معطوف چیست؟ – در ادبیات فارسی با مثال و تمرین
![معطوف چیست؟ – در ادبیات فارسی با مثال و تمرین](https://blog.faradars.org/wp-content/webp-express/webp-images/doc-root/wp-content/uploads/2024/07/the-word-after-the-and-in-persian.jpg.webp)
به اسم یا گروهی اسمی که پس از «واو» عطف قرار میگیرد و نقش دستوریِ اسم قبلی را میپذیرد، معطوف میگوییم. برای مثال در جمله «سارا و سهراب فرزندان من هستند.»، اسم «سهراب» معطوف اسم «سارا» است. معطوف بهعنوان نقش تبعی، برای ایفای نقش دستوری خود در جمله به اسم یا گروه اسمی قبل از واو عطف وابسته است. در این مطلب از مجله فرادرس با مثال یاد میگیریم معطوف چیست و چه کاربردی دارد. در انتهای مطلب نیز پرسشهایی چهارگزینهای را برای تقویت یادگیری شما طرح کردهایم.
در این مطلب، به معرفی مباحثی دیگری چون واو عطف، تفاوت نقش تبعی و نقش اصلی، تفاوت معطوف و بدل و استفاده از ویرگول به جای واو عطف نیز میپردازیم و هریک از این موارد را با مثال بررسی خواهیم کرد.
معطوف چیست؟
معطوف، آن اسم یا گروه اسمیِ بعد از واو عطف است که نقش دستوری آن وابسته به کلمه قبل از واو عطف است. برای مثال در جمله «من رمان و کتابهای فلسفی میخوانم.»، «کتابهای فلسفی» معطوفی برای «رمان» است و مانند آن نقش مفعولی پذیرفته است. معطوف مانند بدل و تکرار، یکی از نقشهای تبعی دستور زبان فارسی است. یعنی کلمهای که نقش معطوف را میگیرد، دارای نقش اصلی نیست و نقش دستوری آن در جمله، وابسته به نقش دستوری معطوف علیه یا همان کلمهای است که به آن عطف داده شده است.
پیشنهاد میکنیم برای یادگیری کامل معطوف و دیگر نقشهای دستوری ادبیات فارسی، فیلم آموزش ادبیات فارسی پایه دوازدهم فرادرس را تماشا کنید. لینک این آموزش را در کادر زیر آوردهایم.
مثال معطوف در ادبیات فارسی
در جدول زیر، نمونههایی از کاربرد واو عطف را در جملهها و اشعار فارسی آوردهایم و معطوف آنها را نیز مشخص کردهایم.
مثال | معطوف |
سارا و مریم خواهر هستند. | مریم (معطوف به نهاد) |
او کتابها و مجلههایش را به کتابخانه بخشید. | مجلههایش (معطوف به مفعول) |
در دو جهان لطیف و خوش همچو امیر ما کجا ابروی او گره نشد گرچه که دید صد خطا (مولانا) | خوش (معطوف به مسند) |
«خداوندِ دین و دنیا، امیرالمؤمنین را باقی داراد.» (بیهقی) | دنیا (معطوف به مضاف الیه) |
«مپندارید که عیش و طیش به آخر نخواهد رسید.» (مقامات حمیدی) | طیش (معطوف به نهاد) |
گوش تواند که همه عمر وی نشنود آواز دف و چنگ و نی (سعدی) | چنگ و نی (معطوف به مضاف الیه) |
واو عطف
واو عطف یکی از حروف فارسی و یکی از انواع واو است. واو عطف بین دو یا چند اسم، صفت، و.. قرار میگیرد و کلمههای بعد از خود را به کلمه قبل از خود، معطوف و وابسته میکند. طوریکه نقش دستوری کلمه معطوف دقیقا همان نقشی خواهد بود که کلمه قبل از واو عطف آن نقش را پذیرفته است.
