صفت تعجبی چیست؟ – توضیح با مثال و به زبان ساده

۹۴۶ بازدید
آخرین به‌روزرسانی: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۳
زمان مطالعه: ۵ دقیقه
صفت تعجبی چیست؟ – توضیح با مثال و به زبان ساده

اگر بعد از کلمه‌های «چه»، «چه‌قدر»، «عجب»، «چه‌طور» و مانند آن‌ها، اسمی بیاید و تعجب گوینده از مقدار یا چگونگی آن اسم را نشان بدهد، این‌ کلمه‌ها صفت تعجبی برای آن اسم هستند که به‌عنوان یکی از وابسته‌های پیشین اسم، از آن‌ها استفاده می‌کنیم. برای مثال در جمله «چه هوای خوبی شد!» کلمه «چه» صفت تعجبی است و موصوف آن نیز، اسم «هوا» است. به طور معمول در انتهای جمله دارای صفت تعجبی، علامت تعجب «!» می‌آید. در این مطلب از مجله فرادرس با مثال‌های متنوعی توضیح می‌دهیم که صفت تعجبی چیست و کاربرد آن و تفاوتش با ضمیر تعجبی و صفت‌های پرسشی چیست. در انتها نیز پرسش‌های چهارگزینه‌ای طرح کرده‌ایم.

997696

صفت تعجبی چیست؟

صفت تعجبی کلمه‌های «چه»، «عجب»، «چه‌قدر» و مانند آن هستند که قبل از یک اسم می‌آیند و تعجب گوینده را از مقدار یا چگونگی آن اسم، توصیف می‌کنند. برای مثال در گروه اسمی «عجب روزگار سختی!» صفت «عجب» صفتی تعجبی است و موصوف آن نیز کلمه «روزگار» است. این صفت از وابسته‌های پیشین اسم محسوب می‌شود یعنی همیشه قبل از اسم می‌آید.

برای یادگیری انواع صفت فارسی، تماشای فیلم آموزش ادبیات فارسی پایه هشتم فرادرس را به شما پیشنهاد می‌کنیم. لینک این آموزش را در کادر زیر آورده‌ایم:

در این بخش، ابتدا با ساختار گروه اسمیِ دارای صفت تعجبی آشنا می‌شویم و نمونه‌هایی از آن را بررسی می‌کنیم و در بخش‌های بعدی، تفاوت صفت تعجبی با ضمیر تعجبی را با مثال توضیح می‌دهیم.

ساختار گروه اسمی با صفت تعجبی

ساختار گروه اسمی دارای صفت تعجبی، مطابق با فرمول زیر است:

«چه»، «چه‌قدر»، «چگونه» و... اسم

مثال صفت تعجبی

در جدول زیر، ساختار نمونه‌هایی از صفت تعجبی را در گروه‌های اسمی مختلف بررسی می‌کنیم.

مثال صفت تعجبیبررسی ساختار
عجب کتاب خوبی!عجب + کتاب (اسم)
چه‌قدر حرف دارم!چه‌قدر + حرف (اسم)
چه عکس جالبی!چه + عکس (اسم)
رستم چه پهلوان دلیری است!چه + پهلوان (اسم)

یادگیری صفت تعجبی در فارسی هشتم

صفت تعجبی یکی از انواع صفت‌هایی است که می‌توانند به عنوان وابسته‌های پیشین یا پسین یک اسم، استفاده شوند. برای مثال، صفت‌های پرسشی و اشاره و شمارشی و.. نیز از انواع صفت‌های فارسی هستند. اما همه این صفت‌ها به عنوان وابسته اسم، نقش اصلی ندارند و اسم یا موصوف آن‌ها است که نقش‌های دستوری مختلفی را می‌گیرد و این صفت‌ها به تبعیت از موصوف خود، آن نقش را می‌گیرند. نقش‌های دستوری اسم‌های فارسی نیز زیاد است.

برای مثال یک اسم می‌تواند نقش مفعول، نقش نهاد، نقش فاعل، نقش قید و... را داشته باشد. یادگیری هرکدام از وابسته‌های اسم و نقش‌های اسم، نیازمند شناخت دیگر وابسته‌ها و دیگر نقش‌ها است. به همین خاطر باید از آموزش‌هایی استفاده کنیم که علاوه بر کامل بودن، زبان ساده‌ای داشته باشند. به همین علت در این بخش برخی از فیلم‌ها و مجموعه فیلم‌های آموزشی فرادرس را آورده‌ایم که با استفاده از آن‌ها با زبانی و ساده و کاربردی، به مباحث مختلف درس ادبیات مسلط شوید.

مجموعه آموزش ادبیات فارسی دوره متوسطه
برای دیدن مجموعه فیلم‌های آموزش ادبیات فارسی و نگارش دوره متوسطه فرادرس روی عکس کلیک کنید.

