چگونه مفعول را در جمله پیدا کنیم؟ – توضیح با مثال و تمرین
![چگونه مفعول را در جمله پیدا کنیم؟ – توضیح با مثال و تمرین](https://blog.faradars.org/wp-content/webp-express/webp-images/doc-root/wp-content/uploads/2024/08/finding-the-subject-in-the-sentence.jpg.webp)
مفعول یکی از نقشهای دستوری جمله است که فعل جمله بر روی آن انجام یا واقع میشود. برای پیدا کردن مفعول در جمله، کافی است «را مفعولی» را پیدا کنیم و یا قبل از فعل جمله خود، پرسش «چهکسی / چهچیزی را؟» قرار بدهیم. برای مثال در جمله، «کتابی خریدم.» با اضافه کردن پرسش «چهچیزی را؟» به فعل «خریدم» به اسم «کتابی» میرسیم که مفعول جمله است. مفعول، نشانههایی مانند «را» و «ی نکره» دارد که شناخت آنها نیز میتواند در شناسایی مفعول کمک کند. در این مطلب از مجله فرادرس یاد میگیریم چگونه مفعول را در جمله پیدا کنیم و همه راههای موجود برای شناسایی مفعول را با مثال بررسی میکنیم. در انتهای مطلب نیز پرسشهایی چهارگزینهای قرار دادهایم که با پاسخ دادن به آنها میزان یادگیری خود را بسنجید.
چگونه مفعول را در جمله پیدا کنیم؟
بهترین راه برای پیدا کردن مفعول در جمله، قرار دادن پرسش «چهکسی / چهچیزی را؟» قبل از فعل جمله است. برای مثال در جمله «لباسم را پوشیدم.» با ساخت جمله «چهچیزی را پوشیدم؟» به اسم «لباسم» میرسیم که مفعول جمله است. البته مفعول معمولاً همراه با نشانههای مفعول در جمله به کار میرود که با شناخت آنها نیز میتوانیم مفعول را پیدا کنیم. اما نشانههایی چون «را» مفعولی و «ی» نکره برای همه مفعولها استفاده نمیشوند. برای مثال، مفعول «مشق» در جمله «مشق نوشتم.»، هیچ نشانه مفعولی نگرفته است. پس در این مطلب، انواع روشهای شناسایی مفعول بانشانه و بینشانه را بررسی میکنیم.
پیشنهاد میکنیم برای یادگیری بهتر نقش مفعول و روشهای پیدا کردن آن، فیلم آموزش رایگان مفعول در فارسی فرادرس را تماشا کنید. لینک این آموزش را در کادر زیر آوردهایم.
جدول مثال شناسایی مفعول
در جدول زیر، چند جمله نمونه دارای مفعول را آوردهایم و روش شناسایی مفعول را روی آنها انجام دادهایم.
مثال | پیدا کردن مفعول | مفعول جمله |
درست را بخوان. | چهچیزی را بخوان؟ | درست (درست + -َ ت) |
گلی چیدم. | چهچیزی را چیدم؟ | گلی (گل + ی) |
او مادر خود را در آغوش گرفت. | چهکسی را در آغوش گرفت؟ | مادر خود |
این فیلمها را با دقت تماشا کن. | چهچیزی را تماشا کن؟ | این فیلمها |
قرص خوردم. | چهچیزی را خوردم؟ | قرص |
«نشابوریان او را تهنیت کردند.» (بیهقی) | چهکسی را تهنیت کردند؟ | او |
«دعوتش را اجابت کردم و حاجتش برآوردم.» (سعدی) | چهچیزی را اجابت کردم؟ / چهچیزی را برآوردم؟ | دعوتش / حاجتش |
آتش رخسار گل، خرمن بلبل بسوخت چهره خندان شمع، آفت پروانه شد (حافظ) | چهچیزی را بسوخت؟ | خرمن بلبل |
غم زمانه خورم یا فراق یار کشم به طاقتی که ندارم، کدام بار کشم؟ (سعدی) | چهچیزی را خورم؟ / چهچیزی را کشم؟ چه چیزی را کشم؟ | غم زمانه / فراق یار / کدام بار |
نکته: همانطور که در جدول بالا مشاهده میکنید، برخی از مفعولها، وابستههایی چون انواع صفت و مضافالیه گرفتهاند. برای مثال، مفعول جمله پنجم از جدول بالا، گروه اسمی «این فیلمها» است که هم صفت اشاره (این) و هم «ها» نشانه جمع گرفته است. پس مفعولها مانند هر اسم دیگری میتوانند وابستههای پیشینی و پسینی اسم را بپذیرند.