جدول تفاوت واو عطف و ربط
دقت کنید که واو عطف با واو ربط (واو میان دو جمله) تفاوت دارد و نباید آنها را با هم اشتباه بگیریم. در جدول زیر، تفاوت واو عطف و واو ربط را با یک مثال توضیح دادهایم.
دلبر برفت و دلشدگان را خبر نکرد
یاد حریف شهر و رفیق سفر نکرد
(حافظ)
واو عطف | واو ربط |
واو بین دو کلمه یا عبارت غیرفعلی | واو بین دو جمله (عبارات داری فعل یا شبهجملهها) |
معطوفساز | همپایهساز |
حریف شهر / رفیق سفر (دو گروه اسمی) | دلبر برفت. / دلشدگان را خبر نکرد. (دو جمله) |
نکته: دقت کنید که علاوه بر افعال، شبهجملهها نیز در حکم جمله حساب میشوند و «واو» موجود بین آنها نیز، واو ربط محسوب میشود. برای مثال در بیت زیر، «واو» بین دو منادای «ای رستخیز ناگهان» و «ای رحمت بیمنتها» قرار گرفته است و چون منادا نوعی شبهجمله است، این واو از نوع واو ربطی محسوب میشود.
ای رستخیز ناگهان وی رحمت بیمنتها
ای آتش افروخته، در بیشه اندیشهها
(مولانا)
تفاوت نقش تبعی و نقش اصلی
نقشهای «معطوف»، «بدل» و «تکرار» نقشهای تبعی دستور زبان فارسی هستند و در مقابلِ نقشهای اصلی مانند نهاد، فاعل، مفعول، قید و... قرار میگیرند. منظور از تبعی بودن نقش این است که کلمهای که در جایگاه این نقشهای دستوری (معطوف، بدل و تکرار) قرار میگیرد، نقش خود را بهتبعیت از یکی از نقشهای اصلی میپذیرد. در واقع هر کلمهای که یکی از نقشهای تبعی را پذیرفته، یکی از نقشهای اصلی را نیز به تبعیت از کلمهای دیگر پذیرفته است. در جدول زیر، میتوانید تفاوت نقشهای اصلی و تبعی را با مثال درک کنید.
جدول نقش های تبعی و اصلی با مثال
در جدول زیر، نقشهای دستوری زبان فارسی را از نظر اصلی و تبعی بودن، طبقهبندی کردهایم و برای هرکدام از آنها مثالی نیز قرار دادهایم.
نوع نقشهای دستوری | نقش دستوری | مثال |
نقشهای تبعی | نقش معطوف | من و مادرم خرید کردیم. |
نقش بدل | فردوسی، سراینده شاهنامه، شاعر ملی ما است. | |
نقش تکرار | سارا آمد سارا. | |
نقشهای اصلی | نقش نهاد | من رفتم. |
نقش مسند | هوا خوب است. | |
نقش مفعول | من درسم را خواندم. | |
نقش متمم | من از خودم میترسم. | |
نقش منادا | خدایا کمک کن. | |
نقش قید | فردا به خانه برمیگردم. | |
نقش تمیز | ما او را دوست میدانستیم. | |
نقش صفت | لباسی زیبا خریدهای. | |
نقش مضافالیه | نقاشی من را ببین. |
کاربرد معطوف چیست؟
حالا که یاد گرفتیم معطوف چیست و نمونه هایی از آن را بررسی کردیم، میتوانیم راجع به کاربرد آن بیشتر توضیح بدهیم. کاربرد معطوف این است که یک نقش دستوری را در جمله گسترش میدهد. در واقع معطوف، مصداق یا مصداقهایی بیشتر برای یک نقش دستوری خاص در جمله است. برای مثال در جمله «من خواهرم و بچهها را دیدم.»، کلمه «بچهها» مصداقی دیگر برای نقش دستوری مفعول است که معطوف علیه آن یعنی کلمه «خواهرم» این نقش را ایفا میکند.
پیشنهاد میکنیم برای یادگیری کاملتر معطوف و دیگر نقشهای تبعی زبان فارسی از فیلم آموزش ادبیات فارسی پایه یازدهم فرادرس استفاده کنید. لینک این آموزش را در کادر زیر آوردهایم.
