محتوای این مطلب جهت یادگیری بهتر و سریعتر آن، در انتهای متن به صورت ویدیویی نیز ارائه شده است.
قضیه کیلی همیلتون
اگر چندجملهای
p ( λ ) p ( \lambda) p ( λ ) ،
چندجملهای مشخصه ماتریس
A A A با ابعاد
n × n n \times n n × n باشد، آنگاه ماتریس
p ( A ) p ( A ) p ( A ) یک ماتریس صفر
n × n n \times n n × n خواهد بود. به عبارت دیگر، ماتریس
A A A در معادله مشخصهاش صدق میکند.
اثبات قضیه کیلی همیلتون
فرض کنید
A A A یک ماتریس
n × n n \times n n × n باشد. همچنین فرض کنید
A i , j A_{i,j} A i , j دترمینان ماتریسی باشد که از حذف سطر
i i i اُم و ستون
j j j اُم
A A A به دست آمده است.
ماتریس الحاقی $$A_{\mbox{adj}}=[(-1)^{i+j}A_{j,i}] $$ در رابطه زیر صدق میکند:
$$ \large A A _ { \mbox {adj} } = A _ { \mbox {adj} } A = \mbox {det} ( A ) I , $$
که در آن،
$$\mbox{det}(A) $$ دترمینان ماتریس
A A A و
I I I ماتریس همانی است.
رابطه زیر نیز برقرار است:
$$ \large ( A - \lambda I ) ( A - \lambda I ) _ { \mbox{adj} } = ( A - \lambda I ) _ { \mbox {adj} } ( A - \lambda I ) =<br />
\mbox {det} ( A - \lambda I ) I $$
ماتریس
$$(A-\lambda I)_{\mbox{adj}} $$ از عامل
A − λ I A-\lambda I A − λ I تشکیل شده و همانطور که میدانیم، هر یک از درایههای ماتریس
A − λ I A-\lambda I A − λ I ، یک چندجملهای از
λ \lambda λ با درجاتی از
0 0 0 تا
n − 1 n-1 n − 1 است. میتوان نوشت:
$$ \large ( A - \lambda I ) _ { \mbox {adj} } = Q _ { 0 } + \lambda Q _ { 1 } + \cdots + \lambda ^ { n - 1 } Q _ { n - 1 } , $$
که در آن، Q j Q_{j} Q j ماتریسهای n × n n \times n n × n هستند. بنابراین، داریم:
( Q 0 + Q 1 λ + ⋯ + Q n − 1 λ n − 1 ) ( A − λ I ) = p ( λ ) I , \large ( Q _ { 0 } + Q _ { 1 } \lambda + \cdots + Q _ { n - 1 } \lambda ^ { n - 1 } ) ( A - \lambda I ) = p ( \lambda ) I , ( Q 0 + Q 1 λ + ⋯ + Q n − 1 λ n − 1 ) ( A − λ I ) = p ( λ ) I ,
که در آن،
$$ p(\lambda)=\mbox{det}(\lambda I -A) $$ چندجملهای مشخصه
A A A است:
p ( λ ) = α 0 + α 1 λ + ⋯ + α n − 1 λ n − 1 + λ n \large p ( \lambda ) = \alpha _ 0 + \alpha _ 1 \lambda + \cdots + \alpha _ { n - 1 } \lambda ^ { n - 1 } + \lambda ^ n p ( λ ) = α 0 + α 1 λ + ⋯ + α n − 1 λ n − 1 + λ n
با برابر قرار دادن ضرایب λ \lambda λ و ضرب معادلات در I I I ، A A A ، ⋯ \cdots ⋯ و A n A^n A n داریم:
− A Q 0 = α 0 I → I × → − A Q 0 = α 0 I Q 0 − A Q 1 = α 1 I → A × → A Q 0 − A 2 Q 1 = α 1 A Q 1 − A Q 2 = α 2 I → A 2 × → A 2 Q 1 − A 3 Q 2 = α 2 A ⋮ ⋮ ⋮ Q n − 2 − A Q n − 1 = α n − 1 I → A n − 1 × → A n − 1 Q n − 2 − A n Q n − 1 = α n − 1 A n − 1 Q n − 1 = I → A n × → A n Q n − 1 = A n \large \begin{matrix} - A Q _ 0 = \alpha _ 0 I & \rightarrow I \times \rightarrow & - AQ_0=\alpha _0 I \\ Q _0 -AQ _ 1 = \alpha _ 1 I & \rightarrow A \times \rightarrow & A Q _ 0 - A ^ 2 Q _ 1 = \alpha _ 1 A \\ Q _1 -AQ _ 2 = \alpha _ 2 I & \rightarrow A ^ 2 \times \rightarrow & A^ 2 Q _ 1 - A ^ 3 Q _ 2 = \alpha _ 2 A \\ \vdots & \vdots & \vdots \\ Q _ { n -2 } - A Q _ {n -1 } = \alpha _ {n-1 } I & \rightarrow A ^ {n-1} \times \rightarrow & A ^ { n -1 } Q _ { n-2} - A ^ n Q _ {n-1} = \alpha _ { n-1} A ^ {n-1} \\ Q _ { n -1 } = I & \rightarrow A ^ {n} \times \rightarrow & A ^ { n } Q _ { n-1} = A ^ {n} \end {matrix} − A Q 0 = α 0 I Q 0 − A Q 1 = α 1 I Q 1 − A Q 2 = α 2 I ⋮ Q n − 2 − A Q n − 1 = α n − 1 I Q n − 1 = I → I × → → A × → → A 2 × → ⋮ → A n − 1 × → → A n × → − A Q 0 = α 0 I A Q 0 − A 2 Q 1 = α 1 A A 2 Q 1 − A 3 Q 2 = α 2 A ⋮ A n − 1 Q n − 2 − A n Q n − 1 = α n − 1 A n − 1 A n Q n − 1 = A n
حال معادلات سمت راست را با یکدیگر جمع میکنیم و در نهایت، داریم:
O = α 0 I + α 1 A + ⋯ + α n − 1 A n − 1 + A n \large O = \alpha _ 0 I + \alpha _ 1 A + \cdots + \alpha _ { n -1 } A ^ { n-1} + A ^n O = α 0 I + α 1 A + ⋯ + α n − 1 A n − 1 + A n
مثالها
در ادامه، چند مثال را از کاربرد قضیه کیلی-همیلتون بررسی میکنیم.
