مورینگا چیست؟ – هر آنچه باید درباره گیاه مورینگا بدانید

مطالب مجله فرادرس را در جستجوی گوگل سریعتر ببینید
مورینگا چیست ؟
«مورینگا اولیفرا» (Moringa oleifera) درختی با رشد سریع، مقاوم در برابر خشکسالی، از خانواده «مورینگاسه» (Moringaceae) و بومی شبه قاره هند است. نامهای رایج این گیاه شامل مورینگا، چوب طبل (از غلافهای باریک بلند، باریک و مثلثی)، درخت تُرب کوهی و درخت روغن بن یا درخت بنزولیو هستند. این گیاه به دلیل غلافها و برگهای جوان آن کشت میشود، به عنوان سبزیجات مصرف و برای تولید داروهای گیاهی سنتی کاربرد دارد.

در هند و آفریقا از مورینگا برای مقابله با سوء تغذیه استفاده میشود. غلافهای سبز نارس این گیاه، مشابه لوبیا سبز تهیه میشوند، در حالی که بذرها را از غلافهای رسیدهتر برداشته و مانند نخود فرنگی میپزند یا مانند مغزها بو داده میشوند. برگها را مانند اسفناج به صورت پخته استفاده میکنند و همچنین برای استفاده به عنوان چاشنی، خشک و پودر میشوند. از تفالهای که پس از استخراج روغن از دانه باقی مانده است به عنوان کود و همچنین برای تصفیه آب چاه و حذف نمک از آب دریا استفاده میشود.
کشت گیاه مورینگا چگونه است؟

خاک عامل مهمی است و محتوای مواد مغذی و قدرت گیاه را تعیین میکند. کودها هنگامی که به تنهایی یا در ترکیب با سایر مواد مورد استفاده قرار بگیرند و منجر به تولید ترکیبات مغذی مختلفی در قسمتهای مختلف گیاه میشوند. کود مرغی بهترین نتایج را نسبت به تولید موادی مانند فسفر، پتاسیم، سدیم و منگنز در گیاه نشان داده است. همچنین دور ساقه و رشد رویشی مورینگا با استفاده از کود مرغی افزایش مییابد.
خواص غذایی مورینگا چیست؟
در فصلهای مختلف سال مواد مغذی گیاه دستخوش تغییر میشوند. در بررسیها نشان داده شده است که ویتامین A در فصول گرم و مرطوب به وفور در مورینگا یافت میشود، در حالی که مقادیر ویتامین C و آهن در فصول سرد و خشک در گیاه بالاتر است. تفاوت در نتایج را میتوان به این واقعیت نسبت داد که محل زندگی گیاه، آب و هوا و عوامل محیطی به طور قابل توجهی بر محتوای مواد مغذی درخت تأثیر میگذارند. مواد مغذی موجود در گیاه مورینگا به تفکیک در جدول زیر نشان داده شدهاند.

خواص دارویی مورینگا
این گیاه غالباً به عنوان یک دارو شناخته میشود و برای درمان بیش از 300 بیماری مورد استفاده قرار میگیرد. مدتها است که مورینگا در میان سرخپوستان و بومیهای آفریقا به عنوان داروی گیاهی استفاده میشود. وجود مواد شیمیایی گیاهی، آن را به عنوان یک داروی خوب معرفی کرده است. گیاه مورینگا خواص بیشماری دارد که در درمان بسیاری از بیماریها و تسریع در روند بهبود بیماران مؤثر است. در ادامه تاثیر قسمتهای مختلف این گیاه ارزشمند بر روی انواع بیماریها به تفکیک مورد بررسی قرار گرفتهاند.
- کاربردهای دارویی برگها: برگهای مورینگا بیماریهای آسم، هایپرگلیسمی (افزایش قند خون)، دیس لیپیدمی (افزایش چربی خون)، آنفولانزا، سوزش قلب (از علائم حمله قلبی)، سفلیس (نوعی بیماری مقاربتی)، مالاریا، ذات الریه، اسهال، سردرد، اسکوربوت (بیماری کمبود ویتامین C)، بیماریهای پوستی، برونشیت (تنگی نفس به دلیل التهاب مجاری تنفسی)، عفونت چشم و گوش را درمان میکند.
همچنین فشار خون و کلسترول خون را نیز کاهش میدهد و به عنوان عامل ضد سرطان، ضد میکروب، آنتیاکسیدان، ضد دیابت و محافظ سیستم عصبی عمل میکند. - کاربرد دارویی دانهها: بذرهای مورینگا در درمان پرکاری تیروئید، بیماری کرون (بیماری التهابی روده)، آرتریت ویروسی ناشی از هرپس سیمپلکس، روماتیسم، نقرس، گرفتگی عضلات، صرع و بیماریهای مقاربتی کمک کننده هستند و میتوانند به عنوان عوامل ضد میکروبی و ضد التهابی عمل کنند.
- کاربرد دارویی پوست ریشه: پوست ریشه به عنوان یک محرک قلب، ضد زخم و ضد التهاب عمل میکند.
- کاربرد دارویی گلها: گلهای مورینگا به عنوان کاهش دهنده چربی خون عمل میکنند. همچنین ترکیبات شیمیایی ضد آرتروز در این بخشها میتوانند مشکلات ادراری و سرماخوردگی را درمان کنند.
- کاربرد دارویی غلافها: غلافهای مورینگا بیماریهای اسهال، مشکلات کبدی و طحال و درد مفاصل را درمان میکنند.

