پنوماتیک چیست؟ | راهنمای جامع و کاربردی به زبان ساده

مطالب مجله فرادرس را در جستجوی گوگل سریعتر ببینید
پنوماتیک چیست؟
سیستم پنوماتیک چیست؟
سیستم پنوماتیک به سیستمی میگویند که از هوای فشرده برای انجام کار استفاده میکند. این سیستم، هوا را جذب و به مدار منتقل میکند تا انرژی مورد نیاز تامین شود. به این ترتیب، سیستمهای پنوماتیکی کاربرد گستردهای در صنایع دارند.
یک سیستم پنوماتیک از چه اجزای مهمی تشکیل شده است؟
برای بهرهگیری از سیستم پنوماتیکی به اجزای مختلفی نیاز است و اولین چیزی که به آن نیاز داریم، کمپرسور هوا است و همچنین، به سیلندر هوا نیز نیاز پیدا میکنیم. این سیلندرها با حرکت خود، نیروی لازم برای حرکت یک موتور را تامین میکنند. سومین جزء مهم در سیستمهای پنوماتیکی، «محرک» (Actuator) است. محرک سبب باز و بسته شدن شیرها - یا سوپاپها - در سیستم میشود. موتور، جزء چهارم از اجزای یک سیستم پنوماتیکی است و به هنگام حرکت سیلندر، مورد استفاده قرار میگیرد.
اجزای سیستم پنوماتیک
در بخش قبل، به طور مختصر در رابطه با اجزای مهم سیستم پنوماتیکی صحبت کردیم. در ادامه متن، توضیحات دقیقتری در رابطه با اجزای سیستم پنوماتیک ارائه خواهیم کرد.
سیلندرها
در سیلندرهای پنوماتیک به طور معمول، هوای فشرده، پیستون را تنها در یک جهت حرکت میدهد. در پایان حرکت پیستون، در اثر خروج هوا، خلاء ایجاد میشود که این خلاء به کمک یک فنر، سبب بازگشت پیستون به محل اولیه خود خواهد شد.

شیرها
- «شیر خروجی» (Exhaust Valve): جهت تخلیه گازهای سیستم
- «Shut-off Valve»: برای بستن شیر خروجی
- «شیر ایمنی» (Safety Valve): برای متوقف کردن ناگهانی سیستم
- «شیر هوا» (Air Valve): کنترل هوای ورودی و خروجی به سیستم
- «شیر سلونوئیدی» (Solenoid Valve): شیرهایی که در سیستمهای پیچیدهتر مورد استفاده قرار میگیرند و عملکرد آنها به کمک جریان الکتریکی امکانپذیر است و در گفتار عامیانه به آنها «شیر برقی» نیز گفته میشوند.

اتصالات

لوله ها و شلنگ ها

بخش خلاء
تهیه و آماده سازی هوا
کاهنده صدا
به هنگام خروج گاز از سیستم پنوماتیک، صدای زیادی تولید میشود که برای کاهش آن از «کاهنده صدا» (Silencer) بهره میگیرند. این صدا بسته به نیرو و فشار جریان ممکن است به صورت انفجاری باشد.

سیستم پنوماتیک چطور کار میکند؟
سیستم پنوماتیک با استفاده از اجزای اصلی آن یعنی کمپرسور، مخزن هوا، شیرها، مدار، مخزن هوا و محرک کار میکند.
همانطور که در طول این متن به آن اشاره شد، دستگاههای پنوماتیکی تمامی قدرت خود را از هوای فشرده تامین میکنند. بنابراین، به سادگی میتوان دریافت که این سیستم برای شروع به کار حداقل به دو جزء اصلی احتیاج دارد: یک جزء برای اینکه هوا را فشرده کند و جزء دیگر برای اینکه از هوای فشرده برای بلندکردن، حرکت دادن یا نگهداشتن یک جسم استفاده کند.
جزء اول، کمپرسور هوا و جزء دوم، محرک است. علاوه بر این، به یک سیستم لولهکشی نیاز داریم که هوا را از کمپرسور به محرک منتقل کند و مدار پنوماتیک این کار را انجام میدهد. همچنین، دستگاهی که بتواند ورود و خروج هوا را کنترل کند نیز از جمله موارد مورد نیاز برای کارکرد صحیح این سیستم است و به همین دلیل، از شیرها و سوپاپها در این رابطه استفاده میشود.

