مثلث آتش چیست؟ – به زبان ساده
آشنایی با مفهوم ساده مثلث آتش و اجزای آن که به مثلث سوخت هم معروف است، برای تمامی مردم امری ضروری به شمار میآید. به بیان دیگر، مثلث آتش به مدل سادهای میگویند که اجزای آتش و همچنین شرایط لازم برای ایجاد آتش را بیان میکند. در این مطلب به بررسی «مثلث آتش» (Fire Triangle) میپردازیم و یاد میگیریم که چه عواملی بر تشکیل شدن آتش یا خاموش کردن آن تاثیر دارند.

مطالب مجله فرادرس را در جستجوی گوگل سریعتر ببینید
مثلث آتش چیست؟
مثلث آتش یا مثلث سوخت بیانکننده سه جز اصلی برای ایجاد و ادامه شعله آتش است. این سه جزء عبارتند از:

اجزای مثلث آتش
همانطور که گفته شد، حرارت، سوخت و اکسیژن سه ضلع اصلی مثلث سوخت را تشکیل میدهند که در ادامه، اجزای این مثلث را با جزئیات بیشتری بررسی میکنیم.
حرارت
برای شعلهور شدن و ایجاد آتش به حرارت (گرما) نیاز داریم. به پایینترین دمایی که در آن، یک ماده آتش میگیرد، «نقطه شعلهور شدن» (Flash Point) میگویند که این نقطه برای هر ماده متفاوت است.

سوخت
برخی از مواد نسبت به مواد دیگر، سریعتر و سادهتر آتش میگیرند. سختترین ضلع مثلث آتش برای حذف شدن، ماده سوختنی (سوخت) است. بنابراین، برای جلوگیری از آتشسوزی بهتر است تا حد ممکن، این مواد در مکانی امن و به شکلی ایمن ذخیرهسازی شوند.

اکسیژن
شاید دیده باشید که به هنگام آتشسوزی، از پارچههای ضد حریق و پتو برای خاموش کردن آتش استفاده میکنند چراکه با این کار، اکسیژن از مثلث آتش حذف و آتش خاموش میشود.

موارد تکمیلی در خصوص مثلث آتش
هرم آتش چیست ؟
ریختن آب روی چنین شعلههایی، نه تنها باعث خاموش شدن آنها نمیشود بلکه ممکن است حرارت شعله را بیشتر کند و حتی سبب انفجار شود. در این موارد، خاموشکنندههای حاوی دیاکسید کربن در برابر این شعلهها موثر نیستند و از مواد دیگری (مانند ماسه) برای خاموش کردن آتش بهره میگیرند. به این ترتیب، با حذف هریک از وجههای هرم، آتش خاموش خواهد شد.