مثال ۱
ماتریس A A A را به صورت زیر در نظر بگیرید:
A = [ 1 1 1 3 ] \large A = \begin {bmatrix} 1 & 1 \\ 1 & 3 \end {bmatrix} A = [ 1 1 1 3 ]
چندجملهای مشخصه p ( t ) p ( t) p ( t ) ماتریس A A A به صورت زیر به دست میآید:
p ( t ) = det ( A − t I ) = [ 1 − t 1 1 3 − t ] = t 2 − 4 t + 2. \large \begin {align*} p ( t ) & = \det ( A - t I ) = \begin {bmatrix} 1 - t & 1 \\ 1 & 3 - t \end {bmatrix} \\ & = t ^ 2 - 4 t + 2 . \end {align*} p ( t ) = det ( A − t I ) = [ 1 − t 1 1 3 − t ] = t 2 − 4 t + 2.
طبق قضیه کیلی-همیلتون، ماتریس p ( A ) = A 2 − 4 A + 2 I p ( A ) = A ^ 2 - 4 A + 2 I p ( A ) = A 2 − 4 A + 2 I یک ماتریس صفر 2 × 2 2 \times 2 2 × 2 است:
p ( A ) = A 2 − 4 A + 2 I = [ 1 1 1 3 ] [ 1 1 1 3 ] − 4 [ 1 1 1 3 ] + 2 [ 1 0 0 1 ] = [ 2 4 4 10 ] + [ − 4 − 4 − 4 − 12 ] + [ 2 0 0 2 ] = [ 0 0 0 0 ] . \large \begin {align*} p ( A ) & = A ^ 2 - 4 A + 2 I = \begin {bmatrix} 1 & 1 \\ 1 & 3 \end {bmatrix} \begin {bmatrix} 1 & 1 \\ 1 & 3 \end {bmatrix} - 4 \begin {bmatrix} 1 & 1 \\ 1& 3 \end {bmatrix} + 2 \begin {bmatrix} 1 & 0 \\ 0 & 1 \end {bmatrix} \\[6pt] & = \begin {bmatrix} 2 & 4 \\ 4 & 10 \end {bmatrix} + \begin {bmatrix} - 4 & - 4 \\ - 4 & - 1 2 \end {bmatrix} +\begin {bmatrix} 2 & 0 \\ 0 & 2 \end {bmatrix} = \begin {bmatrix} 0 & 0 \\ 0 & 0 \end {bmatrix}. \end {align*} p ( A ) = A 2 − 4 A + 2 I = [ 1 1 1 3 ] [ 1 1 1 3 ] − 4 [ 1 1 1 3 ] + 2 [ 1 0 0 1 ] = [ 2 4 4 10 ] + [ − 4 − 4 − 4 − 12 ] + [ 2 0 0 2 ] = [ 0 0 0 0 ] .
مثال ۲
ماتریس زیر را در نظر بگیرید.
T = [ 1 0 2 0 1 1 0 0 2 ] \large T = \begin {bmatrix} 1 & 0 & 2 \\ 0 & 1 & 1 \\ 0 & 0 & 2 \end {bmatrix} T = 1 0 0 0 1 0 2 1 2
عبارت − T 3 + 4 T 2 + 5 T − 2 I -T^3+4T^2+5T-2I − T 3 + 4 T 2 + 5 T − 2 I را محاسبه و ساده کنید (I I I ماتریس همانی 3 × 3 3 \times 3 3 × 3 است).
حل: از قضیه کیلی-همیلتون استفاده میکنیم. برای به دست آوردن چندجملهای مشخصه
T T T ، از خاصیت بالامثلثی آن استفاده میکنیم. ماتریس
T − t I T - t I T − t I نیز یک ماتریس بالامثلثی است. همانطور که میدانیم،
دترمینان یک ماتریس بالامثلثی برابر با حاصلضرب درایههای قطری آن است. بنابراین، چندجملهای مشخصه
p T ( t ) p_T(t) p T ( t ) ماتریس
T T T برابر است با:
p T ( t ) = det ( T − t I ) = ( 1 − t ) ( 1 − t ) ( 2 − t ) = − t 3 + 4 t 2 − 5 t + 2. \large p _ T ( t ) = \det ( T - t I ) = ( 1 - t ) ( 1 - t ) ( 2 - t ) = - t ^ 3 + 4 t ^ 2 - 5 t + 2 . p T ( t ) = det ( T − t I ) = ( 1 − t ) ( 1 − t ) ( 2 − t ) = − t 3 + 4 t 2 − 5 t + 2.
با توجه به قضیه کیلی-همیلتون، داریم:
p T ( T ) = − T 3 + 4 T 2 − 5 T + 2 I = O . \large p _ T ( T ) = - T ^ 3 + 4 T ^ 2 -5 T + 2 I = O . p T ( T ) = − T 3 + 4 T 2 − 5 T + 2 I = O .
که در آن، O O O ماتریس صفر 3 × 3 3 \times 3 3 × 3 است.
حاصل عبارت فوق، برابر است با:
− T 3 + 4 T 2 + 5 T − 2 I = ( − T 3 + 4 T 2 − 5 T + 2 I ) + ( 10 T − 4 I ) = p T ( T ) + 10 T − 4 I = 10 T − 4 I = [ 10 0 20 0 10 10 0 0 20 ] – [ 4 0 0 0 4 0 0 0 4 ] = [ 6 0 20 0 6 10 0 0 16 ] . \large \begin {align*} - T ^ 3 + 4 T ^ 2 + 5 T - 2 I & = ( - T ^ 3 + 4 T ^ 2 - 5 T + 2 I ) + ( 1 0 T - 4 I ) \\ & = p _ T ( T ) + 1 0 T - 4 I = 1 0 T - 4 I \\[6pt] & = \begin {bmatrix} 10 & 0 & 20 \\ 0 &10 &10 \\ 0 & 0 & 20 \end {bmatrix} – \begin {bmatrix} 4 & 0 & 0 \\ 0 & 4 & 0 \\ 0 & 0 & 4 \end {bmatrix} \\[6pt] & = \begin {bmatrix} 6 & 0 & 20 \\ 0 & 6 &10 \\ 0 & 0 & 16 \end {bmatrix} . \end {align*} − T 3 + 4 T 2 + 5 T − 2 I = ( − T 3 + 4 T 2 − 5 T + 2 I ) + ( 10 T − 4 I ) = p T ( T ) + 10 T − 4 I = 10 T − 4 I = 10 0 0 0 10 0 20 10 20 – 4 0 0 0 4 0 0 0 4 = 6 0 0 0 6 0 20 10 16 .
