پیرولیز – به زبان ساده
پیرولیز یا آذرکافت به تجزیه حرارتی مواد در دمای بالا و اتمسفر خنثی میگویند. پیرولیز شامل تجزیه شیمیایی و برگشتناپذیر است. از پیرولیز به طور عمده در فرآوری مواد آلی استفاده میشود. به طور کلی، پیرولیز مواد آلی، ترکیبات فراری را به همراه رسوب غنی از کربن بدست میدهد. فرآیندهایی که در آن، بیشترِ رسوبات باقیمانده، حاوی کربن باشند، موسوم به «کربونیزه کردن» (Carbonization) هستند.

مطالب مجله فرادرس را در جستجوی گوگل سریعتر ببینید
از پیرولیز به طور عمده در صنایع شیمیایی همچون تولید اتیلن بهره میگیرند. کاربردهای ایدهآل پیرولیز شامل موارد زیر است:
- تبدیل «سوخت زیستی» (Biomass) به «گاز سنتز» (Syngas) و «زغال زیستی» (Biochar)
- بازیافت پلاستیکها تبدیل آنها به نفت
- تبدیل زبالهها به مواد یکبار مصرف

انواع پیرولیز
همانطور که پیشتر نیز اشاره شد، یک پیرولیز کامل در نهایت به تولید رسوبی جامد و غنی از کربن منتهی میشود. انواع اصلی پیرولیز در زیر آورده شدهاند:
- تقطیر خشک: در تولید سولفوریک اسید از سولفاتها
- «تقطیر تخریبی» (Destructive Distillation): در تولید زغال، کُک، و کربن فعال
- کاراملیزه کردن قند
- پخت و پز در دمای بالا همچون سرخکردن، گریل کردن و تُست کردن
- سوزاندن زغالسنگ جهت تولید زغال
- کراکینگ هیدروکربنهای سنگینتر و تبدیل آنها به اجزای سبک در پالایش نفت خام
- «گسست پلیمری حرارتی» (Thermal Depolymerization) و تبدیل پلاستیکها و مواد پلیمری به مونومر و اولیگومر
- «پیرولیز هیدروس» (Hydrous Pyrolysis) در فرآوری نفت خام
- کاتاژنز: شامل تبدیل مواد آلی مدفون به سوختهای فسیلی
مکانیسم کلی پیرولیز
- در دمایی کمتر از ۱۰۰ درجه سانتیگراد، مواد فرار، شامل مقداری آب، تبخیر میشوند. در این شرایط، برخی مواد حساس به دما همچون ویتامین C و پروتئینها ممکن است به صورت جزئی یا کامل تجزیه شوند.
- در دمای ۱۰۰ درجه سانتیگراد یا کمی بالاتر از آن، آب باقیمانده در مواد، از آن خارج خواهد شد. البته، آب موجود در ساختار بلوری مواد هیدراته (آبدار) ممکن است در دمایی بالاتر تخلیه شود. تکمیل این فرآیند به انرژی بسیار زیادی نیاز دارد و به همین دلیل، تا زمان تکمیل فرآیند، دما افزایش نخواهد یافت. همچنین برخی از مواد جامد، مانند چربیها، قندها و موم، در این حالت ذوب و از یکدیگر جدا میشوند.
- در دماهای بین ۱۰۰ تا ۵۰۰ درجه سانتیگراد، بسیاری از مولکولهای آلی شکسته خواهند شد. جدول زیر، این مواد را به همراه دمای تجزیه آنها نشان میدهد:
| دما (درجه سانتیگراد) | فرآیند |
| 180-160 | تجزیه بسیاری از قندها |
| 350 | تجزیه سلولز، ماده اصلی چوب، کاغذ و کتان |
| 350-500 | لیگنین، از مواد اصلی در چوب که به هنگام تجزیه، موادی فرار همچون آب، دیاکسید و مونواکسید کربن آزاد میکند. |
- گازها و مواد فرار، از نمونه تحت پیرولیز خارج خواهند شد اما برخی از این مواد به طور مجدد و به شکل دود، میعان میکنند که البته این فرآیند هم جاذب انرژی است.
- برخی از مواد فرار، با سوختن خود، ایجاد شعله میکنند. در این حالت، مواد فرار، غنای بیشتری از کربن پیدا میکنند و درشتمولکولهایی را با رنگ قهوهای تا مشکی ایجاد میکنند. در این حالت معمولا گفته میشود که ماده، کربونیزه یا زغال شده است.
- در دمای 200-300 درجه سانتیگراد، اگر اکسیژن خارج نشده باشد، ذراتِ کربونیزه شده در واکنشی به شدت گرماده، بدون ایجاد شعله، شروع به سوختن میکنند. زمانی که سوختن کربن آغاز شود، دما به طور خودبهخودی افزایش خواهد یافت و مواد به صورت «اخگر» (Ember) شروع به درخشیدن و آزاد کردن مونواکسید و دیاکسید کربن میکنند. در این مرحله، نیتروژن موجود در ماده، اکسید و به یا تبدیل میشود. گوگرد و دیگر مواد همچون کلر و آرسنیک نیز در این شرایط اکسید و به مواد فرار تبدیل خواهند شد.
- با پایان یافتن فرآیند، خاکستری حاوی مواد غیرآلی با نقطه ذوب بالا باقی میماند. فلزات باقی مانده در ماده اصلی، به طور معمول به صورت اکسید یا کربنات دیده میشوند و فسفر موجود در استخوانها، فسفولیپیدها و نوکلئیک اسیدها هم به صورت فسفات حضور دارند.

