تیموس چیست؟ | ساختار، عملکرد، بیماری ها و درمان

مطالب مجله فرادرس را در جستجوی گوگل سریعتر ببینید
غده تیموس چیست؟

غده تیموس کجاست؟

آناتومی غده تیموس
تیموس، از دو لوب تشکیل شده است که هریک سه بخش دارند:
- «مدولای مرکزی» (Central Medulla): بخش مرکزی تیموس که دارای سلولهای استرومایی ویژهای است.
- «کورتکس خارجی» (Outer Cortex): کورتکس خارجی، سلولهای ماکروفاژ، سلولهای اپیتلیایی مشبک (حاوی عروق خونی) و مجموعه متراکمی از پیشسازهای سلول T را شامل میشود.
- «کپسول» (Capsule): یک لایه نازک از بافت پیوندی که لوبهای تیموسی را احاطه میکند.

میکرو آناتومی تیموس
ساختار تیموس
در کودکان، تیموس به رنگ صورتی - خاکستری است و بافتی نرم دارد و لوبولهای فراوانی در سطح آن دیده میشوند. هنگام تولد، طول این غده بین ۴ تا ۶ سانتیمتر و عرض آن بین ۲/۵ تا ۵ سانتیمتر است و حدود ۱ سانتیمتر ضخامت دارد. سایز تیموس، تا زمان بلوغ افزایش پیدا میکند و در نهایت وزن آن به ۴۰ تا ۵۰ گرم میرسد.
بافت سلولی غده تیموس

سلول های غده تیموس
در کل سه نوع سلول در غده تیموس وجود دارند که عبارتند از:
- سلولهای اپیتلیال: لایههای سطحی خارج بدن یا اندامهای داخلی را میپوشانند.
- «سلولهای کولچیتسکی» (Kulchitsky Cells): سلولهای ترشح کننده هورمون یا سلولهای نورواندوکرینی در تیموس هستند.
- تیموسیتها: سلولهایی که طی مراحلی در تیموس، به انواع لنفوسیت T بالغ تبدیل میشوند.
بلوغ انواع سلول T در تیموس
سلولهای T در تیموس به سه دسته مختلف تمایز مییابند:
- «سلولهای T کشنده» (Cytotoxic T Cells): مسئول کشتن مستقیم سلولهای عفونی و آلوده هستند.
- «سلولهای T کمککننده» (Helper T Cells): از طرفی باعث تحریک ترشح آنتیبادی از لنفوسیتهای B میشوند و از طرفی دیگر انواع سلول T را برای حمله به عوامل بیگانه بیماریزا فعال میکنند.
- «سلولهای T تنظیمکننده» (Regulatory T Cells): این سلولها به اصطلاح «پلیس» گفته میشوند و در زمان لازم، عامل مهار یا کاهش عملکرد لنفوسیتهای T و B هستند.

خون رسانی به تیموس
- سرخرگ تیموس: سرخرگهایی که به تیموس خونرسانی میکنند شاخههایی از عروق توراسیک، عروق تحتانی تیروئید و شاخههایی از عروق فوقانی تیروئیدی هستند. شاخهها به تیموس میرسند و سپس به سپتاها، کپسول در ناحیه بین کورتکس و مدولا میروند و یا به طور مستقیم وارد کپسول میشوند.
- سیاهرگ تیموس: به ورید «براکیوسفالیک» (Brachiocephalic) سمت چپ (سیاهرگ بازوییسری)، ورید توراسیک داخلی و در رگهای تحتانی تیروئید و گاهی مستقیما به وناکاوای فوقانی منتهی میشوند.
- عروق لنفاوی تیموس: عروق لنفاوی، فقط از تیموس خارج میشوند و به سرخرگها و سیاهرگها میپیوندند. مایع لنفاوی، به غدد لنفاویِ پاراسنترال، نای و براکیوسفالیک میریزد.
- مویرگهای تیموس: مویرگهای تیموس فاقد اندوتلیوم (دیواره داخلی) منفذدار و لایه بازال ضخیم هستند که موجب نفوذپذیری آنها نسبت به پروتئینها میشوند.

