هانتا ویروس چیست؟ – همه چیز درباره Hantavirus + نحوه پیشگیری

هانتا ویروس یک نوع ویروس عفونی است که توسط گروهی از ویروس‌ها از طریق تماس با ادرار، بزاق یا مدفوع برخی از جوندگان مانند موش به انسان منتقل می‌شود. علائم اولیه این ویروس می‌تواند مواردی مانند لرز، تب، سردرد، تهوع، درد شکمی، استفراغ و اسهال باشد. در این مطلب می‌آموزیم هانتا ویروس چیست و چگونه‌ می‌توان از ابتلا به آن پیشگیری کرد. در ابتدای این مطلب می‌آموزیم هانتا ویروس چیست و چگونه منتقل می‌شود. سپس انواع و علائم این ویروس را بررسی کرده و روش درمان و تشخیص آن را می‌آموزیم. در نهایت موارد گزارش شده ابتلا به این ویروس و خطر آن را در سال ۲۰۲۶ بررسی می‌کنیم. با مطالعه این مطلب تا انتها می‌توانید به شکلی کامل بیاموزید هانتا ویروس چیست.

هانتا ویروس چیست؟

«ویروس‌های هانتا» (Hantaviruses) گروهی از ویروس‌ها هستند که از طریق تماس با جوندگان به انسان منتقل می‌شوند. این ویروس معمولا افرادی که در تماس با ادرار، بزاق یا فضولات جوندگانی مانند موش‌ها بوده‌اند را مبتلا به عفونت هانتا ویروسی می‌کند. خطر ابتلا در افرادی بیشتر است که در مکان‌های آلوده به ادرار و فضولات خشک‌شده جوندگان زندگی، کار، بازی یا نظافت می‌کنند. در موارد نادر، عفونت هانتا ویروس ممکن است از طریق گازگرفتگی یا خراش ناشی از جوندگان، یا مصرف غذای آلوده نیز منتقل شود.

علائم و شدت بیماری ناشی از هانتا ویروس به نوع ویروس عامل عفونت بستگی دارد. علائم معمولا حداقل یک هفته پس از تماس با ویروس ظاهر می‌شوند، اما ممکن است بروز آن‌ها تا هشت هفته نیز طول بکشد. این ویروس عموما نادر است اما در صورت ابتلا می‌تواند مرگبار و خطرناک باشد و کلیه‌ها، قلب یا ریه‌ها را درگیر کند.

روش انتقال هانتا ویروس چیست؟

هانتا ویروس به خانواده ویروسی (Hantaviridae) تعلق دارد و توسط جوندگان حمل می‌شود. این حیوانات بدون آنکه خود بیمار شوند، ویروس را در بدنشان نگه می‌دارند و سپس آن را از طریق ادرار، فضولات و بزاق دفع می‌کنند. هنگامی که این ترشحات در جریان نظافت، کشاورزی یا حتی ورود به یک فضای آلوده جابه‌جا و پراکنده شوند، ویروس می‌تواند به‌صورت ذرات معلق در هوا منتشر شده و توسط انسان‌های نزدیک استنشاق شود.

این ویروس همچنین ممکن است در صورت مصرف غذای آلوده، یا تماس با سطوح آلوده و سپس لمس دهان، انسان را آلوده کند. همچنین، هانتا ویروس پخش شده در هوا می‌تواند از طریق زخم‌های پوستی، چشم یا بینی نیز وارد بدن انسان شود.

انتقال هانتا ویروس از انسان به انسان

هانتا ویروس معمولا از انسان به انسان منتقل نمی‌شود. دلیل این پدیده هنوز مشخص نیست اما سویه‌های نادری از این ویروس می‌توانند از انسان‌ها به یکدیگر منتقل شوند. «ویروس آند» (Andes virus) یکی از سویه‌های این ویروس است که در قاره آمریکا یافت شده و می‌تواند از انسان‌ به انسان منتقل شود. این نوع سویه هانتا ویروس تنها در صورت تماس طولانی‌مدت انسان‌ها می‌تواند از طریع تنفس، اشتراک غذا یا بزاق دهان منتقل شود.