تا اینجا یاد گرفتیم چگونه مفعول را در جمله پیدا کنیم اما در ادامه، نقش مفعول در جمله و مراحل شناسایی مفعول را توضیح میدهیم.
![مردی در حال تفکر-چگونه مفعول را در جمله پیدا کنیم](https://blog.faradars.org/wp-content/uploads/2024/08/a-man-with-a-thought-cloud.png)
نقش مفعول در جمله
نقش مفعولی یکی از نقشهای دستوری مهم زبان فارسی است که در جملههای دارای افعال گذرا به مفعول وجود دارد. افعال گذرا به مفعول، برای کامل شدن معنای خود، به اسم یا گروهی اسمی نیاز دارند که فعل جمله بر روی آن واقع شود. برای مثال، عمل «خواندن» همیشه باید روی یک مفعول انجام شود. یعنی همیشه باید چیزی وجود داشته باشد که عمل خواندن روی آن انجام شود و خوانده شود. البته ممکن است مفعول به قرینه لفظی یا معنوی از جملهها حذف شود و نبود آن در جمله، اختلالی در معنای جمله ایجاد نکند. در ادامه چند جمله دارای مفعول را تجزیه میکنیم تا با ساختار این جملهها بهتر آشنا شوید.
جدول تجزیه جمله دارای مفعول
در جدول زیر، چند جمله را تجزیه کردهایم تا نقش دستوری مفعول را بهتر یاد بگیرید.
جمله | تجزیه جمله |
او پدرش را بوسید. | او (فاعل) + پدرش (مفعول) + بوسید (فعل گذرا به مفعول) |
من نکتهها را بیان کردم. | من (فاعل) + نکتهها (مفعول) + بیان کردم (فعل مرکب گذرای به مفعول) |
سارا و مریم کتاب هایشان را اهدا کردند. | سارا و مریم (فاعل) + کتابهایشان (مفعول) + اهدا کردند (فعل) |
من نمیشنوم. | من (فاعل) + (چیزی (مفعول محذوف)) + نمیشنوم (فعل) |
با چه مراحلی مفعول را در جمله پیدا کنیم؟
برای پیدا کردن مفعول در جملههای مختلف، کافی است مراحل جدول پایین را طی کنید. با انجام این مراحل میتوانید هر مفعولی را در هر جملهای پیدا کنید. برای بهتر درک کردن این مراحل، آنها را برای یک مثال نیز انجام دادهایم.
پیشنهاد میکنیم برای یادگیری فعلهای گذرا به مفعول، از فیلم آموزش رایگان فعل در فارسی فرادرس که لینک آن را در کادر زیر آوردهایم، استفاده کنید.
