شما در حال مطالعه نسخه آفلاین یکی از مطالب «مجله فرادرس» هستید. لطفاً توجه داشته باشید، ممکن است برخی از قابلیتهای تعاملی مطالب، مانند امکان پاسخ به پرسشهای چهار گزینهای و مشاهده جواب صحیح آنها، نمایش نتیجه آزمونها، پاسخ تشریحی سوالات، پخش فایلهای صوتی و تصویری و غیره، در این نسخه در دسترس نباشند. برای دسترسی به نسخه آنلاین مطلب، استفاده از کلیه امکانات آن و داشتن تجربه کاربری بهتر اینجا کلیک کنید.
انرژی درونی (U)، انرژی میکروسکوپی موجود در ماده است که بوسیله حرکات نامنظم و تصادفی مولکولها تعریف میشود. علاوه بر این، انرژی درونی شامل انرژی پتانسیل بین این مولکولها و انرژی هستهای در اتمهای این مولکولها نیز میشود. انرژی درونی و انرژی حرارتی در متون پایه ترمودینامیک بسیار به یکدیگر شبیه هستند، گرچه این دو انرژی با یکدیگر تفاوت دارند زیرا انرژی درونی چیزی بیش از متوسط انرژی جنبشی مولکولها را شامل میشود. درک این تفاوت، اهمیت بسیار زیادی دارد زیرا انرژی پتانسیل بین مولکولها و اتمها به جهت فهم تغییرات فاز، واکنشهای شیمیایی، هستهای و بسیاری از پدیدههای میکروسکوپی مهم است.
تمامی اشیا در فضا شامل انرژیها ماکروسکوپی و میکروسکوپی هستند. با وجود اینکه این انرژیها، مفاهیم بسیار نزدیکی دارند، اما تفاوت اصلی آنها این است که انرژی میکروسکوپی قابل مشاهده نیست. به طور مثال، یک لیوان آب بر روی میز، هیچ انرژی ماکروسکوپی ندارد اما در مقیاس میکروسکوپی، این لیوان آب در حقیقت، جرمی شامل مولکولهایی است که با سرعت بیش از صدها متر بر ثانیه در حال حرکت هستند.
قانون اول ترمودینامیک بیان میکند که انرژی داخلی یک سیستم را میتوان با انجام کار بر روی آن، افزایش یا کاهش حرارت یا ترکیبی از این دو مورد، تغییر داد. اگر سیستم، عایق باشد، با محیط اطراف خود برهمکنشی ندارد و این امر بدان معنی است که تغییری در انرژی درونی نخواهیم داشت.
انرژی داخلی یک نوع «تابع حالت» (State Function) است به این معنی که مقدار آن به مسیر فرآیند بستگی ندارد. علاوه بر این، انرژی درونی را به صورت یک پتانسیل ترمودینامیکی نیز توصیف میکنند و روابط مربوط به سایر پتانسیلهای ترمودینامیکی، به کمک انرژی درونی تعریف میشوند. در ترمودینامیک، به ندرت تمامی انرژیهای ذاتی در یک سیستم را در نظر میگیرند. در حقیقت، این انرژیها را میتوان به صورت حرکات میکروسکوپی ذرات سیستم به شکلهای «انتقالی» (Translational)، دورانی و ارتعاشی به همراه انرژی پتانسیل همراه با نیروهای میکروسکوپی شامل پیوندهای شیمیایی توصیف کرد. در مکانیک آماری، انرژی درونی، متوسط آنسامبل مجموع انرژیهای جنبشی و پتانسیل میکروسکوپی یک سیستم است.
واحد انرژی در SI، ژول (J) است. در برخی موارد از از انرژی درونی ویژه استفاده میکنند که واحدهای آن به ترتیب برای جرم سیستم و مقدار ماده (انرژی درونی مولی) به صورت J/kg و J/mol تعریف میشود.
با نگاه به لیوانی پر از آب، احساس آرامش میکنیم اما این آب، جرمی شامل ذرات با سرعتهای بسیار بالا و پیوندهای قوی شیمیایی و هستهای است.