تاثیر مورینگا بر دیابت چیست؟
در دیابت نوع ۲ این سلولها قادر به تشخیص سطح گلوکز نیستند، بنابراین تولید انسولین را کاهش میدهند، در نتیجه سطح گلوکز خون بالا خواهد بود. چندین مطالعه نشان داده است که مورینگا میتواند به عنوان یک عامل ضد دیابت عمل کند. یک مطالعه نشان داده است که عصاره آبدار آن میتواند دیابت نوع 1 ناشی از استرپتو زوتوسین (تخریب جزئی پانکراس) و همچنین دیابت نوع 2 مقاوم به انسولین را در موشها بهبود بخشد.
خواص ضد سرطانی مورینگا
مطالعات نشان دادهاند که مورینگا قادر است به عنوان یک عامل ضد سرطان استفاده شود و از این طریق رشد سلولهای سرطانی را مهار کند. تاثیر عصارههای حل شده برگهای این گیاه ارزشمند به عنوان عوامل ضد سرطان اثبات شده است. تحقیقات نشان میدهند که رادیکالهای آزاد وارد شده به داخل سلول منجر به ایجاد سرطان میشوند. علاوه بر این، رادیکالهای آزاد تولید شده اختصاصی به وسیله مورینگا، مستقیماً سلولهای سرطانی را هدف قرار میدهند و این گیاه را به یک ماده ضد سرطان مناسب تبدیل میکند.

در مطالعات دیگری نشان داده شده است که عوامل ضد سرطانی با استفاده از تولید رادیکالهای آزاد سرطان را هدف قرار میدهند. رادیکالهای آزاد همچنین ممکن است به آنزیمهای آنتیاکسیدانی حمله کنند اما در مورد گیاه مورینگا ثابت شده است که این عصاره گیاه تولید آنتیاکسیدان را به طور همزمان در بدن القا میکنند.
ترکیبات برگهایی که مسئول فعالیتهای ضد سرطانی هستند «گلوکوزینولاتها» (Glucosinolates)، «نیازیمیسین» (Niazimicin) و «بنزیل ایزوتیوسیانات» (Benzyl Isothiocyanate) هستند. نشان داده شده است که بنزیل ایزوتیوسیانات با سرطان در ارتباط است و موجب مرگ سلولهای سرطانی میشود که این میتواند یکی از دلایل تبدیل مورینگا به یک ماده ضد سرطان خوب باشد.
مورینگا و سلامت مغز و اعصاب
در بررسیها نشان داده شده است که عصاره برگ این گیاه فعالیت آنزیم استیل کولین استراز را کاهش میدهد، در نتیجه عملکرد کولینرژیک (فعالیت انتقال دهندههای عصبی استیل کولین) و حافظه را بهبود میبخشد.
تاثیر مورینگا بر سلامت کبد چیست؟
کبد اندامی در بدن است که سم زدایی را بر عهده دارد. این اندام خون را فیلتر، مواد شیمیایی را سم زدایی و چربی را هضم میکند. مورینگا میتواند به عملکرد بهتر کبد کمک کند. بررسیهای بافتشناسی در مطالعهای نشان داده است که مصرف مورینگا برای بهبود فیبروز کبد و محافظت در برابر آسیب کبدی ناشی از داروهای ضد سِل مفید است.
تاثیر مورینگا بر کاهش التهاب
مطالعات نشان دادهاند که مورینگا به طور قابل توجهی باعث کاهش التهاب سلولها در بیماریهای مزمن میشود. نتایج این تحقیقات نشان میدهند که فعالیت ضد التهابی ترکیبات فعال زیستی موجود در ترکیبات غلاف مورینگا ممکن است به کاهش ابتلا به بیماریهای مزمن مرتبط با التهاب کمک کند. همچنین عصاره هیدروالکلی گلهای مورینگا باعث کاهش سطح فاکتور روماتوئیدی TNF - Alpha و IL - 1، در موشهای مبتلا به آرتروز میشود بنابراین به عنوان یک درمان قوی برای مبتلایان به التهاب مفاصل نیز مفید است.
تاثیر مورینگا بر معده
تاثیر مورینگا بر کلیه ها
مورینگا حاوی مقادیر زیادی آنتیاکسیدان است که ممکن است به کاهش میزان سمیت در کلیهها کمک کند. همچنین در مطالعات دیگری ثابت شده است که وجود مورینگا در رژیم غذایی میتواند باعث افزایش پروتئین و کاهش سطح اوره و کراتینین در خون شود و از اختلال عملکرد کلیه جلوگیری کند.
تاثیر مورینگا بر سیستم ایمنی
خواص ضد میکروبی مورینگا
تاثیر مورینگا بر لاغری چیست؟
تحقیقات حاکی از این است که عصاره مورینگا میتواند در کاهش و کنترل افزایش وزن موثر باشد. مقدار بالای ویتامین B موجود در آن به هضم صحیح و کارآمد غذا کمک میکند و میتواند هنگام هضم در افزایش سوخت و ساز و تبدیل مواد غذایی در بدن به انرژی و در نتیجه افزایش سطح انرژی بدن و رفع خستگی نقش داشته باشد. مورینگا از افزایش وزن ناشی از تجمع چربیها جلوگیری میکند، همچنین باعث کاهش کلسترول و فشار خون میشود.