انواع بیماری ناشی از هانتا ویروس

دو نوع اصلی بیماری‌های ناشی از هانتا ویروس شناخته شده بر اساس موقعیت جغرافیایی و علائم آن به (HPS) «سندرم ریوی هانتا ویروس» (Hantavirus Pulmonary Syndrome) و (HFRS) «تب خونریزی‌دهنده همراه با سندرم کلیوی» (Hemorrhagic Fever With Renal Syndrome) تقسیم می‌شوند.

نوع اول (HPS)، در نیمکره غربی کره زمین و نوع دوم (HFRS) در اروپا و آسیا تشخیص داده شده است. این دو نوع، علائم متفاوتی داشته و هر یک به گونه‌ای بر سلامت انسان اثر می‌گذارند.

یادگیری ویروس شناسی با فرادرس

برای درک بهتر اینکه هانتا ویروس چیست و چگونه بر عملکرد بدن اثر می‌گذارد، ابتدا باید با مفاهیمی چون بیماری‌زایی و آسیب بافتی، ایمونولوژی و دفاع میزبان، تشخیص عفونت‌های ویروسی و درمان و پیشگیری عفونت‌های ویروسی آشنا شویم. پیشنهاد می‌کنیم برای یادگیری این مفاهیم به مجموعه فیم آموزش میکروب شناسی و ویروس شناسی، از دروس دانشگاهی تا کاربردی فرادرس مراجعه کنید که با زبانی ساده ولی کاربردی به توضیح این مفاهیم می‌پردازد.

همچنین با مراجعه به فیلم‌های آموزش فرادرس که در ادامه آورده شده است، می‌توانید به آموزش‌های بیشتری در زمینه انواع ویروس‌ها دسترسی داشته باشید.

• فیلم آموزش میکروبیولوژی پزشکی، میکروب شناسی فرادرس
• فیلم آموزش پرستاری بیماری های سیستم تنفسی فرادرس
• فیلم آموزش بیماری قابل انتقال بین انسان و حیوان و بررسی انواع ​​زئونوزها Zoonosis فرادرس

علائم هانتا ویروس چیست؟

علائم اولیه هانتا ویروس معمولا مواردی مانند خستگی، تب، درد عضلانی (خصوصا در عضلات بزرگ مانند ران‌ها، لگن، کمر و ..) و گاهی درد شانه‌ها است. حدود ۵۰ درصد از افراد مبتلا علائمی از جمله سردرد، گیجی، لرز و مشکلات دستگاه گوارشی مانند تهوع، استفراغ، اسهال و درد شکمی را تجربه می‌کنند. بین ۴ تا ۱۰ روز پس از ابتلا، ممکن است علائم دیگری مانند سرفه، تنگی نفس و تجمع مایع در ریه‌ها یا از کار افتادن کلیه مشاهده شود.

فیلم آموزش ساختمان ویروس ها (رایگان) در فرادرس

کلیک کنید

دوره نهفتگی بیماری، یعنی فاصله زمانی بین آلوده شدن فرد و آغاز بروز علائم، معمولا حدود دو تا سه هفته است، اما در برخی موارد ممکن است تا هشت هفته نیز طول بکشد.

علائم سندرم ریوی هانتا ویروس (HPS)

HPS یک بیماری شدید و بالقوه کشنده است که ریه‌ها را درگیر می‌کند. علائم آن معمولا ۱ تا ۸ هفته پس از تماس با جوندگان آلوده ظاهر می‌شوند. علائم اولیه این سندرم شامل خستگی، تب و درد عضلانی در عضلات بزرگ است. این نوع سندرم در نیمکره غربی زمین شایع است و بیماران علائمی شبیه به آنفولانزا دارند. حدود نیمی از بیماران همچنین دچار سردرد، سرگیجه، لزر و مشکلات گوارشی می‌شوند.