بنابراین، پاسخ این مثال برابر است با:
− T 3 + 4 T 2 + 5 T − 2 I = [ 6 0 20 0 6 10 0 0 16 ] . \large - T ^ 3 + 4 T ^ 2 + 5 T - 2 I = \begin {bmatrix} 6 & 0 & 20 \\ 0 & 6 & 10 \\ 0 & 0 & 16 \end {bmatrix} . − T 3 + 4 T 2 + 5 T − 2 I = 6 0 0 0 6 0 20 10 16 .
مثال ۳
با استفاده از قضیه کیلی-همیلتون
معمکوس ماتریس زیر را محاسبه کنید.
A = [ 1 1 2 9 2 0 5 0 3 ] \large A = \begin {bmatrix} 1 & 1 & 2 \\ 9 & 2 & 0 \\ 5 & 0 & 3 \end {bmatrix} A = 1 9 5 1 2 0 2 0 3
حل: برای استفاده از قضیه کیلی-همیلتون، ابتدا چندجملهای مشخصه p ( t ) p ( t) p ( t ) ماتریس A A A را به دست میآوریم:
p ( t ) = det ( A − t I ) = ∣ 1 − t 1 2 9 2 − t 0 5 0 3 − t ∣ = ( − 1 ) 3 + 1 5 ∣ 1 2 2 − t 0 ∣ + ( − 1 ) 3 + 2 ⋅ 0 ∣ 1 − t 2 9 0 ∣ + ( − 1 ) 3 + 3 ( 3 − t ) ∣ 1 − t 1 9 2 − t ∣ = 5 ( 2 t − 4 ) + 0 + ( 3 − t ) ( ( 1 − t ) ( 2 − t ) − 9 ) = − t 3 + 6 t 2 + 8 t − 41. \large \begin {align*} p ( t ) & = \det ( A - t I ) = \begin {vmatrix} 1 - t & 1 & 2 \\ 9 & 2 - t & 0 \\ 5 & 0 & 3 - t \end {vmatrix} \\[6pt] & = ( - 1 ) ^ { 3 + 1 } 5 \begin {vmatrix} 1 & 2 \\ 2 - t & 0 \end {vmatrix} + ( - 1 ) ^ { 3 + 2 } \cdot 0 \begin {vmatrix} 1 - t & 2\\ 9 & 0 \end {vmatrix} + ( - 1 ) ^ { 3 + 3 } ( 3 - t ) \begin {vmatrix} 1- t & 1 \\ 9 & 2 - t \end {vmatrix} \\[6pt] & = 5 ( 2 t - 4 ) + 0 + ( 3 - t ) \left( \, ( 1 - t ) ( 2 - t ) - 9 \, \right) \\ & = - t ^ 3 + 6 t ^ 2 + 8 t - 4 1 . \end {align*} p ( t ) = det ( A − t I ) = 1 − t 9 5 1 2 − t 0 2 0 3 − t = ( − 1 ) 3 + 1 5 1 2 − t 2 0 + ( − 1 ) 3 + 2 ⋅ 0 1 − t 9 2 0 + ( − 1 ) 3 + 3 ( 3 − t ) 1 − t 9 1 2 − t = 5 ( 2 t − 4 ) + 0 + ( 3 − t ) ( ( 1 − t ) ( 2 − t ) − 9 ) = − t 3 + 6 t 2 + 8 t − 41.
طبق قضیه کیلی-همیلتون، رابطه p ( A ) = O p(A)=O p ( A ) = O برقرار است. یعنی:
O = p ( A ) = − A 3 + 6 A 2 + 8 A − 41 I . \large \begin {align*} O = p ( A ) = - A ^ 3 + 6 A ^ 2 + 8 A -4 1 I . \end {align*} O = p ( A ) = − A 3 + 6 A 2 + 8 A − 41 I .
بنابراین، داریم:
41 I = − A 3 + 6 A 2 + 8 A = A ( − A 2 + 6 A + 8 I ) , \large 4 1 I = - A ^ 3 + 6 A ^ 2 + 8 A = A ( - A ^ 2 + 6 A + 8 I ) , 41 I = − A 3 + 6 A 2 + 8 A = A ( − A 2 + 6 A + 8 I ) ,
یا به طور معادل:
I = A ( 1 41 ( − A 2 + 6 A + 8 I ) ) . \large I = A \left( \, \frac { 1 } { 4 1 } ( -A ^ 2 + 6 A + 8 I ) \, \right) . I = A ( 41 1 ( − A 2 + 6 A + 8 I ) ) .
بنابراین، معکوس ماتریس را میتوان با استفاده از فرمول زیر به دست آورد:
A − 1 = 1 41 ( − A 2 + 6 A + 8 I ) . \large A ^ { - 1 } = \frac { 1 } { 4 1 } ( - A^ 2 + 6 A + 8 I ) . A − 1 = 41 1 ( − A 2 + 6 A + 8 I ) .