همچنین برای یادگیری کامل‌تر مباحث مختلف ادبیات متوسطه، می‌توانید از مجموعه آموزش زیر، استفاده کنید.

نکته های مهم در مبحث صفت تعجبی

برای یادگیری و شناسایی درست صفت تعجبی باید سه نکته فهرست زیر را با هم بررسی کنیم.

  •  تفاوت صفت تعجبی با ضمیر تعجبی
  •  تفاوت صفت تعجبی با صفت پرسشی
  • دیگر وابسته‌های گروه اسمی دارای صفت تعجبی

اما پیش از آنکه هرکدام از این موارد را با مثال توضیح دهیم، پیشنهاد می‌کنیم با تماشای فیلم آموزش رایگان مفعول در فارسی فرادرس که لینکش را در کادر پایین آورده‌ایم، این نقش دستوری اسم را به‌خوبی بشناسید.

تفاوت صفت تعجبی با ضمیر تعجبی

اگر بعد از صفت‌های تعجبی، اسمی نیاید، آن‌ها دیگر صفت تعجبی نیستند بلکه ضمیر تعجبی هستند و در مورد این ضمیر، پیش‌تر نیز در مجله فرادرس راجع به آن صبحت کرده‌ایم. برای مثال در جمله «چه خوب!» ضمیر تعجبی داریم اما در جمله «چه کتاب خوبی!»، صفت تعجبی داریم.

جدول تفاوت صفت تعجبی با ضمیر تعجبی

در جدول زیر، نمونه‌هایی از صفت و ضمیر تعجبی را با هم مقایسه کرده‌ایم و با خواندن آن، تفاوت این دو مبحث را به خوبی درک می‌کنید زیرا در تمام مثال‌های سمت راست جدول، بعد از کلمه‌های «چه» و... اسم آمده است اما در سمت چپ جدول، بعد از این کلمه‌ها اسمی نیامده که این کلمات، آن را توصیف کنند و صفتش باشند.

صفت تعجبیضمیر تعجبی
در چه سرزمین جالبی زندگی می‌کنیم!چه جالب! سرزمین ما جالب است.
چه‌قدر کتاب می‌خوانی!چه‌قدر عالی!
چه‌قدر فیلم می‌بینی!چه‌قدر خوب شد!
عجب ساعتی در دستش بود!عجب!
چه شامی خوردیم!چه بهتر!
تو دیگر چه‌طور آدمی هستی!چه آدم!

کتابخانه ای ایرانی با گلهای زیبای ایرانی

تفاوت صفت تعجبی با صفت پرسشی

اگر گروه اسمی که صفت پیشینی «چه»، «چه‌قدر» و... دارد، تعجب و شگفتی را نشان ندهد و مفهوم پرسشی و سؤالی داشته باشد، صفت ما پرسشی است نه تعجبی. برای مثال در جمله «چه‌قدر پول خرج کردی؟» کلمه «چه‌قدر»، صفت پرسشی است زیرا درباره میزان اسم «پول» سؤال می‌کند اما در جمله «چه‌قدر پول داری!»، «چه‌قدر» صفت تعجبی است زیرا نشانگر تعجب و شگفتی گوینده از میزان پول است.

نشانه ظاهری تفاوت بین این دو صفت، این است که در انتهای جمله دارای صفت پرسشی، علامت سؤال می‌آید اما در انتهای جمله دارای صفت تعجبی، علامت تعجب می‌آید در زبان گفتاری نیز باید از روی لحن گوینده، تعجبی یا پرسشی بودن این صفت‌ها را تشخیص دهیم.

جدول تفاوت صفت تعجبی با صفت پرسشی

در این جدول با مثال‌های بیشتری تفاوت این دو صفت را بررسی می‌کنیم.

صفت تعجبیصفت پرسشی
چه‌قدر حرف می‌زنی!چه‌قدر پول می‌خواهی؟
چه مجله‌ای خواندم!چه مجله‌ای می‌خواندم؟
چه چیزها که نمی‌خواست!چه چیزهایی می‌خواست؟
چه‌قدر انرژی داشتند!چه‌‌قدر انرژی لازم است؟
چه کارها بلدی!چه کارها بلدی؟
عاشقی چه‌طور احوالی دارد!چه‌طور مدرکی می‌گیری؟

دیگر وابسته‌های گروه اسمی دارای صفت تعجبی

اسمی که صفت تعجبی گرفته است، می‌تواند برخی دیگر از وابسته‌های پیشینی و پسینی اسم را نیز بگیرد. در این بخش پرکاربردترین وابسته‌هایِ موصوف صفت تعجبی را در جدول زیر فهرست کرده‌ایم و برای هرکدام از آن‌ها یک مثال نیز آورده‌ایم:

وابسته‌هامثال
وابسته پسینی «ی» نکرهعجب گلی زد!
وابسته پسینی «نشانه‌های جمع»چه ستم‌ها نکرد!
وابسته پسینی «صفت‌های بیانی»چه‌قدر نکته‌های مفید می‌دانی!
 وابسته پیشینی «شاخص»چه حاج مهدی مهربانی داریم!
نقاشی زیبا از گل های نرگس-صفت تعجبی چیست