عوارض جانبی مورینگا
استفاده از این گیاه در کودکان خردسال، زنان باردار یا افراد مسن بهتر است با مشورت پزشک صورت گیرد. در ادامه عوارض احتمالی مصرف مورینگا ذکر شدهاند:
- مصرف مورینگا به دلیل مواد شیمیایی موجود در ریشه، پوست یا گل گیاه ممکن است برای زنان باردار یا مادران شیرده مناسب نباشد. مطالعات نشان میدهند که مصرف این قسمتهای گیاه ممکن است باعث انقباضات رحم و سقط جنین شود.
- این گیاه خاصیت ملین دارد و در مقادیر زیاد، ممکن است باعث ناراحتیهای معده، نفخ، اسهال و سوزش معده شود.
- افرادی که از داروهای رقیق کننده خون مانند وارفارین استفاده میکنند، نباید مرتباً مورینگا را در رژیم غذایی خود داشته باشند.
- از مصرف عصاره بذر این گیاه باید خودداری شود زیرا ممکن است منجر به ایجاد سمیت در سلولهای ایمنی شود.
تاثیر مورینگا بر سلامت پوست و مو
روغن مورینگا به طور معمول از طریق فشردهسازی سرد ساخته میشود که در این روش مواد مغذی غنی در دانهها را استخراج میکنند. این مواد مغذی شامل ویتامین C، ویتامین B و انواع مختلف چربیهای اشباع نشده مانند اسید اولئیک است که به رشد و داشتن موهایی صاف، براق و سالم کمک میکند.
مورینگا برای مو چه فوایدی دارد؟
اگر رژیم غذایی فاقد ویتامین ها یا مواد معدنی مهم برای رشد موهای ضخیم و سالم باشد، موهای ممکن است درخشندگی و نشاط خود را از دست بدهند، شروع به کم پشت شدن یا ریزش کنند. از روغن درخت معجزه میتوان به صورت موضعی برای تزریق مواد معدنی تقویت کننده رشد به موها و پوست سر، جلوگیری از رشد باکتریهای مضر و رشد قارچها و کاهش سفیدی موها، شوره سر و موخوره استفاده کرد. این گیاه به دلیل دارا بودن مواد مغذی بالا، مزایای بیشماری برای مو دارد که در ادامه درباره آنها صحبت کردهایم.

