ساختار جمله در زبان ترکی استانبولی — آموزش ساخت جمله به زبان ساده + مثال

۳۳۵۱ بازدید
آخرین به‌روزرسانی: ۲۷ اردیبهشت ۱۴۰۱
زمان مطالعه: ۱۷ دقیقه
ساختار جمله در زبان ترکی استانبولی — آموزش ساخت جمله به زبان ساده + مثال

یکی از پرتکرارترین سوال‌ها بین زبان‌آموزان، چگونگی ساختار جمله در زبان ترکی استانبولی است. زبان ترکی زبان پسوندی است و تمامی گرامرها در این زبان به صورت پسوند به کلمه اصلی جمله متصل می‌شوند. جمله از بخش‌های مختلفی تشکیل می‌شود که جزء اصلی جمله، در زبان ترکی استانبولی فعل جمله است. تمامی بخش‌های دیگر، برای توصیف و توضیح فعل، به جمله اضافه می‌شوند. در زبان ترکی استانبولی جمله‌ها با توجه به ترتیب قرارگیری اجزای جمله سه نوع، جمله‌های باقاعده، جمله‌‌های بی‌قاعده، جمله‌های بی‌فعل تقسیم می‌شوند. در این مطلب، تمامی اجزای جمله در زبان ترکی استانبولی بررسی شده و با مثال توضیح داده می‌شود.

997696

اجزای جمله در زبان ترکی استانبولی

در زبان ترکی استانبولی، مانند زبان‌های دیگر، جمله از بخش‌های گوناگونی تشکیل می‌شود. وجود هر کدام در جمله باعث فهم بهتر آن برای مخاطب می‌شود. در این قسمت آن‌ها را نام می‌بریم و با مثال به ترتیب توضیح می‌دهیم.

  • فعل
  • فاعل
  • مفعول
  • قید

به‌طور کلی می‌توان گفت، ساختار جمله در زبان ترکی استانبولی به صورت زیر است.

 فعل + اجزای دیگر (قیدها) + مفعول + فاعل

نقش فعل در ساختار جمله در زبان ترکی استانبولی چیست؟

در زبان ترکی استانبولی اصلی‌ترین بخش جمله فعل است که همیشه در آخر جمله قرار می‌گیرد. اما در مکالمه‌های روزمره در ترکی استانبولی، شعرها و ضرب‌المثل‌ها در جاهای مختلفی استفاده می‌شود. در هر جمله‌ای فقط یک فعل وجود دارد، با این تفاوت که از بقیه اجزای جمله مانند قید، به تعداد متفاوتی می‌توانند وجود داشته باشند. گاهی چند جمله کوتاه، درباره یک موضوع، کنار هم قرار می‌گیرند که باعث درک اشتباه از وجود چند فعل کنار هم در یک جمله می‌شوند، درحالی‌که هر کدام جمله‌ای جدا محسوب می‌شوند. به مثال‌های زیر توجه کنید.

Sakla samanı, gelir zamanı.

هر چیز که خوار آید، یک روز به کار آید.

(در ضرب‌المثل، فعل‌ها در ابتدای جمله نوشته شده‌اند.)

 Bugünkü iş bitmiş, yemek yenmiş, ocak başında sohbete başlanmıştı.

کارهای امروز تمام شده بود. غذا صرف شده بود. دور (اطراف) آتش شروع به صحبت کرده بودند.

(در زبان ترکی استانبولی چند جمله کوتاه کنار هم می‌آیند و با ویرگول جدا می‌شوند.)

در جمله‌های اسمیه در ترکی استانبولی، پسوندی که به آخر کلمه متصل می‌شود نقش فعل را دارد که آن‌ هم در انتهای جمله قرار می‌گیرد. همچنین در جمله اسمیه منفی که با کلمه منفی‌ساز «نیست» (Değil) ساخته می‌شود، پسوندی که به کلمه «Değil» متصل می‌شود، نقش فعل را در جمله دارد. در مثال‌های زیر، به فعل‌های جمله‌ اسمیه توجه کنید.

Bugün akşama kadar okuldayız.

امروز تا شب در مدرسه هستیم.

Geçen sene bu zamanlar istanbuldaydık.

سال پیش این موقع‌ها در استانبول بودیم.

Biz dün şehir dışında değildik.

ما دیروز بیرون از شهر نبودیم.

در ساختار جمله در زبان ترکی استانبولی یکی از نکات مهم، کاربرد فعل‌ها هم به صورت گروهی و هم به صورت تک در جمله است. به مثال‌های زیر، توجه کنید.

Karlı dağlar atalarımın yurdudur.

کوه‌های برفی، سرزمین پدران من است.

(جمله شامل مضاف و مضاف الیه است و فعل گروهی محسوب می‌شود.)

Bu, bir hafta önce kaybolan pırlanta yüzüktü.

این، همان انگشتر الماسی است که یک هفته پیش گم شده بود.

(جمله شامل ترکیب وصفی است)

Eşyanızı buraya bırakabilirsiniz.

