شما در حال مطالعه نسخه آفلاین یکی از مطالب «مجله فرادرس» هستید. لطفاً توجه داشته باشید، ممکن است برخی از قابلیتهای تعاملی مطالب، مانند امکان پاسخ به پرسشهای چهار گزینهای و مشاهده جواب صحیح آنها، نمایش نتیجه آزمونها، پاسخ تشریحی سوالات، پخش فایلهای صوتی و تصویری و غیره، در این نسخه در دسترس نباشند. برای دسترسی به نسخه آنلاین مطلب، استفاده از کلیه امکانات آن و داشتن تجربه کاربری بهتر اینجا کلیک کنید.
صابون به عنوان واژه‌ای برای نمکاسیدهای چرب یا محصولات آرایشی - بهداشتی بکار می‌رود. از صابون‌ها در نقش «مواد فعال در سطح» (Surfactant) برای امولسیون کردن روغن‌ها نیز بهره می‌گیرند. این عمل باعث می‌شود تا روغن‌ها به کمک آب جابجا شوند. صابون‌ها در کاتالیزورها، روانکارها و مواد افزایش دهنده ویسکوزیته کاربرد دارند. در این مطلب از مجله فرادرس با ساختار صابون، انواع صابون‌ها و روش تولید صابون آشنا می‌شویم.
آنچه در این مطلب می‌آموزید:
می‌آموزید صابون چیست و از چه موادی تشکیل می‌شود.
با انواع مختلف صابون آشنا می‌شوید.
ساختار صابون و روش عملکرد آن در محلول‌ها را یاد می‌گیرید.
با مشکلات صابون مانند رسوب اسید چرب آشنا می‌شوید.
می‌آموزید چگونه مشکلات صابون در مواد دترجنت رفع شده است.
با تولید صابون آرایشی و فرایند صابونی شدن آشنا می‌شوید.
صابون نوعی ماده پاک‌کننده است که ساختار آن از نمک یک اسید چرب یا سایر اسیدهای کربوکسیلیک تشکیل شده است. صابون معمولا از ترکیب چربی‌ها و و روغن (مانند چربی حیوانی یا گیاهی) با یک باز (مانند سدیم هیدروکسید) تولید می‌شود.
این ماده برای مصارف پاک کنندگی، روان‌کنندگی و کاربردهای دیگر استفاده می‌شود. در مصارف خانگی از صابون برای شست و شو و پاک‌کردن لکه‌های چربی استفاده می‌شود. در مصارف صنعتی، از صابون به عنوان غلیظ‌کننده، تولید برخی از روان‌کننده‌ها، تولید امولسیفایر و کاتالیروز استفاده می‌شود.
ساختار صابون
انواع صابون ها
صابون‌ها انواع مختلفی مانند صابون آرایشی، صابون فلزی و صابون غیرآرایشی را دارند. از آنجایی که صابون‌ها همگی نمک اسیدهای چرب هستند، فرمول عمومی آنها به صورت (RCO2−)nMn+ است که در آن R یک گروه آلکیل، M فلز، و n بار کاتیون محسوب می‌شود. در طبقه‌بندی صابون‌ها، از نقش Mn+ به عنوان کاتیون مورد استفاده قرار می‌گیرد.
اگر M شامل فلزات قلیایی سدیم یا پتاسیم باشد، صابون، آرایشی است و برای شستشوی دست و صورت کاربرد. زمانی که به جای M، عنصر لیتیوم را قرار دهیم، محصول به عنوان صابون لیتیومی شناخته می‌شود که در تولید گریس‌های با کیفیت نقش اساسی دارد. در صورتیکه M شامل کاتیون‌های فلزات قلیایی خاکی منیزیم و کلسیم باشد، به آنها «صابونهای فلزی» (Metallic Soap) می‌گویند. پیشنهاد می‌کنیم برای یادگیری بهتر این مفاهیم در شیمی دوازدهم، مطلب جمع بندی شیمی دوازدهم فصل اول را مطالعه کنید.
در ادامه انواع مختلف صابون را معرفی می‌کنیم.
صابونهای غیر آرایشی
صابونهای غیر آرایشی مواردی هستند که برای استفاده روی پوست تولید نمی‌شوند. موارد اصلی استفاده از این صابون‌ها در صنعت است. صابون‌ها اجزای اصلی بیشتر گریس‌ها و مواد افزایش دهنده ویسکوزیته را تشکیل می‌دهند. گریس‌ها امولسیون صابونهای کلسیم و لیتیوم هستند. از صابونهای فلزی دیگر همچون آلومینیوم، سدیم و مخلوطی از آنها نیز استفاده می‌شود. این صابون‌ها در افزایش گرانروی روغن‌ها نیز کاربرد دارند.
