فعل نفی در عربی چیست؟ – نحوه ساخت + مثال، تمرین و تلفظ
فعل نفی در عربی فعلی است که انجام گرفتن کار توسط آن نفی میشود. از چنین فعلی با عنوان «فعل منفی» نیز در جملات یاد میشود. با استفاده از ساختار فعل نفی در عربی میتوانیم در جملات نشان دهیم که چه کارهایی انجام نشده، نمیشود و قرار نیست که انجام شود. برای این کار باید به سراغ انواع حروف اضافه «ما، لم، لما، لا، لن و لیس» برویم. هر کدام از این حروف همراه با افعال خاصی استفاده میشوند تا فعل با معنی منفی بسازند. به همین خاطر ابتدا فعلها و نحوه ترجمه آنها را در حالت ساده بررسی میکنیم و بعد به سراغ این حروف منفیساز و نحوه تاثیر آنها بر افعال میرویم. در پایان این متن از مجله فرادرس تمرینهایی برای سنجیدن میزان فهم و درکمان از این مطلب قرار داده شده که میتوان از آنها استفاده و نقاط ضعف مرتبط با این مبحث را تقویت کرد.
- یاد خواهید گرفت ساختار و نقش ادوات نفی عربی را تشخیص دهید.
- میآموزید افعال ماضی، مضارع و مستقبل را بهدرستی منفیسازید.
- یاد میگیرید تفاوت میان ما، لم، لا، لن و لیس را به کار ببرید.
- خواهید آموخت فعل ناقصه لیس را برای نفی جمله اسمیه استفاده کنید.
- یاد میگیرید با ساخت جملات منفی در تمرینها نقاط ضعف را برطرف کنید.
- میآموزید ترجمه دقیق جملات مثبت و منفی عربی به فارسی را انجام دهید.
تعریف فعل نفی در عربی
به طور کلی فعل نفی به فعلی میگویند که انجام گرفتن کار توسط آن نفی میشود. یعنی میتوانیم به این وسیله نشان دهیم چه کاری را در گذشته انجام ندادهایم، یا در حال حاضر انجام نمیدهیم و در آینده انجام نخواهیم داد. به این ترتیب نیاز داریم تا با شکل منفی شده افعال در سه زمان ماضی عربی، مضارع عربی و مستقبل عربی آشنا شویم.
به همین خاطر حروف اضافه «ما، لم، لما، لا، لن و لیس» را بررسی میکنیم. چرا که با استفاده از آنها میتوانیم انواع فعل نفی در عربی را بسازیم. سه حرف «ما، لم و لما» برای ساختن فعل نفی زمان گذشته یا ماضی مورد استفاده قرار میگیرند. با استفاده از حرف اضافه «لا» میتوانیم افعال مضارع را منفی کنیم و یک فعل نفی عربی در زمان حال یا مضارع بسازیم. برای ساختن فعل نفی در زمان آینده یا مستقبل باید از حرف «لن» کمک بگیریم. این حرف یکی از انواع حروف ناصبه عربی محسوب میشود. به همین خاطر باید قواعد مربوط به آنها و تاثیرشان بر فعلهای عربی را نیز بررسی کنیم.
«لیس» یکی از افعال ناقصه در عربی است که میتوانیم در جملات اسمیه و فعلیه از آن استفاده و معنی جمله را از حالت مثبت به منفی تبدیل کنیم. این کلمه نیز با وارد شدن به جمله نیازمند اسم و خبر است و میتواند مبتدا در جمله اسمیه را به «اسم فعل ناقصه لیس با اعراب مرفوع» و خبر جمله اسمیه را به «خبر فعل ناقصه لیس و منصوب» تبدیل کند.
در ادامه ابتدا درباره فعل ماضی و مضارع و ساختار آن در زبان عربی مطالبی میخوانیم. سپس به سراغ نحوه ساختن فعل نفی با استفاده از این حروف اضافه میرویم. برای هر یک از آنها مثالهای متعددی در متن قرار دارد که میتوانید برای درک بهتر از آنها کمک بگیرید.
ساخت فعل نفی ماضی در عربی
برای نشان دادن انجام شدن کاری در گذشته نیاز داریم تا از فعل «ماضی» در زبان عربی استفاده کنیم. برای ساختن چنین فعلی نیاز است تا سه حرف اصلی یک فعل یا ریشههای آن را به وزنهای فعل ماضی وارد و آن را در ۱۴ صیغه غائب، مخاطب و متکلم صرف کنیم.
برای این کار لازم است ابتدا ریشهها و حرکت عینالفعل را از معجم یا فرهنگ لغات عربی استخراج کنیم و سپس سه حرف اصلی را به وزن فعل ماضی وارد کنیم. منظور از وارد کردن ریشه فعل به وزنهای فعل ماضی این است که نخستین حرف ریشه را با فاءالفعل، دومین حرف ریشه را با عینالفعل و سومین حرف آن را با لامالفعل جایگزین کنیم تا به فعل مناسب برسیم. برای درک بهتر میتوانید به کادر زیر توجه کنید.