ماتریس A 2 A ^ 2 A 2 برابر است با:
A 2 = [ 20 3 8 27 13 18 20 5 19 ] \large A ^ 2 = \begin {bmatrix} 20 & 3 & 8 \\ 27 & 13 & 18 \\ 20 & 5 & 19 \end {bmatrix} A 2 = 20 27 20 3 13 5 8 18 19
و
− A 2 + 6 A + 8 I = − [ 20 3 8 27 13 18 20 5 19 ] + 6 [ 1 1 2 9 2 0 5 0 3 ] + 8 [ 1 0 0 0 1 0 0 0 1 ] = [ − 6 3 4 27 7 − 18 10 − 5 7 ] . \large \begin {align*} - A ^ 2 + 6 A + 8 I & = - \begin {bmatrix} 20 & 3 & 8 \\ 27 & 13 & 18 \\ 20 & 5 & 19 \end {bmatrix} + 6 \begin {bmatrix} 1 & 1 & 2 \\ 9 & 2 & 0 \\ 5 & 0 & 3 \end {bmatrix} + 8 \begin {bmatrix} 1 & 0 & 0 \\ 0 & 1 & 0 \\ 0 & 0 & 1 \end {bmatrix} \\[6pt] & = \begin {bmatrix} -6 & 3 & 4 \\ 27 & 7 & -18 \\ 10 & -5 & 7 \end {bmatrix}. \end {align*} − A 2 + 6 A + 8 I = − 20 27 20 3 13 5 8 18 19 + 6 1 9 5 1 2 0 2 0 3 + 8 1 0 0 0 1 0 0 0 1 = − 6 27 10 3 7 − 5 4 − 18 7 .
در نتیجه، معکوس ماتریس A A A برابر است با:
A − 1 = 1 41 [ − 6 3 4 27 7 − 18 10 − 5 7 ] . \large A ^ { - 1 } = \frac { 1 } { 4 1 } \begin {bmatrix} -6 & 3 & 4 \\ 27 & 7 & -18 \\ 10 & -5 & 7 \end {bmatrix} . A − 1 = 41 1 − 6 27 10 3 7 − 5 4 − 18 7 .
مثال 4
ماتریس زیر را در نظر بگیرید:
A = [ 1 − 1 2 3 ] . \large A = \begin {bmatrix} 1 & - 1 \\ 2 & 3 \end {bmatrix} . A = [ 1 2 − 1 3 ] .
B = A 4 − 3 A 3 + 3 A 2 − 2 A + 8 I . \large B = A ^ 4 - 3 A ^ 3 + 3 A ^ 2 - 2 A + 8 I . B = A 4 − 3 A 3 + 3 A 2 − 2 A + 8 I .
I I I ماتریس همانی است.
حل: ابتدا چندجملهای مشخصه p A ( t ) p_A(t) p A ( t ) ماتریس A A A را به دست میآوریم:
p A ( t ) = det ( A − t I ) = ∣ 1 − t − 1 2 3 − t ∣ = ( 1 − t ) ( 3 − t ) − ( − 1 ) ( 2 ) = t 2 − 4 t + 5. \large \begin {align*} p _ A ( t ) & = \det ( A - t I ) = \begin {vmatrix} 1 - t & - 1 \\ 2 & 3 - t \end {vmatrix} \\ & = ( 1 - t ) ( 3 - t ) - ( - 1 ) ( 2 ) = t ^ 2 - 4 t + 5 . \end {align*} p A ( t ) = det ( A − t I ) = 1 − t 2 − 1 3 − t = ( 1 − t ) ( 3 − t ) − ( − 1 ) ( 2 ) = t 2 − 4 t + 5.
با حل t 2 − 4 t + 5 = 0 t^2-4t+5=0 t 2 − 4 t + 5 = 0 ، میبینیم که مقادیر ویژه ماتریس A A A ، برابر با 2 ± i 2\pm i 2 ± i هستند، اما استفاده مستقیم از آنها برای یافتن مقادیر ویژه ماتریس B B B ایده جالبی نیست.
برای سادگی محاسبه، از قضیه کیلی-همیلتون استفاده میکنیم:
p t ( A ) = A 2 − 4 A + 5 I = O , \large p _ t ( A ) = A ^ 2 - 4 A + 5 I = O , p t ( A ) = A 2 − 4 A + 5 I = O ,
که در آن، I I I یک ماتریس همانی 2 × 2 2 \times 2 2 × 2 و O O O یک ماتریس صفر 2 × 2 2 \times 2 2 × 2 است.
بنابراین، داریم:
B = A 4 − 3 A 3 + 3 A 2 − 2 A + 8 I = ( A 2 − 4 A + 5 I ) ( A 2 + A + 2 I ) + A − 2 I , \large B = A ^ 4 - 3 A ^ 3 + 3 A ^ 2 - 2 A + 8 I = ( A ^2 - 4 A + 5 I ) ( A ^ 2 + A + 2 I ) + A - 2 I , B = A 4 − 3 A 3 + 3 A 2 − 2 A + 8 I = ( A 2 − 4 A + 5 I ) ( A 2 + A + 2 I ) + A − 2 I ,
و در نتیجه:
B = A − 2 I = [ − 1 − 1 2 1 ] . \large B = A - 2 I = \begin {bmatrix} - 1 & - 1 \\ 2 & 1 \end {bmatrix} . B = A − 2 I = [ − 1 2 − 1 1 ] .
از آنجایی که مقادیر ویژه ماتریس A A A برابر با 2 ± i 2\pm i 2 ± i هستند، مقادیر ویژه ماتریس B = A − 2 I B=A-2I B = A − 2 I برابر هستند با:
( 2 ± i ) − 2 = ± i . \large ( 2 \pm i ) - 2 = \pm i . ( 2 ± i ) − 2 = ± i .
در ادامه، بردار ویژهها را به دست میآوریم. ابتدا بردار ویژه متناظر با مقدار ویژه i i i را محاسبه میکنیم. بنابراین، داریم:
A − i I = [ − 1 − i − 1 2 1 − i ] → ( − 1 + i ) R 1 [ 2 1 − i 2 1 − i ] → R 2 − R 1 [ 2 1 − i 0 0 ] → 1 2 R 1 [ 1 ( 1 − i ) / 2 0 0 ] . \large \begin {align*} A - i I & = \begin {bmatrix} - 1 - i & - 1 \\ 2 & 1 - i \end {bmatrix} \xrightarrow { ( - 1 + i ) R _ 1 } \begin {bmatrix} 2 & 1 - i \\ 2 & 1 - i \end {bmatrix} \\ & \xrightarrow { R _ 2 - R _ 1 } \begin {bmatrix} 2 & 1 - i \\ 0 & 0 \end {bmatrix} \xrightarrow { \frac { 1 } { 2} R _ 1 } \begin {bmatrix} 1 & ( 1 - i ) / 2 \\ 0 & 0 \end {bmatrix} . \end {align*} A − i I = [ − 1 − i 2 − 1 1 − i ] ( − 1 + i ) R 1 [ 2 2 1 − i 1 − i ] R 2 − R 1 [ 2 0 1 − i 0 ] 2 1 R 1 [ 1 0 ( 1 − i ) /2 0 ] .
