا) | أَصْبَحْتُ (من شدم) | أُصْبِحُ (من میشوم) |
متکلم مع الغیر (نحن) | أَصْبَحْنَا (ما شدیم) | نُصْبِحُ (ما میشویم) |
فعل ناقصه لَیسَ
این فعل ناقصه به صورت فعل ربطی منفی «نیست» ترجمه میشود. این فعل فقط به صورت ماضی به کار میرود و صورت مضارع ندارد. صرف فعل لیس در صیغههای مختلف و ترجمه آن را در جدول زیر نشان دادهایم.
صیغه | صورت ماضی فعل «لیس» |
مفرد مذکر غائب (هو) | لَيْسَ (آن مرد نیست) |
مثنی مذکر غائب (هما) | لَيْسَا (آن دو مرد نیستند) |
جمع مذکر غائب (هم) | لَيْسُوا (آن چند مرد نیستند) |
مفرد مؤنث غائب (هی) | لَيْسَتْ (آن زن نیست) |
مثنی مؤنث غائب (هما) | لَيْسَتَا (آن دو زن نیستند) |
جمع مؤنث غائب (هنَّ) | لَسْنَ (آن چند زن نیستند) |
مفرد مذکر مخاطب (أنتَ) | لَسْتَ (تو نیستی) |
مثنی مذکر مخاطب (أنتما) | لَسْتُمْ (شما دو مرد نیستید) |
جمع مذکر مخاطب (أنتم) | لَسْتُمَا (شما چند مرد نیستید) |
مفرد مؤنث مخاطب (أنتِ) | لَسْتِ (تو نیستی) |
مثنی مؤنث مخاطب (أنتما) | لَسْتُمَا (شما دو زن نیستید) |
جمع مؤنث مخاطب (أنتنَّ) | لَسْتُنَّ (شما چند زن نیستید) |
متکلم وحده (أنا) | لَسْتُ (من نیستم) |
متکلم مع الغیر (نحن) | لَسْنَا (ما نیستیم) |
«لیس» هرگز به صورت فعل مثبت ترجمه نمیشود.
تمرین درس هفتم
در جملههای زیر، بخشهای مشخصشده را با توجه به شخص و شمار فعلها ترجمه کنید.
«فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمًا» (احزاب/۵۴)
است
«قَالَ يَا نُوحُ إِنَّهُ لَيْسَ مِنْ أَهْلِكَ» (هود/۴۶)
نیست
التلامیذُ کانوا ینظرون (نگاه کردن) إلی المعلّم.
نگاه میکردند
کانَتْ عندَ أُختکِ حَقیبَةٌ.
داشت
قِطَّةٌ کانَتْ جَلَسَتْ علی المِنْضَدَة.
نشسته بود.
سؤالات متداول
تا اینجا قواعد عربی یازدهم تجربی و ریاضی را با مثال بررسی کردیم. در این بخش، برخی از سؤالات متداول را در مورد این قواعد مطرح کرده و نکتههای تکمیلی را در قالب پرسش و پاسخ ارائه میکنیم.
آیا «مَنْ» فقط در جملههای شرطیه به کار میرود؟
خیر، «مَنْ» کاربردهای متنوعی دارد. بهطور مثال میتواند بهعنوان، موصول نیز به کار برود. با مطالعه مطلب زیر، کاربردها و معانی این کلمه را بهخوبی یاد میگیرید.
آیا «ما» فقط در جملههای شرطیه کاربرد دارد؟
خیر، «ما» انواع مختلفی دارد و در جملههای متنوعی به کار میرود. همچنین میتواند بهعنوان حرف نفی، قبل از فعلهای ماضی و مضارع قرار بگیرد.
در مطلب زیر، انواع «ما» و کاربردهای آن را بررسی کردهایم.
تمرین قواعد عربی یازدهم تجربی و ریاضی
در بخشهای قبلی، تمامی قواعد عربی یازدهم تجربی و ریاضی را به صورت خلاصه و درسبهدرس آموزش دادیم. در انتهای هر کدام از درسها نیز تمرینهایی را به صورت کوتاهپاسخ ارائه کردیم. در این بخش، با هدف یادگیری قواعد عربی یازدهم، ۲۰ تمرین چهارگزینهای را در اختیارتان قرار میدهیم.
برای پاسخ دادن به پرسشهای این بخش، ابتدا صورت هر سؤال را بهدقت مطالعه کنید و سپس گزینه مورد نظر خود را علامت بزنید. برای اینکه پاسخ درست هر سؤال را مشاهده کنید، فقط لازم است روی گزینه «مشاهده جواب» که زیر هر سؤال قرار دارد، کلیک کنید.