در دوران باستان، روان کننده‌ها با اضافه کردن آهک به روغن زیتون تولید می‌شدند. صابونهای فلزی همچنین در فرمولاسیون رنگ روغن‌های جدید برای بهبود رئولوژی این رنگ‌ها بکار می‌روند.
صابونهای فلزی
صابونهای فلزی صابون‌هایی هستند که در ساختار آنها از نمک اسید چرب فلزات سنگین استفاده می‌شود. در تهیه بیشتر صابونهای فلزات سنگین از خنثی‌سازی اسیدهای چرب خالص استفاده می‌شود. برای مثال، واکنش زیر، روش تولید صابونی با ساختار نمک بازی کلسیم را نمایش می‌دهد.
«سهیل بحرکاظمی» دانش‌آموخته کارشناسی ارشد رشته مهندسی نفت از دانشگاه علوم و تحقیقات تهران است. به عکاسی و شیمی آلی علاقه دارد و تا امروز تولید مطالب متنوعی از مجله فرادرس را در حوزه‌های شیمی، هنر و بازاریابی به عهده داشته است. او اکنون به عنوان مدیر مجله علمی-آموزشی فرادرس فعالیت می‌کند.
سلام
چرا بعضی از صابونهای دست ساز نوچ و روغنی میشوند و آیا راه حلی وجود دارد؟
ممنون
علی دانه کلایی
سلام عرض ادب من میخوام یک صابون جامد رو رنده کنم و بصورت مایع استفاده کنم ولی بعداز مدتی که بااب قاطی کردم دوباره یه حالت سفت میگیره یک سوال چه ماده ای باید به این محلول صابون رنده شده بااب اضافه کنم که عین مایع دستشویی نرم بشه؟ خیلی مهمه برام ممنون میشم جواب بدین
محمد علیزاده
سلام. وقت بخیر
علت لیز بودن صابون چیه؟
سهیل بحر کاظمی
با سلام؛
از شما بابت مطالعه این مطلب سپاس‌گزاریم. برای بیان ساده این مطلب می‌توان به کاهش اصطکاک در اثر ایجاد کف و همچنین کاهش سطح تماس اشاره کرد به گونه‌ای که در اثر کف کردن صابون، سطح تماس بین پوست کاهش پیدا می‌کند. همچنین، این موضوع را از نگاه میکروسکوپی و کشش سطحی نیز می‌توان بررسی کرد.
شما در حال مطالعه نسخه آفلاین یکی از مطالب «مجله فرادرس» هستید. لطفاً توجه داشته باشید، ممکن است برخی از قابلیتهای تعاملی مطالب، مانند امکان پاسخ به پرسشهای چهار گزینهای و مشاهده جواب صحیح آنها، نمایش نتیجه آزمونها، پاسخ تشریحی سوالات، پخش فایلهای صوتی و تصویری و غیره، در این نسخه در دسترس نباشند. برای دسترسی به نسخه آنلاین مطلب، استفاده از کلیه امکانات آن و داشتن تجربه کاربری بهتر اینجا کلیک کنید.
سلام
چرا بعضی از صابونهای دست ساز نوچ و روغنی میشوند و آیا راه حلی وجود دارد؟
ممنون
سلام عرض ادب من میخوام یک صابون جامد رو رنده کنم و بصورت مایع استفاده کنم ولی بعداز مدتی که بااب قاطی کردم دوباره یه حالت سفت میگیره یک سوال چه ماده ای باید به این محلول صابون رنده شده بااب اضافه کنم که عین مایع دستشویی نرم بشه؟ خیلی مهمه برام ممنون میشم جواب بدین
سلام. وقت بخیر
علت لیز بودن صابون چیه؟
با سلام؛
از شما بابت مطالعه این مطلب سپاس‌گزاریم. برای بیان ساده این مطلب می‌توان به کاهش اصطکاک در اثر ایجاد کف و همچنین کاهش سطح تماس اشاره کرد به گونه‌ای که در اثر کف کردن صابون، سطح تماس بین پوست کاهش پیدا می‌کند. همچنین، این موضوع را از نگاه میکروسکوپی و کشش سطحی نیز می‌توان بررسی کرد.
با تشکر