یادگیری معطوف در فارسی دوازدهم با فرادرس
تا اینجا یاد گرفتیم معطوف چیست و چه کاربردی دارد. نقش معطوف تنها یکی از نقشهای تبعی زبان فارسی است و نقشهای اصلی و تبعی بسیاری در دستور زبان وجود دارند که یادگیری و شناخت آنها برای ترکیب و تجزیه جملهها و اشتباه نگرفتن این نقشها با هم، ضروری است. علاوه بر این، معطوف بهعنوان نقش تبعی ممکن است برای هرکدام از نقشهای اصلی به کار برود پس مهم است که بتوانیم خود معطوف و نقش دستوری اصلی آن را شناسایی کنیم. به همین دلیل هم در این بخش، بعضی از فیلمهای آموزشی فرادرس را آوردهایم که در شناخت و یادگیری نقشهای دستوری مفید هستند.
![مجموعه آموزش ادبیات فارسی دوره متوسطه](https://blog.faradars.org/wp-content/uploads/2024/04/high-school-literary-courses.jpg)
- فیلم آموزش ادبیات فارسی پایه دوازدهم فرادرس
- فیلم آموزش ادبیات فارسی پایه یازدهم فرادرس
- فیلم آموزش ادبیات فارسی پایه دهم فرادرس
- فیلم آموزش ادبیات فارسی پایه نهم فرادرس
همچنین پیشنهاد میکنیم برای یادگیری تمام مباحث درس ادبیات در دوره متوسطه از مجموعه آموزش زیر استفاده کنید.
معطوف و معطوف علیه در فارسی
تا اینجا بررسی کردیم معطوف چیست و کاربرد آن را نیز توضیح دادیم. معطوف، کلمه بعد از واو عطف و معطوف علیه، کلمه قبل از واو عطف است. در واقع معطوف به معطوف علیه، عطف داده شده است و به همین دلیل هم اینگونه نامیده میشوند. در این بخش، ابتدا مثالی برای معطوف همه نقشهای دستوری اصلی زبان فارسی آوردهایم و در ادامه، معطوف و معطوف علیه را در نمونههایی از آثار نظم و نثر ادبی فارسی مشخص میکنیم.
پیشنهاد میکنیم برای یادگیری کامل معطوف و بقیه نقشهای دستوری زبان فارسی از فیلم آموزش ادبیات فارسی پایه دوازدهم فرادرس استفاده کنید. لینک این آموزش را در کادر زیر آوردهایم.
جدول معطوف همه نقشهای دستوری اصلی
در جدول زیر، مثالی برای تمام معطوفهای نقشهای دستوری اصلی آوردهایم. در اادامه نیز درباره آنها توضیح میدهیم.
انواع معطوف | مثال |
معطوف به نهاد | من و او رفتیم. |
معطوف به مسند | من شاد و خوشحال بودم. |
معطوف به مفعول | من مادر و برادرم را بوسیدم. |
معطوف به متمم | از تاریکی و تنهایی نترسیم. |
معطوف به منادا | ای خدا و پروردگار! ما را یاری کن. |
معطوف به قید | امروز و فردا در خانه میمانم. |
معطوف به تمیز | او را از نوابغ و استعدادهای شگرف میدانند. |
معطوف به صفت | کتابهایی خواندنی و جالب خریدهام. |
معطوف به مضافالیه | به حرفهای این و آن توجه نکن. |
معطوف به نهاد چیست؟
نقش نهاد یکی از نقشهای دستوری مهم زبان فارسی و آن اسم یا گروه اسمیای است که در بقیه جمله توضیحی درباره آن داده میشود. نهادها به عنوان نقشهای اصلی میتوانند معطوف بپذیرند که در این بخش نمونهای از آن را بررسی میکنیم.
مثال معطوف به نهاد
در مصرع دوم بیت زیر، «واو» عطف، معطوف و معطوف علیه وجود دارد که آنها را در جدول پایینتر، مشخص کردهایم. ضمیر «من» در این مصرع، نقش نهادی ایفا میکند و کلمه «ساقی» معطوف آن است پس در این مصرع، معطوف به نهاد وجود دارد.
اگر غم لشکر انگیزد که خون عاشقان ریزد
من و ساقی به هم تازیم و بنیادش براندازیم
(حافظ)
معطوف | معطوف علیه | نقش دستوری اصلی |
ساقی | من | نهاد |
![پرستوی نشسته روی بنفشه صورتی](https://blog.faradars.org/wp-content/uploads/2024/07/little-swallow-sitting-on-pink-violets.jpg)
معطوف به مضاف الیه چیست؟
مضاف الیه آن اسمی است که با نقش نمای کسره (-ِ) به اسم دیگری اضافه میشود. برای مثال در گروه اسمی «کتاب علی»، اسم «علی» مضافالیهی برای اسم «کتاب» است. مضاف الیه نیز میتواند معطوف بگیرد و در این بخش نمونهای از آن را با هم بررسی میکنیم.
مثال معطوف به مضاف الیه
در مصرع اول بیت زیر، کلمه «دشمن»، مضاف الیه اسم «کام» است و کلمه «بیگانه»، به این مضاف الیه عطف داده شده و معطوف آن شده است. پس در بیت زیر، معطوف به مضاف الیه وجود دارد.
به کام دشمن و بیگانه رفت چندین روز
ز دوستان نشنیدم که آشنایی هست
(سعدی)
معطوف | معطوف علیه | نقش دستوری اصلی |
بیگانه | دشمن | مضافالیه |
معطوف به متمم چیست؟
برخی از فعلهای گذرا برای کامل شدن معنای خود، به کلمهای نیاز دارند که بعد از حروف اضافه میآید و ابهام آنها را برطرف میکند. برای مثال در جمله «از من بپرس.»، ضمیر «من» متممی برای فعل «بپرس» است. متمم نیز مانند هر نقش اصلی دیگری میتواند معطوف بپذیرد. در ادامه، مثالی از معطوف به متمم را بررسی کردهایم.
مثال معطوف به متمم
در مصرع اول بیت زیر، کلمه «مسجد» که بعد از حرف اضافه «از» آمده، متممی برای فعل مرکب «روی پیچاندن» است. کلمه «میخانه» با «واو» عطف به این متمم معطوف شده و در واقع، معطوف متمم شده است.
روی از مسجد و میخانه مپیچ آشفته
تا مراد دو جهان را هم از این در گیریم
(آشفته شیرازی)
معطوف | معطوف علیه | نقش دستوری اصلی |
میخانه | مسجد | متمم فعل |
![کاشی آبی و طلایی ایرانی](https://blog.faradars.org/wp-content/uploads/2024/07/persian-turquoise-and-gold-tile.jpg)
معطوف به مفعول چیست؟
از نقش مفعول برای کامل کردن معنای جملههای دارای افعال گذرا به مفعول استفاده میکنیم. مفعول، آن اسم یا گروهی اسمی است که کاری بر رویش واقع میشود. برای مثال در جمله «کتاب را خواندم.»، عمل «خواندن» روی «کتاب» انجام شده و این کلمه، مفعول است. نقش مفعول نیز میتواند مانند دیگر نقشهای اصلی، معطوف بپذیرد. در ادامه، نمونهای از معطوف مفعول را با هم بررسی میکنیم.
برای یادگیری نقش مفعول و شناسایی آن در جمله میتوانید فیلم آموزش رایگان مفعول در فارسی فرادرس را تماشا کنید. لینک این آموزش را در کادر زیر آوردهایم.
مثال معطوف به مفعول
در مصرع اول بیت زیر، کلمه «کثرت» مفعولی برای فعل گذرای به مفعول «بُردن» است. کلمه «قلّت» نیز بهعنوان معطوف به مفعول، نقش مفعولی را بهتبعیت از آن پذیرفته است.
مِی خور که زِ دل کثرت و قِلّت بِبَرَد
واندیشهی هفتاد و دو ملت ببرد
(خیام)
معطوف | معطوف علیه | نقش دستوری اصلی |
قلت | کثرت | مفعول |
ویرگول به جای واو عطف
اگر بخواهیم بیش از یک کلمه را به کلمه اول معطوف کنیم، قبل از همه معطوفها ویرگول (،) میگذاریم و فقط قبل از آخرین معطوف، «واو» عطف را قرار میدهیم. اما باید دقت کنیم که همه کلمههای قبلی نیز معطوف هستند. برای درک بهتر این نکته، مثالهای زیر را مشاهده کنید.
مثال ۱
شکل واقعی جمله زیر بهصورت «دانشآموزان و دانشجویان و معلمان و استادان از سرمایههای هر کشوری هستند.» است. در واقع برای رعایت زیبایی و خوانشِ راحتتر سخن، بهجای استفاده از چندین «واو» عطف، از ویرگول استفاده میکنیم اما کلمههای قبل از ویرگول نیز معطوف و معطوف علیه هستند. یعنی اولین کلمهی قبل از ویرگول، معطوف علیه است و همه کلمههای بعد از آن، معطوف به آن هستند.
دانشآموزان، دانشجویان، معلمان و استادان از سرمایههای هر کشوری هستند.
معطوف | معطوفعلیهها |
دانشآموزان | دانشجویان |
معلمان | |
استادان |
مثال ۲
در جمله زیر نیز، کلمه «دست» مفعول جمله است و کلمههای «پا»، «پیشانی» و «صورت» به آن معطوف شدهاند. ویرگول میان این کلمهها در واقع در حکم «واو» عطف است و بهجای آن قرار گرفته است.
او دست، پا، پیشانی و صورت مادرش را بوسید.
معطوف | معطوف علیهها |
دست | پا |
پیشانی | |
صورت |
![پرستوی کوچک نشسته روی بنفشه صورتی-معطوف چیست](https://blog.faradars.org/wp-content/uploads/2024/07/persian-swallow-sitting-on-pink-violets.jpg)
تفاوت بدل و معطوف چیست؟
بدل نیز یکی از نقشهای تبعی زبان فارسی است اما با معطوف تفاوت دارد و نباید این دو نقش دستوری را با هم اشتباه بگیریم. بدل، واژه، گروهی از واژهها یا عبارتی است که توضیحی اضافه درباره یکی از نقشهای جمله مانند نهاد، مفعول و... میدهد. برای مثال در جمله «محمدحسین، خواهرزاده من، پسر مهربانی است.» گروه اسمی «خواهرزاده من» بدلی برای نهاد این جمله یعنی اسم «محمدحسین» است.
مبحث تفاوت معطوف و بدل از آنجایی مهم است که نقش بدل بین دو ویرگول قرار میگیرد و ممکن است معطوف نیز بین دو ویرگول قرار بگیرد. یعنی اگر در جملهای بیش از یک معطوف وجود داشته باشد، همه آنها بهجز معطوف آخر، ویرگول میپذیرند. در این صورت، باید به شکل ظاهری و معنای کل جمله توجه کنیم تا بتوانیم تشخیص دهیم که نقش دستوری کلمه میان دو ویرگول چیست. در ادامه، مراحل تشخیص معطوف از بدل را در یک جدول و با مثال آوردهایم.
پیشنهاد میکنیم برای یادگیری نقش بدل و معطوف و دیگر نقشهای تبعی زبان فارسی، فیلم آموزش ادبیات فارسی پایه یازدهم فرادرس را تماشا کنید. لینک این آموزش را در کادر زیر آوردهایم.
جدول مراحل تشخیص معطوف از بدل با مثال
برای شناسایی معطوف و تشخیصدادن آن از نقش بدل، کافی است مراحل بیانشده در جدول زیر را طی کنید. برای یادگیری بهتر، این مراحل را روی جمله نمونه زیر انجام دادهایم.
رستم، سام، زال و سهراب از پهلوانهای شاهنامه هستند.
مراحل تشخیص معطوف از بدل | مثال |
۱. یافتن «واو» بعد از کلمه میان دو ویرگول | بعد از «سام» و قبل از کلمه «سهراب»، واو وجود دارد. |
۲. اطمینان از عطفی بودن «واو» (بین دو کلمه یا عبارت غیرفعلی) | این «واو» بین دو کلمه «زال (اسم)» و «سهراب (اسم)» قرار گرفته و «واو» عطف است. |
۳. اطمینان از وجود ارتباط معنایی بین کلمه بین دو ویرگول و کلمه دارای «واو» | در این جمله بین کلمههای «رستم و سام و زال و سهراب» ارتباط معنایی برقرار است. |
مثال تشخیص بدل از معطوف
در جدول زیر، مراحل تشخیص معطوف را برای مثالی دیگر طی کردهایم و از طریق آن، متوجه شدهایم که کلمهی بین دو ویرگول، بدل است نه معطوف.
حافظ، شاعر غزلسرا، عشق و عرفان را به هم آمیخته است.
مراحل تشخیص معطوف از بدل | مثال |
۱. وجود «واو» بعد از کلمه میان دو ویرگول | بعد از «شاعر» و قبل از کلمه «عرفان»، «واو» وجود دارد. |
۲. اطمینان از عطفی بودن «واو» | بین دو واژه «عشق (اسم)» و «عرفان (اسم)» قرار گرفته و «واو» عطف است. |
۳. اطمینان از وجود ارتباط بین کلمه میان دو ویرگول و کلمه بعد از «واو» | کلمه «شاعر» با کلمه «عرفان» ارتباط معنایی ندارد، بلکه مرتبط به «حافظ» و بدل آن است. |
در مطلب زیر از مجله فرادرس، بدل را توضیح دادهایم و نمونههای بیشتری از آن را بررسی کردهایم.
![کاغذ تزیین شده با طرح های فارسی-معطوف چیست](https://blog.faradars.org/wp-content/uploads/2024/07/the-pape-bordered-by-iranian-motifs.jpg)
نمونه سؤال معطوف
حالا که یاد گرفتیم معطوف چیست و نمونههای زیادی از آن را بررسی کردیم، میتوانید با انجام تمرین زیر، میزان یادگیری خود را بسنجید. برای انجام این تمرین کافی است در هر سؤال، روی گزینه درست مورد نظر خود کلیک کنید و با زدن گزینه «مشاهده جواب»، پاسخ درست آن را مشاهده کنید. با انتخاب هر پاسخ درست، یک امتیاز میگیرید و در پایان تمرین یعنی بعد از پاسخ دادن به تمام پرسشها، با کلیک روی گزینه «دریافت جواب آزمون»، امتیاز کسبکرده خود را خواهید دید. هرچهقدر این امتیاز به عدد ده نزدیکتر باشد، این مبحث را بهتر یاد گرفتهاید.
۱. در کدام گزینه معطوف وجود دارد؟
ستارههای آسمان را خوب تماشا کن.
دلم گرفته بود و روی ایوان نشسته بودم.
هوای ابری و غمگین را دوست دارم.
اینجا سرزمین مادری ما است.
۲. کدام گزینه درست است؟
به کلمه بعد از واو عطف، معطوف میگوییم.
به کلمههای قبل و بعد از واو عطف، معطوف میگوییم.
به کلمههای قبل از واو عطف، معطوف میگوییم.
به کلمه بعد از واو ربط، معطوف میگوییم.
۳. در کدام گزینه معطوف وجود ندارد؟
در کارگهِ کوزهگری رفتم دوش
دیدم دوهزار کوزه گویا و خموش
(خیام)
جرمی ندارم بیش از این کز دل هوادارم تو را
از زعفران روی من، رو میبگردانی چرا؟
(مولانا)
دور دار از خاک و خون دامن چو بر ما بگذری
کاندر این رَه، کُشته بسیارند قربان شما
(حافظ)
دگر پنجه اندیشهی جامه کرد
که پوشند هنگام ننگ و نبرد
(فردوسی)
معطوفهای موجود در گزینههای اول، سوم و چهارم این سؤال را در فهرست زیر آوردهایم.
- گزینه اول: «خموش» در «گویا و خموش»
- گزینه سوم: «خون» در «خاک و خون»
- گزینه چهارم: «نبرد» در «ننگ و نبرد»
۴. نقش دستوی کلمه «جان» در بیت زیر، چه و از چه نوعی است؟
دل و جان را در این حضرت بپالا
چو صافی شد، رود صافی به بالا
(مولانا)
نهاد / نقش اصلی
مفعول / نقش تبعی
نهاد/ نقش تبعی
معطوف / نقش اصلی
واژه «جان» در این بیت، معطوف کلمه «دل» است. خود کلمه «دل» نیز مفعول جمله است پس معطوف آن نیز دارای نقش مفعولی است.
۵. در کدام گزینه معطوف وجود دارد؟
به روز نیک کسان گفت تا تو غم نخوری
بسا کسا که به روز تو آرزومند است
(رودکی)
چو عاجز گشت از این خاک جگرتاب
چو نیلوفر سپر افکند بر آب
(نظامی)
این کوزهگرِ دهر چنین جام لطیف
میسازد و باز بر زمین میزندش
(خیام)
وای از این چشمی که میکاود نهان
روز و شب در چشم من راز مرا
(فروغ)
«واو» موجود در گزینه سوم این سؤال، بین دو جمله قرار گرفته و از نوع ربطی است پس در این گزینه، معطوف وجود ندارد.
۶. نوع «واو» یا «واو»های موجود در این بیت از چه نوعی است؟
این ابر را گریان نگر وان باغ را خندان نگر
کز لابه و گریه پدر رستند بیماران ما
(مولانا)
واو موجود در «لابه و گریه»: واو عطف
واو موجود در «لابه و گریه»: واو ربط
واو مصرع اول: واو ربط / واو مصرع دوم: واو عطف
واو مصرع اول: واو عطف / واو مصرع دوم: واو ربط
نوع «واو» مصرع اول و دوم این بیت را در فهرست زیر توضیح دادهایم.
- «واو» موجود در مصرع اول این بیت، «واو» ربط است زیرا بین دو جمله «این ابر را گریان نگر.» و «آن باغ را خندان نگر.» قرار گرفته است.
- «واو» موجود در مصرع دوم این بیت، بین دو کلمه «لابه» و «گریه» قرار گرفته و «واو» عطف است.
۷. در کدام گزینه، پیوند همپایهساز وجود دارد؟
دست و صورت خود را تمیز کن.
بیا و قدم بر چشم ما بگذار.
دلم برای هوای گرم و شرجی جنوب تنگ شده است.
نباید دوستان و عزیزان خود را برنجانیم.
«واو» موجود در گزینههای اول، سوم و چهارم این سؤال، از نوع عطفی است و «واو» موجود در گزینه دوم این سؤال، بین دو جمله «بیا.» و «قدم بر چشم ما بگذار.» قرار گرفته و از نوع ربطی است.
۸. نقش دستوری اصلی معطوف موجود در جمله زیر، چیست؟
تمدن ایران و یونان از تمدنهای باستانی جهان هستند.
نقش نهاد
نقش مفعول
نقش مضاف الیه
نقش فاعل
کلمه «یونان» در این جمله معطوف کلمه «ایران» است. خود کلمه «ایران» نیز مضافالیه کلمه «تمدن» است پس نقش اصلی این معطوف، نقش مضافالیهی است.
۹. کدام گزینه درست است؟
بدل، تکرار، قید و معطوف از نقشهای تبعی زبان فارسی هستند.
بدل، تکرار و معطوف، نقشهای تبعی دستور زبان فارسی هستند.