وسایلتان را می‌توانید اینجا بگذارید.

(در این جمله از فعل دوقسمتی (فعل گذاشتن و فعل توانستن) استفاده شده است.)

Kırk sekizin yarısı yirmi dörttür.

نصف چهل و هشت، بیست و چهار است.

(فعل عددی که پسوند به عدد متصل شده و فعل ساخته است که به آن فعل گروهی گفته می‌شود.)

ساختار جمله در ترکی

نقش فاعل در ساختار جمله در زبان ترکی استانبولی چیست؟

به انجام‌دهنده کار در جمله، فاعل گفته می‌شود که در ساختار جمله در زبان ترکی استانبولی در ابتدای جمله قرار می‌گیرد. فاعل بدون هیچ پسوندی به فعل مربوط می‌شود. به عبارتی فاعل و فعل با هم در شخص جمله ارتباط دارند و نیاز به هیچ پسوندی برای مرتبط کردن این دو به هم وجود ندارد. فعل و فاعل باید از نظر جمع و مفرد بودن با هم هماهنگ باشند. اگر فاعل مفرد باشد فعل هم مفرد استفاده می‌شود و اگر جمع باشد، فعل هم باید جمع استفاده شود.

Çocuklar sabahtan beri parkta oynuyorlar.

بچه‌ها از صبح در پارک بازی می‌کنند.

Çocuk bakıcısı işini çok seviyordu.

پرستار کودک کارش را خیلی دوست داشت.

Ali siparişleri tam vaktinde getirdi.

علی سفارش‌ها را دقیقا در زمان تعیین شده آورد.

در زبان ترکی استانبولی گاهی، کلمه‌‌ای یا گروهی از کلمه‌ها می‌توانند در نقش فاعل در جمله ظاهر شوند. به مثال‌های زیر، در رابطه با این موضوع توجه کنید.

Konuşmak ihtiyaç olabilir, susmak sanattır.

اگر صحبت کردن، یک نیاز باشد، سکوت کردن هنر است.

(اسم ساخته شده از فعل در نقش فاعل)

Zehra hanım, bugün yorgun görünüyordu.

زهرا خانم، امروز خسته به نظر می‌رسید.

(اسم گروهی در نقش فاعل مانند، عنوان، احترام و..)

Ömrünün en güzel çağları bu topraklarda geçti.

بهترین دوره‌های عمرش در این زمین‌ها سپری شد.

(مضاف و مضاف الیه در نقش فاعل)

Ahmet bey, dün işe gelmemişti.

آقای احمد، دیروز به سر کار نیامده بود.

(اسم گروهی در نقش فاعل مانند، عنوان، احترام و..)

در زبان ترکی استانبولی، جمله‌هایی وجود دارند که شامل چند فاعل در یک جمله هستند، در این نوع از جمله‌ها همه فاعل‌ها به فعل جمله مربوط می‌شوند. به عبارت دیگر، در جمله یک فعل و چندین فاعل وجود دارد. به مثال‌های زیر توجه کنید.

Kitabı, defteri, kalemi hiçbir şeyi yoktu.

کتاب، دفتر، مداد هیچ‌چیزی نداشت.

Güneş, yer, gök, deniz iç içe kaynaşır.

آفتاب، زمین، آسمان، دریا همه در ارتباط باهمند.

در برخی از جمله‌ها فاعل جمله پنهان است و با کمک پسوندهای شخصی که به فعل متصل هستند، ضمیر مورد نظر تشخیص داده می‌شود. این ضمیرها در واقع فاعل جمله هستند. به مثال‌های زیر، دقت کنید.

Bütün yaz gelmeni bekledim.

کل تابستان منتظر آمدنت بودم.

(فاعل پنهان است و از پسوند فعل، متوجه می‌شویم که فاعل «من» (Ben) است.)

Yarın akşam sinemaya gideceğiz.

فردا شب به سینما خواهیم رفت.

(فاعل پنهان است و از پسوند فعل متوجه می‌شویم که فاعل «ما» (Biz) است.)

Her zaman doğruları söyler.

همیشه حقیقت‌ها (واقعیت‌ها) را می‌گوید.

(ترجمه در فارسی: همیشه حقیقت را می‌گوید.)

(فاعل پنهان است و از پسوند فعل متوجه می‌شویم که فاعل «او» (O) است. چون فاعل سوم‌شخص مفرد است، هیچ پسوندی ندارد)

نکته: در صرف جمله‌های «باید (وجه اجباری در ترکی استانبولی)»، برای سوم‌شخص مفرد، برخی از جمله‌ها نمی‌توانند فاعل داشته باشند. مثال‌ زیر را بررسی کنید.

Şimdi eve gitmeli, bir kahve içmeli, okumaya başlamalı.

الآن باید به خانه رفت، یک قهوه خورد و درس خواندن را شروع کرد.

(این جمله به فاعل نیاز ندارد.)