از پنوماتیک در چه مواردی استفاده می شود؟
با اتصال اجزای سیستم پنوماتیک به یکدیگر، ابزارهای کاربردی مختلفی ساخته خواهند شد. هرآنچه توسط سیستمهای الکتریکی و هیدرولیکی انجام میشود را میتوان به کمک سیستمهای پنوماتیک نیز عملی کرد البته در خصوص اینکه کدامیک از این دو سیستم بهتر عمل میکنند در ادامه بحث خواهد شد.
ماشینآلات صنعتی نسبت به سایر دستگاهها از پنوماتیک بهره بیشتری میبرند. همچنین در علم رباتیک برای جابجایی بازوهای رباتها نیز میتوان از سیستمهای پنوماتیکی به همراه سیستمهای الکتریکی و مکانیکی کمک گرفت. در صنایع لبنی برای تهیه شیر دامها از دستگاهای پنوماتیک استفاده میکنند.
در گذشته (قرن نوزدهم میلادی)، سیستمهای پنوماتیک در بانکها، بیمارستانها و رستورانها جهت انتقال کالاها از طریق لولههای هوا مورد استفاده قرار میگرفتند.
برای متوقف کردن خودروهای سنگین یا قطارها از ترمزهای بادی بهره میگیرند. همچنین، همانطور که در ابتدای متن نیز به آن اشاره شد در برخی سازها مانند «ارگهای بزرگ کلیسایی» (Pipe Organ) از پنوماتیک کمک گرفته میشد.
یادگیری مفاهیم پنوماتیک و هیدرولیک با فرادرس
پنوماتیک یا نیوماتیکس شاخهای از علم فیزیک و مهندسی مکانیک است که از گازها یا هوای فشرده برای انتقال، کنترل و تولید انرژی مکانیکی جهت انجام کارهای صنعتی استفاده میکند. در سیستمهای پنوماتیک، هوای محیط توسط کمپرسور فشرده شده و پس از عبور از واحدهای آمادهسازی شامل فیلتر، تنظیمکننده فشار و روغنزن، از طریق شیرهای کنترل به عملگرها مانند سیلندرها و موتورهای بادی هدایت میشود تا حرکت خطی یا دورانی تولید کند.
سرعت بالا، ایمنی در محیطهای آتشزا، تمیزی و سادگی نگهداری از جمله مزایای اصلی این فناوری در اتوماسیون صنعتی است. آشنایی با طراحی مدارهای پنوماتیکی، اجزای تجهیزات هوای فشرده و مقایسه آن با سیستمهای هیدرولیکی، نقش مهمی در بهینهسازی فرآیندهای صنعتی دارد. اگر تمایل دارید بر مباحث پنوماتیک، هیدرولیک و اتوماسیون صنعتی مسلط شوید، پیشنهاد ما استفاده از فیلمهای آموزشی فرادرس است:
- فیلم آموزش مقدماتی پنوماتیک + مفاهیم کلیدی فرادرس
- فیلم آموزش فلوید سیم – شبیه سازی مدارهای نیوماتیک یا هیدرولیکی و پنوماتیکی با FluidSIM فرادرس
- فیلم آموزش اتوماسیون صنعتی – جامع و با مفاهیم کلیدی فرادرس
همچنین بررسی مجموعههای زیر نیز به تسلط بیشتر شما کمک خواهد کرد:
- مجموعه آموزش مکانیک سیالات – از دروس دانشگاهی تا کاربردی
- مجموعه آموزش نرم افزارهای مهندسی مکانیک – مقدماتی تا پیشرفته
پنوماتیک و هیدرولیک کدامیک بهتر هستند؟
هر دو سیستم پنوماتیکی و هیدرولیکی بمنظور انتقال نیرو خاصه نیروهای رفت و برگشتی مورد استفاده قرار میگیرند و بدون نیاز به استفاده از تسمه یا دنده، با فاصلهای زیاد از کمپرسور خود، کارکرد مناسبی دارند. همچنین، هر دو سیستم با وجود وزن کم، قدرت بسیار زیادی را فراهم میکنند. برای مقایسه این دو سیستم باید عواملی همچون توان تولیدی، دقت، کنترل، سادگی استفاده، ایمنی و شرایط عملیاتی را مد نظر قرار داد.
توان تولیدی
در شرایطی که توان تولیدی متوسط و سرعت بالا نیاز داشته باشیم و در عین حال، دقت نیز اهمیت چندانی نداشته باشد، سیستمهای پنوماتیک به هیدرولیک ترجیح داده میشوند. همچنین در شرایطی که دمای هوا متغیر باشد، در عملکرد سیستم پنوماتیک اختلال ایجاد خواهد شد.
دقت
کنترل
در مقایسه با موتورهای الکتریکی که دارای چرخدندههای سنگین به همراه اینرسی بالا هستند، ابزارهای پنوماتیکی برای شروع و پایان کار به قدرت زیادی نیاز ندارند. از اینرو، بسته به نوع استفاده، هریک از سیستمهای پنوماتیکی یا هیدرولیکی مزیتهای خود را دارند.
سادگی استفاده
ایمنی
شرایط عملیاتی
با توجه به اینکه ماشینهای هیدرولیکی برای کارکرد خود از روغن استفاده میکنند، نیازی به روانکاری مجزا ندارند و کارکرد آنها با صدای کمتری همراه است.
مطالب مجله فرادرس را در جستجوی گوگل سریعتر ببینید
