کاربردهای پیرولیز
پیرولیز، کاربردهای زیادی در زندگی روزمره و در صنعت دارد که در ادامه به آنها خواهیم پرداخت.
پخت و پز
در تهیه غذاها، به وفور از پیرولیز استفاده میکنیم. کاراملی کردن قندها، یک پیرولیز به شمار میرود که در نهایت، طعم و رنگ غذا تغییر پیدا میکند. البته این فرآیند، همیشه مطلوب نیست مانند سوختن و سیاه شدن غذا.
کُک، کربن، زغال
کربن و مواد غنی از کربن، خواص مطلوبی دارند اما حتی در دماهای بالا هم غیرفرار هستند. در نتیجه، از پیرولیز برای تولید انواع مختلفی از ترکیبات کربن استفاده میشود که در سوخت، تولید فولاد و سایر موارد مورد استفاده قرار میگیرند.
پیرولیز چوب

تولید فولاد
فیبر کربن
فیبر کربن، رشتههایی از کربن است که بمنظور تولید الیاف کربنی از آن استفاده میشود. در تولید فیبر کربن، از ریسندگی پلیمری مخصوص و پیرولیز مواد در دمای بالا بهره میگیرند.

تولید اتیلن
بازیافت
پاکسازی حرارتی
- حمام نمک مذاب: از قدیمیترین روش های پاکسازی به شمار میآید که به کمک حمامی از نمک ذوب شده انجام میشود. البته این روش حاوی گاز سمی و خطرناک هیدروژن سیانید است.
- سیستمهای بستر سیال: این سیستمها از ماسه و اکسید آلومینیوم بمنظور ایجاد حرارت استفاده میکنند. این سیستمها نیز سرعت بالایی در پاکسازی دارند و ماسه و اکسید آلومینیوم نیز ذوب نمیشود. علاوه بر این، این روش فاقد هر نوع بو یا بخارات نامطبوع است و به طور معمول، فرآیند پاکسازی بین یک تا دو ساعت زمان میبرد.
- آون (فر) خلا: این نوع سیستمها، پیرولیز را در خلا بکار میگیرند که سبب جلوگیری از ایجاد فرآیند احتراق ناخواسته در داخل محفظه پاکسازی میشوند و معمولا فرآیند پاکسازی بین 8-30 ساعت به طول میانجامد.
سنتز مواد شیمیایی
از پیرولیز برای تولید مواد شیمیایی نیز استفاده میکنند. در تولید موادی همچون «پنتابوران» (Pentaborane) و «دکابوران» (Decaborane) و همچنین نانوذرات زیرکونیوم و اکسیدها از پیرولیز بهره میگیرند.
پیرولیز لاستیک
از پیرولیز به عنوان فرآیندی برای بازیافت لاستیک و تایرهای خودرو استفاده میکنند. با توجه به اینکه لاستیک خودروها و وسایل نقلیه، حجم عظیمی از زبالهها را تشکیل میدهد، پیرولیز و بازیافت آنها راهکار بسیار مناسبی برای کاهش حجم زباله تولیدی به شمار میآید.
واکنش پیرولیز چیست؟
اگر این مطلب برای شما مفید بوده است، آموزشهای زیر نیز به شما پیشنهاد میشوند:
- مجموعه آموزشهای دروس شیمی
- مجموعه آموزشهای مهندسی شیمی
- آموزش ترمودینامیک مهندسی شیمی
- سیستم فلر (Flare) در صنعت و طراحی آن — به زبان ساده
- ثابت تعادل — از صفر تا صد
^^
مطالب مجله فرادرس را در جستجوی گوگل سریعتر ببینید














بسیار مفید بود.دست شما مرسی داره. اگه ممکنه در مورد پیرولیز چوب و تهیه سرکه چوب، و زمانهای چند مرحله ای و دماهای مختلف ان، و میعانات حاصله، ما رو آگاه بفرمایید. مچکرم.ممنون زحمات شما
با سلام خدمت شما همراه گرامی؛
پیرولیز چوب یک فرآیند حرارتی است که در آن چوب در محیط بدون اکسیژن تجزیه شده و به گازهای قابل اشتعال، روغن چوب، زغال چوب و آب تبدیل میشود. سرکه چوب، محصول جانبی مهمی است که از تقطیر روغن چوب با حرارت بیشتر به دست میآید و دارای خواص ضدعفونیکننده و کاربردهای متنوع در کشاورزی، صنایع غذایی و مصارف خانگی است. فرآیند پیرولیز شامل سه مرحله اصلی است: خشک کردن و پیشگرمایش (100-200 درجه سانتیگراد)، تجزیه حرارتی (200-280 درجه سانتیگراد) و تقطیر برای تولید سرکه چوب (300-2000 درجه سانتیگراد). زمان هر مرحله بسته به نوع چوب و هدف از پیرولیز متفاوت است.
از بازخورد و همراهی شما با مجله فرادرس سپاسگزاریم.
با حال بود
مطلب کوتاه جامع کاربردی و مناسب یود
موضوع خیلی با اهمیت ا ما من تفاوت پیرولیز و کراکینگ را نفهمید میشه بی زحمت این را واضح سازید ممنون
سلام و وقت شما بهخیر؛
پیرولیز به تجزیه حرارتی ترکیبات شیمیایی در غیاب هوا گفته میشود. در صورتی که ترکیبات شیمیایی در تجزیه حرارتی آلکانها باشند، به آن کراکینگ میگوییم. در واقع فرآیند کراکینگ زیرشاخه پیرولیز و یکی از روشهای انجام آن است.
با تشکر از همراهی شما دوست عزیز با مجله فرادرس
عالی بود
سلام شما فعال هستید تو این زمینه