پرده شرم است مانع در میان ما و دوست
شمع را فانوس از پروانه میسازد جدا
(صائب تبریزی)
مراحل شناسایی مفعول در جمله | مثال |
۱. نوشتن جمله مطابق با دستور زبان معیار فارسی (شیوه غیربلاغی) | فانوس، شمع را از پروانه جدا میسازد. |
۲. شناسایی فعل جمله | میسازد. |
۳. اطمینان از گذرا به مفعول بودن فعل جمله | این فعل، برای کامل شدن معنای خود به مفعول نیاز دارد. |
۴. قرار دادن سؤال «چهکسی را؟ / چهچیزی را؟» قبل از فعل جمله | چهچیزی را میسازد؟ |
۵. پیدا کردن پاسخ سؤال «چهکسی / چه چیزی را + فعل + ؟» در جمله | شمع را میسازد. |
۶. پاسخ سؤال، مفعول جمله است. | «شمع» مفعول جمله است. |
یادگیری پیدا کردن مفعول در جمله با فرادرس
تا اینجا یاد گرفتیم که چگونه مفعول را در جمله پیدا کنیم و در ادامه با روشهای دیگری برای شناسایی مفعول نیز آشنا میشویم. مفعول، یکی از مهمترین نقشهای دستوری در زبان و ادبیات فارسی است که ممکن است با نقشهای دیگری چون نقش فاعلی، نقش متممی و... اشتباه گرفته شود. همچنین پیدا کردن مفعول در اشعار و متون ادبی کهن که به شیوه بلاغی نوشته شدهاند، کمی مشکل است. زیرا ساختار جملات بلاغی با ساختار معیار زبان فارسی متفاوت است. پس یادگیری درست روشهای شناسایی مفعول در جمله، اهمیت زیادی دارد و به همین دلیل در این بخش، برخی از فیلمهای آموزشی فرادرس را آوردهایم که در یادگیری این مبحث کمککننده هستند.
- فیلم آموزش رایگان مفعول در فارسی فرادرس
- فیلم آموزش ادبیات فارسی پایه هفتم فرادرس
- فیلم آموزش ادبیات فارسی پایه هشتم فرادرس
- فیلم آموزش ادبیات فارسی پایه نهم فرادرس
- فیلم آموزش ادبیات فارسی پایه دهم فرادرس
- فیلم آموزش رایگان فعل فارسی در فرادرس
![مجموعه آموزش ادبیات فارسی متوسطه](https://blog.faradars.org/wp-content/uploads/2024/08/high-school-courses-persian-literature.png)
همچنین برای یادگیری کامل مباحث ادبیات فارسی در دوره متوسطه، میتوانید از مجموعه آموزش زیر استفاده کنید.
نشانه های مفعول در فارسی
تا اینجا یاد گرفتیم چگونه مفعول را در جمله پیدا کنیم اما یکی دیگر از راههای شناسایی مفعول در جمله، شناخت نشانه های مفعول است. در زبان فارسی، اگر مفعول، شناسه باشد باید «را» مفعولی بگیرد و اگر نکره باشد، را مفعولی نمیپذیرد و در انتهای آن، «ی» نکره قرار میگیرد. گاهی نیز، یک مفعول هم «را» و هم «ی» نکره را میپذیرد. البته مفعول در همه جملهها نشانه ندارد و ممکن است مفعول یک جمله، هیچکدام از دو نشانه را نداشته باشد. به همین دلیل در بخشهای قبلی مطلب گفتیم که بهترین روش شناسایی مفعول، قرار دادن پرسش «چهچیزی / چهکسی را؟» قبل از فعل جمله است. در این بخش، با هر دو نشانه مفعول آشنا میشویم تا راه پیدا کردن مفعول از طریق نشانههای آن را نیز یاد بگیریم.
پیشنهاد میکنیم برای یادگیری مفعول و نشانه های آن، فیلم آموزش ادبیات فارسی پایه هفتم فرادرس را تماشا کنید. لینک این آموزش را در کادر زیر آوردهایم.
جدول انواع مفعول از نظر نشانه
در جدول زیر، حالتهای مختلفی که بین مفعول و نشانههای مفعول وجود دارد را با مثال آوردهایم.
انواع مفعول از نظر نشانه مفعول | مثال |
همراه با «را» مفعولی | کتاب را خواندم. |
همراه با «ی» نکره | کتابی خواندم. |
همراه با «را» مفعولی و «ی» نکره | کتابی را خواندم. |
بدون نشانه | کتاب خواندم. |
تا اینجا یاد گرفتیم چگونه مفعول را در جمله پیدا کنیم و نشانههای مفعول را نیز معرفی کردیم. در ادامه، با را مفعولی و دیگر انواع را در زبان فارسی آشنا میشویم.