برای مشاهده پاسخ تشریحی هر سؤال نیز باید روی گزینه «شرح پاسخ» که در کنار هر کدام از سؤالها قرار گرفته است، کلیک کنید.
بعد از اینکه به همه سؤالها پاسخ دادید، گزینه «دریافت نتیجه آزمون» نشان داده میشود. با کلیک روی آن میتوانید تعداد امتیازهایی را که در این آزمون کسب کردهاید، مشاهده کنید.
۱- همه گزینهها اسم تفضیل هستند، بهجز...
أَقْبَح
أَغْلىٰ
أَقْصَر
أَخْضَر
«أَخْضَر» نوعی اسم رنگ و به معنای «سبز» است.
سایر گزینهها همگی اسم تفضیل مذکر هستند که بر وزن «أَفْعَل» ساخته شدهاند.
۲- در بین گزینههای زیر، اسم مکان را مشخص کنید.
مَدْخَل
مُسْتَخْرَج
مُمْتَحِن
مُحاسِب
توجه داشته باشید که حرف اول اسم مکان، همیشه میم مفتوح «مَـ» است. نوع هر کدام از گزینهها را در ادامه مشخص کردهایم.
- مَدْخَل: اسم مکان به معنی «محل داخل شدن».
- مُسْتَخْرَج: اسم مفعول از فعل ثلاثی مزید «إسْتَخْرَج».
- مُمْتَحِن: اسم فاعل از فعل ثلاثی مزید «إمْتَحَن».
- مُحاسِب: اسم فاعل از فعل ثلاثی مزید «حاسَبَ».
۳- در کدام گزینه همه کلمهها اسم تفضیل هستند؟
أشدّ - أشْجَع - أحْمَر
أربَع - أکثَر - أفْضَل
أحْسَن - أسْوَد - أخْرَس
عُظمیٰ - أعْلَم - أصلَح
در گزینه اول، «أحْمَر» اسم رنگ (قرمز) است. در گزینه دوم «أربَع» عدد و به معنی «چهار» است. در گزینه سوم، «أسْوَد» اسم رنگ (سیاه) و «أخْرَس» اسم عیب (لال) است.
۴- ترجمه صحیح جمله زیر در کدام گزینه آمده است؟
الأسَدُ أشْجَعُ الحَیَوان.
شیر شجاع است.
شیر حیوان شجاعتری است.
شیر شجاعترینِ حیوانات است.
شیر شجاعترین حیوان است.
بعد از اسم تفضیل «أشْجَعُ»، از اسم مفرد «الحَیَوان» استفاده شده است. بنابراین، اسم تفضیل در این جمله به صورت صفت عالی ترجمه میشود. در این حالت، بین اسم تفضیل و کلمه بعد از آن، کسره (ـِ) قرار نمیگیرد.
۵- در جمله شرطیه زیر، جواب شرط را مشخص کنید.
«إِنْ يَمْسَسْكَ بِخَيْرٍ فَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ» (انعام/۱۷)
يَمْسَسْكَ
بِخَيْرٍ
عَلَى كُلِّ شَيْءٍ
هُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
در این آیه، کل جمله اسمیه «هُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ» در جایگاه جزای شرط آمده است و «ف» ابتدای آن نیز بهعنوان «فای جزای شرط» به کار رفته است.
«إِنْ» ادات شرط و «يَمْسَسْ» نیز بهعنوان فعل شرط در این آیه به کار رفتهاند.
۶- اسمهای معرفه را در جمله زیر مشخص کنید.
نَدیٰ و هُدیٰ بَاعَتَا دُمْیَةً في السّوق.
نَدیٰ - دُمْیَةً -بَاعَتَا
هُدیٰ - نَدیٰ - السّوق
السّوق - دُمْیَةً - هُدیٰ
نَدیٰ - هُدیٰ - بَاعَتَا
«نَدیٰ» و «هُدیٰ» اسمهای علم هستند. «السّوق» اسم معرفه به «ألـ» است.
انتهای کلمه «دُمْیَةً» علامت تنوین آمده است. بنابراین، اسم نکره است.
«بَاعَتَا» نیز نوعی فعل است و اصولاً نمیتوان برای آن مشخصه معرفه یا نکره بودن را در نظر گرفت. معرفه و نکره بودن تنها به اسمها اختصاص دارد.
۷- در کدام گزینه، همه اسمها از نوع نکره هستند؟
زمیلةً - ابومحمّد - حمزة
النافذة - کوکبٌ - شَجَرَةً
البَزّاز - طَلحة - بَغداد
وِسادةً - حِذاءٌ - وَردةٌ
در ادامه، نوع اسمهای همه گزینهها را مشخص کردهایم.
