جمله خبری چیست؟ – با مثال و به زبان ساده
جمله خبری یکی از انواع جمله از نظر مفهوم است و در آن، از انجام یا وقوع کاری (فعلی) یا وجود و پذیرفتن حالتی، به صورت قطعی یا غیر قطعی خبر داده میشود. البته اگر جملهای، عدم انجام یا وقوع یک فعل یا عدم وجود و نپذیرفتن حالتی را بیان کند نیز، جمله خبری است. برای مثال، جملههای «شاید رستم برسد.» و «حالم خوب نیست»، جملههای خبری هستند. جملهها از نظر مفهوم و چگونگی بیان، به چهار دسته جملههای خبری، جملههای پرسشی، جملههای عاطفی و جملههای امری تقسیم میشوند. در جملههای پرسشی، سؤالی مطرح میشود، در جملههای عاطفی، احساسات بیان میشوند و در جملههای امری نیز، انجام کار یا پذیرفتن حالتی، خواسته میشود. در این مطلب از مجله فرادرس با مثال یاد میگیریم که جمله خبری چیست و انواع و اجزای تشکیل دهنده آن و تفاوتش با دیگر انواع جملهها را میشناسیم. در انتها نیز، سؤالهایی چهارگزینهای قرار داده ایم که میزان یادگیری خود را بسنجید.
- یاد میگیرید جمله خبری را در متون فارسی تشخیص دهید.
- خواهید آموخت اجزای اصلی جمله خبری و نقش هر کدام چیست.
- با انواع مختلف جمله خبری و ساختار هر یک آشنا خواهید شد.
- توانایی مقایسه جمله خبری با جملههای پرسشی، عاطفی و امری را پیدا میکنید.
- تفاوت افعال تام و اسنادی در جمله خبری را یاد خواهید گرفت.
- خواهید توانست کارکرد جملات خبری را در موقعیتهای مختلف تحلیل کنید.

مطالب مجله فرادرس را در جستجوی گوگل سریعتر ببینید
جمله خبری چیست؟
جمله خبری نوعی از جمله است که انجام و عدم انجام کاری یا پذیرفتن و نپذیرفتن حالتی را به ما بیان میکند. برای مثال در جمله «او به مدرسه میرود.»، انجام عمل «رفتن» توسط یک فرد، به ما خبر داده میشود یا در جمله «آن مرد، خوب نیست.» خبری درباره «خوب نبودنِ آن مرد»، به ما داده شده است. در مقابل این نوع جمله، جمله پرسشی و عاطفی و امری را داریم که همگی از نظر مفهوم کلی جمله با هم تفاوت دارند و هریک از آنها، به شیوهای متفاوت، موضوعی را بیان میکنند.

جدول جمله خبری و پرسشی و عاطفی و امری
در جدول پایین، یک مفهوم را در هر چهار حالت جمله یعنی خبری، پرسشی، عاطفی و امری آوردهایم تا با تفاوت این جملهها بهتر آشنا شوید.
دیدن پرنده زیبا
| انواع جمله از نظر مفهوم | توضیح | مثال |
| جمله خبری | بیانِ انجام کار یا پذیرفتن حالتی | پرنده زیبا را دیدم. |
| جمله پرسشی | بیان پرسش و سؤال | پرنده زیبا را دیدی؟ |
| جمله عاطفی | بیان احساسات و عواطف | چه پرنده زیبایی! |
| جمله امری | درخواست کردن برای انجام کار یا پذیرفتن حالتی | پرنده زیبا را ببین. |

مثال جمله خبری
حالا که با بررسی تفاوت انواع جمله از نظر مفهوم، پی بردیم که جمله خبری چیست، در جدول زیر نمونههای بیشتری از جملههای خبری را با هم بررسی میکنیم.