![مردی در حال خواندن کتاب - چگونه مفعول را در جمله پیدا کنیم](https://blog.faradars.org/wp-content/uploads/2024/08/a-man-reading-a-book.png)
«را» مفعولی
اگر مفعول جمله، شناس باشد باید بلافاصله بعد از آن، را مفعولی قرار بگیرد. برای مثال در جمله «من کتابی را که برایم آورده بودی، خواندم.»، را مفعولی بعد از اسم «کتاب» قرار گرفته پس این اسم، مفعول جمله است. اما نکته مهم درباره را مفعولی این است که در زبان فارسی انواع دیگری از حرف «را» وجود دارد که نشانه مفعولی نیستند. پس ممکن است دیگر انواع «را» با را مفعولی اشتباه گرفته شوند. به خصوص در اشعار و متون ادبی کهن که شیوه بیان آنها بلاغی است. در این بخش، ابتدا نمونههایی از تشخیص مفعول از طریق «را» مفعولی را بررسی میکنیم سپس با دیگر انواع «را» آشنا میشویم تا در شناخت را مفعولی دچار مشکل نشویم.
جدول شناسایی مفعول با را مفعولی
در جدول زیر، نمونههایی از مفعولهای دارای «را» مفعولی را آوردهایم.
مثال | مفعول |
«شیخ خدمتکاری را بخواند.» (عطار) | خدمتکاری |
مِی نوش به ماهتاب ای ماه که ماه بسیار بتابد و نیابد ما را (خیام) | ما |
من موی خویش را نه از آن میکنم سیاه تا باز نوجوان شوم و نو کنم گناه (رودکی) | موی خویش |
سِیِم روز خوان را به مرغ و بره بیاراستش گونهگون یکسره (فردوسی) | خوان |
ساقیا مِی ده که جز می نشکند پرهیز را تا زمانی کم کنم این زهد رنگآمیز را (سنایی) | می / پرهیز / این زهد رنگآمیز |
![کاشی شکسته ایرانی-چگونه مفعول را در جمله پیدا کنیم](https://blog.faradars.org/wp-content/uploads/2024/08/an-islamic-tile-pattern.jpg)
جدول مقایسه را مفعولی با دیگر انواع را
در جدول زیر، مثالهایی از را مفعولی و دیگر انواع «را» در کنار هم وجود دارند و میتوانید آنها را با هم مقایسه کنید. در ادامه، هرکدام از موراد جدول پایین را با مثالهای بیشتری توضیح میدهیم.
انواع را | مثال |
را مفعولی | هرکه را عشق تو سرگردان کرد هرگزش چاره آن نتوان کرد (عطار) |
را مالکیت | عشق حیّ است بی بقا و فنا عاشقان را از او شکایت نیست (سنایی) |
را حرف اضافه | «حاجب علی وی را دستوری داد.» (بیهقی) |
را فک اضافه | مرا دل پر از رای و دیدار توست دو کشور پر از رنج و آزار توست (فردوسی) |
در مطلب زیر از مجله فرادرس، انواع را در ادبیات فارسی را با مثالهای متنوعی بررسی کردهایم.
را مالکیت
هرگاه «را» در جملهای معنای «داشتن»، «از آنِ چیزی بودن» و هر مفهومی شبیه اینها داشته باشد، را مالکیت است. در ادامه، نمونههایی از «را» مالکیت را بررسی میکنیم تا تفاوت را نشانه مفعول و را مالکیت را بهتر درک کنید.
مثال ۱
در بیت زیر، معنای مصرع اول چنین است: «هرکه ذرهای از این سوز دارد.» پس نوع «را» در این بیت از نوع مالکیت است.
هرکه را ذرهای از این سوز است
دی و فرداش نقد امروز است
(عطار)
مثال ۲
در بیت زیر نیز معنای جمله «ما را با تو روی جنگ نیست.»، این است که «ما با تو جنگ نداریم.» پس «را» موجود در این جمله، را مالکیت است.