۴ تا ۱۰ روز پس از شروع علائم اولیه، مرحله شدید بیماری آغاز می‌شود که شامل سرفه، تنگی نفس و احساس فشار در قفسه سینه به دلیل تجمع مایع در ریه‌ها است. HPS می‌تواند کشنده باشد و حدود ۳۸٪ از بیمارانی که علائم تنفسی پیدا می‌کنند ممکن است بر اثر بیماری جان خود را از دست بدهند.

علائم تب خونریزی دهنده همراه با سندرم کلیوی (HFRS)

HFRS یک بیماری شدید و گاهی مرگبار است که کلیه‌ها را درگیر می‌کند. علائم معمولا ۱ تا ۲ هفته پس از تماس ظاهر می‌شوند، اما در موارد نادر ممکن است تا ۸ هفته نیز طول بکشد. علائم اولیه این نوع بیماری حاصل از هانتا ویروس شامل سردرد شدید، درد پشت و شکم، تب و لرز، تهوع و تاری دید است.

همچنین برخی از بیماران ممکن است دچار قرمزی صورت، التهاب یا قرمزی چشم‌ها و بثورات پوستی شوند. در مراحل بعدی بیماری علائمی مانند افت فشار خون، شوک ناشی از کاهش جریان خون، خونریزی داخلی و نشت عروقی و نارسایی حاد کلیه و تجمع شدید مایعات شود. خطر مرگ ناشی از HFRS بسته به نوع ویروس عامل بیماری، بین ۱ تا ۱۵ درصد متغیر است.

پیشنهاد می‌کنیم برای آشنایی با انواع ویروس‌های مختلف و درمان بیماری‌های ویروسی، مطلب انواع ویروس چیست مجله فرادرس را مطاللعه کنید.

روش پیشگیری از هانتا ویروس چیست؟

برای کاهش خطر تماس با هانتا ویروس‌ها، باید تماس با جوندگان در خانه، محل کار یا محل اقامت را تا حد امکان حذف یا به حداقل رساند. علاوه بر این، باید هرگونه منبع غذایی در دسترس که ممکن است جوندگان را جذب کند جمع‌آوری کرده و محیط تمیز نگه داشته شود.

همچنین، جوندگان خانگی (حیوانات خانگی) نیز ممکن است نیاز به آزمایش هانتا ویروس داشته باشند و باید از تماس با جوندگان وحشی دور نگه داشته شوند. در ادامه برخی از اقدامات پیشگیرانه در مقابله با هانتا ویروس آورده شده است.

• با مسدود کردن سوراخ‌ها و شکاف‌های خانه از ورود جوندگان جلوگیری شود.
• با استفاده از تله‌های جوندگان، جمعیت آن‌ها در محیط زندگی کاهش داده شود.
• هرگونه منبع غذایی در دسترس که ممکن است جوندگان را جذب کند جمع‌آوری شده و محیط تمیز نگه داشته شود.
• هنگام تمیز کردن مناطقی که ممکن است حاوی ادرار، مدفوع، بزاق یا مواد لانه‌سازی جوندگان باشند، باید همیشه از دستکش پلاستیکی یا لاستیکی استفاده شود.
• فضاهای مشکوک به آلودگی باید ابتدا تهویه شوند و سپس با محلول ضدعفونی‌کننده یا محلول سفیدکننده (وایتکس) کاملا مرطوب شوند و بعد با اسفنج یا تی تمیز شوند.
• از جارو کردن باید خودداری شود، زیرا ممکن است باعث پخش شدن ذرات ویروس در هوا شود.

این اقدامات ساده می‌توانند نقش مهمی در کاهش خطر ابتلا به هانتا ویروس داشته باشند.