نکته: کلمه‌هایی که برای مخاطب قرار دادن افراد در جمله استفاده می‌شوند مانند، برادر، خواهر، استاد و غیره. فاعل جمله نیستند چراکه به فعل مربوط نمی‌شوند و جزء دیگر جمله به حساب می‌آیند.

Hocam bu konuyu anlatmadınız.

استاد، این موضوع را توضیح ندادید.

Arkadaş nasıl bir dünyada yaşıyoruz, herkes mi kötü artık?

[ای] دوست، در چه دنیایی زندگی می‌کنیم، همه بد شده‌اند؟

در برخی از جمله‌ها برای پیدا کردن فاعل جمله، با اضافه کردن یکی از دو پسوند «an» یا «en» به فعل جمله و پرسیدن یکی از دو سوال «Kim» یا «Ne» می‌توان فاعل را پیدا کرد. به مثال زیر دقت کنید.

Yolun kenarında kırmızı bir araba duruyordu.

در کنار جاده، یک ماشین قرمز ایستاده بود.

«چه چیزی ایستاده؟» (?Duran ne)

 «یک ماشین قرمز» (Kırmızı bir araba)

نقش مفعول در ساختار جمله در زبان ترکی استانبولی چیست؟

به بخشی از جمله که فعل آن را مشخص می‌کند و فاعل آن‌ را انجام می‌دهد، مفعول جمله گفته می‌شود. در ساختار جمله در زبان ترکی استانبولی مفعول فقط در جمله‌‌هایی وجود دارد که فعل آن‌ها گذرا باشد. مفعول‌ها در دو نوع مفعول مشخص (معلوم) و بی‌نشان وجود دارند. مفعول معلوم (بانشان)، در جمله با حرف اضافه در ترکی استانبولی «را» (ı / i / u / ü) به فعل، ربط پیدا می‌کند که برای یافتن آن‌ها در جمله کافی است دو سوال «چه کسی را؟» (Kimi) و «چه چیزی را؟» (Neyi) پرسیده شود. به کلمه‌هایی که بدون حرف اضافه «را» به فعل جمله، ربط پیدا می‌کنند مفعول بی‌نشان یا مبهم گفته می‌شود. برای یافتن مفعول بی‌نشان در جمله، کافی است که سوال «چه چیزی؟» (Ne) پرسیده شود. به مثال‌های زیر توجه کنید.

Ben istanbul´u seviyorum.

من استانبول را دوست دارم. (مفعول مشخص)

?Topu getirebilir misin

آیا توپ را می‌توانی بیاوری؟ (مفعول مشخص)

Seni bu sene çok güzel bir tatile götüreceğim.

امسال تو را به یک مسافرت زیبا خواهم برد. (مفعول مشخص)

Kitapları çantadan çıkar.

کتاب‌ها را از کیف بیرون بیاور. (مفعول مشخص)

fotoğrafları bana da gösterin.

تصویرها را به من هم نشان دهید. (مفعول مشخص)

Cesaret insanı zafere ve korkaklık ölüme götürür.

شجاعت انسان را به پیروزی و ترس (ترسو بودن) به مرگ می‌برد. (مفعول مشخص)

Ahmet Bey güzel bir ev almış.

آقای احمد یک خانه زیبا خریده است. (مفعول بی‌نشان)

Burada hiç kuş görmedim.

اینجا اصلا پرنده ندیدم. (مفعول بی‌نشان)

Her sabah sütlü kahve içerim.

هر صبح شیرقهوه می‌نوشم. (مفعول بی‌نشان)

Eşime doğum gününde çiçek aldım.

برای همسرم در روز تولدش گل خریدم. (مفعول بی‌نشان)

Kasaba iki kilo kıyma siparişi verdim.

به قصاب دو کیلو گوشت چرخ‌کرده سفارش دادم. (مفعول بی‌نشان)

Kütüphaneden ödünç kitap almaya gittiler.

برای قرض کردن کتاب، به کتابخانه رفتند. (مفعول بی‌نشان)

اگر در جمله‌ای چند مفعول وجود داشته باشد، باید نوع آن‌ها یکسان باشد. به عبارت دیگر، تمامی مفعول‌های به کار رفته در جمله باید مشخص یا بی‌نشان باشند. به مثال زیر، توجه کنید.

Bahçıvan, bahçedeki gülleri, karanfilleri ve laleleri suladı.

ترجمه کلمه به کلمه: باغبان، رزها، بنفشه‌ها و لاله‌ها را آبیاری کرد.

(ترجمه در فارسی: باغبان به گل‌های رز، بنفشه و لاله‌های باغچه آب داد.)

نقش قید در جمله در ترکی

نقش قید در ساختار جمله در زبان ترکی استانبولی چیست؟

قید در ترکی استانبولی، به بخشی از جمله گفته می‌شود که درباره فعل، صفت در ترکی استانبولی و یا قید دیگری که در جمله قرار دارد توضیحاتی اضافه می‌کند. قیدها چند ویژگی کلی دارند که در ادامه نوشته شده‌اند.