بنابراین، داریم:
x 1 = − 1 − i 2 \large x _ 1 = - \frac { 1 - i } { 2 } x 1 = − 2 1 − i
و بردارهای ویژه متناظر با مقدار ویژه i i i به صورت زیر هستند:
x = x 2 [ − 1 − i 2 1 ] , \large \mathbf { x } = x _ 2 \begin {bmatrix} - \frac { 1 - i } { 2 } \\ 1 \end {bmatrix} , x = x 2 [ − 2 1 − i 1 ] ,
که در آن،
x 2 x _ 2 x 2 هر
عدد مختلط غیرصفری میتواند باشد.
اگر از − 1 + i -1+i − 1 + i در رابطه اخیر فاکتور بگیریم، بردار ویژههای متناظر با مقدار ویژه i i i به صورت زیر خواهند بود:
a [ 1 − 1 − i ] \large a\begin{bmatrix} 1 \\ -1-i \end{bmatrix} a [ 1 − 1 − i ]
که در آن، a a a هر عدد مختلط غیرصفری میتواند باشد.
از آنجایی که
B B B یک ماتریس حقیقی است و مقادیر ویژه
i i i و
− i -i − i آن
مزدوج مختلط یکدیگر هستند، بردار ویژههای متناظر با مقدار ویژه
− i -i − i نیز به صورت زیر هستند:
b [ 1 − 1 + i ] , \large b \begin {bmatrix} 1 \\ - 1 + i \end {bmatrix} , b [ 1 − 1 + i ] ,
که در آن، b b b هر عدد مختلط غیرصفری است.
مثال ۵
فرض کنید A A A و B B B دو ماتریس مختلط 2 × 2 2 \times 2 2 × 2 باشند که در رابطه A = A B − B A A=AB-BA A = A B − B A صدق میکنند. ثابت کنید تساوی A 2 = O A ^ 2 = O A 2 = O برقرار است، که در آن، O O O یک ماتریس صفر 2 × 2 2 \times 2 2 × 2 است.
حل: برای اثبات رابطه مورد نظر، ابتدا
اثر ماتریس A A A را محاسبه، سپس از قضیه کیلی-همیلتون استفاده میکنیم.
اثر ماتریس A A A به صورت زیر به دست میآید:
tr ( A ) = tr ( A B − B A ) = tr ( A B ) − tr ( B A ) = tr ( A B ) − tr ( A B ) = 0. \large \begin {align*} \text {tr} ( A ) & = \text {tr} ( A B - B A)\\ &=\text {tr}(AB)-\text {tr}(BA)\\ &=\text {tr}(AB)-\text {tr}(AB)=0. \end{align*} tr ( A ) = tr ( A B − B A ) = tr ( A B ) − tr ( B A ) = tr ( A B ) − tr ( A B ) = 0.
بنابراین، tr ( A ) = 0 \text{tr} (A) = 0 tr ( A ) = 0 است و طبق قضیه کیلی-همیلتون، داریم:
O = A 2 − tr ( A ) A + det ( A ) I = A 2 + det ( A ) I , \large \begin {align*} O & = A ^ 2 - \text{tr} ( A ) A + \det ( A ) I \\ & = A ^ 2 + \det ( A ) I , \end{align*} O = A 2 − tr ( A ) A + det ( A ) I = A 2 + det ( A ) I ,
که در آن، I I I یک ماتریس همانی 2 × 2 2 \times 2 2 × 2 است.
از رابطه اخیر، داریم:
A 2 = − det ( A ) I . ( ∗ ) \large A ^ 2 = - \det ( A ) I . \; \; \; \; \; \; \; \; {(*)} A 2 = − det ( A ) I . ( ∗ )
در ادامه، ماتریس A 2 A ^ 2 A 2 را به دو صورت به دست میآوریم:
A 2 = A ( A B − B A ) = A 2 B − A B A \large \begin {align*} A ^ 2 = A ( A B - B A ) = A ^ 2 B - A B A \end {align*} A 2 = A ( A B − B A ) = A 2 B − A B A
و
A 2 = ( A B − B A ) A = A B A − B A 2 . \large \begin {align*} A ^ 2 = ( A B - B A ) A = A B A - B A ^ 2 . \end{align*} A 2 = ( A B − B A ) A = A B A − B A 2 .
با جمع دو معادله اخیر با یکدیگر، عبارت زیر به دست میآید:
2 A 2 = A 2 B − B A 2 = ( ∗ ) ( − det ( A ) I ) B − B ( − det ( A ) I ) = − det ( A ) B + det ( A ) B = O . \large \begin {align*} 2 A ^ 2 & = A ^ 2 B - B A ^ 2 \\ & \stackrel { ( * ) } { = } ( - \det ( A ) I ) B - B ( - \det ( A ) I ) \\ & = - \det ( A ) B + \det ( A ) B = O . \end {align*} 2 A 2 = A 2 B − B A 2 = ( ∗ ) ( − det ( A ) I ) B − B ( − det ( A ) I ) = − det ( A ) B + det ( A ) B = O .
در نتیجه، میبینیم که رابطه A 2 = O A^2=O A 2 = O برقرار است و اثبات کامل میشود.
قضیه کیلی-همیلتون برای یک ماتریس 2 × 2 2 \times 2 2 × 2
فرض کنید A = [ a b c d ] A=\begin{bmatrix} a & b\\ c& d \end{bmatrix} A = [ a c b d ] یک ماتریس 2 × 2 2 \times 2 2 × 2 باشد.