توابع کاردینال
انرژی درونی U(S,V,Nj)، ترمودینامیک یک سیستم را با زبان انرژی بیان میکند. به عنوان یک تابع حالت، شناسههای آن به صورت «متغیرهای مقداری» (Extensive Variables) از حالت هستند. در کنار انرژی درونی، دیگر تابع حالت کاردینال (اصلی) در یک سیستم ترمودینامیکی، آنتروپی S(U,V,Nj) است. هر تابع کاردینال، «تابعی یکنوا» (Monotonic Function) از متغیرهای طبیعی یا کانونیک (متعارفی) خود است که هرکدام، معادلاتی اساسی را بدست میدهند. به طور مثال، U=U(S,V,Nj)، خود شامل تمامی اطلاعات ترمودینامیکی یک سیستم است.
معادلات اساسی برای دو تابع کاردینال را میتوان به یکدیگر تبدیل کرد. به طور مثال، این کار با حل U برای S و رسیدن به S=S(U,V,Nj) امکانپذیر خواهد بود. در مقابل، برای اثبات معادلات اساسی برای سایر پتانسیلهای ترمودینامیکی، نیاز به استفاده از «تبدیلات لژاندر» (Legendre Transforms) داریم.
تعریف انرژی درونی
انرژی درونی یک سیستم به کمک جمع زدن انتقال انرژیهای ماکروسکوپی که سبب تغییر حالت سیستم از حالت مرجع به حالت جدید میشوند، قابل محاسبه است:
انرژی داخلی (درونی) را میتوان به صورت مجموع انرژیهای جنبشی و پتانسیل میکروسکوپی به صورت زیر نوشت:
U=Umicropot+Umicrokin
انرژی جنبشی میکروسکوپی، شامل مجموع حرکات اجزای کل سیستم است که میتوان آن را به صورت حرکت اتمها، مولکولها، هسته اتم، الکترونها یا ذرات دیگر در نظر گرفت. انرژی پتانسیل میکروسکوپی نیز شامل پیوندهای شیمیایی و نیروهای فیزیکی در سیستم همچون نیروی الکتریسیته القایی یا ممان دوقطبی مغناطیسی است. همانطور که پیشتر نیز اشاره شد، انرژی درونی، یک خاصیت مقداری است و به اندازه سیستم یا مقدار ماده حاوی آن بستگی دارد.
در دماهای بالاتر از صفر مطلق، انرژیهای جنبشی و پتانسیل میکروسکوپی، به طور پیوسته به یکدیگر تبدیل میشوند اما مجموع آنها در یک سیستم عایق، ثابت میماند. از نگاه ترمودینامیک کلاسیک، در دمای صفر درجه، انرژی جنبشی از بین میرود و کل انرژی سیستم، تنها شامل انرژی پتانسیل است. با این وجود، مکانیک کوانتوم بیان میکند که حتی در دمای صفر مطلق، ذرات دارای انرژی حرکتی موسوم به «انرژی نقطه صفر» (Zero Point Energy) هستند.
تغییرات انرژی درونی
در یک سیستم بسته، که در آن، انتقال ماده نخواهیم داشت، تغییرات انرژی درونی به دلیل انتقال حرارت(Q) و کار انجام میشود. کار سیستم را نیز میتوان به دو مفهوم کار حاصل از تغییرات فشار و حجم (کار فشار-حجم) و کار ناشی از سایر موارد دیگر تعریف کرد که تغییری در حجم سیستم نمیدهند همچون اصطکاک و «قطبش الکتریکی» (Electrical Polarization). این نوع از کار با نام کار «همحجم» (Isochoric) قابل تعریف است.
$$$\Delta U = Q + W _ {\text {pressure -volume }} + W _ {\text {isochoric }}$$
«سهیل بحرکاظمی» دانشآموخته کارشناسی ارشد رشته مهندسی نفت از دانشگاه علوم و تحقیقات تهران است. به عکاسی و شیمی آلی علاقه دارد و تا امروز تولید مطالب متنوعی از مجله فرادرس را در حوزههای شیمی، هنر و بازاریابی به عهده داشته است. او اکنون به عنوان مدیر مجله علمی-آموزشی فرادرس فعالیت میکند.
شما در حال مطالعه نسخه آفلاین یکی از مطالب «مجله فرادرس» هستید. لطفاً توجه داشته باشید، ممکن است برخی از قابلیتهای تعاملی مطالب، مانند امکان پاسخ به پرسشهای چهار گزینهای و مشاهده جواب صحیح آنها، نمایش نتیجه آزمونها، پاسخ تشریحی سوالات، پخش فایلهای صوتی و تصویری و غیره، در این نسخه در دسترس نباشند. برای دسترسی به نسخه آنلاین مطلب، استفاده از کلیه امکانات آن و داشتن تجربه کاربری بهتر اینجا کلیک کنید.