سد تیموسی خونی چیست؟
- سلولهای اندوتلیال کورتکس (مربوط به لایه داخلی مویرگها)
- غشای پایه اندوتلیوم
- لایه نازکی از بافت پیوندی
- غشای پایه سلولهای اپیتلیومی رتیکولار نوع ۱
- سلولهای رتیکولار اپیتلیومی نوع ۱

اعصاب غده تیموس
تغییرات تیموس
دو لوب تیموس، از نظر اندازه با یکدیگر تفاوت دارند. همچنین به طور معمول، لوب سمت چپ بالاتر و متمایل به سمت راست قرار دارد. بافت تیموسی ممکن است در سطح غده تیموس، یا گاهی درون آن پراکنده شده باشد. تیموس در کودکان به سمت بالا و تا غده تیروئید کشیده شده است.
تکوین غده تیموس
سوراخ حلقی هریک از دیورتیکولها از بین میرود اما گردنه بخشهای بطری مانند به نام (Neck of Flasks) تا مدتی به عنوان طناب سلولی باقی میماند. با ادامه تکثیر سلولهای دیواره گردنه فلاسک شکل، جوانههای سلولی ایجاد میشوند که با پیشروی مزودرم، احاطه و ایزوله میشوند. اپیتلیوم لوبولها را ایجاد میکند و سپس به ساختاری اسفنج مانند تبدیل میشود.
طی این مرحله، پیشسازهای خونساز در مغز استخوان یا سلولهای «هماتوپویتیک» (Hematopoietic)، به تیموس مهاجرت میکنند. تکوین طبیعی تیموس، به میانکنش بین ایپیتلیوم و تیموسیتهای خونساز وابسته است. عنصر ید نیز برای تکوین و فعالیت تیموس، ضرورت دارد.
کاهش سایز غده تیموس
تیموس پس از تولد به رشد خود ادامه میدهد تا در زمان بلوغ به بزرگترین اندازه خود میرسد. تیموس، طی دوران جنین و نوزادی در فعالترین وضعیت است. در دوران بلوغ وزن تیموس بین ۲۰ تا ۵۰ گرم است و سپس کاهش سایز و فعالیت طی فرایندی به نام «کاهش تیموسی» (Thymic Involution) رخ میدهد. پس از یک سالگی، میزان تولید سلولهای T کاهش مییابد و چربی و بافت پیوندی بخشی از حجم این غده را اشغال میکنند.

آتروفی تیموس چیست؟
غده تیموس چه می کند؟
انتخاب مثبت در کورتکس و انتخاب منفی در بخش مدولای تیموس رخ میدهند. پس از این مرحله آن تعداد از سلولهای T که زنده ماندهاند، غده تیموس را ترک خواهند کرد. باقی مراحل بلوغ این سلولها در گردش خون محیطی انجام میشود که تا حدی نیز به دلیل ترشح سیتوکینها و هورمونهای تیموسی همچون تیمولین، تیموپویتین و تیموسین است.
هورمون های تیموس
- «تیموپویتین» (Thymopoietin) و «تیمولین» (Thymulin): هورمونهایی که در فرایند تمایز سلولهای T به روشهای مختلفی نقش دارند.
- «تیموسین» (Thymosin): به پاسخ ایمنی کمک میکند و همچنین باعث تحریک ترشح هورمونهای هیپوفیزی مانند هورمون رشد میشود.
- «فاکتور هومورال تیموس» (Thymic Humoral Factor): مشابه تیموسین عمل میکند اما به طور خاصی پاسخ ایمنی را نسبت ویروسها افزایش میدهد.
برخی هورمونهای دیگر نیز ممکن است به مقدار کم در تیموس ترشح شوند مانند:
- ملاتونین
- انسولین
اختلال در عملکرد غده تیموس
نقص و مشکل در تیموس، موجب کاهش سلولهای T و مشکلات خودایمنی مانند سندرم پلیاندوکرین اتوایمیون تیپ ۱ و میاستنی گراویس میشود. این مشکلات اغلب با سرطان بافت تیموسی به نام تیموما یا ایجاد بافت سلولی از لنفوسیتهای نابالغ مانند سلولهای T که بیماری لنفوم نام دارد، مرتبط هستند.