چندجملهای مشخصه برابر است با:
p ( x ) = det ( A − x I ) = ∣ a − x b c d − x ∣ = ( a − x ) ( d − x ) − b c = x 2 − ( a + d ) x + a d − b c = x 2 − tr ( A ) x + det ( A ) , \large \begin {align*} p ( x ) & = \det ( A - x I ) \\ & = \begin {vmatrix} a - x & b \\ c & d - x \end {vmatrix}\\ & = ( a - x ) ( d - x ) - b c \\ & = x ^ 2 - ( a + d ) x + a d - b c \\ & = x ^ 2 -\text {tr} ( A ) x + \det ( A ) , \end {align*} p ( x ) = det ( A − x I ) = a − x c b d − x = ( a − x ) ( d − x ) − b c = x 2 − ( a + d ) x + a d − b c = x 2 − tr ( A ) x + det ( A ) ,
که tr ( A ) = a + d \text{tr} ( A ) = a + d tr ( A ) = a + d و det ( A ) = a d − b c \det(A)=ad-bc det ( A ) = a d − b c هستند.
قضیه کیلی-همیلتون بیان میکند که ماتریس A A A در معادله مشخصه p ( x ) = 0 p ( x ) = 0 p ( x ) = 0 صدق میکند. بنابراین، داریم:
A 2 − tr ( A ) A + det ( A ) I = O . \large A ^ 2 - \text {tr} ( A ) A + \det ( A ) I = O . A 2 − tr ( A ) A + det ( A ) I = O .
مثال ۶
در کدام یک از موارد زیر ماتریس A A A معکوس پذیر است؟ در صورت معکوس پذیر بودن، حاصل A − 1 A ^ { -1} A − 1 را به عنوان ترکیبی خطی از توانهای مثبت A A A به دست آورید. اگر A A A معکوس پذیر نیست، دلیل آن را توضیح دهید.
(الف) A A A یک ماتریس 3 × 3 3 \times 3 3 × 3 با مقادیر ویژه λ = i , λ = − i \lambda=i , \lambda=-i λ = i , λ = − i و λ = 0 \lambda=0 λ = 0 است.
(ب) A A A یک ماتریس 3 × 3 3 \times 3 3 × 3 با مقادیر ویژه λ = i , λ = − i \lambda=i , \lambda=-i λ = i , λ = − i و λ = − 1 \lambda=-1 λ = − 1 است.
حل: از این موضوع استفاده میکنیم که ضرب همه مقادیر ویژه ماتریس A A A برابر با دترمینان A A A است.
(الف) دترمینان ماتریس A A A برابر با ضرب مقادیر ویژهها است. در این حالت: det ( A ) = i ⋅ ( − i ) ⋅ 0 = 0 \det(A) = i\cdot (-i)\cdot 0 = 0 det ( A ) = i ⋅ ( − i ) ⋅ 0 = 0 . از آنجایی که دترمینان برابر با صفر است، ماتریس A A A تکین یا منفرد است و در نتیجه، وارون پذیر نیست.
(ب) در این حالت، داریم: det ( A ) = i ⋅ ( − i ) ⋅ ( − 1 ) = − 1 \det(A) = i\cdot (-i)\cdot (-1)=-1 det ( A ) = i ⋅ ( − i ) ⋅ ( − 1 ) = − 1 . از آنجایی که دترمینان غیرصفر است، ماتریس A A A نامنفرد و در نتیجه، وارونپذیر است.
برای پیدا کردن عبارت A − 1 A ^ { -1} A − 1 ، از قضیه کیلی-همیلتون استفاده میکنیم. ابتدا چندجملهای مشخصه ماتریس A A A را به دست میآوریم:
p ( λ ) = ( λ − i ) ( λ + i ) ( λ + 1 ) = λ 3 + λ 2 + λ + 1. \large p ( \lambda ) = ( \lambda - i ) ( \lambda + i ) ( \lambda + 1 ) = \lambda ^ 3 + \lambda ^ 2 + \lambda + 1 . p ( λ ) = ( λ − i ) ( λ + i ) ( λ + 1 ) = λ 3 + λ 2 + λ + 1.
طبق قضیه کیلی-همیلتون، ماتریس A A A باید در معادله زیر صدق کند:
A 3 + A 2 + A + I = O \large A ^ 3 + A ^ 2 + A + I = O A 3 + A 2 + A + I = O
که در آن، O O O یک ماتریس صفر است. با بازنویسی معادله بالا، داریم:
I = − A – A 2 – A 3 = A ( − I – A – A 2 ) . \large I = - A – A ^ 2 – A ^ 3 = A ( - I – A – A ^ 2 ) . I = − A – A 2 – A 3 = A ( − I – A – A 2 ) .
اگر A − 1 A ^ { - 1} A − 1 را در سمت چپ رابطه بالا ضرب کنیم، به آنچه که دنبالش بودیم، میرسیم:
A − 1 = − I – A – A 2 . \large A ^ { - 1 } = - I – A – A ^ 2 . A − 1 = − I – A – A 2 .
مثال ۷
فرض کنید A A A یک ماتریس 2 × 2 2 \times 2 2 × 2 با مقادیر ویژه − 1 -1 − 1 و 3 3 3 باشد. برای هر عدد صحیح مثبت n n n ، مقادیر a n a _ n a n و b n b _ n b n را به گونهای پیدا کنید که رابطه A n + 1 = a n A + b n I A^{n+1}=a_nA+b_nI A n + 1 = a n A + b n I برقرار باشد (I I I یک ماتریس همانی 2 × 2 2 \times 2 2 × 2 است).
حل: از آنجایی که − 1 -1 − 1 و 3 3 3 مقادیر ویژه ماتریس A A A هستند، چندجملهای مشخصه A A A به صورت زیر خواهد بود:
( t + 1 ) ( t − 3 ) = t 2 − 2 t − 3. \large ( t + 1 ) ( t - 3 ) = t^ 2 - 2 t - 3 . ( t + 1 ) ( t − 3 ) = t 2 − 2 t − 3.
طبق قضیه کیلی-همیلتون، داریم:
A 2 − 2 A − 3 I = O , \large A ^ 2 - 2 A - 3 I = O , A 2 − 2 A − 3 I = O ,
که در آن، O O O یک ماتریس صفر 2 × 2 2 \times 2 2 × 2 است.