  • قیدها هیچ پسوندی نمی‌گیرند.
  • اگر به تنهایی استفاده شوند به اسم تبدیل می‌شوند.
  • قیدها در جمله‌های اسمیه نقش صفت دارند.

قید انواع مختلفی دارد که متناسب با نیاز جمله یکی از قیدهای، مکان، زمان، حالت، مقدار و پرسشی را انتخاب و در جمله استفاده می‌کنیم. جایگاه قیدها در جمله مشخص نیست و قابلیت جابجایی دارند. اما در بیشتر جمله‌ها، قیدها را قبل از فعل و بعد از مفعول می‌توان یافت. در ادامه، به مثال‌هایی می‌پردازیم که شامل قید هستند.

Kargo yarın İstanbuldan gelecek.

مرسوله پستی فردا از استانبول خواهد آمد.

kitapları bugün gönderdim, iki gün sonra eline geçer.

کتاب‌ها را امروز فرستادم، دو روز بعد به دستت خواهند رسید.

Annem akşam size gelecek.

مادرم شب به خانه شما خواهد آمد.

Eşyaları taşırken dikkatli olun.

هنگام حمل وسایل دقت کنید.

Elindeki tepsiyi yavaşça yere koydu.

سینی که در دستش بود را به آرامی روی زمین گذاشت.

Niçin çocukça davranıyorsun?

چرا مانند بچه رفتار می‌کنی؟

İlaçlarını içmeden önce biraz yemek ye.

قبل از این‌که داروهایت را بخوری، کمی غذا بخور.

Bugünler kendi fazla yoruyorsun.

این روزها خیلی خودت را خسته می‌کنی.

yarışmayı kazanabilmek için çok çalışmalısın.

برای این‌که در مسابقه موفق باشی باید خیلی تلاش کنی.

Zil çalınca aşağı indi.

وقتی زنگ به صدا درآمد، پایین آمد.

Telefon sesini duyunca hemen içeri koştum.

وقتی صدای تلفن را شنیدم زود به داخل دوییدم.

Yukarı çıkmak için merdiveni kullanabilirsin.

برای این‌که به بالا بروی می‌توانی از پله‌ها استفاده کنی.

Bu havada eve nasıl gittiniz?

در این هوا چطور به خانه رفتید؟

Neden söylediklerimi dinlemiyorsun?

چرا گفته‌هایم را نمی‌شنوی؟ / چرا به حرف‌هایم گوش نمی‌دهی.

Ne zamandan beri bu mahallede yaşıyorsun?

از چه زمانی در این محله زندگی می‌کنی؟

نقش حرف اضافه در ساختار جمله در زبان ترکی استانبولی چیست؟

از بخش‌های دیگر جمله، می‌توان به حروف اضافه در ترکی استانبولی اشاره کرد که یکی از جزءهای اصلی جمله برای توصیف فعل است. حروف اضافه‌ به کلمه و اسم‌هایی متصل می‌شوند که درباره فعل توضیح می‌دهند. کلمه‌ها، حروف اضافه «از، به، در» را دریافت می‌کنند و فعل را شرح می‌دهند. این کلمه‌ها در جمله به سوال‌های زیر پاسخ می‌دهند.

  • «به چه کسی» (Kime)
  • «نزد چه کسی» (Kimde)
  • «از چه کسی» (Kimden)
  • «به چه چیزی» (Neye)
  • «به کجا» (Nereye)
  • «در کجا» (Nerede)
  • «از کجا» (Nereden)

در ادامه، به مثال‌های زیر توجه کنید.

Buğdayı çiftçiden hep ucuza alırlar.

از کشاورز همیشه گندم را ارزان می‌خرند.

Biz yazları köye gideriz.

ما تابستان‌ها به روستا می‌رویم.

Sağ taraftan çocuk sesleri geliyordu.

از سمت راست صدا بچه‌ها می‌آمد.

Aradığınız kitapları Taksimde bulursunuz.

کتاب‌هایی که دنبالشان هستید را می‌توانید در تاکسیم (نام محله‌ای در استانبول) بیابید.

Bu elbiseyi nereden aldınız?

این لباس را از کجا خریدید؟

Benim kalemim kimde kalmış?

مداد من دست چه کسی مانده است.

Nice tarihî eserler sular altında kalmış.

چه آثار تاریخی که زیر آب مانده‌ است.

Ahmet kütüphaneden koşarak çıktı.

احمد از کتابخانه دوان‌دوان بیرون رفت.

Bütün gün evde kitap okuyor.

کل روز در خانه کتاب می‌خواند.

Ali ile her sabah parkta spor yapıyoruz.

با علی هر روز صبح در پارک ورزش می‌کنیم.

İstanbula babasının arabasıyla gitti.

با ماشین پدرش به استانبول رفت.

بخش‌های دیگر جمله

در قسمت‌های قبل، درباره بخش‌های مهم یک جمله در ترکی استانبولی توضیحاتی دادیم. در این قسمت، به عنصرهایی از جمله می‌پردازیم که بخش اصلی جمله را تشکیل نمی‌دهند و فقط برای فهم و درک بهتر جمله کمک می‌کنند. به مثال‌های زیر درباره این موضوع توجه کنید.

