نفت خام چیست؟ | تولید و استخراج از صفر تا صد

مطالب مجله فرادرس را در جستجوی گوگل سریعتر ببینید

تشکیل نفت

برای آشنایی بیشتر با نفت خام پیشنهاد میکنیم فیلم آموزش رایگان نفت خام و ترکیبات اصلی و فرایند پالایش آن در فرادرس را تماشا کنید که آن را در کادر زیر قرار دادهایم.
طبقه بندی نفت خام
طبقه بندی نفت خام
نفت خام شامل سه طبقهبندی کلی است:
- طبقهبندی بر اساس موقعیت جغرافیایی
- طبقهبندی بر اساس میزان گوگرد در آن
- طبقهبندی بر اساس درجه API

طبقهبندی بر اساس موقعیت جغرافیایی
نفت اوپک هم مرجع دیگری از منابع نفتی است. اعضای سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) شامل: الجزایر، آنگولا، اکوادور، ایران، عراق، گینه استوایی، گابن، کویت، لیبی، نیجریه، قطر، عربستان، امارات، اندونزی، کنگو ونزوئلا است.

طبقهبندی بر اساس میزان گوگرد
طبقهبندی بر اساس درجه API
استاندارد API، یک شاخص پذیرفته شده در بین محصولات نفت و گاز است. درجه API نفت، واحدی برای مقایسه چگالی نفت خام با آب است. طبقهبندیهای مختلفی برای نفت خام بر اساس درجه API توصیه شده است؛ ولی به طور معمول نفتهای خام زیر پانزده درجه API، به عنوان نفت سنگین و بالاتر از آن به عنوان نفت سبک در نظر گرفته میشوند. نفتهای سنگین به دلیل داشتن گوگرد و فلزات، نیاز به مراحل بیشتری برای پالایش دارند و از اینرو، نفتهای سبک محبوبیت بیشتری دارند. نحوه محاسبه درجه API در زیر آورده شده است:
به طور مثال، برای محاسبه درجه API نفت سنگین با «چگالی ویژه» (Specific Gravity) برابر با 1 (در شرایط 60 درجه فارنهایت)، به صورت زیر عمل میکنیم:
مخازن نفتی

استخراج نفت خام
میزان نفت موجود در یک مخزن نفتی، «نفت درجای مخزن» (Oil in Place)، نام دارد. تمامی نفت درجای مخرن قابل استخراج نیست. برای استخراج نفت از یک مخزن نفتی نیاز به حفاری لایههای زمین است. این حفاری میتواند توسعهای یا اکتشافی باشد. چاههای توسعهای به منظور توسعه بیشتر یک میدان نفتی حفر میشوند اما چاههای اکتشافی که در برخی موارد به عنوان چاههای Wild Cat هم شناخته میشوند، در ابتدای حفاری از یک میدان نفتی حفر میشوند.
زمانی که به صورت مستقیم امکان دسترسی به مخزن نفتی وجود نداشته باشد از «حفاری انحرافی» (Directional Drilling) استفاده میشود. استفاده از حفاری انحرافی در سال 1991 سبب بروز جنگ در خلیج فارس شد. عراق، کویت را به استفاده غیرقانونی از نفت خود با استفاده از حفاری انحرافی متهم کرد.

سکوهای نفتی
سکوهای نفتی به دو دسته سکوهای خشکی و دریایی تقسیم میشوند. سکوهای خشکی به Drilling Rig و سکوهای دریایی به Platform موسوماند.

با حفر چاه و تولید از مخزن، تا بیش از 90 درصد از حجم نفت مخزن همچنان در زیر زمین باقی میماند. برای استخراج این منابع از روشهای متعددی استفاده میشود که به «روشهای ازیاد برداشت از مخازن» (ٍEnhanced Oil Recovery) موسوماند. روش «سیلابزنی» (Water Flooding)، از جمله این روشها است. این روش به طور تصادفی در سال 1870 در پنسیلوانیا کشف شد.
زمانی که چاههای نفت ترک شده در پنسیلوانیا، آب باران را در خود جمع کردند، با انباشته شدن این آبها و افزایش وزن، اعمال فشار ایجاد شده سبب افزایش برداشت در چاههای نفت اطراف آن شد. روشهای مختلف دیگر همچون «تزریق متناوب آب و گاز» (Water Alternating Gas) هم به مرور به این روشها اضافه شد که به عنوان ازدیاد برداشت ثانویه نامگذاری شدند. از معمول ترین روشهای ازدیاد برداشت ثانویه، تزریق گاز است.
در این روش، تزریق گاز مانعی برای افت فشار بیش از حد مخزن نفتی به هنگام تولید است. دستهبندی دقیقی بین ازدیاد برداشت ثانویه و ازدیاد برداشت ثالثیه که هر دو نیز شامل تزریق گاز است نمیتوان انجام داد. لازم به ذکر است که استفاده از روشهای ازدیاد برداشت از مخازن در همان ابتدای تولید مخزن، بین مهندسان بسیار توصیه شده است.

ترکیب نفت خام
یک چاه نفت در هنگام تولید نفت خام، مقادیری گاز حل شده در نفت خام هم تولید میکند که زمانی که به سطح زمین میرسد، به علت فشار کمتر، این گاز از حالت محلول خارج میشود. این نوع از گاز به «گاز همراه » (Associated Gas) موسوم است. لازم به ذکر است که در چاههای گازی، محصول اصلی، گاز طبیعی است. در زیر زمین و تحت فشار و دمای بالا، گاز طبیعی شامل هیدروکربنهای سنگینتر مانند پنتان، هگزان و هپتان است. در سطح زمین، این ترکیبات سنگین به صورت مایع از گاز جدا و گاز «میعانی» (Condensate) نامگذاری میشوند.
| نام ترکیب | درصد |
| کربن | 83 تا 85 |
| هیدروژن | 10 تا 14 |
| نیتروژن | 0/1 تا 2 |
| اکسیژن | 0/05 تا 1/5 |
| گوگرد | 0/05 تا 6 |
| فلزات | کمتر از 0/1 |

کاربرد نفت خام در صنعت
صنعت نفت شامل فرآیندهای اکتشاف، حفاری و استخراج، بهرهبرداری، پالایش و انتقال است که در مجموع به صنایع «بالادستی» (Up-Stream)، «میاندستی» (Mid-Stream) و «پاییندستی» (Down-Stream) نفت خام موسوماند. بنزین و گازوئیل بیشترین حجم از محصولات نفتی را شامل میشوند. نفت خام همچنین ماده اولیه بسیاری از محصولات در صنایع شیمیایی همچون داروسازی، حلالها، کودهای شیمیایی، حشرهکشها و پلاستیکها است.
معرفی فیلم آموزش مبانی فرآیندهای صنعت نفت و گاز
در درس دوم، پیشنیازهای زمینشناسی این علم مورد بررسی قرار خواهند گرفت. چگونگی تشکیل نفت و مسیرهای مهاجرت آن به همراه ساختار مخازن هیدروکربنی آموزش داده میشود. درس سوم به آشنایی با صنایع بالادستی و پاییندستی در صنعت نفت اشاره دارد که از مهمترین مباحث آن میتوان به آشنایی با خصوصیات سنگ مخزن و تحلیل مغزهها با دادههای RCAL و SCAL اشاره کرد.
در حقیقت، در این درس، شما با تمامی فرآیندهای بالادستی و پاییندستی نفت از پیدایش، اکتشاف، حفاری، بهرهبرداری تا پالایش آن آشنا خواهید شد. در این درس همچنین با انواع سیالات مخزن و رفتار فازی سیالات مخزن آشنا خواهید شد. بهرهبرداری از منابع نفت و گاز نیز به طور خلاصه در این درس مورد بررسی قرار خواهند گرفت. واحد تقطیر اتمسفریک، واحد تقطیر خلا، واحدهای بنزینسازی، رفرمینگ و آلکیلاسیون، همگی در بخش «آشنایی با اصول پالایش نفت» مرور خواهند شد.
درس چهارم این دوره آموزشی به آشنایی با کاربرد کامپیوتر در مهندسی نفت اختصاص دارد. در این درس با نرمافزارهای مهندسی نفت در گرایشهای مخازن، حفاری، بهرهبرداری و اکتشاف آشنا خواهید شد و همچنین، زبانهای برنامهنویسی کاربردی در این علم مورد بررسی قرار خواهند گرفت. در درس آخر این مجموعه، با سازمان اوپک و سایر سازمانهای بینالمللی تاثیرگذار بر صنعت نفت و گاز همچون «IEA» و «IEF» آشنا میشوید. البته برای اینکه مباحث این دوره مخصوصا درس سوم را با آمادگی بیشتری فرابگیرید نیاز به آشنایی با خواص سنگهای مخزن خواهید داشت.
اگر نوشته بالا برای شما مفید بودهاست، مطالب زیر نیز به شما پیشنهاد میشوند:
- مجموعه آموزشهای مهندسی نفت
- مجموعه آموزشهای دروس شیمی
- مجموعه آموزشهای مهندسی شیمی
- معرفی رشته مهندسی نفت — از تحصیل تا اشتغال
- نفوذپذیری (Permeability) — روابط و کاربردها
^^
مطالب مجله فرادرس را در جستجوی گوگل سریعتر ببینید















مطالب بسیار آموزنده بود لطفا مراجع را هم ذکر کنید.
سلام، وقت شما بخیر؛
منابع تمامی مطالب مجله فرادرس در انتهای آنها و بعد از بخش معرفی آموزشها و مطالب مرتبط ذکر شدهاند.
از اینکه با مجله فرادرس همراه هستید از شما بسیار سپاسگزاریم.