بنابراین، داریم:
A 2 = 2 A + 3 I , ( ∗ ) \large A ^ 2 = 2 A+ 3 I , \;\;\;\;\;\;\; (*) A 2 = 2 A + 3 I , ( ∗ )
و در نتیجه، a 1 = 2 , b 1 = 3 a_1=2, b_1=3 a 1 = 2 , b 1 = 3 .
با ضرب (*) در A A A ، خواهیم داشت:
A 3 = A A 2 = 2 A 2 + 3 A = 2 ( 2 A + 3 I ) + 3 A = 7 A + 6 I . \large \begin {align*} A ^ 3 & = A A ^ 2 = 2 A^ 2 + 3 A \\ & = 2 ( 2 A + 3 I ) + 3 A \\ & = 7 A + 6 I . \end {align*} A 3 = A A 2 = 2 A 2 + 3 A = 2 ( 2 A + 3 I ) + 3 A = 7 A + 6 I .
بنابراین، a 2 = 7 , b 2 = 6 a_2=7, b_2=6 a 2 = 7 , b 2 = 6 .
در حالت کلی:
A n + 2 = A A n + 1 = A ( a n A + b n I ) = a n A 2 + b n A = a n ( 2 A + 3 I ) + b n A = ( 2 a n + b n ) A + ( 3 a n ) I . \large \begin {align*} A ^ { n + 2 } & = A A ^ { n + 1 } \\ & = A ( a _ n A + b _ n I ) \\ & = a _ nA ^ 2 +b _ n A \\ & = a _ n ( 2 A + 3 I ) + b _ n A \\ & = ( 2 a _ n + b _ n ) A + ( 3 a _ n ) I . \end {align*} A n + 2 = A A n + 1 = A ( a n A + b n I ) = a n A 2 + b n A = a n ( 2 A + 3 I ) + b n A = ( 2 a n + b n ) A + ( 3 a n ) I .
بنابراین، داریم:
a n + 1 = 2 a n + b n b n + 1 = 3 a n . \large \begin {align*} a _ { n + 1 } & =2 a _ n + b_ n \\ b _ { n + 1 } & = 3 a _ n . \end {align*} a n + 1 b n + 1 = 2 a n + b n = 3 a n .
دو معادله بالا، به رابطه بازگشتی زیر میانجامند:
a n + 2 = 2 a n + 1 + 3 a n \large a _ { n + 2 } = 2 a _ { n + 1 } + 3a _ { n } a n + 2 = 2 a n + 1 + 3 a n
که مقادیر اولیه آن، a 1 = 2 a _1 = 2 a 1 = 2 و a 2 = 7 a _ 2 = 7 a 2 = 7 هستند.
جمله عمومی a n a _ n a n از دنباله ( a n ) n = 1 ∞ (a_n)_{n=1}^{\infty} ( a n ) n = 1 ∞ به صورت زیر به دست میآید:
a n = 1 4 ( ( − 1 ) n + 3 n + 1 ) . \large a _ n = \frac { 1 } { 4 } \big ( ( - 1 ) ^ n + 3 ^ { n+ 1 } \big ) . a n = 4 1 ( ( − 1 ) n + 3 n + 1 ) .
همچنین، داریم:
b n = 3 a n − 1 = 3 4 ( ( − 1 ) n − 1 + 3 n ) . \large b _ n = 3 a _ { n - 1 } = \frac { 3 } { 4 } \big ( ( - 1 ) ^ { n - 1 } + 3 ^ { n } \big ) . b n = 3 a n − 1 = 4 3 ( ( − 1 ) n − 1 + 3 n ) .
این فرمول، برای n = 1 n =1 n = 1 نیز صحیح است.
در نهایت، A n A ^ n A n به صورت زیر به دست میآید:
A n = 1 4 ( ( − 1 ) n + 3 n + 1 ) A + 3 4 ( ( − 1 ) n − 1 + 3 n ) I \large \begin {align*} A ^ n = \frac { 1 } { 4 } \big ( ( - 1 ) ^ n + 3 ^ { n + 1 } \big ) A + \frac { 3 } { 4 } \big ( ( - 1 ) ^ { n - 1 } + 3 ^ { n } \big ) I \end {align*} A n = 4 1 ( ( − 1 ) n + 3 n + 1 ) A + 4 3 ( ( − 1 ) n − 1 + 3 n ) I
مثال 8
با استفاده از قضیه کیلی-همیلتون، معکوس ماتریس زیر را محاسبه کنید:
A = [ 7 2 − 2 − 6 − 1 2 6 2 − 1 ] \large A = \begin {bmatrix} 7 & 2 & - 2 \\ - 6 & - 1 & 2 \\ 6 & 2 & - 1 \end {bmatrix} A = 7 − 6 6 2 − 1 2 − 2 2 − 1
حل: برای استفاده از قضیه کیلی-همیلتون، ابتدا چندجملهای مشخصه p ( t ) p ( t) p ( t ) ماتریس A A A را محاسبه میکنیم. با در نظر گرفتن I I I به عنوان یک ماتریس همانی 3 × 3 3 \times 3 3 × 3 ، داریم:
p ( t ) = det ( A − t I ) = ∣ 7 − t 2 − 2 − 6 − 1 − t 2 6 2 − 1 − t ∣ = ( 7 − t ) ∣ − 1 − t 2 2 − 1 − t ∣ − 2 ∣ − 6 2 6 − 1 − t ∣ + ( − 2 ) ∣ − 6 − 1 − t 6 2 ∣ = − t 3 + 5 t 2 − 7 t + 3. \large \begin {align*} p ( t ) & = \det ( A - t I ) = \begin {vmatrix} 7-t & 2 & -2 \\ -6 &-1-t &2 \\ 6 & 2 & -1-t \end {vmatrix} \\[6pt] & = ( 7 - t ) \begin {vmatrix} - 1 - t & 2 \\ 2 & - 1 - t \end {vmatrix} - 2 \begin {vmatrix} - 6 & 2 \\ 6 & - 1 - t \end {vmatrix} + ( - 2 ) \begin {vmatrix} - 6 & - 1 - t \\ 6 & 2 \end {vmatrix} \\[6pt] & \\ & = - t ^ 3 + 5 t ^ 2 - 7 t + 3 . \end {align*} p ( t ) = det ( A − t I ) = 7 − t − 6 6 2 − 1 − t 2 − 2 2 − 1 − t = ( 7 − t ) − 1 − t 2 2 − 1 − t − 2 − 6 6 2 − 1 − t + ( − 2 ) − 6 6 − 1 − t 2 = − t 3 + 5 t 2 − 7 t + 3.
بنابراین، چندجملهای مشخصه برابر است با:
p ( t ) = − t 3 + 5 t 2 − 7 t + 3 \large p ( t ) = - t ^ 3 + 5 t ^ 2 - 7 t + 3 p ( t ) = − t 3 + 5 t 2 − 7 t + 3
طبق قضیه کیلی-همیلتون، داریم:
O = p ( A ) = − A 3 + 5 A 2 − 7 A + 3 I , \large O = p ( A ) = - A ^ 3 + 5 A ^ 2 - 7 A + 3 I , O = p ( A ) = − A 3 + 5 A 2 − 7 A + 3 I ,
که در آن، O O O یک ماتریس صفر 3 × 3 3 \times 3 3 × 3 است.
با کمی جابهجایی عبارات معادله مشخصه، میتوان نوشت:
A 3 − 5 A 2 + 7 A = 3 I ⇔ A ( A 2 − 5 A + 7 I ) = 3 I ⇔ A ( 1 3 ( A 2 − 5 A + 7 I ) ) = I . \large \begin {align*} & A ^ 3 - 5 A ^ 2 + 7 A = 3 I \\[6pt] & \Leftrightarrow A ( A ^ 2 - 5 A + 7 I ) = 3 I \\[6pt] & \Leftrightarrow A \left ( \frac { 1 } { 3 } ( A ^ 2 - 5 A + 7 I ) \right ) = I . \end {align*} A 3 − 5 A 2 + 7 A = 3 I ⇔ A ( A 2 − 5 A + 7 I ) = 3 I ⇔ A ( 3 1 ( A 2 − 5 A + 7 I ) ) = I .
و
( 1 3 ( A 2 − 5 A + 7 I ) ) A = I . \large \left ( \frac { 1 } { 3 } ( A ^ 2 - 5 A + 7 I ) \right ) A = I . ( 3 1 ( A 2 − 5 A + 7 I ) ) A = I .
با توجه به معادله اخیر، در مییابیم که معکوس ماتریس A A A برابر است با:
1 3 ( A 2 − 5 A + 7 I ) \large \frac { 1 } { 3 } ( A ^ 2 - 5 A + 7 I ) 3 1 ( A 2 − 5 A + 7 I )
بنابراین:
A − 1 = 1 3 ( A 2 − 5 A + 7 I ) = 1 3 ( [ 25 8 − 8 − 24 − 7 8 24 8 − 7 ] − 5 [ 7 2 − 2 − 6 − 1 2 6 2 − 1 ] + 7 [ 1 0 0 0 1 0 0 0 1 ] ) = 1 3 [ − 3 − 2 2 6 5 − 2 − 6 − 2 5 ] . \large \begin {align*} A ^ { - 1 } & = \frac { 1 } { 3 } ( A ^ 2 - 5 A + 7 I ) \\[6pt] & = \frac { 1 } { 3 } \left ( \, \begin {bmatrix} 25 & 8 & -8 \\ -24 &-7 &8 \\ 24 & 8 & -7 \end {bmatrix} - 5 \begin {bmatrix} 7 & 2 & -2 \\ -6 &-1 &2 \\ 6 & 2 & -1 \end {bmatrix} + 7 \begin {bmatrix} 1 & 0 & 0 \\ 0 &1 & 0 \\ 0 & 0 & 1 \end {bmatrix} \, \right ) \\[6pt] & = \frac { 1 } { 3 } \begin {bmatrix} -3 & -2 & 2 \\ 6 &5 &-2 \\ -6 & -2 & 5 \end {bmatrix}. \end{align*} A − 1 = 3 1 ( A 2 − 5 A + 7 I ) = 3 1 25 − 24 24 8 − 7 8 − 8 8 − 7 − 5 7 − 6 6 2 − 1 2 − 2 2 − 1 + 7 1 0 0 0 1 0 0 0 1 = 3 1 − 3 6 − 6 − 2 5 − 2 2 − 2 5 .
در نهایت، معکوس ماتریس A A A برابر خواهد بود با:
A − 1 = 1 3 [ − 3 − 2 2 6 5 − 2 − 6 − 2 5 ] . \large A ^ { - 1 } = \frac { 1 } { 3 } \begin {bmatrix} - 3 & -2 & 2 \\ 6 & 5 &-2 \\ -6 & - 2 & 5 \end {bmatrix}. A − 1 = 3 1 − 3 6 − 6 − 2 5 − 2 2 − 2 5 .
اگر علاقهمند به یادگیری مباحث مشابه مطلب بالا هستید، آموزشهایی که در ادامه آمدهاند نیز به شما پیشنهاد میشوند:
^^
فیلم های آموزش قضیه کیلی همیلتون – از صفر تا صد (+ دانلود فیلم آموزش گام به گام) فیلم آموزشی قضیه کیلیهمیلتون فیلم آموزشی قضیه کیلیهمیلتون برای ماتریس 2*2 فیلم آموزشی محاسبه معکوس ماتریس با قضیه کیلیهمیلتون فیلم آموزشی حل چند مثال از قضیه کیلیهمیلتون
با سلام خیلی ممنون از آموزش بسیار خوبتون با زبانی ساده و مثالی خوب در زمان بسیار مناسبی این قضیه را توضیح دادین
سوالم مخالف هیچ موضع خاصی نبود که پاک کردید
پرسیدم با چی تدریس میکنن
قلم نوری؟
اسم و مشخصاتش همین؟
با تشکر از تدریس اقای سراح
یه سوال داشتم
شما با چه چزی می نویسید؟
قلم نوری؟ یا چیز دیگزی
اگر امکانش هست اسم و مدلش رو بگید
باتشکر