Mehmet son günlerde sorumluluklarını ihmal ediyor.

محمد این روزها در انجام مسئولیت‌هایش اهمال‌کاری می‌کند. (پشت گوش می‌اندازد.)

∗∗∗

Evet şimdi seni de dinleyelim.

بله الآن به تو گوش می‌دهیم.

هماهنگی فاعل و فعل جمله

در زبان ترکی استانبولی، در هر جمله‌ای رعایت چند نکته الزامی است. زیرا، باعث فهم بهتر جمله برای مخاطب می‌شود. فاعل و فعل جمله در بیشتر موارد با هم هماهنگ هستند که در این قسمت به همه این موارد می‌پردازیم.

  • هماهنگی فعل و فاعل از لحاظ مفرد و جمع بودن
  • هماهنگی فعل و فاعل از لحاظ تطابق شخص
  • هماهنگی فعل و فاعل از لحاظ مثبت و منفی بودن
هماهنگی فعل و فاعل در ساختار جمله

هماهنگی فعل و فاعل از لحاظ مفرد و جمع بودن

فعل و فاعل باید از لحاظ مفرد و جمع بودن هماهنگ باشند. به عبارتی اگر فاعل مفرد باشد، فعل مفرد و اگر فاعل جمع باشد، فعل جمع باید استفاده شود. به مثال‌‌های زیر توجه کنید.

Görevli biraz önce geldi.

مسئول، کمی قبل آمد.

Bu hafta öğrenciler sınava hazırlanıyorlar.

این هفته دانش‌آموز‌ان برای امتحان آماده می‌شوند.

Biz üzerimize düşeni yapacağız.

ما کاری که به عهده ما است را انجام خواهیم داد.

در چهار حالت‌‌ فعل و فاعل از لحاظ مفرد و جمع بودن با یکدیگر هماهنگ نیستند، در ادامه هر کدام توضیح داده شده است.

اگر نام‌ حیوانات، گیاهان، موجودات بی‌جان و اسم‌های معنا پسوندهای جمع بگیرند و فاعل جمله شوند، با فعل مفرد به کار می‌روند. اگر به حیوان‌ها، گیاهان، اسم‌های معنا و موجودات بی‌جان شخصیت داده شود، آن‌گاه، فعل و فاعل از لحاظ مفرد و جمع بودن هماهنگ می‌شوند. به مثال‌های زیر توجه کنید.

Ağaçlar çiçek açtı.

ترجمه کلمه به کلمه: درخت‌ها شکوفه داد.

(ترجمه در فارسی: درخت‌ها شکوفه دادند.)

Bülbüller ötüyor.

ترجمه کلمه به کلمه: بلبل‌ها می‌خواند.

(ترجمه در فارسی: بلبل‌ها می‌خوانند.)

Şehirler de insanlar gibi değişiyor.

ترجمه کلمه به کلمه: شهرها هم مانند انسان‌ها تغییر می‌کند.

(ترجمه در فارسی: شهرها هم مانند انسان‌ها تغییر می‌کنند.)

Bu sıkıntılar bitecek.

ترجمه کلمه به کلمه: این مشکلات تمام خواهد شد.

(ترجمه در فارسی: این مشکلات تمام خواهند شد.)

Kötülükler unutulmalıdır.

ترجمه کلمه به کلمه: بدی‌ها باید فراموش شود.

(ترجمه در فارسی: بدی‌ها باید فراموش شوند.)

Bülbüller ağıt yakmaya başladılar.

بلبل‌ها به مرثیه خواندن شروع کردند.

(به بلبل شخصیت داده شده است.)

Sokaklar benim gibi yalnız kaldılar.

کوچه‌ها مانند من تنها ماندند.

(به کوچه‌ها شخصیت داده شده است.)

اگر نام عضو‌های بدن در ترکی استانبولی پسوندهای جمع را دریافت کنند و در نقش فاعل قرار گیرند، آنگاه فعل مفرد برای آن‌ها استفاده می‌کنیم.

Kulaklarınız iyi işitiyor galiba.

ترجمه کلمه به کلمه: انگار گوش‌هایتان خوب می‌شنود.

(ترجمه در فارسی: انگار گوش‌هایتان خوب می‌شنوند.)

Hava çok soğuk, ellerim dondu.

ترجمه کلمه به کلمه: هوا خیلی سرد است. دست‌هایم یخ زد.

(ترجمه در فارسی: هوا خیلی سرد است. دست‌هایم یخ زدند)

Yaşlandım sanırım, dizlerim ağrıyor.

ترجمه کلمه به کلمه: فکر کنم پیر شدم. زانو‌انم درد می‌کند.

(ترجمه در فارسی: فکر کنم پیر شدم. زانو‌انم درد می‌کنند.)

Doktor söyledi, gözlerim zayıf.

ترجمه کلمه به کلمه: دکتر گفت: چشم‌هایم ضعیف است.

