یوکاریوت و پروکاریوت | به زبان ساده
تعریف سلول
سلول‌ها تعریف مدرنی از اجزا و موجودات زنده به شمار می‌آیند. سلول‌ها به عنوان واحدهای ساختمانی حیاتی به شمار می‌آیند و به طور اختصاصی یک سلول تعریفی از یک موجود زنده است.
سلول‌ها فرایندهای شیمیایی را به صورت منظم انجام می‌دهند و این فرایندها در بخش‌های جداگانه‌ای از سلول انجام می‌گیرند، به همین دلیل تداخلی بین فرایندهای هیچ یک از بخش‌های مختلف سلولی به وجود نمی‌آید.
- انتشار (Diffusion): گرایش مولکول‌های حل شونده برای به حداقل رساندن غلظت و در نتیجه حرکت از ناحیه‌ای با غلظت بالاتر به سمت ناحیه‌ای با غلظت کمتر تا رسیدن به تعادل، انتشار نامیده می‌شود.
- اسمز (Osmosis): حرکت حلال در عرض یک غشا با نفوذ پذیری انتخابی به منظور برابر کردن غلظت مولکول‌های حل شونده که قادر به حرکت در طول غشا نیستند را اسمز می‌گویند.
- انتقال انتخابی (Selective Transport): این نوع انتقال از طریق کانالهای غشایی و پمپ‌‌های غشایی که فقط قادر به انتقال برخی از مولکول‌های خاص به طور انتخابی هستند، صورت می‌گیرد.
تعریف سلول پروکاریوت
یک سلول پروکاریوتی در حالت کلی می‌تواند ویژگی‌های زیر را داشته باشد:
- دیواره سلولی (Cell Wall): لایه مستحکمی که اطراف غشای سلولی را می‌پوشاند و از سلول محافظت می‌کند.
- سیتوپلاسم (Cytoplasm): این بخش فضای داخلی سلول را پر می‌کند و تمام قسمت‌های سلول را در بر می‌گیرد.
- تاژک و پیلی (Flagella and Pili): رشته‌ها یا فیلامنت‌های پروتئینی که در سطح خارجی بسیاری از پروتئين‌ها یافت می‌شوند.
- نوکلئوئید (Nucleoid): ناحیه از سلول است که ماده ژنتیکی در آن جای می‌گیرد.
- پلاسمید (Plasmid): مولکول‌های کوچکی از DNA که به صورت مستقل از ژنوم سلول همانندسازی می‌کنند، پلاسمید نامیده می‌شوند.
تعریف سلول یوکاریوت
کدام سلسله جانداران پروکاریوت و یوکاریوت هستند؟
همه موجودات زنده را می‌توان به سه حوزه اساسی تقسیم کرد:
- باکتریها (در سلسله باکتریها)
- آرکی باکترها (در سلسله آرکی‌ها)
- یوکاریا (Eukarya) (سلسله جانوران، گیاهان، قارچها و آغازیان در این حوزه قرار دارند)
ارگانیسم‌های تک سلولی در حوزه باکتریها و آرکی‌ها یافت می‌شوند و به عنوان پروکاریوت شناخته می‌شوند. این ارگانیسم‌ها از سلولهای پروکاریوتی یعنی کوچکترین، ساده‌ترین و قدیمی‌ترین سلول‌ها ساخته شده‌اند.
جانداران موجود در حوزه یوکاریا از سلولهای پیچیده یوکاریوتیک ساخته شده‌اند. این ارگانیسم‌ها که یوکاریوت نامیده می‌شوند، می‌توانند تک سلولی یا چند سلولی باشند و حیوانات، گیاهان، قارچها و آغازیان را در بر می‌گیرند. پیش‌تر در مورد اینکه آیا مخمرها یا قارچها پروکاریوت هستند یا یوکاریوت اختلاف نظر وجود داشت اما امروزه مشخص شده است که مخمرها و قارچها هر دو یوکاریوت هستند و ساختار سلولی مشابه با همه یوکاریوت‌های دیگر دارند.
به گفته مؤسسه ملی بهداشت (NIH)، یوکاریوتها حداقل 2٫7 میلیارد سال پیش و پس از 1 تا 1٫5 میلیارد سال تکامل پروکاریوتی رشد کردند. براساس تحقیقات صورت گرفته در این زمینه دانشمندان فرض می‌كنند كه هسته و سایر خصوصیات یوکاریوتیک ممکن است برای اولین بار پس از اینکه سلولهای پروکاریوتی از طریق بلع وارد یکدیگر شدند، شکل گرفته باشند. مطابق این نظریه، ارگانیسم بلعیده شده در عملکرد میزبان خود نقش داشته است.
یادگیری ساختار سلولهای یوکاریوت و پروکاریوت با فرادرس
تفاوت اصلی سلولهای یوکاریوتی و پروکاریوتی را می‌توان در وجود هسته مشخص و اندامک‌های غشادار جست‌وجو کرد. در این مطلب با ساختار این دو نوع سلول، اجزایی مانند غشای سلولی، سیتوپلاسم، ریبوزوم و کروموزوم و همچنین تفاوت آن‌ها از نظر ماده ژنتیکی، اندامکها و تولیدمثل آشنا شدیم. برای ادامه یادگیری، شناخت دقیق‌تر ساختار و عملکرد اجزای سلول می‌تواند درک مباحث پیشرفته‌تر زیست‌شناسی سلولی و مولکولی را ساده‌تر کند.