ضعف سیستم ایمنی
از آنجایی که تیموس، محل تکوین سلولهای T است، مشکلات مادرزادی در تکوین تیموس، منجر به اختلالات سیستم ایمنی خواهند شد. خواه این مشکلات به دلیل تکوین غده تیموس یا نقص در تکوین تیموسیتها باشند. از دست دادن تیموس به دلیل جهش ژنتیکی در سنین پایین، به طور مثال در «سندرم حذف 22q11.2» یا «سندرم دی جرج» (DiGeorge Syndrome)، «سندرم چارج یا شارژه» (Charge Syndrome) یا یک سندرم بسیار نادر به نام سندرم برهنه که سبب حذف تیموس و ریزش موها میشود، از جمله عوامل ایجاد نقص سیستم ایمنی هستند.
- بیماری قلبی مادرزادی
- غیر طبیعی بودن دهان مانند شکاف کام و لب شکری
- عدم تکوین غدد پاراتیروئیدی
- وجود فیستول بین نای و مری
درمان این مشکلات فقط با پیوند تیموس، امکانپذیر است.
نقص ایمنی شدید ترکیبی
سندرم خود ایمنی پلی اندوکرین
سندرم پلی اندوکرین خودایمنی تیپ ۱ (Autoimmune Polyendocrine Syndrome Type 1) یا به اختصار APECED، سندرمی ژنتیکی نادر، ناشی از نقص ژنتیکی بافت تیموس است. جهش در ژنی که آنتیژنهای سلولهای خودی را در بافت اپیتلیال مدولای تیموس کد میکند، باعث نقص در فرایند انتخاب منفی و در نتیجه حمله سلولهای T به سلولهای خودی خواهد شد. در افراد مبتلا به APECED، سیستم ایمنی به بافتهای اندوکرین بدن حمله میکند و منجر به آسیب و بیماریهای زیر میشود:
- هیپوتیروئیدیسم یا کمکاری غده تیروئید
- بیماری آدیسون در غدد آدرنال
- عفونت کاندیدا در سطوح بدن شامل بافت پوششی دهان و ناخنها
و سایر عوارضی که عموما در کودکی بروز میکنند. درمان این بیماریها به طور مستقیم روی بافت یا اندام آسیب دیده اعمال میشود.
خودایمنی چند اندامی مرتبط با تیموما
میاستنی گراویس
«میاستنی گراویس» (Myasthenia Gravis)، نیز یکی از بیماریهای خودایمنی است که به دلیل تولید آنتی بادی علیه رسپتورهای استیلکولین در عضلات، به وجود میآید. این نقص به عدم عملکرد صحیح بین اعصاب و عضله و در نهایت ضعف ماهیچهها در حرکت منجر خواهد شد. میاستنی گراویس معمولا با تیموما یا هیپرپلازی تیموس، مرتبط است. این بیماری اغلب در جوانی تا میانسالی بروز میکند و باعث خستگی مفرط و نقص حرکتی میشود.
سرطان تیموس
تومور خوشخیم تیموس، تومور بدخیم تیموس و کارسینومای تیموس، به ترتیب رایجترین انواع تومور در این اندام هستند. اگرچه اغلب سرطانهای تیموس، در اپیتلیال آن به وجود میآیند اما گاهی تیموسیتها نیز سرطانی میشوند. درمان سرطانهای تیموس در بیشتر موارد نیاز به برداشت و خارج کردن کامل غده تیموس دارند که این درمان، احتمال نقص یا کاهش شدید قدرت ایمنی بدن را در پی خواهند داشت.

علائم سرطان تیموس چیست؟
به غیر از مواردی که ذکر شد، از جمله نشانههای عمومی تومورهای تیموس، میتوان موارد زیر را نام برد:
- کوتاه شدن تنفس
- سرفه که ممکن است با بالا آوردن خون همراه باشد.
- درد قفسه سینه
- مشکل در بلع
- سردرد
- احساس سرگیجه یا سبکی در سر
- کاهش شدید اشتها و کاهش وزن بدون وجود علت زمینهای دیگر
لنفوم
تومورهایی موجود در سلولهای T در تیموس نوعی سرطان خون حاد لنفوبلاستیک (ALL) را ایجاد میکنند. این نوع سرطان علائم و عوارض مشترکی با انواع دیگر ALL دارد:
- کمبود پلاکت که منجر به کبودی یا خونریزیهای مداوم میشود.
- سرکوب سیستم ایمنی که عامل عفونتهای مداوم خواهد بود.
- نفوذ سلولها به درون بدن که موجب بزرگ شدن کبد، طحال، غدد لنفاوی یا دیگر مناطق مورد حمله میشود.
لنفوم بزرگ سلول B مدیاستن (تیموس)
اگر جمعیت اندکی از لنفوسیتهای B که در تیموس وجود دارند، عامل اولیه ایجاد سلول سرطانی و تومور در تیموس باشند، نوعی از لنفوم غیر هوچکین به نام «لنفوم بزرگ سلولِ B» ایجاد خواهد شد. اگرچه در بررسیهای میکروسکوپی و فعالیت ژنها، برخی ویژگیهای لنفوم هوچکین را نیز نشان میدهند. این نوع از تومور تیموس در زنان شایعتر است. نشانهها و عوارض این بیماری اغلب به دلیل فشار بر بافتهای اطراف تیموس، مانند وانا کاوای فوقانی یا دستگاه تنفسی فوقانی به وجود میآیند. از طریق بیوپسی و روشهای ایمونوهیستوشیمی میتوان به منشأ تومورهای نواحی اطراف مانند گردن پی برد.
کیست تیموس
کیست تیموس، معمولا اندازهای کمتر از ۴ سانتیمتر دارد و تصادفا دیده میشود چون اغلب هیچ علامت یا عارضه خاصی ندارد. کیست تیموس ممکن است در گردن یا قفسه سینه به وجود بیاید و معمولا حاوی مایع است. کیست تیموس، با تعداد فراوانی از لایههای سلولی مسطح یا ستونی شکل پوشیده شده است. بزرگ شدن این کیستها هم مانند تیموما، میتواند باعث تورم نواحی اطراف شود و گاهی افتراق آن از تومور مشکل خواهد بود.