اسم‌های جمع اگر در نقش فاعل در جمله ظاهر شوند، با فعل مفرد به کار می‌روند.

Meclis tatile girdi.

مجلس به تعطیلات رفت.

Ordular savaşa hazırdı.

لشگرها آماده جنگ بود.

(ترجمه فارسی: لشگرها آماده جنگ بودند. )

 Sürü, çayıra taraf gitti.

گله به سمت علفزار رفت.

اسم‌های حرکتی اگر در نقش فاعل در جمله ظاهر شوند از فعل مفرد استفاده می‌کنیم. (اسم‌های حرکتی به اسم‌هایی گفته می‌شود که از فعل ساخته می‌شوند و به یک حرکت یا کاری اشاره می‌کند.)

Koridorda konuşmalar.

صحبت‌‌ها در راهرو.

Gidip gelmeler başladı.

رفت و آمدها شروع شدند.

هماهنگی فعل و فاعل از لحاظ تطابق شخص

باید مخاطب فعل و فاعل یکسان باشد. به عبارتی، اگر فاعل اول شخص مفرد است، باید فعل هم برای اول شخص مفرد صرف شود. به مثال‌‌های زیر، دقت کنید.

Siz öğrenmek için gayret ediyorsunuz.

شما برای یادگیری تلاش می‌کنید.

Çocuk annesini çağırdı.

کودک مادرش را صدا زد.

Köylüler pazara gittiler.

روستاییان (اهالی روستا) به بازار رفتند.

Ben okula gideceğim.

من به مدرسه خواهم رفت.

Biz bu sene araba alacağız.

ما امسال ماشین خواهیم خرید.

Sen Ankarada ne yapıyorsun?

تو در آنکارا چه کار می‌کنی؟

هماهنگی فعل و فاعل در ساختار زبان ترکی

اگر در یک جمله، فاعل از اشخاص متفاوتی تشکیل شده باشد، فعل متناسب با جمع آن‌ اشخاص صرف می‌شود به مثال‌های زیر توجه کنید.

Sen, ben ve o (yani biz) bu sınavı kazanacağız.

تو، من و او (یعنی ما) این امتحان را قبول خواهیم شد.

Sen ve o (yani siz) çalışmıyorsunuz.

تو و او (یعنی شما) کار نمی‌کنید.

Sen ve ben (yani biz) düğüne davetli değil miyiz?

تو و من (یعنی ما) به عروسی دعوت نشده‌ایم؟

Ali ve ben (yani biz) bugün alışverişe gideceğiz.

علی و من (یعنی ما) امروز به خرید خواهیم رفت.

در بعضی جمله‌‌ها درحالی‌که فاعل جمله مفرد است برای نشان دادن احترام به طرف مقابل، افتخار به خود و متواضع بودن از فعل‌های جمع استفاده می‌شود. مثال‌های زیر را بررسی کنید.

Araştırmamızı bu noktada derinleştirelim.

تحقیقاتمان را در این نقطه عمیق‌تر کنیم. (متواضع)

Biz her işin üstesinden geliriz.

ما از عهده هر کاری برمی‌آییم. (افتخار و اعتماد به خود)

Sayın valimiz, şirketimizi ziyaret ettiler.

استاندار محترم، شرکت ما را بازدید کردند. (احترام)

اگر فاعل جمله ترکیب وصفی باشد یا در جمله از صفت مقدار و صفت مبهم مانند «تعداد زیادی / چندتا» (Birçok / Birkaç) استفاده شود، از فعل مفرد استفاده می‌شود.

İki çocuk içeri girdi.

دو کودک وارد شدند.

Birçok insan böyle davranışlara tepki gösterir.

تعداد زیادی از انسان‌ها به این نوع رفتارها عکس‌العمل نشان می‌دهند.

هماهنگی فعل و فاعل از لحاظ مثبت و منفی بودن

اگر فاعل جمله مثبت باشد، فعل هم باید مثبت استفاده شود. اگر فاعل منفی باشد، فعل هم منفی استفاده می‌شود. به مثال‌های زیر، توجه کنید.

Yarın herkes dersten sonra kütüphanede toplansın.

ترجمه کلمه به کلمه: فردا همه بعد از کلاس (درس) در کتابخانه جمع شود.

ترجمه در فارسی: فردا همه بعد از کلاس به کتابخانه بیایید.

Hepsi burada toplanacak.

همه اینجا گرد هم خواهند آمد.

در برخی جمله‌‌ها با وجود اینکه فاعل مثبت است ولی فعل منفی استفاده می‌شود.

Yağmur yağdığı için öğrencilerin tamamı gelmedi.

ترجمه کلمه به کلمه: به‌دلیل این‌که باران می‌بارید، همه دانش‌آموز‌ان نیامدند.

ترجمه در فارسی: به‌دلیل این‌که باران می‌بارید، دانش‌آموز‌ان نیامدند.

Akşam yemeğine herkes katılmadı.

 برای [صرف] شام همه ملحق نشدند.