فَعَلَ← فَ عَ لَ ← کَ تَ بَ ← کَتَبَ
فَعَلوا ← فَ عَ ل و ← کَ تَ ب و ← کَتَبوا
در این کادر نحوه جایگذاری سه حرف اصلی فعل از مصدر «کتابة» نمایش داده شده است. با استفاده از فرهنگ لغات عربی توانستیم بفهمیم که سه حرف اصلی این مصدر عربی «ک ت ب» است. به این ترتیب آنها را با سه حرف اصلی فعل در وزنهای ماضی جایگزین کردیم و به یک فعل ماضی از این مصدر رسیدیم. در جدول زیر وزنهای صرف ۱۴ صیغه غائب، مخاطب و متکلم فعل ماضی ثلاثی مجرد را همراه با نام صیغهها مشاهده میکنید.
| جدول وزن ۱۴ صیغه صرف فعل ماضی در عربی | |
| صیغه | وزن |
| ۱- الغائب | فعل |
| ۲- الغائبان | فعلا |
| ۳- الغائبون | فعلوا |
| ۴. الغائبة | فعلت |
| ۵- الغائبتان | فعلتا |
| ۶- الغائبات | فعلنَ |
| ۷- المخاطب | فعلتَ |
| ۸- المخاطبان | فعلتما |
| ۹- المخاطبون | فعلتم |
| ۱۰- المخاطبة | فعلتِ |
| ۱۱- المخاطبتان | فعلتما |
| ۱۲- المخاطبات | فعلتن |
| ۱۳- متکلمالوحده | فعلتُ |
| ۱۴- متکلممعالغیر | فعلنا |
بر اساس جدول وزنهای فعل ماضی ثلاثی مجرد میتوان فهمید که اکثر تغییرات به کار رفته در فعل ماضی مربوط به حضور ضمایر در انتهای آن است. بر اساس این ضمایر است که میتوانیم به صیغههای افعال پی ببریم. به جز دو صیغه «الغائب» و «الغائبة» که ضمایر بارز در آنها به کار نرفته و در هر دو صیغه ضمیرها به شکل مستتر به کار میروند. در جدول زیر میتوانید نحوه صرف فعل ماضی از ریشه «کتب» را همراه با معنی آنها مشاهده کنید.
| جدول صرف فعل ماضی از ریشه ک ت ب | |
| فعل | معنی |
| کَتَبَ | نوشت |
| کَتَبا | نوشتند |
| کَتَبوا | نوشتند |
| کَتَبَتْ | نوشت |
| کَتَبَتا | نوشتند |
| کَتَبنَ | نوشتند |
| کَتَبتَ | نوشتی |
| کَتَبتما | نوشتید |
| کَتَبتم | نوشتید |
| کَتَبتِ | نوشت |
| کَتَبتما | نوشتید |
| کَتَبتنَّ | نوشتید |
| کَتَبتُ | نوشتم |
| کَتَبنا | نوشتیم |
در ادامه جملاتی را میخوانید که در آنها فعل به شکل ماضی و در وزنهای ثلاثی مجرد به کار رفته است.
نِمْتُ اللَّيْلةَ المَاضِيَة.
شب گذشته خوابیدم.
فَهِمَ الطَّالِبُ الدَّرْس.
دانشآموز درس را فهمید.
جَاءَتْ سَارَة.
ساره آمد.
ذَهَبْتُ إِلَى الحَفْلَة، وأَكَلْتُ و شَرِبْت.
به جشن رفتم و خوردم و نوشیدم.
هنَّ ذَهَبنَ إلی الجامعة.
آنها به دانشگاه رفتند.
هی کَتَبَتْ واجِباتِها.
او تکالفیش را نوشت.
هُم سَمِعوا کلامَ الأستاذِ.
آنها حرفهای استاد را شنیدند.
البِنتان طَبَخِتا العَشاء.
دو دختر شام را پختند.
أکَلَ الطِفلُ التُفاحَة.
کودک سیب را خورد.
ساخت فعل نفی ماضی با «ما»
برای ساخت فعل نفی ماضی در عربی میتوانیم از حرف «ما» منفیساز استفاده کنیم. با افزودن این حرف پیش از فعل ماضی میتوانیم معنای آن را از مثبت به منفی تبدیل کنیم. این حرف از جمله حروف غیر عامل در زبان عربی محسوب میشود. یعنی با ورودش بر سر فعل ماضی تغییری در ساختار فعل ایجاد نمیشود و فعل ماضی بدون هرگونه تغییری باقی میماند.
نکته: فعل ماضی از جمله کلمات مبنی در زبان عربی است که با ورود حروف عامل و غیر عامل بر سر آن، تغییری در ساختارش ایجاد نمیشود.
برای درک بهتر میتوانید به نحوه صرف فعل ماضی همراه با حرف منفیساز «ما» و تغییر معنای فعل از مثبت به منفی توجه کنید.
حَضَرْتُ الدَّرْسَ أمس.
دیروز درس را آماده کردم.
***
ما حَضَرتُ الدَّرْس أمس.
دیروز درس را آماده نکردم.
سافرنا في العُطْلة الصَّيفية.
در تعطیلات تابستانی به سفر رفتیم.
***
ما سافرنا في العطلة الصيفية.
در تعطیلات تابستانی به سفر نرفتیم.
شَرِبتُ الحَلیب.
شیر را نوشیدم.
***
ما شَرِبتُ الحَلیب.
شیر را ننوشیدم.
المُسلِمون أکَلوا الخُبز.
مسلمانها نان را خوردند.
***
المُسلِمون ما أکَلوا الخُبز.
مسلمانها نان را نخوردند.
نحنُ شَرِبنا القَهوة.
ما قهوه را نوشیدیم.
***
نحنُ ما شَرِبنا القَهوة.