نمونه سؤال صفت تعجبی

حالا که یاد گرفتیم صفت تعجبی چیست و تفاوت آن با ضمیر تعجبی و صفت پرسشی را نیز بررسی کردیم، می‌توانید با جواب دادن به سؤال‌های چهارگزینه‌ای زیر میزان یادگیری خودتان را بررسی کنید. برای این کار باید روی گزینه صحیح مورد نظرتان کلیک کنید و بعد از آن، با زدن گزینه «مشاهده جواب» پاسخ درست را می‌بینید. هر جواب درستی که بدهید یک امتیاز می‌گیرید و بعد از پاسخ به تمام سؤال‌ها با زدن گزینه «دریافت جواب آزمون»، می‌توانید امتیاز خود را مشاهده کنید.

۱. در کدام گزینه صفت تعجبی داریم؟

حرف بدی زدی!

چه قلب مهربانی!

کارهای عجیبی انجام می‌دهی.

کار جالبی انجام دادند!

۲. صفت تعجبی جمله «چه‌قدر دل که سوزاندی!» در کدام گزینه آمده است؟

چه

چه‌قدر دل

چه‌قدر

چه!

۳. صفت تعجبی در کدام گزینه وجود دارد؟

چه لباس خوش قیمتی!

چه عالی که هوا بهتر شد!

چه محشر!

چه بد که به مهمانی تولد نرسیدی!

۴. در کدام گزینه، صفت تعجبی وجود ندارد؟

چه‌طور قلبی داری!

چه‌قدر کتاب جالبی است!

چه‌قدر پول برای اجاره خانه دادی؟

چه داستان‌های عجیبی!

۵. در این جمله چند صفت داریم؟ «عجب هوای بهاری خوبی شد. باید به رشت زیبا سفر کنیم.»

سه صفت

پنج صفت

دو صفت

چهار صفت

۶. کدام گزینه نادرست است؟

صفت تعجبی با ضمیر تعجبی تفاوت دارد.

اسمی که صفت تعجبی گرفته، نمی‌تواند صفت دیگری بگیرد.

صفت پرسشی با ضمیر تعجبی تفاوت مفهومی دارد.

صفت پرسشی هم نوعی وابسته پیشینی است.

۷. در این عبارت‌ها به ترتیب، چند صفت تعجبی و چند ضمیر تعجبی داریم؟ «چه خوب شد!»، «چه‌قدر حال خوشی داری!»، «چه‌طور کتابی می‌خوانی؟»، «چه خیاطی خوبی!» 

چهار صفت تعجبی و یک ضمیر تعجبی

دو صفت تعجبی و یک ضمیر تعجبی

یک صفت تعجبی و دو ضمیر تعجبی

یک صفت تعجبی و چهار ضمیر تعجبی

۸. در کدام گزینه، موصوف صفت تعجبی را درست تشخیص داده‌ایم؟

چه امام حسینی! : امام

چه‌قدر دخترهای زیبایی هستید! : دختر 

چگونه حرفی می‌گویی! : حرفی

عجب کتاب خوبی! : خوبی

۹. هسته گروه اسمی «چه‌قدر شرایط سخت و پیچیده‌ای» در جمله «بعضی جانوران چه‌قدر شرایط سخت و پیچیده‌ای برای زندگی دارند!»، چیست؟

چه‌قدر

شرایط

سخت و پیچیده‌ای

چه‌قدر شرایط

۱۰. تعداد و نوع وابسته‌های گروه اسمی «چه لباس‌های گران قیمتی» در کدام گزینه‌ آمده است؟

دو وابسته: «چه» صفت تعجبی است و «لباس‌ها» مضاف الیه است.

یک وابسته: «گران قیمت» که صفت بیانی است.

سه وابسته: «چه» صفت تعجبی، «ها» نشانه جمع و «گران قیمت» صفت بیانی است.

دو وابسته: «چه» صفت تعجبی و «گران قیمت» صفت بیانی است.

 

 جمع بندی

در این مطلب از مجله فرادرس یاد گرفتیم که صفت تعجبی چیست، چه کاربردی دارد و تفاوت این صفت، با صفت پرسشی و ضمیر تعجبی چیست. در انتها نیز سؤال‌هایی چهارگزینه‌ای طرح کردیم که با پاسخ دادن به آن‌ها می‌توانید میزان یادگیری خود را بسنجید.

بر اساس رای ۱ نفر
آیا این مطلب برای شما مفید بود؟
اگر بازخوردی درباره این مطلب دارید یا پرسشی دارید که بدون پاسخ مانده است، آن را از طریق بخش نظرات مطرح کنید.
منابع:
دستور امروز، فرشیدورد
نظر شما چیست؟

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *