آرایه ها و معنی شعر نی نامه – فارسی دوازدهم
شعر نی نامه یکی از مثنویهای مولوی در «مثنوی معنوی» است و در درس ششم ادبیات فارسی پایه دوازدهم گنجانده شده است. در این مطلب از مجله فرادرس، آرایه ها و معنی شعر نی نامه در فارسی دوازدهم را به صورت بیت به بیت بررسی میکنیم و آنها را توضیح میدهیم. در انتهای مطلب نیز سؤالات بخش کارگاه متن پژوهی این درس را به صورت سؤالات چهارگزینهای همراه با پاسخ تشریحی آوردهایم تا هم بتوانید خود را بیازمایید و هم پاسخ سؤالها را مشاهده کنید.
- همه آرایههای معنایی و لفظی هر بیت از این درس را یاد میگیرید.
- معنی همه ابیات این درس را خواهید دانست.
- پاسخ سؤالات کارگاه متن پژوهی درس نی نامه را یاد میگیرید.
آرایه ها و معنی شعر نی نامه
بخشی از شعر نی نامه که یکی از مثنویهای مولوی از اثر مهم او یعنی «مثنوی معنوی» است، در درس ششم فارسی دوازدهم وجود دارد که اثری غنایی و عرفانی است. در ادامه این مطلب، به طور کامل همه بیتهای این شعر که در کتاب درسی وجود دارند را از نظر معنایی و آرایه های ادبی بررسی میکنیم.
پیشنهاد میکنیم برای یادگیری آرایه ها و معنی این درس و دیگر درسهای فارسی دوازدهم، فیلم آموزش ادبیات فارسی پایه دوازدهم در فرادرس را تماشا کنید. لینک این آموزش را در کادر زیر آوردهایم.
آرایه ها و معنی صفحه اول شعر نی نامه
در این بخش به بررسی آرایه ها و معنی صفحه اول این شعر یعنی ابیات اول تا هفتم آن میپردازیم.
برای یادگیری همه آرایههای ادبی میتوانید فیلم آموزش رایگان آرایههای ادبی فارسی در فرادرس را تماشا کنید. لینک این آموزش را در کادر زیر آوردهایم.
بیت اول
در کادر و جدول زیر، معنی بیت اول و آرایههای آن را مشخص کردهایم.
بشنو این نی چون شکایت میکند
از جداییها حکایت میکند
معنی: زمانی که نی (عارف)، شکایت میکند و حکایت جدایی خود (از عالم معنا) را تعریف میکند، گوش کن.
| تکرار مصوت بلند «ا» و صامت «ن» | صنعت واجآرایی |
| نی | استعاره از عارف و خود مولانا |
| شکایت و حکایت | جناس (ناقص اختلافی) |
| شکایت کردن / حکایت کردن نی | استعاره و جانبخشی به اشیاء |
بیت دوم
آرایهها و معنی این بیت را در همین بخش آوردهایم.
کز نیستان تا مرا ببریدهاند
در نفیرم مرد و زن نالیدهاند
معنی: از زمانی که من را از نیزار (عالم معنا) جدا کردهاند، از این جدایی نالیدهام و همه آفریدههای دیگر نیز همراه با من ناله کردهاند.
| تکرار صامت «ن» و صامت «م» | واجآرایی |
| نیستان | استعاره از عالم معنا (تشبیه بدون مشبه) |
| «مرد و زن» | تضاد |
| صنعت مجاز (از کل هستی و همه آفریدهها) | |
| کل مصراع دوم | دمیدن در نی استعاره از ناله برای جدایی از عالم معنا است. |
بیت سوم
معنی این بیت و آرایههای آن را در همین بخش مشخص کردهایم.
سینه خواهم شرحه شرحه از فراق
تا بگویم شرح درد اشتیاق
معنی: کسی را میخواهم که درد فراق و جدایی را به شدت درک کرده باشد تا برای او، رنج شوق خودم برای رسیدن به عالم معنا را توضیح دهم.
| سینه | مجاز از کل وجود، مجاز از انسان |
| تکرار واژه «شرحه» | آرایه تکرار |
| شرحه و شرح | جناس ناقص اختلافی |
| تکرار صامت «ش»، صامت «ر» و مصوت بلند «ا» | واجآرایی |
بیت چهارم
در این بخش به معرفی آرایهها و معنی این بیت میپردازیم.