ما قهوه را ننوشیدیم.
اللاعِبون خَرَجوا من المَلعَبِ.
بازیکنها از ورزشگاه خارج شدند.
***
اللاعِبون ما خَرَجوا من المَلعَبِ.
بازیکنها از ورزشگاه خارج شدند.
ساخت فعل نفی ماضی با «لم»
یکی دیگر از راههای ساختن فعل ماضی با معنی منفی این است که از «لم» استفاده کنیم. تفاوت استفاده از «لم» با «ما» در این است که باید از آن قبل از فعل مضارع استفاده کنیم. به بیانی دیگر، حرف «لم» از حروف جازمه است و پیش از فعل مضارع استفاده میشود. از این رو باعث مجزوم شدن فعل مضارع میشود. در عین حال، معنای فعل مضارع را به ماضی منفی تغییر میدهد. برای درک بهتر نحوه عملکرد آن با فعل مضارع میتوانید به جدول زیر و معنای منفی فعل که در آن آمده توجه کنید.
| جدول فعل نفی عربی با حرف «لم» | |
| فعل مضارع همراه با لم | معنی |
| لم يَکتُبْ | ننوشت |
| لم يَکتُبا | ننوشتند |
| لم يَکتُبُوا | ننوشتند |
| لم تَکتُبْ | ننوشت |
| لم تَکتُبا | ننوشتند |
| لم يَکتُبنَ | ننوشتند |
| لم تَکتُبْ | ننوشتی |
| لم تَکتُبا | ننوشتید |
| لم تَکتُبوا | ننوشتید |
| لم تَکتُبي | ننوشت |
| لم تَکتُبا | ننوشتید |
| لم تَکتُبنَ | ننوشتید |
| لم أکتُبْ | ننوشتم |
| لم نَکتُبْ | ننوشتیم |
بر اساس آنچه که در جدول آمده میتوانیم نتیجه بگیریم که فعل مضارع مجزوم با لم به شکل ماضی ساده منفی ترجمه میشود. از این رو میتوان استفاده از لم را به عنوان یکی از راههای ساختن فعل نفی ماضی در عربی شناسایی کرد. برای درک بهتر میتوانید به جملات زیر توجه کنید.
أذْهَبُ إِلَى البَحْر كُلَّ سَبْت.
هر شنبه به دریا میروم.
***
لَمْ أَذْهَبْ إِلَى البَحْر السَّبْت المَاضِي.
شنبه گذشته به دریا نرفتم.
سَلِيْم يَأْكُلُ التُّفَّاحَة.
سلیم سیب را میخورد.
***
سَلِيْم لَمْ يَأْكُل التُّفَّاحَة.
سلیم سیب را نخورد.
البِنْت تَطْبُخُ العَشَاء.
دختر شام را میپزد.
***
البِنْت لَمْ تَطْبُخْ العَشَاء.
دختر شام را نپخت.
سافرنا في العُطْلة الصَّيفية.
در تعطیلات تابستان به سفر رفتیم.
***
لَم نُسافرْ في العُطلة الصَّيفية.
در تعطیلات تابستان به سفر نرفتیم.
تَأكُل مَها العَشاء.
مها شامش را میخورد.
***
لَم تَأكُل مَها العَشاء.
مها شامش را نخورد.
ساخت فعل نفی مضارع در عربی
در زبان عربی برای صحبت کردن درباره کاری که در زمان حال یا آینده نزدیک انجام میشود باید از فعل مضارع عربی استفاده کنیم. این نوع فعل نیز مانند فعل ماضی در نوع ثلاثی مجرد وزنهای مشخصی دارد که برای ساخت فعل مضارع عربی باید از آنها استفاده کنیم. از این رو ریشههای فعل را باید به وزنهای فعل مضارع در ۱۴ صیغه غائب، مخاطب و متکلم وارد کنیم. در جدول زیر میتوانید وزنهای صرف فعل مضارع را مشاهده کنید.
| جدول وزن ۱۴ صیغه صرف فعل مضارع در عربی | |
| صیغه | وزن |
| ۱- الغائب | یَفْعَلُ |
| ۲- الغائبان | یَفْعَلان |
| ۳- الغائبون | یَفْعَلُون |
| ۴. الغائبة | تَفْعَلُ |
| ۵- الغائبتان | تَفْعَلان |
| ۶- الغائبات | یَفْعَلنَ |
| ۷- المخاطب | تَفْعَلُ |
| ۸- المخاطبان | تَفْعَلان |
| ۹- المخاطبون | تَفْعَلُون |
| ۱۰- المخاطبة | تَفْعَلینَ |
| ۱۱- المخاطبتان | تَفْعَلان |
| ۱۲- المخاطبات | تَفْعَلنَ |
| ۱۳- متکلمالوحده | أفْعَلُ |
| ۱۴- متکلممعالغیر | نَفْعَلُ |
فعل مضارع در عربی نشانههای متعددی دارد که میتواند ما را در شناسایی کمک کند. اولین نشانه آن حضور حروف «أتین» در ابتدای افعال است. در شش صیغه غائب از حرف « ی »، در شش صیغه مخاطب از حرف « ت » و برای متکلمها از «أ» و «ن» استفاده میشود.