هرچه خواهی کن که ما را با تو روی جنگ نیست
پنجه بر زورآوران انداختن، فرهنگ نیست
(سعدی)
![مردی در حال فکر برای پیدا کردن مفعول](https://blog.faradars.org/wp-content/uploads/2024/08/a-man-and-a-thought-bubble.png)
را حرف اضافه
اگر حرف «را» در جملهای به معنای یکی از حروف اضافه مانند «به، از، تا، در، برای، بر و...» به کار رفته باشد، را حرف اضافه است و نباید آن را با «را» مفعولی اشتباه بگیریم. در ادامه، نمونههایی از را حرف اضافه را در ادبیات فارسی بررسی میکنیم تا تفاوت آن با «را» مفعولی را بیشتر درک کنید.
مثال ۱
معنای جمله زیر درصورتی درست خواهد بود که به جای حرف «را»، حرف اضافه «به» قرار بدهیم و این چنین شود: «به او ابوالقاسم رازی گفتندی.» پس نوع را موجود در این جمله، را حرف اضافه است.
«و مردی بود به نشابور که وی را ابوالقاسم رازی گفتندی.» (بیهقی)
مثال ۲
برای تبدیل جمله زیر از شیوه بلاغی به شیوه عادی، باید به جای حرف «را» در جمله زیر، حرف اضافه «از» قرار بدهیم. یعنی جمله ما تبدیل به «از یکی از حکما شنیدم.» میشود و نوع را آن، را حرف اضافه است.
«یکی را از حکما شنیدم که میگفت: «هرگز کسی به جهل خویش اقرار نکرده است.»» (سعدی)
![کاشی با طرح گل و مرغ](https://blog.faradars.org/wp-content/uploads/2024/08/colorful-tile-with-birds-and-flowers.jpg)
را فک اضافه
در متون و اشعار کهن، گاهی از حرف «را» بهجای کسره بین مضاف و مضافالیه استفاده میشده است. را فک اضافه با شکستن ساختار ترکیبهای اضافی، کسره را حذف میکند و خودش در جمله قرار میگیرد. در ادامه، نمونههایی از «را» فک اضافه را مشاهده میکنیم تا تفاوت آن را با «را» مفعولی بهتر درک کنید.
پیشنهاد میکنیم برای یادگیری مضاف و مضافالیه و ترکیبهای اضافی، فیلم آموزش رایگان مضاف و مضاف الیه فرادرس را تماشا کنید. لینک این آموزش را در کادر زیر آوردهایم.
مثال ۱
همانطور که در جدول زیر مشاهده میکنید، وقتی مصرع اول بیت زیر را به شیوه عادی بنویسیم، «را» از جمله حذف میشود و ترکیب اضافی «دل من (دل «مضاف» + -ِ + من «مضاف الیه»)» ساخته میشود.
مثال | شیوه غیربلاغی |
گر سیر نشد تو را دل از ما یک لحظه مباش غافل از ما (عطار) | گر دل تو از ما سیر نشد. |
مثال ۲
برای نوشتن بیت زیر به شیوه غیربلاغی باید «را» از جمله حذف شود و عبارت «مرا دل» را به ترکیب اضافی «دل من» تبدیل کنیم.
مثال | شیوه غیربلاغی |
مرا دل سراسر پر از مهر توست همه توشه جانم از چهر توست (فردوسی) | دل من سراسر پر از مهر تو است. |
ی نکره
اگر مفعول در جملهای نکره (ناشناس) باشد، نباید بعد از آن، را مفعولی قرار بدهیم. زیرا کاربرد را مفعولی این است که مفعول را به ما میشناساند و آن را شناسا میکند. البته ممکن است با جملههایی مواجه شویم که یا هیچکدام از نشانههای مفعول را نداشته باشند یا هر دو نشانه را با هم پذیرفته باشند. در هر صورت، برای شناسایی مفعولهای با نشانه ی نکره و بینشانه، بهترین راه، همان پرسش «چهچیزی را / چهکسی را + فعل جمله + ؟» است. در ادامه، چند نمونه از روش پیدا کردن این نوع مفعول را با هم مشاهده میکنیم.
مثال
در جدول زیر، مفعول چند جمله دارای «ی» نکره را پیدا کردهایم.