هرکسی کو دور ماند از اصل خویش
بازجوید روزگار وصل خویش
معنی: هرکسی که از جایگاه اصلی خود دور شود، باز هم به دنبال بازگشت به همان جایگاه است و در جستجوی آن است.
| تکرار صامت «ز» و مصوت بلند «او» | واجآرایی |
| اصل و وصل | جناس ناقص اختلافی |
| تکرار واژه «خویش» | آرایه تکرار |
| دور و وصل | تضاد (تقابل معنایی دو واژه) |
| کل بیت | تلمیح به حدیث «کل شیء یرجع الی اصله.» |
بیت پنجم
آرایههای ادبی این بیت و معنای آن را در کادر و جدول زیر بیان کردهایم.
من به هر جمعیتی نالان شدم
جفت بدحالان و خوشحالان شدم
معنی: من با همه انسانها، چه آنها که سیر و سلوک معنوی موفق بودند و چه آنها که موفق نبودند، همراه بودهام و نالههای خود برای جدایی از عالم معنا و اشتیاق رسیدن دوباره به آن را همراه آنها سر دادهام.
| تکرار صامت «د»، صامت «ن»، صامت «م» و مصوت بلند «ا» | واجآرایی |
| جمعیت | مجاز از همه انسانها |
| بدحالان و خوشحالان | تضاد و مجاز از همه مردم |
| جفت شدن | کنایه از همراه شدن (عبارت دارای دو معنا و دلالت بر معنای دور) |
بیت ششم
در این بخش، آرایههای ادبی این بیت و معنای آن را آوردهایم.
هرکسی از ظن خود شد یار من
از دورن من نجست اسرار من
معنی: هرکس، در حد توان فهم و درک خودش با من همراه شد اما هیچکس حقیقت آنچه در من است را کشف و درک نکرد.
| تکرار واژه «من» | آرایه تکرار |
| تکرار صامت «ن»، صامت «س» و مصوت «-َ» | واجآرایی |
| ظن و من | جناس ناقص اختلافی |
| درون و اسرار | صنعت مراعاتنظیر |
در مطلب زیر از مجله فرادرس، همه آرایههای ادبی را با مثالهای متنوع توضیح دادهایم.
بیت هفتم
در کادر و جدول زیر، همه آرایهها و معنی این بیت را آوردهایم.
سر من از ناله من دور نیست
لیک چشم و گوش را آن نور نیست
معنی: رازهای من درون همان نالههای من است اما با چشم و گوش و با درک مادی و ایندنیایی نمیتوان به آنها پی برد.
| نور و دور | جناس ناقص اختلافی |
| تکرار صامت «ن» | واجآرایی |
| چشم و گوش | مجاز از کل حواس ظاهری و مادی |
| مراعات نظیر | |
| نور | استعاره از دانایی و معرفت درک امور معنوی |
| ناله من (ناله نی) | استعاره و جانبخشی به اشیاء |
تا اینجا آرایه ها و معنی شعر نی نامه را تا انتهای صفحه اول درس آن، برررسی کردیم. در ادامه مطلب، به بررسی صفحه دوم این درس میپردازیم و معنی و آرایههای ابیات این درس را به همین صورت بررسی میکنیم.
برای دسترسی آسان و همیشگی به این مطلب و دیگر مطالب مجله فرادرس میتوانید اپلیکیشن رایگان مجله فرادرس را نصب کنید تا تنها با استفاده از موبایل خود، همیشه به مطالب آموزشی دسترسی داشته باشید.
برای نصب اپلیکیشن رایگان مجله فرادرس، کلیک کنید.