از سوی دیگر، فعل مضارع از جمله کلمات معرب در زبان عربی است که در حالت عادی اعراب آن مرفوع است. نشانه رفع در صیغههای مفرد با علامت ضمه و در صیغههای مثنی و جمع با حضور «نون عوض رفع» انتهای این صیغهها نشان داده میشود. به این ترتیب میتوانیم با حفظ کردن وزنهای صرف فعل مضارع و وارد کردن ریشههای فعل به این وزنها به یک فعل با معنای زمان حال دست پیدا کنیم. در جدول زیر میتوانید نحوه صرف فعل مضارع از ریشه «ک ت ب» را همراه با معنی آنها مشاهده کنید.
| جدول صرف فعل مضارع از ریشه ک ت ب | |
| فعل مضارع | معنی |
| يَکتُبُ | مینویسد |
| يَکتُبان | مینویسند |
| يَکتُبُون | مینویسند |
| تَکتُبُ | مینویسد |
| تَکتُبان | مینویسند |
| يَکتُبنَ | مینویسند |
| تَکتُبُ | مینویسی |
| تَکتُبان | مینویسند |
| تَکتُبون | مینویسند |
| تَکتُبینَ | مینویسی |
| تَکتُبان | مینویسند |
| تَکتُبنَ | مینویسند |
| أکتُبُ | مینویسم |
| نَکتُبُ | مینویسیم |
برای درک بهتر میتوانید به مثالهای زیر که فعل مضارع در آنها به کار رفته است توجه کنید.
أتكلّمُ اللغة الفرنسية.
من به زبان فرانسه صحبت میکنم.
يَذهبُ أخي معي إلى القاهرة.
برادرم با من به قاهره میآید.
يُحِبُّ هاني السَفَر.
هانی سفر را دوست دارد.
التلميذات يقمن بالدراسة.
دانشآموزها مشغول درس خواندن هستند.
أريد أن أحسن السباحة.
میخواهم که در شنا کردن خوب باشم.
الطِفلُ یَبکي لِأنّه جائع.
کودک گریه میکند چون که گرسنه است.
تُعالِج الطبیبات المرضی في المستشفی.
دکترهای زن مریضها را در بیمارستان مداوا میکنند.
ساخت فعل نفی مضارع با «لا»
برای آنکه به یک فعل مضارع معنای منفی بدهیم، باید از حرف «لا» استفاده کنیم. یعنی برای ساخت فعل نفی مضارع در عربی باید از «لا» پیش از فعل مضارع استفاده کنیم. از آنجا که حرف «لا» غیرعامل است، تغییری در ساختار فعل مضارع ایجاد نمیکند. برای درک بهتر فعل نفی در عربی میتوانید به مثالهای زیر توجه کنید.
لا يَذهبُ أخي معي إلى القاهرة.
برادرم با من به قاهره نمیآید.
لا أُشَاهِدُ الأَفْلام المِصْرِيَّة.
من فیلمهای مصری تماشا نمیکنم.
لا أَكْتُبُ حَتَّى أَشْرَبَ قَهْوَة.
تا قهوه ننوشم نمینویسم.
لا أُسَافِرُ إِلَى أَمْرِيكَا بِسَبَب تَرَمْب.
به خاطر ترامپ به آمریکا سفر نمیکنم.
لا أَشْرَبُ الحَلِيْب.
من شیر نمینوشم.
لا يُسَافِرُ الطُّلَّاب.
دانشآموزها سفر نمیکنند.
لا أُحِبُّ عَصِيرَ الجَوَافَةِ.
من آبمیوه گواوا را دوست ندارم.
ساخت فعل نفی مستقبل در عربی
فهمیدیم که برای صحبت درباره زمان حال و آینده نزدیک در عربی میتوانیم از فعل مضارع استفاده کنیم. همچنین یاد گرفتیم که برای ساخت فعل نفی مضارع میتوانیم از حرف منفیساز «لا» پیش از فعل مضارع استفاده کنیم.
فعل آینده که در عربی آن را با عنوان فعل مستقبل نیز میشناسند، با استفاده از فعل مضارع عربی ساخته میشود. به این ترتیب که میتوانیم از «س» و «سوف» پیش از فعل مضارع استفاده کنیم و به آن معنای انجام کار در زمان آینده ببخشیم. این حروف غیرعامل هستند و با وارد شدن بر سر افعال تغییری در ساختمان آنها ایجاد نمیکنند. برای درک بهتر میتوانید به جملات زیر و نحوه ترجمه آنها توجه کنید.
سأذهَبُ إلی الطبیبِ مساءً.
طرفهای عصر به دکتر میروم.
سأبدأَ الامتحان غداً.
امتحانات از فردا شروع میشود.
سَأتناول العَشاء بعدَ ساعةٍ.
بعد از یک ساعت شام میخورم.
ستَخرُجُ من المَکتبِ بعدَ لحظاتٍ.
او چند لحظه دیگر از اداره خارج میشود.
زوجها سوف يُسافر لبضعة أسابيع و ستكون بمفردها طوال الوقت.
شوهرش چند هفتهای به سفر میرود و او تمام مدت تنها خواهد ماند.
أبوكِ أخبرني بأنكِ سوف تذهبين لفترة تدريبكِ قريباً.
پدرت به من خبر داد که به زودی برای شروع تمرینات خود خواهی رفت.
انهم إجراء الإصلاحات، ولكن أنها سوف يتم الانتهاء قريبا.
آنها در حال تعمیر هستند، اما به زودی انجام خواهد شد.