- روغن مورینگا باعث تقویت موها میشود: روغن مورینگا باعث براق شدن و تقوت موها میشود. مواد مغذی غنی در روغن مورینگا مانند روی (که برای حفظ سلامت مو ضروری است) به افزایش تولید کراتین و تقویت مو و در نتیجه جلوگیری از شکستگی کمک میکند.
علاوه بر این، پروتئینهای موجود در روغن مورینگا به محافظت از مو در برابر عوامل احتمالی آسیبرسان مانند گرما کمک میکنند. یکی دیگر از مزایای این روغن تامین اسیدهای چرب مانند «اسید بهنیک» (Behenic Acid) است که میتواند درخشش و لطافت موها را بهبود بخشد. - روغن مورینگا پوست سر را مرطوب نگه میدارد: روغن مورینگا به دلیل توانایی رطوبت رسانی مستقیم به پوست سر، باعث جلوگیری از خشکی و تغذیه عمیق مو میشود. در حالی که بسیاری از روغنها برای مدتی روی سطح پوست سر میچسبند، اما یکی از قابل توجهترین مزایای روغن مورینگا جذب سریع آن در اثر سبک بودن است. این روغن به دلیل فراوانی اسیدهای چرب مفید امگا 3، پوست سر و موها را از داخل بدن آبرسانی میکند.
در صورت استفاده از این روغن در شامپو و نرم کنندههای تجاری ویتامینها و مواد معدنی جوانکننده را مستقیم به موها و پوست سر میرسانند و آنها را سالم و طبیعی نگه میدارند. - روغن مورینگا برای درمان موخوره کاربرد دارد: فواید و خواص درمانی این روغن برای درمان انتهای شکسته موها کاربرد دارد. به طور خاص، روغن مورینگا دارای اسیدهای آمینهای است که میتوانند با تغذیه تارهای ضعیف مو به ترمیم موخوره کمک کنند. مواد مغذی ضروری موجود در این روغن از ریشه تا انتها موها را احیا و به طور طبیعی موخوره را درمان میکنند و باعث درخشش مو میشوند.
- مورینگا رشد موها را تقویت میکند: این گیاه به دلیل داشتن مقدار زیادی از مواد مغذی کلیدی مانند ویتامین های A، B و E و روی، نقش مهمی در رشد طبیعی مو دارد. عنصر روی از اهمیت ویژهای برخوردار است زیرا باعث تولید کراتین میشود و کراتین 90٪ از ساختار موهای سر را تشکیل میدهد. اگرچه میتوان با مصرف برخی از غذاها مانند سیب زمینی شیرین، اسفناج و تخم مرغ، تولید کراتین را تقویت کرد اما مقدار به دست آمده از مواد غذایی برای تقویت قابل توجه رشد مو کافی نخواهد بود.
- روغن مورینگا به حفظ رنگ طبیعی مو کمک میکند: ویتامین های C و E موجود در روغن مورینگا با رادیکالهای آزاد که باعث تضعیف و سفید شدن مو میشوند، مبارزه میکنند. علاوه بر این، رطوبت ناشی از روغن مورینگا در موها به محافظت از رنگ آنها در برابر خشکی و اشعه ماورا بنفش کمک میکند.
خواص مورینگا برای پوست چیست؟
این روغن ارزشمند دارای بسیاری از مواد مغذی مفید برای پوست از جمله ویتامین A است که در ساخت کلاژن (از ترکیبات مهم پوست) نقش دارد. این روغن همچنین دارای ویتامین C است که با علائم پیری مقابله میکند. علاوه بر این، مورینگا دارای ویتامین E است که خواص ضد التهابی برای پوست دارد. مزایای مورینگا برای پوست در ادامه شرح داده شدهاند.
کاهش علائم پیری پوست

همچنین این گیاه یک ماده شیمیایی به نام سیتوکینین دارد که رشد سلولی را در پوست تقویت میکند و از تخریب سلولها جلوگیری میکند. بنابراین، مورینگا میتواند از افتادگی پوست جلوگیری کند. آنتیاکسیدانهای موجود در این گیاه همچنین به محافظت از پوست در برابر اشعه ماورا بنفش مضر آفتاب کمک میکند.
مراقبت از لبها
خاصیت مرطوبکنندگی مورینگا به نرم و لطیف نگه داشتن لبها بسیار کمک میکند و از ترکیبات مهم نرمکنندهها و کرمهای لب است. همچنین خواص ضد عفونی کنندگی این گیاه برای پوست بسیار مفید است و میتواند برای درمان بریدگیهای پوست، زخمها، خراشیدگی، علائم سوختگی، کبودی، عفونتهای پوستی، التهاب، آفتاب سوختگی و گزش حشرات استفاده شود.
درمان آکنه و لکهای تیره پوست
تهیه ماسک مورینگا چگونه است؟
با تهیه ماسک صورت در خانه و استفاده مکرر از آن میتوان از این گیاه برای پوست استفاده کرد و از خواص بینظیر ارزشمند آن بهره برد. در اینجا مواردی که برای تهیه ماسک صورت مورینگا به آنها نیاز خواهد بود ذکر شدهاند:
- یک قاشق غذاخوری پودر مورینگا مخصوص پوست
- یک قاشق غذاخوری عسل
- یک آووکادو له شده
- یک قاشق چایخوری آب لیمو یا آب