یادگیری آرایه ها و معنی درس های فارسی با فرادرس
تا اینجا آرایه ها و معنی شعر نی نامه که یکی از درسهای ادبیات فارسی دوازدهم است را تا نیمه آن با هم بررسی کردیم و در ادامه به توضیح ادامه آن میپردازیم. برای یادگیری معنای این شعر و دیگر درسهای فارسی دوازدهم و دیگر پایهها و موفقیت در آزمونهای مدرسه و امتحانات نهایی باید از آموزشهای جامع اما ساده و کاربردی استفاده کنیم. به همین دلیل در این بخش، برخی از فیلمهای آموزشی فرادرس را آوردهایم که برای یادگیری ادبیات همه پایهها و مباحث آنها، خصوصاً ادبیات پایه دوازدهم، مناسب و کاربردی هستند.
- فیلم آموزش ادبیات فارسی پایه دوازدهم در فرادرس
- فیلم آموزش رایگان آرایههای ادبی فارسی در فرادرس
- فیلم آموزش ادبیات فارسی پایه یازدهم در فرادرس
- فیلم آموزش ادبیات فارسی پایه دهم در فرادرس
همچنین برای یادگیری همه مباحث ادبیات فارسی در دوره متوسطه و یادگیری آرایههای ادبی، میتوانید از مجموعه فیلمهای آموزشی زیر استفاده کنید.
- مجموعه فیلم آموزش ادبیات فارسی و نگارش دوره متوسطه در فرادرس
- مجموعه فیلمهای آرایههای ادبی فارسی به زبان ساده و با مثال در فرادرس
آرایه ها و معنی صفحه دوم شعر نی نامه
در این بخش معنا و آرایه های ادبی بیت های موجود در صفحه دوم این درس یعنی از بیت هشتم تا بیت هجدهم را به صورت بیت به بیت بررسی میکنیم.
بیت هشتم
معنی این بیت و آرایههای ادبی آن را در این بخش مشخص کردهایم.
تن ز جان و جان ز تن مستور نیست
لیک کس را دید جان، دستور نیست
معنی: درست است که تن و جان قادر به درک یکدبگر هستند اما هیچکس توانایی درک واقعی جان را ندارد.
| تکرار واژه «جان» | آرایه تکرار |
| تکرار صامت «ت»، صامت «ن»، صامت «س» و صامت «ر» | واجآرایی |
| مستور و دستور | جناس ناقص اختلافی |
| تن ز جان و جان ز تن | آرایه قلب یا عکس |
| تن و جان | تضاد |
بیت نهم
معنای بیت نهم و آرایههای ادبی آن را در همین بخش آوردهایم.
آتش است این بانگ نای و نیست باد
هرکه این آتش ندارد، نیست باد
معنی: آواز و صدایی که از نی (عارف / مولانا) میآید، باد نیست بلکه آتش و شوق عشق است. هرکس این شوق را در درون خود ندارد، نابود شود.
| اتش است این بانگ نای | صنعت تشبیه (مشبه: بانگ نی/ مشبهبه: آتش) |
| نیست باد و نیست باد | جناس همسان یا تام (اولی: باد نیست. / دومی: نابود باشد.) |
| آتش | استعاره از شوق فراوان |
بیت دهم
آرایههای این بیت و معنای آن را در کادر و جدول زیر مشاهده میکنید.
آتش عشق است کاندر نی فتاد
جوشش عشق است کاندر می فتاد
معنی: این سوز و گداز ناشی از عشق است که ناله نی (صدای نی / شعر مولانا) را اثرگذار کرده است و این حرارات و فوران عشق است که درون می وجود دارد و باعث جوش و خروش می میشود.
| آتش عشق | «اضافه تشبیهی» (مشبه: عشق / مشبهبه: آتش) |
| تکرار واژههای «عشق»، «است»، «کاندر» و «فتاد» | آرایه تکرار |
| نی و می | جناس ناقص اختلافی |
| نی و می | مجاز از همه هستی |
| جوشش عشق | «اضافه استعاری» (تشبیه عشق به مایع دارای جوشش) |
| تکرار صامت «ش» | واجآرایی |
بیت یازدهم
همه آرایههای این بیت و معنای آن را در همین بخش آوردهایم.