تشخیص هانتا ویروس

تشخیص هانتا ویروس در فردی که کمتر از ۷۲ ساعت از ابتلای او گذشته باشد دشوار است. اگر آزمایش اولیه پیش از آن‌که ویروس قابل شناسایی باشد انجام شود، معمولا تکرار آزمایش ۷۲ ساعت پس از شروع علائم توصیه می‌شود.

علائم اولیه مانند تب، سردرد، درد عضلانی، تهوع و خستگی به‌راحتی با آنفلوانزا اشتباه گرفته می‌شوند. اگر به بیماری هانتا ویروس مشکوک هستید، باید فورا به پزشک مراجعه کنید و حتما احتمال تماس با جوندگان را اطلاع دهید. پیشنهاد می‌کنیم برای آشنایی با سایر بیماری‌های قابل انتقال بین انسان و حیوان، فیلم آموزش بیماری قابل انتقال بین انسان و حیوان و بررسی انواع ​​زئونوزها Zoonosis فرادرس که لینک آن در ادامه آورده شده است را مشاهده کنید.

درمان هانتا ویروس چیست؟

در حال حاضر هیچ درمان تاییدشده، داروی ضدویروس مجاز یا واکسن جهانی برای هانتا ویروس وجود ندارد. داروی ضدویروسی به نام ریباویرین (Ribavirin) گاهی توصیه می‌شود، زیرا در مورد نوع خاصی از هانتا ویروس که باعث نارسایی کلیه می‌شود موثر بوده است. با این حال، اثربخشی آن در مواردی که ریه‌ها و قلب درگیر هستند، اثبات نشده است.

افرادی که علائم بیماری را زود تشخیص می‌دهند و سریع تحت مراقبت پزشکی قرار می‌گیرند، معمولا وضعیت بهتری نسبت به کسانی دارند که دیرتر برای درمان مراجعه می‌کنند. اگر بیماری در مراحل اولیه شناسایی شود، به بیماران اکسیژن‌درمانی داده می‌شود تا در دوره‌ی نارسایی شدید تنفسی به آن‌ها کمک شود.

برخی از درمان‌های حمایتی پزشکی که به بیماران و مبتلایان هانتا ویروس داده می‌شود در ادامه آورده شده است.

• لوله‌گذاری در صورت مشکلات تنفسی شدید
• دیالیز در صورت مختل شدن عملکرد کلیه
• درمان افت فشارخون و کاهش سطح اکسیژن خون
• اکسیژن درمانی و دستگاه تنفس مصنوعی
• اکسیژن‌رسانی غشایی برون‌بدنی (ECMO) در موارد حاد
• تزریق مایعات و الکترولیت‌ها برای تثبیت فشار خون
• انتقال پلاکت در صورت کاهش شدید پلاکت
• جایگزینی مداوم کلیه در صورت درگیری چندعضوی

خطر هانتا ویروس در سال ۲۰۲۶

در این مطلب از مجله فرادرس آموختیم هانتا ویروس چیست. در ماه مه سال ۲۰۲۶، در یک کشتی کروز سه مورد مرگ ناشی از ابتلا به هانتا ویروس در نزدیکی سواحل غرب آفریقا گزارش شده است. مقامات بهداشتی تعداد کمی از موارد تاییدشده و مشکوک ابتلا به این ویروس نادر را در داخل کشتی شناسایی کرده‌اند.

فیلم آموزش ایمونولوژی Immunology – جامع و با مفاهیم کلیدی در فرادرس

کلیک کنید

در یک کنفرانس خبری در ۵ مه، «ماریا ونکرخف» (Maria van Kerkhove)، رئیس آمادگی و پیشگیری از همه‌گیری و اپیدمی در سازمان بهداشت جهانی (World Health Organization)، اعلام کرد که خطر این ویروس برای عموم مردم پایین است. این موضوع عمدتا به دلیل کارایی نسبتا پایین هانتا ویروس‌ها در انتقال بین انسان‌ها است.