مثال | اضافه کردن پرسش به فعل | مفعول |
مدرکی گرفتم. | چهچیزی را گرفتم؟ | مدرکی |
چیزی میخواندند. | چهچیزی را میخواندند؟ | چیزی |
دوستی را دیدم. | چهکسی را دیدم؟ | دوستی |
![کاشی زرد و آبی ایرانی-چگونه مفعول را در جمله پیدا کنیم](https://blog.faradars.org/wp-content/uploads/2024/08/blue-and-yellow-iranian-tile.jpg)
تمرین پیدا کردن مفعول در جمله
حالا که یاد گرفتیم چگونه مفعول را در جمله پیدا کنیم، میتوانید با شرکت در تمرین زیر، میزان یادگیری خود را ارزیابی کنید. برای این کار، کافی است در هر پرسش، روی گزینه صحیح مورد نظر خود کلیک کنید و سپس گزینه «مشاهده جواب» را بزنید تا پاسخ درست را مشاهده کنید. با انتخاب هر جواب درست، یک امتیاز دریافت میکنید و در پایان تمرین یعنی پس از پاسخ دادن به همه سؤالها، امتیاز نهایی خود را با کلیک روی گزینه «دریافت جواب آزمون» خواهید دید. اگر امتیاز شما کم بود، بدون نگرانی، یکبار دیگر مطلب را مطالعه کنید و دوباره به سؤالها پاسخ بدهید.
۱. نقش دستوری مفعول، کدامیک از گزینههای زیر است؟
مفعول انجامدهنده فعل جمله است.
مفعول، نقشی است که فعل جمله بر روی آن واقع میشود.
مفعول بعد از حرف اضافه میآید و معنای فعل را کامل میکند.
مفعول نقشی است که برای کامل کردن معنای افعال اسنادی به کار میرود.
۲. مفعول جمله زیر در کدام گزینه وجود دارد؟
کتابهای قدیمی پدرم را از ته کمد بیرون آوردم.
پدرم
ته کمد
بیرون
کتابهای قدیمی پدرم
۳. بهترین راه برای پیدا کردن مفعول جمله چیست؟
انتخاب اسمِ بعد از «را» مفعولی بهعنوان مفعول جمله
انتخاب اسم بعد از حروف اضافه بهعنوان مفعول جمله
اضافه کردن پرسش «چهکسی / چهچیزی را؟» به فعل جمله
قرار دادن پرسش «چهکسی / چهچیزی را؟» بعد از فعل جمله
۴. مفعول کدامیک از گزینههای زیر، نادرست نوشته شده است؟
خواهرم پسرش را بوسید. / پسرش
میتوانیم کشورمان را بسازیم. / کشورمان
پدر و مادرم را دیدهای؟ / مادرم
درسهایت را خوب بخوان. / درسهایت
مفعول درست گزینه سوم، «پدر و مادرم» است.
۵. کدام گزینه درست است؟
مفعول تحت هیچ شرایطی از جمله حذف نمیشود.
مفعول میتواند انواع وابستههای پیشین و پسین اسم را بگیرد.
مفعول در جملههای دارای فعل گذرا به متمم وجود دارد.
برای شناسایی مفعول جمله، کافی است که فاعل آن را پیدا کنیم.
۶. کدامیک از گزینههای زیر، شامل کل نشانههای مفعول است؟
هر نوع «را»
هر نوع «را» و «ها» جمع
«را» مالکیت و «ی» نکره
«ی» نکره و «را» مفعولی
۷. در کدام گزینه «را» مفعولی وجود دارد؟
چنین که همت ما را بلند ساختهاند
عجب که مطلب ما در جهان شود پیدا
(صائب تبریزی)
یار مرا، غار مرا، عشق جگرخوار مرا
یار تُوی، غار تُوی، خواجه نگه دار مرا
درد ما را در جهان، درمان مبادا بیشما
مرگ بادا بیشما و جان مبادا بیشما
(مولانا)
گزینه اول و دوم
انواع «را» موجود در گزینههای این سؤال را در فهرست زیر آوردهایم.