نی حریف هرکه از یاری برید
پردههایش پردههای ما درید
معنی: نی، همراه و همدم هرکسی است که از یار خود جدا است و آوازهای مختلف نی باعث برملا شدن رازهای ما انسانها میشود.
| تکرار صامت «ر» و صامت «د» | واجآرایی |
| پرده | جناس تام (اولی: پردههای ساز (مفهومی در موسیقی) / دومی: پردههای اسرار (پوشش)) |
| از یاری برید | کنایه از جدا شدن از کسی یا چیزی |
| پردههای ما درید | کنایه از برملا شدن راز |
بیت دوازدهم
در این بخش، آرایههای ادبی این بیت و معنی آن را مشخص کردهایم.
همچو نی، زهری و تریاقی که دید؟
همچو نی، دمساز و مشتاقی که دید؟
معنی: چه کسی چیزی مانند نی دیده است که هم درد است و هم درمان و هم همدم و یاور و هم مشتاق وصل است.
| تکرار واژه «همچو نی»، «و» و «که دید» | آرایه تکرار |
| زهر و تریاق | تضاد |
| کل مصراع اول | متناقضنما یا پارادوکس |
| تکرار صامت «م» و صامت «د» | واجآرایی |
| دمساز و مشتاق | مراعات نظیر |
بیت سیزدهم
آرایهها و معنی این بیت را در همین بخش مشخص کردهایم.
نی حدیث راه پر خون میکند
قصههای عشق مجنون میکند
معنی: نی، داستان مسیر پر خطر سیر و سلوک را روایت میکند و داستانهای عاشقان حقیقی مانند مجنون را روایت میکند.
| تکرار صامت «ن» | واجآرایی |
| نی حدیث میکند | استعاره و تشخیص |
| راه پرخون | استعاره از مسیر عرفان و سلوک |
| مجنون | ایهام (دارای دو معنای درست: (معنی اول: اسم خاص مجنون / معنی دوم: عاشق)) |
| تلمیح به ماجرای عشق مجنون به لیلی |
بیت چهاردهم
در این بخش، آرایهها و معنای این بیت را مشخص میکنیم.
محرم این هوش جز بیهوش نیست
مر زبان را مشتری جز گوش نیست
معنی: همانطور که تنها درککننده زبان، گوش است، فقط عاشق است که با عشق آشنا است و در حریم آن راه دارد.
| تکرار واژه «هوش»، «جز» و «نیست» | آرایه تکرار |
| تکرار صامت «م»، صامت «ن»، صامت «ش» و صامت «ر» | واجآرایی |
| مصراع اول | پارادوکس (اینکه بیهوش، محرم هوش باشد.) |
| هوش | استعاره از عشق |
| بیهوش | استعاره از عاشق |
| هوش و گوش | جناس ناقص اختلافی |
| کل بیت | صنعت اسلوبمعادله (امکان جابهجا کردن مصراعها وجود دارد.) |
| مصراع دوم | صنعت تمثیل |
بیت پانزدهم
در این بخش، معنای این بیت و همه آرایههای آن را آوردهایم.
در غم ما روزها بیگاه شد
روزها با سوزها همراه شد
معنی: همه عمر ما با غم و ناراحتی گذشت و روزگار ما با سوز و گداز عاشقانه سپری شد.
| تکرار صامت «ر»، صامت «ز»، صامت «ه» ومصوت بلند «او» | واجآٰرایی |
| تکرار واژه «روزها» | آرایه تکرار یا واژهآرایی |
| روزها و سوزها | جناس ناقص اختلافی |
| روزها | مجاز از کل عمر |
بیت شانزدهم
همه آرایههای این بیت و معنی آن را در همین بخش آوردهایم.
روزها گر رفت، گو رو، باک نیست
تو بمان ای آنکه چون تو پاک نیست
معنی: اگر عمر ما به همین شکل سپری شد اشکالی ندارد. تو (عشق و مقصود در عرفان) جاودان بمان که چیزی به پاکی تو در جهان وجود ندارد.
| تکرار صامت «ر»، صامت «ن» و مصوت بلند «ا» | واجآرایی |
| باک و پاک | جناس ناقص اختلافی |
| رو و تو | جناس ناقص اختلافی |
| تکرار واژه «تو» | آرایه تکرار |
| مصراع اول | جانبخشی به اشیاء (سخن گفتن با روز) |
| روزها | مجاز از عمر |
| تکرار واژه «نیست» | جناس تام (اولی: باکی نداریم. / دومی: وجود ندارد.) |
بیت هفدهم
معنای این بیت و آرایههای آن را در کادر و جدول زیر آوردهایم.