در فرادرس، آموزش مبانی زیست‌شناسی سلولی و مولکولی انتخاب مناسبی برای تکمیل مفاهیم پایه این مطلب است. پس از آن، آموزش زیست‌شناسی سلولی می‌تواند برای بررسی عمیق‌تر ساختمان و عملکرد سلول استفاده شود. اگر می‌خواهید روی یکی از تفاوتهای مهم سلولهای یوکاریوتی و پروکاریوتی تمرکز کنید، آموزش رایگان اندامک‌های سلولی نیز گزینه مناسبی است؛ زیرا نقش و کارکرد ساختارهایی را بررسی می‌کند که بخش مهمی از سازمان‌یافتگی سلولهای یوکاریوتی را تشکیل می‌دهند.
- آموزش زیست شناسی سلولی و مولکولی از مبانی و مفاهیم مقدماتی
- آموزش زیست شناسی سلولی Cell Biology
- آموزش رایگان اندامک سلولی چیست همراه با نقش و کارکرد به زبان ساده
- آموزش علوم تجربی پایه نهم بخش زیست و زمین شناسی
برای دسترسی به آموزش‌های بیشتر، به صفحه زیر مراجعه کنید:
.svg)
شباهت پروکاریوت و یوکاریوت
اگرچه سلولهای یوکاریوت و پروکاریوت تفاوتهای زیادی دارند، اما آن‌ها در برخی از ویژگی‌ها شباهت‌هایی با یکدیگر دارند که در زیر به برخی از آن‌ها اشاره می‌شود:
- مولکول DNA: کدهای ژنتیکی که همه خصوصیات و عملکردهای موجودت زنده را تعیین می‌کنند در هر دو یوکاریوت و پروکاریوت مشابه هستند.
- غشای سلول: لایه بیرونی که سلول را از محیط اطرافش جدا می‌کند غشای سلولی نام دارد و به عنوان سدی برای ورود و خروج ترکیبات سلولی عمل می‌کند. غشا در هر دو سلول یوکاریوت و پروکاریوت وجود دارد.
- سیتوپلاسم: سیال ژلی که فضای دورنی سلول را پر کرده است و از آب، نمک و پروتئين و انواع یون‌ها تشکیل شده، سیتوپلاسم نام دارد. سیتوپلاسم در انواع یوکاریوت و پروکاریوت دیده می‌شوند.
- ریبوزوم: این اندامک‌های سلولی در هر دو سلولهای یوکاریوت و پروکاریوت وجود دارند و وظیفه آن‌ها سنتز پروتئین است.
برای درک بهتر ساختار سلولی یوکاریوت و پروکاریوت، پیشنهاد می‌کنیم ویدیوی آموزشی رایگان زیر را تماشا کنید:
تفاوت یوکاریوت و پروکاریوت
| کروموزم یوکاریوتی | کروموزوم پروکاریوتی |
| شامل کروموزوم خطی متعدد هستند. | اغلب دارای یک کروموزوم حلقوی هستند. |
| کروموزومهای یوکاریوت درون هسته همراه با پروتئين‌های هیستون فشرده و متراکم می‌شوند. | کروموزوم پروکاریوت درون ناحیه نوکلئوئید از طریق سوپرکویلینگ (ابر پیچ خوردگی) و اتصال به پروتئینهای ساختاری متراکم می‌شود. |
| در یوکاریوتها رونویسی از کروموزوم‌ها در هسته و ترجمه به پروتئین در سیتوپلاسم اتفاق می‌افتد. | به دلیل قرارگیری کروموزوم در سیتوپلاسم فرایندهای رونویسی و ترجمه به صورت همزمان انجام می‌گیرد. |
| در اغلب کروموزومهای یوکاریوتی از هر ژن دو نسخه وجود دارد، به همین دلیل یوکاریوتها اغلب دیپلوئید هستند. | در کروموزومهای پروکاریوتی تنها یک نسخه از هر ژن وجود دارد، به همین دلیل پروکاریوتها هاپیلوئید هستند. |
| برخی از ژنومهای یوکاریوتی درون اپرون‌ها سازماندهی شده‌اند. | ژنهای غیرضروری پروکاریوتی توسط ژنوم پلاسمیدی کد می‌شوند. |
| پلاسمیدهای خارج کروموزمی در سلولهای یوکاریوتی دیده نمی‌شوند. یوکاریوتها اغلب دارای قطعات بزرگی از DNA تکراری هستند. | ژنوم پروکاریوتی فشرده و کارآمد هستند و شامل قطعات تکراری کوچکی از DNA هستند. |
ریبوزوم‌ها (Ribosomes): در سلولهای یوکاریوتی، ریبوزوم‌ها بزرگتر، پیچیده‌تر و محدود به غشا هستند، آن‌ها در جا‌های مختلفی یافت می‌شوند: بعضی اوقات به طور آزادانه در سیتوپلاسم، بر روی شبکه آندوپلاسمی خشن و یا متصل به غشای هسته‌ای مشاهده می‌شوند. در سلولهای پروکاریوتی، ریبوزوم‌ها به صورت پراکنده و آزادانه در سراسر سیتوپلاسم شناور هستند. ریبوزوم‌ها دارای دو زیر واحد هستند که در ریبوزوم‌های موجود در سلولهای پروکاریوتی این زیر واحد‌‌ها اندازه کوچک‌تری دارند. تمام ریبوزوم‌ها (در هر دو سلول یوکاریوتی و پروکاریوتی) از دو زیر واحد بزرگ و کوچک ساخته شده‌اند. در یوکاریوتها، این قطعات توسط دانشمندان به عنوان زیرمجموعه‌‌های 60S و 40S شناخته می‌شوند. در پروکاریوتها، ریبوزوم‌ها از زیرمجموعه‌‌های کمی کوچکتر ساخته شده‌اند که به آن‌ها زیرواحدهای 50S و 30S می‌گویند.