| مثال جمله خبری | علت خبری بودن جمله |
| هوا گرم بود. | خبری درباره گرم بودنِ (حالت) هوا میدهد. |
| ستاره از شیراز آمد. | خبری درباره آمدنِ (یک عمل) ستاره از شیراز میدهد. |
| شاید رستم، سهراب را بشناسد. | خبری درباره احتمال شناسایی (یک عمل) سهراب توسط رستم، میدهد. |
| حالم خوب نیست. | خبری درباره خوب نبودن (عدم وجود یک حالت) حال میدهد. |
| در تابستان نباید به کیش برویم. | خبری درباره لزوم نرفتن (انجام ندادن یک عمل) به کیش میدهد. |
علامت جمله خبری
یادگیری جمله خبری در فارسی هفتم
- فیلم آموزش ادبیات فارسی پایه هفتم فرادرس
- فیلم آموزش رایگان فعل فارسی فرادرس
- فیلم آموزش ادبیات فارسی پایه هشتم فرادرس
- فیلم آموزش رایگان نگارش پایه هفتم فرادرس
- فیلم آموزش ادبیات فارسی پایه نهم فرادرس
- فیلم آموزش رایگان مفعول در فارسی فرادرس
همچنین برای یادگیری کامل مباحث مختلف درس ادبیات فارسی در دوره متوسطه، میتوانید از مجموعه آموزش زیر استفاده کنید.
انواع جمله خبری
حالا که فهمیدیم جمله خبری چیست و مثالهایی از آن را نیز بررسی کردیم، لازم است که با انواع جمله خبری نیز آشنا شویم تا در شناسایی این جمله از سایر جملهها مشکلی نداشته باشیم. انواع این جمله را در فهرست زیر آوردهایم و همانطور که میبینید، نوع فعل هایشان با هم متفاوت است.
- جمله خبری با فعل تام
- جمله خبری با فعل اسنادی
جدول انواع جمله خبری
در جدول زیر، بهطور خلاصه تفاوت این دو نوع جمله خبری با یکدیگر را با مثال بررسی میکنیم و بعد از آن، هرکدام را بهطور جداگانه توضیح میدهیم.
| انواع جمله خبری | توضیح | مثال |
| با افعال تام | بیان انجام یا عدم انجام کاری | علی آمد. / علی نیامد. |
| با افعال اسنادی | بیان پذیرفتن یا نپذیرفتن حالتی | علی مهربان است. / علی مهربان نیست. |
جمله خبری با فعل تام
جملههای خبری که انجام یا عدم انجام یک فعل و عمل یا واقع شدن و نشدن یک فعل را بیان میکنند، جملههای خبری با فعل تام یا خاص هستند. مانند جمله خبری «برادرم از سفر آمد.» که بر انجام فعل «آمدن» دلالت میکند. منظور از فعل تام یا فعل خاص، فعلی است که بر انجام و وقوع یک فعل خاص (دارای معنای خاص) دلالت میکند. در جدول زیر نمونههایی از جملههای خبری دارای فعل تام یا خاص را با هم بررسی میکنیم.
| جمله خبری با فعل تام | توضیح | فعل تام یا خاص جمله |
| علی به خانه رسید. | خبر از رسیدن (یک کار خاص) علی به خانه | رسید |
| مریم خواهرش را صدا کرد. | خبر از صداکردن (یک کار خاص) خواهر مریم | صدا کرد |
| دستم را به برگهها نزدم. | خبر از دست نزدن (یک کار خاص) به برگهها | نزدم |
جمله خبری با فعل اسنادی
| جمله خبری با فعل اسنادی | توضیح | فعل اسنادی یا ربطی جمله |
| دلم آشوب شد. | خبر از آشوب شدن (یک حالت) دل | شد |
| هوای کویر، ابری نیست. | خبر از ابری نبودن (یک حالت) هوای کویر | نیست |
| موهایش پریشان بود. | خبر از پریشان بودن (یک حالت) موها | بود |

اجزای جمله خبری
طبق دستور زبان فارسی، هر جملهای از اجزایی تشکیل میشود. جملههای خبری نیز متناسب با اینکه دارای فعل تام یا فعل اسنادی باشند، اجزایی دارند که در ادامه، آنها را توضیح میدهیم.
- ارکان جمله خبری با فعل تام: فاعل، مفعول، متمم، مسند، فعل
- ارکان جمله خبری با فعل اسنادی: مسندالیه، مسند، فعل
در ادامه به بررسی ارکان هرکدام از این جملههای خبری میپردازیم.
اجزای جمله خبری با فعل تام
جدول فرمول و مثال جمله خبری با فعل تام
در جدول زیر، اجزای تشکیل دهنده جملههای خبری دارای فعل تام را با مثالی برای هرکدام از آنها آوردهایم.
| انواع فعل تام | اجزای جمله خبری | مثال |
| فعل ناگذر | فاعل + فعل | سهراب (فاعل) رفته بود. (فعل) |
| فعل گذرای به مفعول | فاعل + مفعول + فعل | سهراب (فاعل) خواهرش (مفعول) را بوسید. (فعل) |
| فعل گذرای به متمم | فاعل + متمم + فعل | سهراب (فاعل) از مدرسه (متمم) آمد. (فعل) |
| فعل گذرای به مفعول و متمم | فاعل + مفعول + متمم + فعل | سهراب (فاعل) سؤالی (مفعول) از خواهرش (متمم) پرسید. (فعل) |
در مطلب زیر از مجله فرادرس، متمم را با مثالهای بیشتری بررسی کردهایم.