اکسیدکننده
وجود اکسیدکنندهها از عواملی هستند که تدوام شعله آتش را سبب میشوند. در بیشتر موارد، این اکسنده، هوای اطراف یا به به عبارت دقیقتر، اکسیژن موجود در هوا است. با حذف هوا میتوان آتش را خاموش کرد. به طور مثال اگر یک لیوان را بر روی شعلهای از شمع قرار دهید، بعد از چند ثانیه، با مصرف اکسیژن باقیمانده و اتمام آن، خاموش میشود. برعکس اگر در کورهها یا به هنگام سوختن چوب، هوا دمیده شود، آتش، شعلهورتر خواهد شد.
راه های خاموش کردن آتش
برای خاموش کردن آتش، یکی از سه ضلع مثلث آتش یا یکی از وجههای هرم آتش باید حذف شود. بدون حرارت کافی، آتشی شکل نمیگیرد. حذف حرارت میتواند بوسیله موادی صورت بگیرد که مقدار گرما را در آتش، کاهش میدهند که به طور معمول از آب برای این کار استفاده میشود.
نقش آب در آتش
در موارد زیر نمیتوان از آب برای خاموش کردن آتش استفاده کرد:
- شعله حاصل از جریان الکتریکی: آتشسوزی که با جریان برق صورت گرفته و این جریان قطع نشده باشد را نمیتوان با آب خاموش کرد زیرا آب در این موارد به عنوان هادی جریان الکتریکی عمل میکند.
- آتشسوزی حاصل از مواد هیدروکربنی: به دلیل اختلاف چگالی و همچنین خاصیت آبگریزی مواد هیدروکربنی، استفاده از آب سبب پخش شدن آتش میشود. به طور مثال، اضافه کردن آب به شعله حاصل از نفت، سبب بخش شدن آن میشود زیرا آب و نفت با یکدیگر مخلوط نمیشوند.
- آتشسوزی حاصل از فلزات: زیرا شعلههای حاصل از سوختن این مواد، گرمای بسیار زیادی دارد و آب ممکن است در اینجا به عنوان یک اکسنده عمل کند.
یادگیری اصول ایمنی با فرادرس
مثلث آتش یکی از مفاهیم پایه در شناخت فرایند احتراق و پیشگیری از آتشسوزی است. بر اساس این مدل، برای ایجاد آتش سه عامل اصلی لازم است: ماده سوختنی، اکسیژن و حرارت. حذف هرکدام از این سه عامل میتواند فرایند احتراق را متوقف کند. برای مثال، استفاده از آب در شرایط مناسب میتواند دمای ماده سوختنی را کاهش دهد و پتوهای مخصوص آتشنشانی با محدود کردن دسترسی اکسیژن به خاموش شدن برخی آتشها کمک میکنند. شناخت این عوامل به ما کمک میکند دلایل شروع آتشسوزی و روشهای اصولی مقابله با آن را بهتر بشناسیم.
اگر میخواهید دانش خود را درباره ایمنی و پیشگیری از حوادث گسترش دهید، پیشنهاد میشود در ادامه با مباحثی مانند انواع آتشسوزی، مواد خاموشکننده، تجهیزات آتشنشانی و اصول ایمنی در محیط کار آشنا شوید. آموزشهای فرادرس در زمینه ایمنی و مهندسی میتوانند به درک بهتر این مفاهیم کمک کنند. یادگیری این موضوعات بهویژه برای افرادی که در محیطهای صنعتی، کارگاهها و ساختمانها فعالیت میکنند، اهمیت دارد.
- HSE چیست؟ + شناخت و پیشگیری از خطر در ایمنی کار (رایگان)
- آموزش معرفی عوامل زیان آور محیط کار در اصول و کلیات بهداشت حرفهای (رایگان)
- آموزش پرده های دود و آتش در مقررات ملی ساختمان – اجرای سیستم کنترل حریق
برای مشاهده آموزشهای مشابه میتوانید از لینک زیر استفاده کنید.
مثلث آتش چند بعدی در آتش سوزی جنگل ها
در رابطه با آتشسوزی در طبیعت، مثلث آتش را میتوان به صورت «چند مقیاسی» (Multi-Scale) یا چند بعدی نیز مورد بررسی قرار داد تا فهم بهتری در خصوص گسترش آتش با مقیاس چندین کیلومتر و روز یا آتشسوزی مجدد در دهههای آینده و مسافتهای بیشتر بدست آورد. به همین دلیل، ضلعهای مثلث سوخت در مقیاسهای بزرگتر، نامهای دیگری را به خود اختصاص میدهند که در تصویر زیر مشخص شدهاند و در ادامه به توضیح آنها خواهیم پرداخت.
با وجود اینکه حضور گرما و حرارت برای ایجاد شعله لازم است، توپوگرافی (مکاننگاری) برای بررسی گسترش آتش نیز اهمیت دارد. علاوه بر این، منابع اشتعالپذیر نیز برای توصیف آتشسوزی مجدد در مقیاسهای زمانی طولانیتر نیز مهم به شمار میآیند.
اکسیژن سبب اصلی تداوم یک آتشسوزی است و تغییرات آب و هوایی و بادها، این اکسیژن را برای آتش تامین میکنند و همانطور که میدانید، الگوهای طولانیمدت آبوهوایی را با نام «اقلیم» (Climate) میشناسند. ضلع دیگر مثلث آتش یعنی سوخت نیز در بررسی آتشسوزی جنگلها در ابعاد بزرگتر با نام «پوشش گیاهی» شناخته میشود.

مطالب مجله فرادرس را در جستجوی گوگل سریعتر ببینید