اگر فاعل جمله یکی از کلمه‌های « کسی» (Kimse)، «هیچ کسی» (Hiç kimse) یا «هیچ کدام» (Hiçbiri) باشد، از فعل منفی استفاده می‌کنیم. مثال‌های زیر را بررسی کنید.

Üç gündür kimse buraya uğramadı.

سه روز است که کسی به اینجا سر نزده است.

Hiç kimse bu paraya bu işi yapmaz.

هیچ کسی با این پول این کار را انجام نمی‌دهد.

Hiçbiri anlatılanlara inanmadı.

هیچ کدام [از آن‌ها] توضیحات را باور نکردند.

در جمله‌هایی که از حرف ربط «نه...نه» (Ne...Ne) استفاده می‌شود، فعل جمله مثبت استفاده می‌شود. به مثال‌ها زیر توجه کنید.

Ne baş ağrısı yapar, ne de bünyeye zarar verir.

نه باعث سر درد می‌شود، نه به بدن آسیب می‌زند.

Ne ölenlere ne de kalanlara yer bulunabildi.

نه جایی برای مردگان و نه برای بازماندگان بود.

(ترجمه فارسی: جایی برای مردگان و بازماندگان نبود.)

انواع جمله در زبان ترکی استانبولی

در زبان ترکی استانبولی جمله‌ها از لحاظ ترتیب قرارگیری اجزای جمله به سه نوع، جمله‌های باقاعده، جمله‌‌های بی‌قاعده، جمله‌های بی‌فعل تقسیم می‌شوند. در ادامه، هر سه نوع جمله را با مثال توضیح می‌دهیم.

جمله باقاعده چیست؟

در زبان ترکی استانبولی به جمله‌‌هایی که اجزای اصلی آن‌ها در قسمت آخر جمله و قسمت‌های کمک کننده در ابتدای جمله قرار می‌گیرد، جمله باقاعده گفته می‌شود. در جمله، اگر بخش‌هایی باشد که بخواهیم توجه مخاطب را به آن‌ها جلب کنیم و روی بخشی تاکید کنیم، آن‌ها را نزدیک به اجزای اصلی جمله یعنی فعل استفاده می‌کنیم. برای فهم بهتر این بخش، به مثال‌های زیر توجه کنید. در سه جمله زیر، با جابجا کردن اجزای جمله، روی بخشی از جمله تاکید شده است.

Ali bu akşam pencerenin önünde oturuyordu.

علی امشب، جلوی پنجره نشسته بود.

∗∗∗

Ali pencerenin önünde bu akşam oturuyordu.

علی جلوی پنجره، امشب نشسته بود.

(ترجمه در فارسی: علی امشب جلوی پنجره نشسته بود.)

∗∗∗

Bu akşam pencerenin önünde Ali oturuyordu.

امشب جلوی پنجره، علی نشسته بود.

(ترجمه در فارسی: علی امشب جلوی پنجره نشسته بود.)

جمله بی‌قاعده چیست؟

به جمله‌هایی که اجزای اصلی جمله یعنی فعل در آخر جمله نباشد، جمله بی‌قاعده گفته می‌شود. با جابجا شدن بخش‌های دیگر جمله، جمله بی‌قاعده نمی‌شود. جمله‌های بی‌قاعده در شعرها، مکالمه‌های روزمره، ضرب‌المثل‌ها و اصطلاح‌ها کاربرد بسیاری دارند. به مثال‌های زیر، توجه کنید که فعل‌های جمله‌ها در وسط یا اول جمله به کار رفته‌اند و باعث بی‌قاعده شدن جمله‌ها شده‌اند.

Çok severim Türkçe derslerini ben.

 من درس‌های ترکی را خیلی دوست دارم.

Hepimizin gelecekle ilgili güzel planları vardı ilkokulda.

همه ما در دبستان برنامه‌های زیبایی برای آینده داشتیم.

Bugünlerde dikkat et kendine.

این روز ها از خودت مراقبت کن.

Baş ağrısı çektim tüm gün.

کل روز سردرد داشتم.

Tadına bakmak istemiyorum bu tatlının.

نمی‌خواهم طعم این شیرینی را بچشم.

Hafta sonları erken kalkmaya alışmıştı babam.

پدرم به سحرخیزی در آخر هفته‌ها عادت کرده بود.

Yağmur yağıyordu sabahtan beri.

از صبح باران می‌بارید.

Gelirsen gideceğiz piknik yapmaya.

اگر بیایی، به پیک‌نیک خواهیم رفت.

نکته: در جمله‌های بی‌قاعده که اجزای جمله و به‌خصوص فعل، در جاهای مختلفی استفاده می‌شود، هیچ مشکلی در مفهوم جمله ایجاد نمی‌کند.

نکته: به هنگام بررسی جمله‌های بی‌قاعده، برای راحتی در کار و جلوگیری از سردرگمی، بهتر است جمله را به حالت باقاعده بازنویسی کرد.