مراحل ساخت و استفاده از این ماسک به ترتیب زیر خواهد بود:
- همه مواد را در یک کاسه بریزید و کاملا مخلوط کنید.
- ماسک را روی صورت خود بزنید. آن را به آرامی و به طور یکنواخت در سطح پوست خود بمالید.
- اجازه دهید حدود 20 دقیقه ماسک روی صورت شما بماند.
- سپس، صورت خود را با آب ولرم بشویید. صورت را با حوله تمیز خشک کنید.
در صورت استفاده از آب لیمو به همراه این ماسک، بیرون نروید و پوست خود را درست پس از شستن در معرض نور مستقیم آفتاب قرار ندهید. این کار برای جلوگیری از آسیب دیدن پوست است. برای بهترین نتیجه، میتوانید از این ماسک صورت در بعد از ظهرها استفاده کنید.
کاربردهای تجاری گیاه مورینگا
از دانههای مورینگا برای استخراج روغنی به نام «روغن بن» (Ben Oil) استفاده میشود. این روغن سرشار از اسید اولئیک، توکوفرول و استرول است. همچنین این روغن میتواند از گیاه در برابر خشکی اکسیداتیو مقاومت کند. از این روغن میتوان در پخت و پز به عنوان جایگزین روغن زیتون، در صنایع آرایشی برای تولید عطر و همچنین برای روغنکاری استفاده کرد. غلافها قادر هستند آلایندههای آلی و سموم دفع آفات را جذب کنند.

عصاره دانه مورینگا توانایی از بین بردن فلزات سنگین (مانند سرب، مس، کادمیوم، کروم و آرسنیک) از آب را دارد. این گیاه همراه با نانو ذرات مغناطیسی مانند اکسید آهن در کاهش زمان تهنشینی رسوبات و آلایندهها در تصفیه آبهای سطحی عمل میکنند. عصارههای بذر این گیاه دارای خواص ضد میکروبی هستند و رشد باکتریها را مهار میکنند که به معنی جلوگیری از انتقال بیماریهای منتقل شونده از طریق آب است. این خواص دانهها کاربرد زیادی در جلوگیری از بیماریها دارند و میتوانند کیفیت زندگی در جوامع روستایی را افزایش دهند.
از دانههای این گیاه میتوان در محصولات آرایشی استفاده کرد. همچنین منابع مورد استفاده در تولید بیودیزل (سوخت زیستی) هستند در حالی که تفالههای دانهها میتوانند به عنوان کود ارگانیک یا کود سبز استفاده شوند. گلهای مورینگا برای تهیه چای با خاصیت هیپوکلسترولمیک (کاهش دهنده کلسترول خون) استفاده میشود. گفته میشود گلهای مورینگا هنگام سرخ شدن طعم قارچ دارند. گلهای مورینگا منبع خوبی از شهد هستند و توسط زنبورداران استفاده میشوند.
پوست ریشه این گیاه دارای مقادیر دارویی است و برای سوء هاضمه، بیماریهای چشم و مشکلات قلبی استفاده میشود. از صمغ حاصل از درخت میتوان در صنعت چاپ کالیکو چاپ استفاده کرد. صمغ و ریشه همچنین دارای خواص ضدباکتری، ضد قارچ و ضد التهاب هستند. هورمون رشد تولیدشده توسط برگها، به نام «زئاتین» (Zeatin) به صورت محلول میتواند عملکرد گیاهان را در تولید محصول، 25 تا 30 درصد افزایش دهد.
ترکیبات مقوی این گیاه میتوانند برای مقابله با کمبود مواد مغذی و سوء تغذیه قابل توجه باشند. در مقالات سعی شده است که مردم به استفاده از مورینگا در میان وعدهها تشویق شوند. از این گیاه برای افزایش خاصیت و بهبود عطر، طعم و رنگ در آرد ذرت و استفاده از آن در تهیه انواع کلوچه استفاده شده است. همچنین استفاده از برگهای این گیاه در تولید انواع غلات صبحانه باعث افزایش مقدار پروتئین و مواد معدنی در این محصولات میشوند. همچنین برگهای این گیاهان در تولید انواع نانهای کرهای و مغذی کردن نانها قابل استفاده هستند.
برگهای مورینگا را میتوان در رژیم غذایی مرغها گنجانید تا از این طریق منبع عالی پروتئین را برای تغذیه بهتر آنها فراهم کرد تا جایگزین سایر مواد گران قیمت مانند کنجاله سویا و تفاله بادامزمینی شوند. افزودن مورینگا به میان وعدهها باعث افزایش ارزش غذایی در آنها میشود. بیشتر میان وعدهها از کنجاله ذرت تشکیل شدهاند، در چندین مطالعه بررسی شده است که افزودن برگهای مورینگا به آرد ذرت باعث افزایش پروتئین، انرژی و مواد معدنی و بالا بردن ارزش غذایی میان وعدهها میشود.