هر که جز ماهی ز آبش سیر شد
هر که بیروزی است، روزش دیر شد
معنی: تنها ماهی این دریا (عارف حقیقی) است که از این دریا (عرفان) سیر نمیشود و هرکسی که از این عشق بهرهای نبرده است، از بودن در این دریا، خسته میشد.
| تکرار صامت «ز»، صامت «ش» و مصوت بلند «ای» | واجآرایی |
| روزی و روز | جناس ناقص افزایشی |
| ماهی | استعار از عاشق و عارف حقیقی |
| آب | استعاره از عشق و عرفان |
| سیر شدن | کنایه از بیزار شدن از چیزی |
| بیروزی | کنایه از بدون بهره بودن از چیزی |
| استعاره (تشبیه شوق به عرفان به روزی) | |
| سیر و دیر | جناس ناقص اختلافی |
| تکرار واژههای «هر که» و «شد» | واژهآرایی |
| ماهی و آب | مراعات نظیر |
| مصراع اول | تمثیل |
بیت هجدهم
در این بخش، همه آرایههای این بیت و معنای آن را توضیح دادهایم.
درنیابد حال پخته هیچ خام
پس سخن، کوتاه باید والسّلام
معنی: کسی که عاشق نباشد، حال عارف را درک نمیکند پس سخن خود را کوتاه میکنم و آن را به پایان میرسانم.
| تکرار صامت «خ»، صامت «س» و مصوت بلند «ا» | واجآرایی |
| پخته و خام | تضاد |
| درنیابد | کنایه از درک نکردن |
| پخته | استعاره از عارف واصل به مقصود |
| خام | استعاره از انسان عادی |
در مطلب زیر همه آرایهها و معنی درس سیمرغ و سیمرغ فارسی دوازدهم را توضیح دادهایم.
پاسخ سؤالات کارگاه متن پژوهی شعر نی نامه
حال که آرایه ها و معنی شعر نی نامه را به طور کامل بررسی کردیم، در این بخش پرسشهای کارگاه متن پژوهی آن را با هم حل میکنیم. این سؤالات را به صورت پرسشهایی چهارگزینهای قرار دادهایم که دارای امکان نمایش پاسخ درست و جواب تشریحی هستند اما آنها را بهگونهای طراحی کردهایم که امکان سنجش یادگیری نیز داشته باشند. برای پاسخ به هر سؤال، کافی است روی گزینه درست مورد نظر خود کلیک کنید و سپس گزینه «مشاهده گزینه صحیح» را بزنید تا پاسخ درست نمایش داده شود. با ثبت هر یک جواب صحیح، یک امتیاز برای شما ثبت میشود و در پایان آزمون میتوانید امتیاز نهایی خود را مشاهده کنید.
تمرین و آزمون
۱. در کدام گزینه، معنای واژه «دستور» را اشتباه نوشتهایم؟
چه نیکو گفت با جمشید دستور
که با نادان نه شیون باد و نه سور
(فخرالدین اسعد گرگانی)
دستور: وزیر
گر ایدونک دستور باشد کنون
بگوید سخن پیش تو رهنمون
(فردوسی)
دستور: فرمان
ز دستور پرسیم یکسر سخن
چو کاری نو افگند خواهم ز بن
(فردوسی)
دستور: فرمان
ز دستور ایران بپرسید شاه
که بدخواه را برنشانی به گاه
(فردوسی)
دستور: وزیر
«دستور» در اینجا معنای «وزیر» میدهد و این را از جملهای که در آن قرار دارد، درک میکنیم زیرا معنای تحتاللفظی مصراع اول این بیت «همیشه از دستور، سخن میپرسیم.» است بنابراین «دستور» نمیتواند معنای «فرمان / اجازه» داشته باشد.