نکته: همیشه کلمه‌ای که می‌خواهیم روی آن در جمله تاکید کنیم، قبل از فعل قرار می‌گیرد. به همین دلیل، در جمله‌های بی‌قاعده نیز کلمه همراه فعل جابجا می‌شود و باز هم قبل از فعل قرار می‌گیرد.

جمله بی‌فعل چیست؟

جمله بی‌فعل یا کاهشی به جمله‌هایی گفته می‌شود که بخش اصلی، یعنی فعل را نداشته باشند. جمله‌های بی‌فعل بیشتر زمانی استفاده می‌شوند که سخنور تصور کند، مخاطب یا شنونده، جمله را در ذهن خود کامل می‌کند. از این نوع جمله‌ها بیشتر در مکالمه‌ها، ضرب‌المثل‌ها و در پاسخ‌های کوتاه به سوال‌ها استفاده می‌شود. در جمله‌‌های بی‌فعل، ادامه جمله نوشته نمی‌شود اما به‌جای آن باید از سه نقطه در جمله استفاده کرد. مثال‌های زیر، جهت فهم بهتر این موضوع نوشته شده‌اند.

A: Nereye gidiyorsun?

به کجا می‌روی؟

B: eve

به خانه...

A: Kime bakıyorsun?

به چه کسی نگاه می‌کنی؟

B: Arkadaşıma

به دوستم...

در جمله‌‌های بالا، فعل‌های «می‌روم» (Gidiyorum) و «نگاه می‌کنم» (Bakıyorum) حذف شده است. زیرا مخاطب در ذهن خود می‌تواند جمله را کامل کند.

نکته: جمله‌های بی‌فعل، با جمله‌های اسمیه فرق دارند. در برخی از جمله‌های اسمیه، فعل‌های پسوندی، به کلمه اضافه نمی‌شوند که در این حالت نیز جمله کامل است و جمله معنای کامل می‌دهد ولی در جمله‌های بی‌فعل، فعل از عمد گفته نمی‌شود چون حدس زدن آن برای مخاطب بسیار آسان است. به مثال زیر توجه کنید.

Yemek çok lezzetli.

غذا خیلی خوشمزه است. (جمله اسمیه)

Mart ayı dert ayı.

ماه «مارس»، ماه درد است. (جمله اسمیه، در این جمله پسوند «dır» نوشته نشده است، اما جمله بی‌فعل نیست)

∗∗∗

A: Servis saat kaçta gelecekmiş?

سرویس ساعت چند قرار هست بیاید؟

B: 5’te...

ساعت ۵... (جمله فعلیه)

یکی از جمله‌هایی که جزء جمله کاهشی یا بی‌فعل محسوب می‌شود، جمله‌های دارای حرف اضافه «ki» است. این جمله‌ها در اصل جمله کاملی هستند اما ادامه جمله گفته نمی‌‌شود و مخاطب در ذهن خود، جمله را کامل می‌کند. این شکل از جمله‌ها بیشتر در محاوره و مکالمه‌ها استفاده می‌شود. به مثال‌های زیر، توجه کنید.

Öyle bir bakış attı ki...

چنان نگاهی انداخت که...

∗∗∗

Bu şehri öyle çok seviyorum ki...

این شهر را آن‌قدر دوست دارم که...

جمع‌بندی

بیشتر زبان‌ها در سرتاسر دنیا، شامل ساختار کلی هستند که برای یادگیری آن زبان، بسیار کمک‌کننده هستند. زبان ترکی استانبولی زبان پسوندی است و افرادی که می‌خواهند این زبان را یاد بگیرند باید بتوانند ساختار کلی آن را یاد بگیرند. یک اصل اساسی که در بیشتر جمله‌ها رعایت می‌شود، جایگاه فعل است که همیشه در آخر جمله قرار می‌گیرد و بخش‌های دیگر جمله، متناسب با پسوندهایی که دریافت می‌کنند قابلیت جابجایی دارند. در این مطلب، بخش‌های اصلی یک جمله و انواع جمله در زبان ترکی استانبولی به صورت کامل بررسی شد. در ادامه، فرمول کلی ساختار جمله در زبان ترکی استانبولی نوشته شده است.

 فعل + اجزای دیگر (قیدها) + مفعول + فاعل

بر اساس رای ۲۰ نفر
آیا این مطلب برای شما مفید بود؟
اگر بازخوردی درباره این مطلب دارید یا پرسشی دارید که بدون پاسخ مانده است، آن را از طریق بخش نظرات مطرح کنید.
منابع:
turkdili.genturkedebiyatiturkceodevimcokbilgiمجله فرادرس
۱ دیدگاه برای «ساختار جمله در زبان ترکی استانبولی — آموزش ساخت جمله به زبان ساده + مثال»

سلام و ممنون. برای من خیلی خوب بود ای کاش به همین شکل مباحثی مثل ساختارهای صفت مفعولی و فاعلی و انواع قیدها را هم توضیح بدهید. گاهی هرچقدر به بعضی ساختارها نگاه می کنی نمی توانی خودت بفهمی بر اساس کدام قاعده ساخته شده اند.

نظر شما چیست؟

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *