شما در حال مطالعه نسخه آفلاین یکی از مطالب «مجله فرادرس» هستید. لطفاً توجه داشته باشید، ممکن است برخی از قابلیتهای تعاملی مطالب، مانند امکان پاسخ به پرسشهای چهار گزینهای و مشاهده جواب صحیح آنها، نمایش نتیجه آزمونها، پاسخ تشریحی سوالات، پخش فایلهای صوتی و تصویری و غیره، در این نسخه در دسترس نباشند. برای دسترسی به نسخه آنلاین مطلب، استفاده از کلیه امکانات آن و داشتن تجربه کاربری بهتر اینجا کلیک کنید.
در آموزشهای پیشن از مجموعه آموزشهای ریاضیاتمجله فرادرس، با توابع مختلط و حد و مشتق آنها آشنا شدیم. در این آموزش، مفاهیم مربوط به «تابع تحلیلی» (Analytic Function) را ارائه کرده و با نقاط تکین توابع مختلط آشنا میشویم.
از آنجا که x=(z+z∗)/2 و y=(z−z∗)/2، با جایگذاری x و y، خواهیم داشت (z∗مزدوج مختلطz است):
f(z,z∗)=u(x,y)+iv(x,y)
یک شرط لازم برای تحلیلی بودن f(z,z∗) به صورت زیر است:
∂z∗∂f=0.(1)
بنابراین، یک شرط لازم برای تحلیلی بودن f=u+iv این است که f فقط به z وابسته باشد. شرط (۱) را میتوان برحسب بخشهای حقیقی و موهومی u و v تابع f به شکل معادل زیر بیان کرد:
∂x∂u∂y∂u=∂y∂v(2)=−∂x∂v(3)
معادلات (۲) و (۳) به عنوان معادلات کوشی-ریمان شناخته میشوند. این معادلات شرایط لازم برای تحلیلی بودن f=u+iv هستند.
شرایط لازم و کافی تحلیلی بودن تابع
شرایط لازم و کافی برای آنکه تابع f=u+iv تحلیلی باشد، به شرح زیر است:
چهار مشتق ∂x∂u، ∂y∂v، ∂y∂u و ∂x∂v مربوط بخشهای حقیقی و موهومی در معادلات کوشی-ریمان (۲) و (۳) صدق کنند.
چهار مشتق ∂x∂u، ∂y∂v، ∂y∂u و ∂x∂v مربوط بخشهای حقیقی و موهومی، پیوسته باشند.
قضیه
اگر f(z) تحلیلی باشد، آنگاه داریم:
∂x2∂2u+∂y2∂2u=0(4)∂x2∂2v+∂y2∂2v=0(5)
بخشهای حقیقی و موهومی یک تابع تحلیلی، توابع مزدوج هارمونیک هستند، یعنی جوابهای معادله لاپلاس بوده و در معادلات کوشی-ریمان (۲) و (۳) صدق میکنند.
تکینگی توابع تحلیلی
نقاطی که در آنها تابع f(z) تحلیلی نیست، نقاط تکین یا تکینگیهای f(z) نامیده میشوند. دو نوع مختلف نقطه تکین وجود دارد: «نقاط تکین منفرد» (Isolated Singular Points) و «نقاط انشعاب» (Branch Points).
نقاط تکین منفرد
اگر f(z) در هر جایی از همسایگی نقطه z=a (یعنی دایره C:∣z−a∣=R) به جز خود نقطه z=a تحلیلی باشد، آنگاه z=a یک نقطه تکین منفرد f(z) نامیده میشود. تابع f(z) نمیتواند در نزدیکی یک نقطه تکین منفرد کراندار باشد.
قطبها
اگر f(z) دارای یک نقطه تکین منفرد در z=a باشد، یعنی f(z) در z=a محدود نباشد، و علاوه بر این، عدد صحیحn به گونهای وجود داشته باشد که (z−a)nf(z) در z=a تحلیلی باشد، آنگاه f(z) یک قطب مرتبه n در z=a دارد (n کوچکترین عدد صحیح است). توجه کنید از آنجا که (z−a)nf(z) در z=a تحلیلی است، این تکینگی، یک تکینگی برداشتنی (Removable Singularity) نامیده میشود. برای مثال، f(z)=1/z2 یک قطب مرتبه ۲ در z=0 دارد.
تکینگیهای اساسی
یک نقطه تکین منفرد که یک قطب (تکینگی برداشتنی) نیست، نقطه تکین اساسی نامیده میشود. برای مثال، f(z)=sin(1/z) یک تکینگی اساسی در z=0 دارد.
نقاط انشعاب
وقتی f(z) یک تابع چندمتغیره باشد، هر نقطهای که نتواند نقطه درونی ناحیه تعریف یک انشعاب تکمقداره از f(z) باشد، یک نقطه انشعاب تکین است. برای مثال، f(z)=z−a یک نقطه انشعاب در z=a دارد.
اگر این مطلب برای شما مفید بوده است، آموزشها و مطالب زیر نیز به شما پیشنهاد میشوند:
سید سراج حمیدی دانشآموخته مهندسی برق است و به ریاضیات و زبان و ادبیات فارسی علاقه دارد. او آموزشهای مهندسی برق، ریاضیات و ادبیات مجله فرادرس را مینویسد.
شما در حال مطالعه نسخه آفلاین یکی از مطالب «مجله فرادرس» هستید. لطفاً توجه داشته باشید، ممکن است برخی از قابلیتهای تعاملی مطالب، مانند امکان پاسخ به پرسشهای چهار گزینهای و مشاهده جواب صحیح آنها، نمایش نتیجه آزمونها، پاسخ تشریحی سوالات، پخش فایلهای صوتی و تصویری و غیره، در این نسخه در دسترس نباشند. برای دسترسی به نسخه آنلاین مطلب، استفاده از کلیه امکانات آن و داشتن تجربه کاربری بهتر اینجا کلیک کنید.
دروس شما خیلی عالی و قابل فهم است
از شما سپاس
خوب بود بسیار جای تشکر دارم