ویروس یوکاریوت است یا پروکاریوت؟
| سلول یوکاریوت | سلول پروکاریوت | |
| هسته | دارد. | ندارد. |
| تعداد کروموزوم | بیش از یک کروموزوم دارند. | یک کروموزوم غیر حقیقی همراه پلاسمید دارند. |
| نوع سلول | معمولا پرسلولی | معمولا تک سلولی (در برخی از سیانوباکترها ممکن است چند سلولی باشند) |
| غشای هسته | دارد. | ندارد. |
| نمونه‌‌های جانداران | جانوران و گیاهان | باکتری ها و آرکی باکترها |
| نوترکیبی ژنتیکی | میوز و ادغام گامت‌ها | نوترکیبی جزئی، انتقال غیرمستقیم DNA |
| لیزوزوم و پراکسی زوم | دارد. | ندارد. |
| میکروتوبول | دارد. | ندارد یا بسیار نادر است. |
| شبکه آندوپلاسمی | دارد. | ندارد. |
| میتوکندری | دارد. | ندارد. |
| اسکلت سلولی | دارد. | ممکن است نداشته باشد. |
| پروتئین متراکم کننده DNA | DNA یوکاریوتها با پروتئین‌هایی به نام هیستون متراکم می‌شوند. | انواع متنوعی از پروتئینها برای ایجاد فشردگی و تراکم در DNA پروکاریوت با یکدیگر همکاری می‌کنند. |
| ریبوزوم | دارای زیرواحدهای بزرگ | دارای زیرواحدهای کوچک |
| وزیکول | دارد. | دارد. |
| دستگاه گلژی | دارد. | ندارد. |
| کلروپلاست | در گیاهان وجود دارد. | ندارد، کلروپلاست‌ها به صورت پراکنده در سیتوپلاسم وجود دارند. |
| تاژک | تاژک‌ها دارای غشا و در اندازه‌های میکروسکوپی دیده می‌شوند و معمولا به صورت ۹ دسته میکروتوبول دوتایی هستند که دو میکروتوبول تکی را احاطه می‌کنند. | در اندازه‌های زیرمیکروسکوپی دیده می‌شوندو اغلب به صورت تکی وجود دارند. |
| نفوذ پذیری غشای هسته | نفوذ پذیری انتخابی | ندارد. |
| غشاتی پلاسمایی با استروئید | دارد. | معمولا ندارد. |
| دیواره سلولی | تنها در گیاهان و قارچها دیده می‌شوند. | اغلب از نظر شیمیایی پیچیده هستند. |
| واکوئل | دارد. | دارد. |
| اندازه سلول | ۱۰ تا ۱۰۰ میکرومتر | ۱ تا ۱۰ میکرومتر |
مطالب مجله فرادرس را در جستجوی گوگل سریع‌تر ببینید
بسیار عالی
ببخشید ایا یوکاریوت تک سلولی است
سلام، وقت شما بخیر؛
اگرچه اغلب یوکاریوتها پرسلولی هستند اما باید گفت هر موجودی که دارای هسته مشخص باشد یوکاریوت محسوب می‌شود. موجودات مختلفی مانند بسیاری از آغازیان و قارچها جزو یوکاریوت‌های تک‌سلولی هستند. مثال‌های دیگری از یوکاریوت‌های تک‌سلولی شامل اوگلنا، پارامسی و دیاتومه‌ها و برخی از قارچها مانند مخمر و کاندیدا آلبیکنز از یوکاریوت‌های تک‌سلولی هستند.
از همراهی شما با فرادرس خرسندیم.
واقعا عالی بود
توی کتاب علوم نهم خیلی نا واضح توضیح داده شده
و من همیشه از سایت خوبتون استفاده میکنم و مطالب رو متوجه میشم واقعا ممنونم❤
سلام
هر سلول فقط دنای یک گونه را در خود دارد؟
سیلام
تفاوت های ترجمه در پروکاریوت و یوکاریوت چی هستن؟
بله