عدد جرمی چیست؟ – به زبان ساده

عدد جرمی نشان‌دهنده تعداد پروتون‌ها و الکترون‌های یک اتم است. این عدد برای هر اتم مقادیر مشخصی دارد و مقادیر آن در جدول تناوبی عناصر مشخص شده است. از این عدد برای اندازه‌گیری وزن مولکولی و اتمی مواد و ترکیبات شیمیایی در آزمایشگاه استفاده می‌شود. در این مطلب از مجله فرادرس با مفهوم عدد جرمی آشنا شده و تفاوت آن را با عدد اتمی می‌آموزیم.

عدد جرمی چیست؟

تاریخچه اندازه‌گیری وزن اتمی

عدد جرمی

فرمول عدد جرمی

فرمول محاسبه عدد جرمی نیز به زبان ساده به صورت زیر خواهد بود.

تعداد نوتورن‌ها + عدد اتمی = عدد جرمی

جدول زیر را در نظر بگیرید که در آن، شش عنصر اول جدول تناوبی به همراه عدد اتمی و تعداد پروتون، نوترون و الکترون آن‌ها نشان داده شده‌اند.

فرمول محاسبه تعداد نوترون

با دانستن عدد جرمی و عدد اتمی یک اتم می‌توان تعداد نوترون‌های یک اتم را به کمک رابطه زیر محاسبه کرد. به زبان ساده‌تر، برای بدست آوردن تعداد نوترون‌ها باید عدد جرمی را از عدد اتمی کم کنیم.

عدد اتمی - عدد جرمی = تعداد نوترون‌ها

مثال محاسبه تعداد نوترون

برای پاسخ به این سوال می‌توانیم از رابطه بالا کمک بگیریم. بنابراین خواهیم داشت:

۲۸ = ۲۴ - ۵۲ = تعداد نوترون‌ها

نحوه نمایش یک اتم

هر اتم را می‌توان به صورت کوتاه به کمک نماد آن و اعداد اتمی و جرمی نمایش داد. یعنی در حقیقت، اتم به صورت نمایش «AZE» نشان داده می‌شود که در آن، «A» عدد جرمی، «Z» عدد اتمی و «E» نماد عنصر است. نحوه نمایش اتم را می‌توانید در تصویر زیر مشاهده کنید. البته در برخی موارد با توجه به این‌که عدد اتمی را می‌توان بر اساس نماد عنصر هم بیان کرد،‌ نیازی به نوشتن عدد اتمی نخواهد بود.

تغییر عدد جرمی در واپاشی پرتوزا

$$\begin{equation} { }_{۹۲}^{۲38} \mathrm{U} \rightarrow{ }_{۹۰}^{۲3۴} \mathrm{Th}+{ }_{۲}^{۴} \mathrm{He}^{۲+} \end{equation}$$

$$\begin{equation} { }_{6}^{۱۴} \mathrm{C} \rightarrow{ }_{۷}^{۱۴} \mathrm{~N}+\mathrm{e}^{-}+\overline{\mathrm{v}}_{\mathrm{e}} \end{equation}$$

تفاوت عدد جرمی و جرم اتمی

توجه داشته باشید که عدد اتمی را با جرم اتمی اشتباه نگیرید. عدد جرمی همانطور که گفته شد، مجموع پروتون‌ها و نوترون‌ها در یک اتم است اما جرم اتمی به میانگین تعداد پروتون‌ها و نوترون‌های تمامی ایزوتوپ‌های یک عنصر می‌گویند که عددی غیرصحیح است. با کشف ایزوتوپ‌های مختلف عنصرها، جرم اتمی عناصر ممکن است قدری تغییر کند.

معرفی فیلم آموزش علوم تجربی پایه هشتم - بخش شیمی

آن‌چه که در خصوص مبحث عدد جرمی مطرح شد، از جمله دروس پایه‌ای در مقطع دبیرستان و علوم تجربی پایه هشتم به شمار می‌آید. به دلیل اهمیت این موضوع، «فرادرس» دوره‌ای آموزشی در مدت زمان ۵ ساعت و در شش درس تهیه کرده است که در ادامه به توضیح این دروس خواهیم پرداخت.

جمع بندی

در این مطلب سعی شد با زبانی ساده، عدد جرمی و روابط مربوط به آن توضیح داده شود. در انتها نیز سعی می‌کنیم به طور خلاصه و کوتاه، این مفهوم را بیان کنیم. عدد جرمی به مجموع تعداد پروتون‌ها و نوترون‌ها در یک اتم می‌گویند. در نتیجه، برای محاسبه این عدد باید تعداد نوترون‌ها را با عدد اتمی جمع کنیم.