در عبارت «میمانم تا کمدها و میزم را مرتب کنم.» واو ربط وجود دارد.
واو ربط و عطف با هم متفاوت نیستند.
۱۰. کدام گزینه درباره وجود بدل و معطوف در عبارت زیر درست است؟
خیام، شاعر، فیلسوف و منجم قرن پنجم هجری، رباعیات زیبایی را سروده است.
در این جمله فقط بدل وجود دارد.
در این جمله فقط معطوف وجود دارد.
بدل این جمله، کلمه «خیام» است.
معطوفهای این جمله، «فیلسوف و منجم» هستند.
بدل این جمله، «شاعر، فیلسوف و منجم قرن پنجم هجری» است. معطوفهای موجود در این جمله نیز، «فیلسوف» و «منجم» هستند.
جدول جمع بندی نکات معطوف در ادبیات
در این مطلب از مجله فرادرس یاد گرفتیم معطوف چیست و چه کاربردی دارد. همچنین با «واو» عطف، تفاوت نقش اصلی و نقش تبعی و تفاوت معطوف و بدل آشنا شدیم. علاوه بر اینها، استفاده از ویرگول بهجای «واو» و مراحل تشخیص معطوف از بدل را نیز توضیح دادیم. در انتهای مطلب نیز، ده پرسش چهارگزینهای قرار دادیم که با استفاده از آنها در مبحث معطوف تمرین کنید و میزان یادگیری خود را بسنجید. در جدول زیر، خلاصهای از مهمترین نکات گفتهشده در این مطلب را آوردهایم. البته پیشنهاد میکنیم که برای یادگیری کامل مبحث معطوف، کل مطلب را مطالعه کنید.
۱. معطوف | کلمه یا عبارتِ بعد از «واو» عطف (جز فعل و شبهجمله) |
۲. معطوف علیه | کلمه یا عبارت قبل از «واو» عطف (معطوف به آن عطف داده میشود.) |
۳. واو عطف | «واو» بین دو اسم، صفت، ضمیر و... (هر واژه، گروه و عبارتی غیر از فعل و شبه جمله) |
۴. کاربرد معطوف | توسعه معطوف علیه و گسترش مصادیق آن |
۵. تفاوت نقش تبعی و نقش اصلی | نقش تبعی: معطوف، بدل، تکرار (نقش آنها وابسته به یکی از نقشهای اصلی است.) |
نقش اصلی: نهاد، مسند، مفعول، متمم، منادا، قید، تمیز، صفت، مضاف الیه | |
۶. معطوف نهاد | تو و برادرت به خانه برگردید. |
۷. معطوف مسند | آنها خوشحال و راضی بودند. |
۸. معطوف مفعول | لباسها و کتابهایت را بردار. |
۹. معطوف متمم | سؤالهایش را از من و دوستم پرسید. |
۱۰. معطوف منادا | ای شنوندگان و بینندگان! توجه کنید. |
۱۱. معطوف قید | سهشنبه و چهارشنبه در کلاس حاضر باشید. |
۱۲. معطوف تمیز | من او را همدم و دوست خود میدانستم. |
۱۳. معطوف صفت | از مغازههای کوچک و نوپا خرید کنیم. |
۱۴. معطوف مضاف الیه | کاری از دست من و شما بر نمیآید. |
۱۵. استفاده از ویرگول بهجای واو عطف | اگر بیش از یک معطوف وجود داشته باشد، فقط آخرینِ آنها واو عطف میگیرد و بقیه ویرگول میپذیرند. |
۱۶. تفاوت بدل و معطوف | بدل: عبارتی که بین دو ویرگول قرار میگیرد و توضیحی اضافه درباره نهاد، مفعول و... میدهد. |
۱۷. تشخیص معطوف از بدل | ۱. وجود «واو» بعد از کلمه میان دو ویرگول ۲. اطمینان از عطفی بودن «واو» ۳. اطمینان از وجود ارتباط معنایی میان کلمه بین دو ویرگول و کلمه بعد از «واو» عطف در جمله |