- گزینه اول: «چنین که همت ما را بلند ساختهاند»: را مفعولی
- گزینه دوم: «یار مرا»، «غار مرا» و «هند جگرخوار مرا»: را مالکیت / «خواجه نگه دار مرا»: را مفعولی
- گزینه سوم: «درد ما را در جهان درمان مبادا بیشما»: را مالکیت
۸. در کدام گزینه «را» حرف اضافه وجود دارد؟
من هیچ ندانم که مرا آنکه سرشت
از اهل بهشت کرد یا دوزخ زشت
(خیام)
«چو از این فارغ شدند، حسنک را گفتند باز باید گشت.» (بیهقی)
گفتم که بنما نردبان تا برروم بر آسمان
گفتا سر تو نردبان، سر را درآور زیر پا
(مولانا)
اگر آن ترک شیرازی به دست آرد دل ما را
به خال هندویش بخشم سمرقند و بخارا را
(حافظ)
انواع «را» موجود در گزینههای اول، سوم و چهارم این سؤال را در فهرست زیر آوردهایم.
- گزینه اول: را مفعولی
- گزینه سوم: را مفعولی
- گزینه چهارم: را مفعولی / را مفعولی
۹. مفعول یا مفعولهای بیت زیر، در کدام گزینه وجود دارند؟
مرا میبینی و هر دم زیادت میکنی دردم
تو را میبینم و میلم زیادت میشود هر دم
(حافظ)
تو
تو / میلم
من / دردم / تو
من / تو/ میلم
۱۰. در کدام گزینه، را مفعولی وجود ندارد؟
شب فراق نخواهم دواج دیبا را
که شب دراز بود خوابگاه تنها را
(سعدی)
خلوتگزیده را به تماشا چه حاجت است
چون کوی دوست هست به صحرا چه حاجت است
(حافظ)
چو مشکینجعدِ شب را شانه کردند
چراغ روز را پروانه کردند
(نظامی)
شه چو عجز آن حکیمان را بدید
پابرهنه جانب مسجد دوید
(مولانا)
«را» موجود در گزینه چهارم این سؤال، از نوع را مالکیت است.
جدول خلاصه نکات پیدا کردن مفعول در جمله
در این مطلب از مجله فرادرس یادگرفتیم چگونه مفعول را در جمله پیدا کنیم و مثالهایی زیادی را برای نحوه شناسایی مفعول در جمله، بررسی کردیم. همچنین نشانههای مفعول را معرفی کردیم. سپس با انواع «را» در زبان فارسی نیز آشنا شدیم. در جدول زیر، مهمترین نکات بیانشده در این مطلب را آوردهایم. پیشنهاد میکنیم برای یادگیری کامل و اصولی این مبحث، کل مطلب را مطالعه کنید.
۱. مفعول | اسم یا گروهی اسمی که فعل جمله بر روی آن واقع یا انجام میشود. |
۲. بهترین روش پیدا کردن مفعول در جمله | قرار دادن سؤال «چهچیزی / چهکسی را؟» بعد از فعل جمله |
۳. مراحل شناسایی مفعول در جمله | ۱. نوشتن جمله بهصورت فارسی معیار |
۲. پیدا کردن فعل جمله | |
۳. اطمینان از گذرا بودن فعل جمله به نقش مفعولی | |
۴. گذاشتن پرسش «چهچیزی / چهکسی را؟» قبل از فعل جمله | |
۵. پیدا کردن جواب سؤال «چهکسی / چهچیزی را + فعل + ؟» در داخل جمله | |
۴. انواع مفعول از نظر نشانه داشتن یا نداشتن | را مفعولی + مفعول شناس |
مفعول ناشناس + ی نکره | |
مفعول (بدون «را» و «ی» نکره) | |
را مفعولی + مفعول + ی نکره | |
۵. را نشانه مفعول | بلافاصله بعد از مفعول باید حرف «را» قرار بدهیم. (مگر در صورت نکره بودن مفعول) |
۶. را مالکیت | «را» با معنای «داشتن» |
۷. را حرف اضافه | استفاده از «را» به جای یکی از حروف اضافه مانند «به، از، بر و...» |
۸. را فک اضافه | استفاده از «را» به جای کسره میان مضاف و مضافالیه |