نکته: تفاوت میان کاربرد «س» و «سوف» در این است که برای آینده نزدیک از «س» و برای آیندهای که مدت زمان آن کمی دورتر است از «سوف» استفاده میکنیم.
منفی کردن این جملهها نیاز به حرف «لن» دارد که از حروف ناصبه عربی محسوب میشود. منظور از حرف ناصبه، حروفی مثل «أن، لن، کَیْ، حتی و لِ» است که میتوان از آنها فعل مضارع منصوب ساخت. از این رو میتوانیم بگوییم که حروف ناصبه از جمله حروف عامل در زبان عربی است که با آمدن بر سر این افعال اعراب آنها را از ضمه به فتحه تعییر میدهد.
منصوب شدن فعل مضارعی که با حروف ناصبه همراه شده، در صیغههای مفرد با تبدیل شدن ضمه به فتحه و در صیغههای مثنی و جمع با حذف نون عوض رفع انجام میشود. به این ترتیب با آمدن حرف ناصبه «لن» بر سر فعل مضارع میتوان آنها را منصوب کرد و در عین حال به آن افعال معنای «مستقبل منفی» بخشید. برای درک بهتر میتوانید به مثالهای زیر توجه کنید.
لَنْ تستطيعَ التّوصّلَ إلى نتيجة و أنْتَ غاضبٌ.
وقتی عصبانی هستید به نتیجه نخواهید رسید.
لن يدخل الجنة مشرك.
کافر وارد بهشت نخواهد شد.
لن أكذب عليك.
به تو دروغ نخواهم گفت.
رائحة الطعام شهية، لن أصبرَ حتى ينتهي.
غذا بوی خوشی میدهد، تا تمام شدنش صبر نخواهم کرد.
لن يشتركَ في المسابقة كسول.
هیچ تنبلی در مسابقه شرکت نخواهد کرد.
لن أبرح مكاني.
من جای خود را ترک نخواهم کرد.
لن أتأخرَ عن زيارة صديقي.
برای دیدار با دوستم دیر نخواهم کرد.
لن أدخل بيته ولو أقسم عليّ.
وارد خانهاش نخواهم شد حتی اگر بر من قسم بخورد.
رجل مهذب لن يسمح أبدًا بعدم إظهار الاحترام الواجب للمرأة.
یک مرد مودب هرگز اجازه نمیدهد که برای زن احترام قائل نشود.
لَنْ تَخْرُجَ مَادَامَ الْمَطَرُ يَهْطِلُ.
تا زمانی که باران میبارد بیرون نخواهید رفت.
ساخت جمله نفی با «لیس»
آنچه که درباره اسلوب ساخت فعل نفی در جملات عربی تا به اینجا توضیح دادیم، مربوط به جملاتی بود که «فعل» داشتند و توانستیم با افزودن حروف به این افعال به آن معنای منفی ببخشیم. اما در برخی مواقع میتوانیم جملاتی را که در آنها فعل به کار نرفته هم منفی کنیم. یعنی میتوانیم به «جملات اسمیه» معنی و مفهوم نفی ببخشیم.
برای چنین کاری باید به سراغ «افعال ناقصه عربی» برویم. منظور از افعال ناقصه، کلماتی است که بر جملات اسمیه عربی وارد میشود و مبتدا را به «اسم فعل ناقصه» با اعراب مرفوع و خبر را به «خبر فعل ناقصه» و منصوب تبدیل میکند. از جمله این افعال میتوانیم به «کان، صار، لیس، مادام، مازال، اصبح و ظلَّ» اشاره کرد.
در این بخش ما با فعل «لیس» سر و کار داریم. با استفاده از این فعل ناقصه میتوانیم جملاتی بسازیم که در آنها معنای «نیست» وجود دارد. بر همین اساس میتوانیم از فعل لیس بر سر جملات اسمیه استفاده کنیم و مبتدا و خبر را به اسم و خبر آن با اعرابهای مرفوع و منصوب تبدیل کنیم و معنای جمله را از مثبت به منفی تغییر بدهیم. برای درک بهتر میتوانید به جملات زیر توجه کنید.
الجوُ جمیلٌ.
هوا خوب است.
***
ليس الجوُ جميلاً.
هوا خوب نیست.
الجوُ باردٌ.
هوا سرد است.
***
ليس الجوُ بارداً.
هوا سرد نیست.
القراءةُ مملةٌ.
مطالعه خسته کننده است.
***
ليست القراءةُ مملةً.
مطالعه خسته کننده نیست.
ليس يعلم الغيب إلّا اللّه.
غیب را کسی جز خدا نمیداند.
ليس المؤمنُ بطعانٍ.
مومن طعنهزننده نیست. (به کسی طعنه نمیزند.)
ليس أخوك مجتهدًا.
برادرت کوشا نیست.
ليست السيارةُ مسرعةً.
ماشین پرسرعت نیست.
لیس أمامک إلا النجاح.
در مقابلت چیزی جز موفقیت نیست.
و لیست رحلة الأیام إلا متاعا زائلا مثل الدخان.
و گذشت روزها چیزی نیست جز لذتی که چون دود محو میشود.
ليسَ الأمرُ صعباً كما ظَننتْ.
کار آنطور که فکر میکردی سخت نیست.
ليس لدينا فرع آخِر.
شعبه دیگری نداریم.
هذا ليس رجل ذكياً.
این مرد باهوشی نیست.