اجزای جمله خبری با فعل اسنادی
جملههای دارای فعل اسنادی از ترکیب نهاد و گزاره ساخته میشوند. نقش نهاد، همان فرد یا چیزی است که صفت یا حالتی به او نسبت داده میشود و در گزاره، همان صفت یا حالتی که به کسی یا چیزی نسبت داده میشود و فعل اسنادی، وجود دارد. برای مثال در جمله خبری اسنادی «رشت، بارانی بود.»، کلمه «رشت» نهاد جمله و «بارانی بود» که از مسند «بارانی» و فعل اسنادی «بود»، ساخته شده، گزاره جمله است. در ضمن، اسم «رشت»، مسند الیه نیز است. یعنی مسند جمله (بارانی)، به این کلمه نسبت داده شده است.
فرمول جمله خبری با فعل اسنادی
جمله خبری دارای فعل اسنادی از اجزای زیر ساخته شده است.
نهاد (مسند الیه) + گزاره: مسند + فعل اسنادی
مثال جمله خبری با فعل اسنادی
در جدول زیر، نمونههایی از جملههای خبری دارای فعل اسنادی را تجزیه کردهایم تا با اجزای این نوع جمله خبری بهتر آشنا شوید.
| مثال جمله خبری دارای فعل اسنادی | نهاد | گزاره |
| این گل زیبا است. | این گل (مسند) | زیبا (مسند) + است (فعل اسنادی) |
| دریا طوفانی شد. | دریا (مسند) | طوفانی (مسند) + شد (فعل اسنادی) |
| خانه ما سبز نبود. | خانه (مسند) ما | سبز (مسند) + نبود (فعل اسنادی) |

تفاوت جمله خبری با انواع جمله از نظر مفهوم
جملهها از نظر مفهوم و چگونگی بیان، به دو دستهبندی کلی خبری و انشایی تقسیم میشوند یعنی هر سه جمله پرسشی و عاطفی و امری، انشایی هستند. منظور از این دستهبندی این است که صحت و درستی جملههای خبری را میتوانیم بسنجیم اما جملههای انشایی اصلا از نظر درست و غلط بودن قابل بررسی نیستند چون خبری را بیان نمیکنند. این جملهها یا سؤالی مطرح میکنند، یا حسی را بیان می کنند و یا انجام کاری را درخواست میکنند. برای مثال وقتی می گوییم: «هوا گرم شد.»، می توانیم بررسی کنیم که آیا این جمله درست است و واقعاً هوا گرم است یا خیر. اما وقتی میگوییم: «هوا سرد است؟»، با یک سؤال مواجه هستیم و خبری به ما داده نشده است که درست و غلط بودن آن، قابل شناسایی باشد.
- تفاوت جمله خبری با جمله پرسشی
- تفاوت جمله خبری با جمله عاطفی
- تفاوت جمله خبری با جمله امری
در این بخش ابتدا، یک جمله خبری را با حالتهای انشایی همان جمله، مقایسه میکنیم و سپس به طور جداگانه بررسی میکنیم که تفاوت هریک از جملههای انشایی با جمله خبری چیست.
جدول تفاوت جمله خبری با جمله انشایی
در جدول پایین، حالت پرسشی و عاطفی و امری یک جمله خبری را آوردهایم تا با تفاوت این چهار نوع جمله با یکدیگر بهتر آشنا شوید.
برای این نقاشی بسیار زحمت کشیدهاند.
| جمله پرسشی | جمله عاطفی | جمله امری |
| برای این نقاشی چهقدر زحمت کشیدهاند؟ | برای این نقاشی چهقدر زحمت کشیدهاند! | برای این نقاشی، بسیار زحمت بکشید. |
تفاوت جمله خبری با جمله پرسشی
در جملههای پرسشی، سؤالی درباره انجام کاری، چگونگی انجام کاری، بودن یا نبودن حالتی در فرد یا چیزی، مقدار چیزی و... پرسیده میشود. علامت ظاهری جملههای پرسشی این است که در انتهای این جملهها همیسشه علامت سؤال (؟) گذاشته میشود. در جدول زیر، تفاوت جمله پرسشی با جمله خبری را بهتر درک میکنیم.
| جمله خبری | جمله پرسشی |
| به مدرسه رفتیم. (خبر از رفتن به مدرسه) | به مدرسه رفتیم؟ (سؤال کردن درباره انجام رفتن به مدرسه) |
| این خانه را گران خریدم. (خبر از گران خریدن خانه) | این خانه را چهقدر خریدی؟ (سؤال کردن درباره میزان هزینه خرید خانه) |
| همینجا میمانم. (خبر از ماندن در همینجا) | آیا همینجا میمانی؟ (سؤال کردن درباره انجام ماندن در همینجا) |
| حال مادر خوب بود. (خبر از خوب بودن حال مادر) | حال مادرت چهطور بود؟ (سؤال کردن درباره چگونگی حال مادر) |
نکته: وجود کلمههایی مانند «چهقدر»، «چگونه»، «چرا»، «آیا»، «چند»، «چه» و... در جمله، میتواند نشانه پرسشی بودن آن جمله باشد اما همچنان باید توجه کنیم که معنای کل جمله، باید پرسشی باشد.

تفاوت جمله خبری با جمله عاطفی
جملههای عاطفی یا احساسی یا هیجانی مانند اسمی که دارند، برای بیان احساسات مختلف مانند تعجب، آرزو، افسوس، غم، تحسین و... به کار میروند. برای مثال، محتوای جمله «زنده باد ایران!» آرزو برای پایداری ایران است. یا جمله «آه از این همه درد!» افسوس و ناراحتی را بیان میکند. نشانه یا علامت ظاهری جملههای عاطفی، علامت تعجب (!) در انتهای آنها است. در جدول زیر، نمونههایی از جمله خبری را با جمله عاطفی مقایسه میکنیم تا تفاوت این دو نوع جمله را بهتر درک کنید.
| جمله خبری | جمله عاطفی |
| رفتنت من را ناراحت کرد. (خبر از ناراحت شدن از رفتن کسی) | آه از رفتنت! (بیان حس افسوس برای رفتن کسی) |
| به شیراز میرویم. (خبر از رفتن به شیراز) | کاش به شیراز برویم! (بیان حس آرزو برای رفتن به شیراز) |
| هوا خیلی خوب است. (خبر از خوب بودن هوا) | بهبه چه هوایی! (بیان حس شادی از خوب بودن هوا) |
| من عصبانی نبودم. (خبر از عصبانی نبودن من) | چه عصبانی هستی! (بیان حس تعجب از عصبانی بودن کسی) |
نکته: اگر صفات تعجبی مانند «چه»، «عجب»، «چگونه»، «چهقدر» و... در جملهای وجود داشته باشند، آن جمله میتواند جمله عاطفی باشد. اما بودن علامت تعجب (!) در انتهای جمله، نشانه ظاهری قویتری برای جمله عاطفی است. همچنین برای اشتباه نگرفتن جمله عاطفی با جمله پرسشی، باید دقت کنیم که محتوا و معنای کلی جمله، پرسشی را طرح میکند یا تعجب و شگفتی را نشان میدهد.
تفاوت جمله خبری با جمله امری
| جمله خبری | جمله امری |
| مادرم را بوسیدم. (خبر از بوسیدن مادر) | مادرت را ببوس. (درخواست بوسیدن مادر) |
| غذایتان را خوردید. (خبر از خوردن غذا) | غذایتان را بخورید. (درخواست خوردن غذا) |
| به دانشگاه رفتی. (خبر از رفتن به دانشگاه) | به دانشگاه برو. (درخواست رفتن به دانشگاه) |
| باادب هستید. (خبر از باادب بودن کسی) | باادب باشید. (درخواست باادب بودن از کسی) |
نکته: اگر فعل امر منفی نیز در جملهای به کار برود، آن جمله را تبدیل به جمله امری میکند. برای مثال جمله «انقدر کند نباش.» نیز جمله امری است چون مفهومش، درخواست به پذیرفتن حالتی است.

نمونه سؤال جمله خبری
حال که یاد گرفتیم جمله خبری چیست، انواع و اجزای جمله خبری چیست و تفاوت این جمله با جملههای پرسشی و عاطفی و امری چیست، میتوانید با پاسخ دادن به سؤالهای چهارگزینهای زیر، بررسی کنید که این موضوع را چهقدر یاد گرفتهاید. برای این کار کافی است روی گزینه صحیح مورد نظرتان کلیک کنید و سپس با زدن گزینه «مشاهده جواب»، پاسخ درست را ببینید. هر جواب درست، یک امتیاز دارد که بعد از پاسخ به تمام سؤالها و با زدن گزینه «دریافت جواب آزمون»، میتوانید امتیاز خود را مشاهده کنید.
تمرین و آزمون
۱. کدام گزینه درباره جمله خبری درست نیست؟
جمله خبری برای بیان انجام یا عدم انجام کاری استفاده میشود.
هر دو نوع جمله خبری از نظر مفهوم و چگونگی بیان، خبری هستند.
جمله خبری فقط برای خبر دادن از پذیرفتن یا نپذیرفتن حالتی استفاده میشود.
جمله خبری فقط برای بیان پذیرش یا عدم پذیرش حالتی و انجام یا عدم انجام کاری استفاده میشود.
۲. کدامیک از جملههای زیر، خبری است؟
عجب جنگل بکری!
طبیعت ایران پر از عجایب است.
انقدر عجیب نباش.
رفتار او عجیب نیست؟
۳. در کدام گزینه، جمله خبری وجود ندارد؟
هوای جنوب بسیار شرجی است.
شاید به حافظیه شیراز برویم.
آنجا محل مناسبی برای صحبت کردن نبود.
آن کتاب را برایم بیاور.
۴. نوع فعل کدامیک از جملههای خبری زیر، نادرست نوشته شده است؟
مثل همیشه دیر رسیدی. (فعل اسنادی)
حالم بهتر نمیشود. (فعل اسنادی)
سال گذشته به اصفهان سفر کردیم. (فعل خاص یا تام)
دست از سرم برداشتند. (فعل تام یا خاص)
۵. منظور از جمله انشایی چیست؟
جملههایی که خبری نیستند.
جملههایی که امکان بررسی درست یا غلط بودن آنها وجود ندارد.
جملههای پرسشی و عاطفی و امری، جمله انشایی هستند.
هر سه گزینه، درست است.
۶. کدامیک از جملههای زیر، جمله انشایی است؟
به دیدن پدرم میروم.
در یک سال اخیر، پدرت را دیدهای؟
ستاره دریایی موجود جالب و شگفتانگیزی است.
شاید خواهرم به ایران برگردد.
۷. همه جملههای زیر، عاطفی هستند، به جز گزینه چند؟
عجب گرد و خاکی بلند شده است!
دریغ از آن همه جوان پَرپَر شده!
این طوفان عجیب و غریب را ببین.
چه زلزله وحشتناکی بود!
۸. در این عبارت، چند جمله خبری وجود دارد؟ آنها را مشخص کنید. «گفت: داستان را برایم بگو و مطمئن باش که کسی از آن خبردار نخواهد شد.»
۱ جمله خبری: «نخواهد شد»
۳ جمله خبری: «گفت»، «مطمئن باش» و «نخواهد شد»
۰ جمله خبری
۲ جمله خبری: «گفت» و «نخواهد شد»
۹. در کدامیک از گزینههای زیر، جمله امری وجود دارد؟
اگر انسانها حریص نبودند، دنیای بهتری داشتیم.
دیگر کافی است، از اینجا برو.
شاید به دیدن مادربزرگ برویم.
نمی فهمم که چرا اینطور شدی.
۱۰. در این عبارت، به ترتیب چند جمله خبری و چند جمله انشایی وجود دارد؟ «همینطور که قدم میزدیم، چشممان به تابلویی افتاد که رویش نوشته شده بود: «گلها را نچینید.»»
۳ جمله خبری و ۲ جمله انشایی
۳ جمله خبری و ۱ جمله انشایی
۲ جمله خبری و ۲ جمله انشایی
۲ جمله خبری و ۱ جمله انشایی
جمع بندی
در این مطلب از مجله فرادرس یاد گرفتیم جمله خبری چیست، چه انواعی از جمله خبری وجود دارد، اجزای جملههای خبری چه هستند و تفاوت جمله خبری با جملههای پرسشی و عاطفی و امری چیست. در انتها نیز پرسشهایی چهارگزینهای طرح کردیم تا با استفاده از آنها میزان یادگیری خود را بسنجید.
مطالب مجله فرادرس را در جستجوی گوگل سریعتر ببینید
















خیلی ممنون از شما