- گزینه اول: زمیلةً (نکره) - ابومحمّد (معرفه علم) - حمزة (معرفه علم)
- گزینه دوم: النافذة (معرفه به ألـ) - کوکبٌ (نکره) - شَجَرَةً (نکره)
- گزینه سوم: البَزّاز (معرفه به ألـ) - طَلحة (معرفه علم) - بَغداد (معرفه علم)
- گزینه چهارم: وِسادةً (نکره) - حِذاءٌ (نکره) - وَردةٌ (نکره)
۸- همه گزینهها برای ترجمه جمله زیر، مناسباند، بهجز...
رأیتُ عُصفوراً علی الشجرةِ.
گنجشکی را روی درخت دیدم.
یک گنجشکی را روی درخت دیدم.
گنجشک را روی درخت دیدم.
روی درخت، گنجشکی را دیدم.
برای ترجمه اسمهای نکره، لزوماً یکی از حالتهای زیر به کار میروند.
- قرار دادن «یک» قبل از اسم نکره
- قرار دادن «یک» قبل از اسم نکره و گذاشتن «ی» بعد از آن
- گذاشتن «ی» نکره بعد از اسم
۹- ترجمه صحیح جمله زیر را مشخص کنید.
آكُلُ طَعاماً تَطْبَخُ أمّي.
غذایی را خوردم که مادرم پخته بود.
باید غذایی را بخورم که مادرم میپزد.
غذایی را میخورم که مادرم بپزد.
غذایی که مادرم بپزد را خواهم خورد.
جمله بالا با ساختار کلی «فعل مضارع + اسم نکره + فعل مضارع» ساخته شده است. در این حالت، فعل اول به صورت مضارع اخباری و فعل دوم به صورت مضارع اخباری یا التزامی ترجمه میشود.
با توجه به سایر کلمههای این جمله، بهتر است فعل دوم را به صورت مضارع التزامی ترجمه کنیم.
۱۰- کدام گزینه به صورت آینده منفی ترجمه میشود؟
لَم + فعل مضارع
لا + فعل مضارع مخاطب
لَن + فعل مضارع
کان + فعل مضارع
هرگاه حرف «لَنْ» قبل از فعل مضارع قرار بگیرد، آن فعل به صورت آینده منفی (با فعل کمکی «خواه») و با استفاده از قید «هرگز» ترجمه میشود.
روش ترجمه سایر گزینهها را در ادامه مشخص کردهایم.
- لَم + فعل مضارع: ماضی منفی یا ماضی نقلی منفی
- لا + فعل مضارع مخاطب: فعل امر منفی
- کان + فعل مضارع: ماضی استمراری
۱۱- ساختار «لـِ + عند» به صورت ... ترجمه میشود.
از آنِ
داشتن
باید
برای
هرگاه حرف «لـِ» قبل از کلمه «عند» قرار بگیرد، با استفاده از فعل «داشتن» ترجمه میشود.
۱۲- ترجمه حرف «لـ» در کدام گزینه درست است؟
کانَ لِزَمیلتي منضدة ← همکارم میزی داشت.
لِمَن هذه النقود؟ ← این پولها برای چه کسی است؟
لَهم بیتٌ جمیلٌ ← خانه آنها زیباست.
لِنَقرأُ هذا الدرس ← این درس را میخوانیم.
در ادامه، روش ترجمه «لـِ» را در هر چهار گزینه توضیح میدهیم.
- گزینه اول: «کان + لـِ» به صورت فعل «داشتن» ترجمه میشود.
- گزینه دوم: «لـِ + مَنْ» به صورت «مالِ، از آنِ» معنی میشود.
- گزینه سوم: «لـِ + ضمیر» به صورت فعل «داشتن» ترجمه میشود.
- گزینه چهارم: «لـِ + فعل مضارع» به صورت «تا / باید + فعل مضارع التزامی» معنی میشود.
۱۳- کدام گزینه به صورت ماضی استمراری ترجمه میشود؟
کانوا يَطْلُبُونَ
أَن تَطْلُبَا
لَمّا تَطْلُبْنَ
ما طَلَبَتْ
ساختار «کان + فعل مضارع» به صورت ماضی استمراری ترجمه میشود. این ساختار فقط در گزینه اول به کار رفته است.
۱۴- ترجمه فعل «كُنْتُنَّ تَنْجَحْنَ» در کدام گزینه آمده است؟
موفق شوید
موفق میشدند
موفق میشدید
موفق میشوند
ساختار «کان + فعل مضارع» به صورت ماضی استمراری ترجمه میشود. از آنجایی که این فعل در صیغه «جمع مؤنث مخاطب» صرف شده است، ترجمه آن نیز باید به صورت دوم شخص جمع باشد.