سوالات متداول درباره فعل نفی در عربی
در این بخش به برخی از سوالات رایج مربوط به فعل نفی در عربی به طور خلاصه پاسخ میدهیم.
منظور از فعل نفی در عربی چیست؟
فعل نفی در عربی به فعلی میگویند که انجام گرفتن کار توسط آن نفی میشود. یعنی میتوانیم به این وسیله نشان دهیم چه کاری را در گذشته انجام ندادهایم، یا در حال حاضر انجام نمیدهیم و در آینده انجام نخواهیم داد. این فعل توسط ادوات نفی «ما، لا، لم، لن و لیس» ساخته میشود.
فعل نفی ماضی در عربی چگونه ساخته میشود؟
برای ساخت فعل نفی ماضی در عربی میتوانیم از حرف «ما» منفیساز استفاده کنیم. با افزودن این حرف پیش از فعل ماضی میتوانیم معنای آن را از مثبت به منفی تبدیل کنیم. یکی دیگر از راههای ساختن فعل ماضی با معنی منفی این است که از «لم» استفاده کنیم. تفاوت استفاده از «لم» با «ما» در این است که باید از آن قبل از فعل مضارع استفاده کنیم.
فعل نفی مضارع در عربی چگونه ساخته میشود؟
برای ساخت فعل نفی مضارع در عربی باید از «لا» پیش از فعل مضارع استفاده کنیم. از آنجا که حرف «لا» غیر عامل است، تغییری در ساختار فعل مضارع ایجاد نمیکند.
تمرین مربوط به فعل نفی در عربی
برای ارزیابی عملکرد خود در رابطه با «فعل نفی در عربی»، میتوانید از تمرینهایی که در ادامه این مطلب از مجله فرادرس در اختیار شما قرار گرفته است استفاده کنید. تمرین شامل ۱۲ سؤال است و پس از پاسخ دادن به تمامی پرسشها میتوانید با استفاده از گزینه «جواب» پاسخ درست را ببینید و آن را با جواب خودتان مقایسه کنید. در صورتی که پاسخ سوال شما اشتباه باشد، میتوانید برای رفع اشکال یک بار دیگر قواعد مربوط به آن بخش از فعل نفی را مطالعه کنید.
جملههای مثبت را با استفاده از حرف اضافه مناسب به جملات منفی تبدیل کنید.
سوال ۱: سأذهبُ معكم.
جواب: لن أذهبَ معکم.
سوال ۲: أخافُ من رکوب الطائرة.
جواب: لا أخافُ من رکوب الطائرة.
سوال ۳: أخدتُ القلم الموضوع علی الدرج.
جواب: ما أخدتُ القلم الموضوع علی الدرج. - لم آخُذْ القلم الموضوع علی الدرج.
سوال ۴: قام الولد إلی الصلاة.
جواب: ما قام الولد إلی الصلاة. - لم یقمْ الولد إلی الصلاة.
سوال ۵: لماذا ذهبتِ إلی المدرسة؟
جواب: لماذا ما ذهبتِ إلی المدرسة؟ - لماذا لم تذهبي إلی المدرسة؟
سوال ۶: أنتم تحبون القراءة الکتب.
جواب: أنتم لا تحبون القراءة الکتب.
سوال ۷: كلُّ رجلٍ تراه أهلًا للمسؤولية.
جواب: لیس كلُّ رجلٍ تراه أهلًا للمسؤولية.
سوال ۸: سوف يسافرُ أخي إلى المدينة اليوم.
جواب: لن يسافرَ أخي إلى المدينة اليوم.
سوال ۹: المکانُ بعیدٌ.
جواب: لیس المکانُ بعیداً.
سوال ۱۰: الرجلُ سیَعودُ إلیک بعد الآن.
جواب : الرجلُ لن یَعودَ إلیک بعد الآن.
سوال ۱۱: خالِدٌ مقصرٌ.
جواب: لیسَ خالدٌ مقصراً.
سوال ۱۲: سارة تُحِبُّ مشاهدة الأفلام.
جواب: سارة لا تُحِبُّ مشاهدة الأفلام.
جمعبندی
در این نوشته از مجله فرادرس درباره فعل نفی در عربی مطالبی آموختیم. فهمیدیم که برای ساختن فعل نفی نیاز است تا از ادوات نفی پیش از افعال استفاده کنیم. منظور از ادوات نفی «ما، لا، لم، لن و لیس» است. از حرف «ما» برای ساختن فعل ماضی منفی عربی استفاده میشود. برای منفی کردن فعل مضارع منفی میتوانیم از حرف «لا» پیش از فعل مضارع استفاده کنیم. با آمدن حرف ناصبه «لن» بر سر فعل مضارع میتوانیم یک فعل نفی مستقبل عربی بسازیم. به وسیله فعل ناقصه لیس نیز میتوانیم معنای جمله اسمیه را از مثبت به منفی تغییر بدهیم.
آزمون فعل نفی در عربی
۱. تعریف فعل نفی در زبان عربی چیست و نقش اصلی آن کدام است؟
مجموعهای از افعال است که فقط در زمان آینده استفاده میشود.
نوعی ساختار برای تاکید بیشتر روی معنی مثبت جمله.
ساختارهایی که معنی جمله را منفی یا رد میکنند.
ابزاری برای تغییر ضمایر در جمله و بیان مالکیت است.
عبارت «ساختارهایی که معنی جمله را منفی یا رد میکنند.» به درستی تعریف فعل نفی در زبان عربی را بیان میکند زیرا فعل نفی ساختاری است که انجام عمل را در جمله منفی میسازد. سایر گزینهها صحیح نیستند زیرا یکی بیان مالکیت را معرفی کرده، دیگری فقط به آینده اشاره دارد و دیگری نیز بر تاکید معنی مثبت تمرکز دارد، در حالی که نقش اصلی در نفی کردن عمل است.
۲. هر یک از ادوات نفی «ما»، «لم»، «لا»، «لن» و «لیس» در زبان عربی معمولا در کدام زمان یا نوع جمله به کار میروند؟
«لیس» فقط در افعال آینده و برای نفی معنای آنها کاربرد دارد.
«لا» برای نفی جمله اسمیه و تاکید بر اسم بهکار میرود.
«ما» بیشتر برای نفی فعل ماضی و اتفاقات گذشته استفاده میشود.
«لم» برای نفی فعل مضارع اما با معنای آینده بهکار میرود.
طبق توضیح متن، «ما» اصلیترین ادات نفی برای منفی کردن فعل ماضی و بیان نکردن یک عمل در گذشته است. «لم» در ساختار فعل مضارع استفاده میشود اما معنای جمله را به ماضی منفی تغییر میدهد. «لا» مخصوص نفی فعل مضارع است و برای جملات فعلی به کار میرود نه جمله اسمیه. «لیس» به عنوان فعل ناقصه برای نفی جملات اسمیه و فعلیه میآید و نفی آینده را انجام نمیدهد. در نتیجه، گزاره «ما بیشتر برای نفی فعل ماضی و اتفاقات گذشته استفاده میشود.» از نظر نقش زمانی صحیح است و دیگر گزینهها یا زمان را درست ذکر نکردهاند یا نقش ادات را اشتباه بیان کردهاند.
۳. در منفیکردن فعل در گذشته، چگونه انتخاب بین «ما» و «لم» میتواند ساختار و معنی جمله را تغییر دهد؟
استفاده از «ما» با فعل مضارع، ساختار جمله را تغییر میدهد و معنی را آینده منفی میکند.
استفاده از «لم» موجب میشود فعل مضارع بیاید و معنی جمله ماضی منفی شود.
استفاده از «ما» با فعل ماضی ساختار را ثابت نگه نمیدارد و معنی را هم منفی میکند.
استفاده از «لم» با فعل ماضی باعث میشود معنی جمله، مضارع مثبت باشد.
در کاربرد حروف نفی برای بیان منفی ماضی، اگر از «لم» استفاده شود، باید فعل مضارع آورده شود که با آن، معنی جمله معادل گذشته منفی خواهد شد. اما استفاده از «ما» همراه فعل ماضی، بدون تغییر در ساختار فعل، فقط معنی را منفی میکند. به این ترتیب، بهکارگیری «لم» با فعل مضارع، ساختار و شکل فعل را تغییر داده و زمان جمله را بهگونهای منفی بیان میکند که با کاربرد «ما» تفاوت دارد. لذا تنها عبارت «استفاده از «لم» موجب میشود فعل مضارع بیاید و معنی جمله ماضی منفی شود» درست توصیف میکند و سایر پاسخها براساس نکات مطرح شده صحیح نیستند.
۴. در صرف فعل ماضی عربی، نقش ضمایر شخصی و تاثیر آن بر ساختار فعل در حالت منفی چگونه دیده میشود؟
افزودن ضمایر شخصی فقط در حالت مثبت مجاز است و در نفی حذف میشود.
در جمله منفی، ضمایر شخصی به ابتدای فعل منتقل میشوند.
ضمایر شخصی انتهای فعل را تغییر میدهند و در حالت منفی هم این تغییر حفظ میشود.
تغییرات ضمایر شخصی فقط در آینده دیده میشود و بر ماضی اثری ندارند.
در صرف فعل ماضی عربی، ضمایر شخصی پایانی اضافه میشوند و نقش هویت فاعل را نشان میدهند. هنگام منفیسازی با «ما»، ساختار اصلی فعل و ضمیر پایانی آن تغییری نمیکند و فقط «ما» در ابتدا میآید. بنابراین بیان «ضمایر شخصی انتهای فعل را تغییر میدهند و در حالت منفی هم این تغییر حفظ میشود.» درست است. عبارتهایی مانند انتقال ضمایر به ابتدا یا حذف در جمله منفی یا اینکه ضمایر فقط در آینده تاثیر دارند، نادرستاند و با توضیحات صرف ماضی در متن مطابقت ندارند.
۵. در زمان مضارع عربی، یکی از روشهای منفیسازی جمله چیست و افزودن ادات نفی مانند «لا» چه اثری بر ساختار صرفی فعل دارد؟
فعل مضارع بعد از لا باید به شکل ماضی صرف شود.
استفاده از لا قبل از فعل مضارع، ساختار فعل را منصوب میکند.
اضافهکردن لا قبل از فعل مضارع، معنی را منفی میکند و صرف فعل تغییری نمیکند.
لا فقط برای منفی کردن فعل آینده (مستقبل) به کار میرود و ساختار را تغییر میدهد.
وقتی برای نفی در زمان مضارع عربی از «لا» استفاده میشود، این حرف به ابتدای فعل مضارع اضافه میشود و فقط معنای جمله منفی میشود. در این حالت ساختار صرفی فعل مضارع بدون هیچ تغییری حفظ میگردد. پس کاربرد «لا» باعث تغییر در صرف یا اعراب فعل نمیشود، برخلاف استفاده از «لن» که فعل را منصوب میسازد. عبارت «لا قبل از فعل مضارع» همین ویژگی را بیان میکند، و دیگر گزینهها نادرستاند زیرا به تغییر ساختار فعلی یا کارکرد اشتباه «لا» اشاره دارند.
۶. برای نفی یک جمله درباره آینده در عربی، کدام ادات نفی باید استفاده شود و علت تفاوت آن با «س» و «سوف» چیست؟
برای نفی جمله آینده باید از «لن» استفاده کرد چون سـ و سوف جمله را منفی نمیکنند.
«سـ» تنها برای نفی آینده نزدیک کافی است و نیاز به هیچ ادات دیگری نیست.
برای نفی جمله آینده میتوان به جای «لن» از «ما» هم استفاده کرد.
برای نفی جمله آینده باید از «لا» استفاده کرد زیرا سـ و سوف خودبهخود معنی منفی دارند.
«لن» تنها ابزار متداول نفی برای جملات آینده است، چون قبل از فعل مضارع میآید و معنا را منفی و فعل را منصوب میکند. «سـ» و «سوف» صرفا نشانه آیندهساز هستند و خودشان هیچ تاثیر منفی بر معنا ندارند. بر خلاف «ما» یا «لا» که برای زمانهای دیگر کاربرد دارند، در جمله آینده فقط «لن» معنی منفی آینده میدهد. بنابراین جمله منفی درباره آینده نیازمند «لن» است نه «س» یا «سوف» یا «ما».
۷. اگر بخواهید یک جمله اسمیه در عربی را منفی کنید، کدام فعل ناقصه را باید به کار ببرید و آن فعل، چگونه اعراب مبتدا و خبر را تغییر میدهد؟
از «ما» استفاده میشود و مبتدا و خبر بدون تغییر میمانند.
باید از «لن» استفاده کنید و هر دو اسم بعد از آن منصوب میشوند.
«لا» قبل از مبتدا میآید و خبر مرفوع میگردد.
باید از «لیس» استفاده کنید که مبتدا را مرفوع و خبر را منصوب میکند.
برای منفی کردن جمله اسمیه در عربی باید از فعل ناقصه «لیس» استفاده کرد. در این حالت مبتدا به صورت مرفوع باقی میماند و خبر با اعراب منصوب میآید. استفاده از «لن» و «ما» مربوط به افعال و جملات فعلیه است و «لا» نیز معمولا برای افعال مضارع استفاده میشود. بنابراین فقط «لیس» باعث تغییر اعراب مبتدا به مرفوع و خبر به منصوب در جمله اسمیه میشود.
۸. در مقایسه جمله مثبت و منفی در زمان مضارع عربی، چه تغییری در ساختار فعل و استفاده از ادات نفی دیده میشود؟
صرف فعل مضارع برای جمله منفی تغییر میکند و ادات نفی آن حذف میشود.
در جمله مثبت و منفی مضارع، همزمان از دو ادات نفی «لا» و «ما» استفاده میشود.
برای منفیسازی مضارع، همیشه فعل به صورت ماضی صرف میشود.
با افزودن «لا» قبل از فعل مضارع، جمله منفی میشود و صرف فعل بدون تغییر باقی میماند.
در حالت منفی فعل مضارع در عربی، فقط کافی است «لا» قبل از فعل مضارع بیاید و شکل صرفی فعل دست نخورده باقی میماند. عبارت «با افزودن «لا» قبل از فعل مضارع، جمله منفی میشود و صرف فعل بدون تغییر باقی میماند.» دقیقا مطابق روش معرفیشده است. گزینه «صرف فعل مضارع برای جمله منفی تغییر میکند و ادات نفی حذف میشود.» نادرست است زیرا ادات نفی حذف نمیشوند و صرف فعل تغییر نمیکند. «در جمله مثبت و منفی مضارع، همزمان از دو ادات نفی «لا» و «ما» استفاده میشود.» صحیح نیست چون فقط یک ادات نفی بهکار میرود. آخرین گزینه که ادعا میکند برای منفیسازی مضارع فعل باید به صورت ماضی صرف شود نیز اشتباه است و کاربردی ندارد.
۹. اگر جملهای با «لم» شروع شود، از کدام ساختار فعل باید استفاده کنیم و چه تاثیری بر معنای جمله دارد؟
فعل مضارع بدون تغییر / جمله معنای حال منفی دارد.
فعل مضارع به صورت مجزوم / جمله معنای ماضی منفی میگیرد.
فعل مضارع با «ن» تاکید / جمله معنای آینده میگیرد.
فعل ماضی / جمله معنای گذشته مثبت دارد.
در جملاتی که با «لم» آغاز میشوند، بلافاصله باید فعل مضارع مجزوم (یعنی فعل مضارع با حذف حرکت رفع یا نون در حالت جمع) بیاید و معنی جمله به گذشته منفی تغییر میکند. استفاده از «فعل ماضی» یا «فعل مضارع با نون تاکید» درست نیست و منجر به معنی مورد نظر نمیشود. همچنین «فعل مضارع بدون تغییر» فقط با ورود «لا» در معنای حال منفی به کار میرود. بنابراین، فقط ساختار «فعل مضارع به صورت مجزوم با لم» باعث میشود که جمله معنی گذشته منفی داشته باشد.