۲. کدام گزینه درباره ارتباط میان «دیر شدن» و «بیگاه شدن» در دو بیت زیر از مولانا، درست است؟
مکر او معکوس و او سرریز شد
روزگارش برد و روزش دیر شد
***
بیگاه شد، بیگاه شد، خورشید اندر چاه شد
خورشید جان عاشقان در خلوت الله شد
(مولانا)
این دو عبارت هیچ ارتباطی با یکدیگر ندارند.
این دو عبارت از نظر معنایی متضاد یکدیگر هستند.
این دو عبارت را میتوانیم از نظر معنایی، معادل یکدیگر بدانیم زیرا هر دو آنها معنای «تمام شدن و تباه شدن» میدهند.
عبارت «دیر شد» به معنای «تأخیر» و عبارت «بیگاه شد» به معنای «غروب کردن خورشید» است بنابراین این دو عبارت ارتباط معنایی خاصی با یکدیگر ندارند.
عبارت «دیر شد» در بیت اول، معنای «گذشت زمان / مردن» و عبارت «بیگاه شد» در بیت دوم، معنی «تمام شدن روز / شب شدن» میدهد و به همین دلیل میتوانیم این دو را از نظر معنایی معادل هم بدانیم.
۳. در کدام گزینه، نقش دستوری «یار من»، «اسرار من» و «هر کسی» در بیت زیر را درست مشخص کردهایم؟
هر کسی از ظن خود شد یار من
از درون من نجست اسرار من
(مولانا)
هر کسی: نهاد / یار من: مفعول / اسرار من: مفعول
هر کسی: فاعل / یار من: مسند / اسرار من: متمم
هر کسی: نهاد (مسندالیه) / یار من: مسند / اسرار من: مفعول
هرکسی: نهاد / یار من: فاعل / اسرار من: مفعول
۴. در کدامیک از بیتهای زیر، آرایه جناس تام وجود ندارد؟
آتش است این بانگ نای و نیست باد
هرکه این آتش ندارد، نیست باد
(مولانا)
نی، حریف هر که از یاری برید
پردههایش پردههای ما درید
(مولانا)
بهرام که گور میگرفتی همه عمر
دیدی که چگونه گور، بهرام گرفت؟
(خیام)
جنگ از طرف دوست، دلآزار نباشد
یاری که تحمل نکند، یار نباشد
(سعدی)
در فهرست زیر، جناسهای تام موجود در گزینههای اول تا سوم و نکته مربوط به گزینه چهارم این سؤال را آوردهایم.
- گزینه اول: جناس تام در «نیست باد» ( اولی: باد نیست. / دومی: نیست شد.)
- گزینه دوم: جناس تام در «پردهها» (اولی: پردههای ساز / دومی: رازها)
- گزینه سوم: جناس تام در «گور» (اولی: گورخر / دومی: قبر)
- گزینه چهارم: تکرار واژه «نباشد» آرایه تکرار یا واژهآرایی را ساخته است زیرا این واژه در هر دو مصراع، معنای یکسانی (معنای «نیست») دارد.
۵. در کدامیک از بیتهای زیر، آرایه اسلوب معادله وجود ندارد؟
مستمع صاحبسخن را بر سر ذوق آورد
غنچه خاموش، بلبل را با گفتار آورد
(صائب تبریزی)
عشق چون آید، برد هوش دل فرزانه را
دزد دانا میکشد اول چراغ خانه را
(زیبالنّسا)
عشق بر یک فرش، بنشاند گدا و شاه را
سیل، یکسان میکند پست و بلند راه را
(غنی کشمیری)
نمیکنم گلهای، لیک ابر رحمت دوست
به کشتهزار جگرتشنگان نداد نمی
(حافظ)
۶. در کدامیک از گزینههای زیر، مقصود مولوی از «نی» و «نیستان» را به درستی بیان کردهایم؟
نی: خود مولانا یا عارف دارای معرفت نسبت به عالم معنا
نیستان: عالم معنا (عالمی که از جهان مادی برتر است و روح انسان در آن جایگاه دارد.)
نی: انسان عارفی که تمام مراحل سلوک عرفانی را طی کرده و به مقام فنا در معشوق الهی رسیده است.
