محتوای این مطلب جهت یادگیری بهتر و سریعتر آن، در انتهای متن به صورت ویدیویی نیز ارائه شده است.
معادله لاگرانژ
معادلهای به فرمِ زیر را در نظر بگیرید:
y=xφ(y’)+ψ(y’)
که در آن، φ(y’) و ψ(y’) توابعی معلوم و در بازهای مشخص مشتقپذیرند. این معادله، «معادله لاگرانژ» (Lagrange Equation) نامیده میشود.
با قرار دادن y’=p و مشتقگیری نسبت به x، جواب عمومی معادله به فرم پارامتری زیر است:
{x=f(p,C)y=f(p,C)φ(p)+ψ(p)
به شرط اینکه:
φ(p)–p=0
که در آن، p یک پارامتر است.
اگر شرط
φ(p)–p=0 نقض شود، ممکن است معادله لاگرانژ یک
جواب تکین داشته باشد. جواب تکین به صورت زیر بیان میشود:
y=φ(c)x+ψ(c)
که در آن، c ریشه معادله φ(p)–p=0 است.
مثالها
در این بخش، دو مثال مربوط به معادله دیفرانسیل لاگرانژ بیان میکنیم.
مثال ۱
جوابهای عمومی و تکین معادله دیفرانسیل y=2xy’–3(y’)2 را بیابید.
حل: این معادله، یک معادله لاگرانژ است و آن را با استفاده از
دیفرانسیلگیری حل میکنیم.
تساوی y’=p را در نظر میگیریم. بنابراین، معادله را میتوان به صورت زیر نوشت:
y=2xp–3p2.
با دیفرانسیلگیری از دو سمت معادله بالا، داریم:
dy=2xdp+2pdx−6pdp.
میتوانیم dy را با pdx جایگزین کنیم:
pdx=2xdp+2pdx–6pdp,⇒–pdx=2xdp–6pdp.
با تقسیم تساوی بالا بر p، میتوان معادله زیر را نوشت (بعد از آن باید جواب بودن p=0 را برای معادله اصلی بررسی کنیم):
−dx=p2xdp–6dp,⇒dpdx+p2x–6=0.
همانطور که میبینیم، یک معادله خطی برای x(p) به دست میآید. عامل انتگرالساز به صورت زیر است:
u(p)=exp(∫p2dp)=exp(2ln∣p∣)=exp(ln∣p∣2)=∣p∣2=p2.
جواب عمومی معادله خطی برابر است با:
x(p)=p2∫p2⋅6dp+C=p236p3+C=2p+p2C.
با قرار دادن عبارت بالا به جای x در معادله لاگرانژ، داریم:
y=2(2p+p2C)p–3p2=4p2+p2C–3p2=p2+p2C.
بنابراین، جواب عمومی پارامتری، با دستگاه معادلات زیر تعریف میشود:
{x(p)=2p+p2Cy(p)=p2+p2C.
علاوه بر این، ممکن است معادله لاگرانژ یک جواب تکین داشته باشد. با حل معادله φ(p)–p=0، ریشه زیر به دست میآید:
2p–p=0,⇒p=0.
در نتیجه، جواب تکین با تابع خطی زیر بیان میشود:
y=φ(0)x+ψ(0)=0⋅x+0=0.
مثال ۲
جوابهای عمومی و تکین معادله دیفرانسیل 2y–4xy’−lny’=0 را بیابید.
حل: با در نظر گرفتن y’=p، میتوان نوشت:
2y=4xp+lnp.
با دیفرانسیل گرفتن از دو طرف معادله بالا داریم:
2dy=4xdp+4pdx+pdp.
آز آنجایی که dy=pdx، میتوان نوشت:
2pdx=4xdp+4pdx+pdp,⇒–2pdx=4xdp+pdp,⇒–2pdpdx=4x+p1,⇒dpdx+p2x=–2p21.
وقتی معادله بالا را بر p تقسیم کنیم، ریشه p=0 که متناظر با جواب y=0 است، از مجموعه جوابها حذف میشود.
بنابراین، یک معادله دیفرانسیل خطی برای x(p) داریم. این معادله را با استفاده از عامل انتگرالساز حل میکنیم:
u(p)=exp(∫p2dp)=exp(2ln∣p∣)=exp(ln∣p∣2)=∣p∣2=p2.
تابع x(p) به صورت زیر تعریف میشود:
x(p)=p2∫p2⋅(–2p21)dp+C=p2–2p+C=–2p1+p2C.
با جایگذاری عبارت بالا در معادله اصلی، عبارت پارامتری y را به دست میآوریم:
2y=4xp+lnp,⇒2y=4p(–2p1+p2C)+lnp,⇒2y=–2+p4C+lnp,⇒y=p2C–1+2lnp.
بنابراین، جواب عمومی به فرم پارامتری زیر است:
{x(p)=p2C–2p1y(p)=p2C–1+2lnp.
برای پیدا کردن جواب تکین، معادله زیر را حل میکنیم:
φ(p)–p=0,⇒2p–p=0,⇒p=0.
در نتیجه، تساوی y=C را داریم. با جایگذاری مستقیم میتوان به این نکته رسید که C برابر با صفر است. اما با جایگذاری y=0 در مسئله، لگاریتم مشتق منفی بینهایت میشود و y=0 جواب مسئله نیست.
اگر این مطلب برایتان مفید بوده است، آموزشهای زیر نیز به شما پیشنهاد میشوند:
^^
فیلم های آموزش معادله لاگرانژ – به زبان ساده (+ دانلود فیلم آموزش رایگان)
فیلم آموزشی معادله لاگرانژ
فیلم آموزشی حل مثال از معادله لاگرانژ