سایر بیماری های خود ایمنی مرتبط با تیموس
از جمله از بیماریهایی که میتوانند با تیموما مرتبط باشند عبارتند از:
- «لوپوس اریترومای سیستماتیک» (Systemic Lupus Erythematosus)
- «پلی میوزیت» (Polymyositis)
- «کولیت زخمی» (Ulcerative Colitis)
- «آرتریت روماتوئید» (Rheumatoid Arthritis)
- «سندرم شوگرن» (Sjogren (Sjögren) Syndrome)
- «سارکوئیدوز» (Sarcoidosis)
- «اسکلرودرمی» (Scleroderma)
نکته: تمام افرادی که مبتلا به این بیماریها هستند، لزوما تیموما ندارند.
برداشتن غده تیموس

مطالب مجله فرادرس را در جستجوی گوگل سریعتر ببینید














سلام وقتتون بخیر
درسته که برداشتن تیموس پیش زمینه ابتلا ب سرطان های دیگس؟
کسی تجربه برداشتن تیموس رو داشته؟
واقعا عالی بود
خیلی مطالب جالبی یاد گرفتم ❤️
ببخشید من از عکساتون که تو سایت گذاشتین توی جزوم تستفاده کردم.ولی انگار نیاز به کسب اجازه هست.چطور میتونم اجازشو ازتون بگیرم؟😁
با سلام؛
با تشکر از همراهی شما با مجله فرادرس
خوب بود ولی من تیموس افلاطون را جستجو کرده بودم که به زبان یونانی به معنای موتور رشد و تهاجم و میل به بقا است، زنده باشید خوب بحث کردید و وافی به نظر آمد.
با سلام و باتشکر از مطلب مفیدتون
ببخشید میخواستم بپرسم آیا صحت داره که میگن ضربه زدن روی قفسه سینه باعث آزاد شدن انرژی از غده تیموس میشه؟
با سلام و تشکر از مطلب خوبتون چون به سوال ی که شش ماه من از دکترها در مورد ناراحتیم داشتم به نظر خودم،پاسخ دادید،یه لرز واحساس خاصی که باعث میشد نفس تنگی بگیرم ونمیدونستم تیروئید هست،نای یا مری من هست،باعث کم کردن15کیلو وزنم شد،آندو واکوو…همه و همه چیزی معلوم نکردن لطفاً بفرمایید برای بررسی تخصصی این قسمت پیش چه دکتری باید رفت؟
سلام میخواستم سوال کنم که من احساس یک زخم به اندازه یک نخود تقریبادر همان ناحیه که تیموس قرارگرفته میکنم وقتی سرفه های پشت سرهم میکنم،یا موادغذایی ترش میخورم احساس درد سوزش میکنم،ودربیشترمواقع تمایل دارم که باخارج کردن خلت خودمو آرام کنم،درحالت سرفه شدیداحساس تنگی نفس هم دارم،لطفا بفرماییداین بیماری من به سرطان تیموس می باشد یابیماری دیگری است؟
با تشکراز فرصتی که دراختیارم قرار دادید.و فرمایشات ارزشمندتان
سلام همراه گرامی
مطالب پزشکی و سلامت صرفا برای افزایش اطلاعات و دانش در این زمینهها نوشته میشوند و هیچگونه جنبه تشخیصی ندارند.
برای تشخیص دقیق باید حتما به متخصص مربوطه مراجعه کرد.
فراموش نکنید که علائم بسیاری از بیماریها با یکدیگر مشابهت دارند، بنابراین برای تشخیص صحیح، نیاز به معاینه و انجام آزمایشات مختلف است.