فرآوری گیاه مورینگا برای مصرف
بسیاری از گیاهان هنگام فرآوری، خاصیت غذایی خود را از دست میدهند. هنگامی که مقدار مغذی آرد دانه مورینگا خام، جوانه زده و تخمیر شده با همدیگر مقایسه شدند مشخص شد که مواد شیمیایی گیاهی در آرد دانه خام و مقادیر اسیدآمینه در آرد تخمیر و جوانه زده بیشتر هستند. این ممکن است نتیجه فعالیتهای بیوشیمیایی در طول جوانهزنی و فعالیت میکروبی در هنگام تخمیر آرد دانه این گیاه باشد.
در مطالعاتی که که تاثیر جوشاندن (Boiling)، «بلانچینگ» (Blanching) و آهسته جوشاندن (Simmering) در برگهای این گیاه برای بررسی ماندگاری مواد مغذی آن انجام شدهاند، مشاهده شد که جوشاندن در بین تمام این روشها موثرترین روش بود زیرا به طور معنی داری بیشتر از دو روش دیگر محتوای سیانید، اگزالات و فیتات را کاهش میداد. وجود فیتات و سایر مواد ضد مغذی ممکن است برخی مواد مغذی را از بین ببرند و از این رو میتوان برای حداکثر استفاده از مواد مغذی مورد نیاز از دانهها و برگها، آنها را به طریق جوشاندن فرآوری کرد.
روش نگهداری مورینگا
مطالعات نشان دادهاند که استفاده از فِر با درجه حرارت پایین که برای خشک کردن استفاده میشود. این روش مواد مغذی بیشتری را (به جز ویتامین C) نسبت به برگهای یخ زده حفظ میکند. از این رو از خشک کردن میتوان برای حفظ ذخیره مداوم مواد مغذی در برگهای این گیاه استفاده کرد که این عمل با استفاده از لوازم خانگی مقرون به صرفه مانند خشککنها و فِر با دمای پایین امکانپذیر است.
این گیاه میتواند برای مدت طولانی بدون از بین رفتن مواد مغذی نگهداری شود. روشهای خشک کردن یا فریز کردن را میتوان برای نگهداری از برگها استفاده کرد. نگهداری از این گیاه از طریق حذف آب موجود در آن باعث افزایش ماندگاری مورینگا بدون تغییر در ارزش غذایی آن خواهد شد.
مطالب مجله فرادرس را در جستجوی گوگل سریعتر ببینید














مطلب بسیار عالی بود
در جنوب کشور ای کاش به جای کاشت درختان پر ضرر کنوکارپوست که آب های زیر زمینی رو خشک می کنه ، این گیاه رو جایگزین می کردند!
ای کاش شهرداری ها اقدام به کشت این گیاه در سطح شهر داشته باشند . به نظر می آید گیاه استراتژیک در حفظ سلامتی شهروندان است . ای کاش من شهردار بشوم واین گونه کارها را در سطح وسیع انجام بدهم .
چه گیاه جالبی… در ایران هم کشت میشه؟
بسیار عالی بود لذت بردم هم کامل بود و هم ادبیات روانی داشت ممنون از زحمتت
بسیار کامل و مفید بود سپاس بیکران
عالی بود .ممنون . مقدار مصرف خوراکی روزانه برگ یا پودر برگ برای بزرگسالان و دوره مصرف رو متوجه نشدم ؟در صورت امکان پاسخ دهید