ممنون از سایت فرادرس
بسیار جالب بود قطعات پنوماتیک و بادی تو خیلی از صنایع کاربرد داره
سلام
برای راه اندازی دستگاه پنومانیک از کمپرسور روغنی باید افاده کرد یا از کمپرسورهای اویل فری یا بدون روغن
ممنون میشم راهنمایی بفرمایید
از هردو کمپرسور روغنی و اویل فری میشه استفاده کرد معمولا کمپرسور های اویل فری فشار هوای بالاتری دارند و تو صنایع بزرگ مثل نوشیدنی استفاده میشوند و عملکردشون با سیلندر هست و سه استیج دارند مثل کمپرسور 40بار af
خیلی ممنون. مطالب بیشتر بذارید و کاربردی تر و بروز باشه و نماد ها سمبل هاهم باشد.
سلام، تشکر از مطالبتون
میخواستم بدونم برای شُل و سفت کردن بالون های هوا برای سیستم تعلیق چطوریه؟ یا اسم اون وسیلش چی میتونه باشه؟
با سلام؛
به طور کلی، در این نوع از سیستمهای تعلیق به کمک یک موتور الکتریکی یا با استفاده از قدرت موتور، یک پمپ هوا یا کمپرسور، هوا را به درون بالشتکهای پلاستیکی پمپ میکند و با باد شدن این بالشتکها، ارتفاع شاسی از اکسل بیشتر خواهد شد. در برخی سیستمها نیز از سیلندر و پیستون به همراه گاز نیتروژن بهره میگیرند. تمامی این موارد نیز به کمک یک «شیر کنترل» (Control Valve) کنترل میشوند.
با تشکر از همراهی شما با مجله فرادرس
سلام
با تشکر از مطلب خوبتون.
یه عکس گذاشتید که یه پمپ هیدرولیک زرد رنگ هستش و اون شلنگ ها هم برا انتقال روغن هیدرولیک می باشد و ربطی به پنوماتیک ندارد.
با سلام؛
از توجه شما سپاسگزاریم. تصویر مربوطه پمپ هیدرولیک نیست بلکه به بیان بهتر یک پیستون هیدرولیک است. برای اطلاعات بیشتر، توضیحاتی به عکس اضافه شد.
با تشکر