۱۵- ترجمه کدام فعل درست است؟
يَكُونُ: شدند
صِرْنَ: میشوند
كَانَتَا: بودند
لَسْتُمْ: نبودند
هر چهار گزینه بالا از نوع فعلهای ناقصه هستند. در مورد ترجمه فعلهای ناقصه به نکتههای زیر توجه داشته باشید.
- «کان» اگر به صورت ماضی بیاید، با مصدر «بودن» و اگر به صورت مضارع باشد، به شکل «میباشم، میباشی، میباشد و....» ترجمه میشود.
- «صار» اگر ماضی باشد به صورت «شدم، شدی و...» ترجمه میشود. چنانچه مضارع باشد آن را به صورت «میشوم، میشوی و...» ترجمه میکنیم.
- «لیس» همیشه به صورت «نیستم، نیستی، نیست و...» ترجمه میشود.
۱۶- در جمله زیر از چند اسم عَلَم استفاده شده است؟
عندی صدیقتانِ. إسمُهما فاطمة و نرجس. الیوم، هما تُسَافِرَانِ إلی بَيْرُوت.
۲
۳
۱
۴
اسمهای علم در این متن عبارتند از:
- فاطمة (اسم شخص)
- نرجس (اسم شخص)
- بَيْرُوت (اسم شهر)
۱۷- در کدام گزینه، اسم نکره بدون نشانههای «یک/ی/ای» ترجمه میشود؟
اِشْتَرَيْتَ حاسوباً.
طالبٌ فی الصّف.
عمّتي محاسِبةٌ.
حذاءٌ علی المنضدة.
در جمله سوم، اسم نکره نقش خبر جمله اسمیه را به عهده دارد. چناچه خبر جمله به صورت نکره بیاید، در ترجمه آن از نشانههای نکره «یک / ی / ای» استفاده نمیکنیم.
۱۸- در کدام گزینه، «ما» بهعنوان ادات شرط آمده است؟
«مَا تُقَدِّمُوا لِأَنْفُسِكُمْ مِنْ خَيْرٍ تَجِدُوهُ عِنْدَ اللَّهِ» (مزمل/۲۰)
«لَهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَ مَا فِي الْأَرْضِ» (طه/۶)
«مَا قُلْتُ لَهُمْ إِلَّا مَا أَمَرْتَنِي» (مائده/۱۱۷)
«وَ لَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا» (نور/۳۱)
در ادامه، نوع «ما» را در سایر گزینهها مشخص کردهایم.
- گزینه دوم: موصولی - موصولی
- گزینه سوم: حرف نفی - موصولی
- گزینه چهارم: موصولی
۱۹- ترجمه کدام گزینه نادرست است؟
حَتّیٰ تَضَعْنَ: تا قرار بدهند
أَنْ تَضَعْنَ: اگر قرار دهند
لِتَضَعْنَ: باید قرار بدهند
لَنْ تَضَعْنَ: هرگز قرار نخواهند داد
در صورتی که «أَنْ» نقش حرف ناصبه را به عهده داشته باشد، به صورت «که» ترجمه میشود و فعل مضارع بعد از آن نیز باید به صورت مضارع التزامی ترجمه شود.
۲۰- فعل ناقصه را در جمله زیر مشخص کنید.
«قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ أَصْبَحَ مَاؤُكُمْ غَوْرًا فَمَنْ يَأْتِيكُمْ بِمَاءٍ مَعِينٍ» (ملک/۳۰)
أَرَأَيْتُمْ
يَأْتِيكُمْ
قُلْ
أَصْبَحَ
«أَصْبَحَ» به معنای «شد» یکی از فعلهای ناقصه عربی به شمار میآید.
جدول خلاصه قواعد عربی یازدهم تجربی و ریاضی
قواعد عربی یازدهم تجربی و ریاضی موضوع اصلی این مطلب از مجله فرادرس به شمار میآید. در مطلب پیش رو، تمامی قواعد عربی این مقطع را با مثال و تمرین آموزش دادیم. در جدول زیر، موضوع اصلی هر کدام از درسها را مشخص کردهایم.
درسهای عربی یازدهم تجربی و ریاضی | موضوع اصلی |
درس اول | اسم تفضیل - اسم مکان |
درس دوم | جملههای شرطیه |
درس سوم | اسمهای معرفه و نکره |
درس چهارم | ترجمه فعل مضارع |
درس پنجم | ترجمه فعل مضارع |
درس ششم | ترجمه فعل مضارع |
درس هفتم | فعلهای ناقصه |