نیستان: عالم ماده که انسان عارف از آن عبور میکند تا به عالم معنا برسد.
نی: انسان غرق در مادیات که همچون نی که در زمین اسیر است، به دنیای مادی وابسته است. خود مولانا نیز مصداقی برای این واژه است چون خود را چنین انسانی معرفی میکند.
نیستان: جهان مادی که انسان اهل مادیات باید از آن جدا شود تا بتواند به عالم معنا برسد.
نی: انسان عالم و دانا در همه امور مادی و معنوی
نیستان: نمادی از کل هستی از جهان مادی گرفته تا عالم معنا
۷. کدامیک از بیتهای زیر به سخن مشهور «کلّ شیء یرجع الی اصله.» (هر چیزی سرانجام به اصل و ریضشه خود باز میگردد.) اشاره دارد؟
نی حدیث راه پرخون میکند
قصههای عشق مجنون میکند
(مولانا)
هر کسی کاو دور ماند از اصل خویش
بازجوید روزگار وصل خویش
(مولانا)
هر که جز ماهی، ز آبش سیر شد
هر که بیروزی است، روزش دیر شد
(مولانا)
هر کسی از ظن خود شد یار من
از دورن من نجست اسرار من
(مولانا)
۸. در کدام گزینه، بیتی معادل برای بیت زیر را آوردهایم؟
در ره عشق نشد کس به یقین محرم راز
هر کسی بر حسب فکر، گمانی دارد
(حافظ)
تن ز جان و جان ز تن مستور نیست
لیک کس را دید جان، دستور نیست
(مولوی)
همچو نی، زهری و تریاقی که دید؟
همچو نی دمساز و مشتاقی که دید؟
(مولوی)
هر کسی از ظن خود شد یار من
از دورن من نجست اسرار من
(مولوی)
روزها گر رفت، گو رو باک نیست
تو بمان ای آن که جز تو پاک نیست
(مولوی)
۹.کدامیک از بیتهای زیر از مولوی، با بیت زیر از حافظ، همخوانی معنایی دارد و میتواند معادلی برای آن باشد؟
زمانه گر بزند آتشم به خرمن عمر
بگو بسوز که بر من به برگ کاهی نیست
(حافظ)
روزها گر رفت، گو رو باک نیست
تو بمان ای آنکه جز تو پاک نیست
(مولوی)
در غم ما روزها بیگاه شد
روزها با سوزها همراه شد
(مولوی)
آتش عشق است کاندر نی فتاد
جوشش عشق است کاندر می فتاد
(مولوی)
درنیابد حال پخته، هیچ خام
پس سخن کوتاه باید، والسلام
(مولوی)
۱۰. در کدام گزینه ترتیب درست بیتهای درس نینامه را برای مفاهیم زیر آوردهایم؟
دشوار و پرخطر بودن راه عشق / مشخص بودن احوالات درونی در ظاهر اما ناتوانی حواس ظاهری در درک عشق / اشتیاق پایانناپذیر عاشق / نقش ظرفیت وجودی افراد در تأثیرپذیری از عشق / تأثیرپذیری کل هستی از عشق
بیت سیزدهم / بیت هفتم / بیت هفدهم / بیت دوازدهم / بیت دهم
بیت شانزدهم / بیت هفتم / بیت هفدهم / بیت یازدهم / بیت دهم
بیت دهم / بیت یازدهم / بیت هفتم / بیت شانزدهم / بیت چهارم
بیت دوازدهم / بیت هفتم / بیت چهارم / بیت سیزدهم / بیت دهم
جمع بندی
در این مطلب از مجله فراردس، آرایه ها و معنی شعر نی نامه را یاد گرفتیم. یعنی بیتهای این شعر را یکی یکی معنا کردیم و آرایههای ادبی هرکدام را نیز جداگانه توضیح دادیم. در پایان مطلب نیز، سؤالات بخش کارگاه متن پژوهی این درس را به صورت پرسشهایی چهارگزینهای با پاسخ تشریحی قرار دادیم تا هم بتوانید یادگیری خود از این درس را بسنجید و هم به پاسخ این سؤالات، دسترسی داشته باشید.
