تفاوت باکتری و ویروس – به زبان ساده
ویروس‌ها و باکتری‌ها کجا زندگی می‌کنند؟
برای این که بدانید ویروس و باکتری چیست، چه تفاوت‌هایی با هم دارند و هرکدام چه کاربردهایی دارند، در ویدیوی کوتاه زیر آموزش رایگان را مشاهده کنید.
فرق ساختار باکتریایی و ویروسی
تفاوت اندازه و شکل باکتری‌ها و ویروس‌ها
باکتری‌ها: باکتری‌ها در شکل‌ها و اندازه‌های مختلفی یافت می‌شوند. انواع شکل‌های سلولی باکتریایی اغلب شامل کوکسی (کروی)، باسیل (میله شکل)، مارپیچ و ویبریو هستند. باکتری‌ها به طور معمول با قطری در حدود 200 - 1000 نانومتر (نانومتر 1 میلیاردم متر) در طبیعت دیده می‌شوند. بزرگترین سلول‌های باکتریایی با چشم غیرمسلح قابل مشاهده هستند. باکتری «تیومارگاریتا نامیبین سیس» (Thiomargarita Namibiensis) که بزرگترین باکتری جهان به شمار می‌آید، می‌تواند قطری برابر با 750٫000 نانومتر (0.75 میلی‌متر) داشته باشد. این باکتری در سواحل نامیبیا در رسوبات اقیانوسی به فراوانی زندگی می‌کند. اندازه بزرگ باکتری تیومارگاریتا به دلیل وجود اندامک واکوئل بزرگی است که در این باکتری وجود دارد.
ویروس‌ها: اندازه و شکل ویروس‌ها با توجه به میزان اسید نوکلئیک و پروتئین‌های موجود در آن‌ها تعیین می‌شود. ویروس‌ها به طور معمول دارای کپسول‌های کروی (Polyhedral)، میله‌ای شکل یا به شکل مارپیچ هستند. برخی از ویروس‌ها، مانند «باکتریوفاژ‌ها» (Bacteriophages)، اشکال پیچیده‌ای دارند که دارای یک بخش اضافه نسبت به سایر ویروس‌ها به نام دم هستند که این دم ساختاری از جنس پروتئین دارد و به کپسید با الیاف منشعب شده از دم متصل می‌شود. همان طور که در بالا اشاره شد، ویروس‌ها بسیار کوچک‌تر از باکتری‌ها هستند. آن‌ها عموماً قطری برابر با 20-400 نانومتر دارند. بزرگترین ویروس‌های شناخته شده تاکنون، «پاندورا ویروس‌ها» (Pandoraviruses) هستند که اندازه آن‌ها در حدود 1000 نانومتر تا یک میکرومتر اندازه‌گیری شده است.
فرق نحوه تولید مثل باکتری‌ها و ویروس‌ها
باکتری‌ها: باکتری‌ها معمولاً توسط فرآیندی که به عنوان «شکافت باینری» (Binary Fission) یا تقسیم دوتایی شناخته می‌شود، به صورت غیرمتناوب تولید مثل می‌کنند. در این فرایند، یک سلول واحد به دو سلول یکسان دختری همانندسازی کرده و تقسیم می‌شود. در شرایط مناسب، باکتری‌ها می‌توانند رشد نمایی را تجربه کنند.
ویروس‌ها: برخلاف باکتری‌ها، ویروس‌ها فقط با کمک سلول میزبان می‌توانند تکثیر شوند. از آنجا که ویروس‌ها اندامک‌های لازم برای تولید مثل اجزای ویروسی را ندارند، بنابراین باید از اندامک‌های سلول میزبان برای تکثیر استفاده کنند. در تکثیر ویروس، ویروس ماده ژنتیکی خود (DNA یا RNA) را به سلول تزریق می‌کند. ژن‌های ویروسی در سلول میزبان همانندسازی می‌شوند و دستورالعمل ساخت اجزای ویروسی را فراهم می‌کند. پس از جمع‌آوری قطعات و ویروس‌های تازه شکل گرفته، ویروس‌ها بالغ شده و سلول میزبان را می‌شکنند و سلول‌های دیگر را آلوده می‌کنند.
تفاوت بیماری‌های ایجاد شده توسط باکتری‌ها و ویروس‌ها
باکتری‌ها: در حالی که بیشتر باکتری‌ها بی ضرر هستند و برخی از آن‌ها حتی برای انسان مفید به شمار می‌آیند، باکتری‌هایی وجود دارند که می‌تواند برای جانوران و گیاهان بیماری ایجاد کنند. باکتری‌های بیماری‌زا که باعث بیماری می‌شوند، سمومی ایجاد می‌کنند که سلول‌ها را از بین می‌برند. آن‌ها می‌توانند باعث مسمومیت غذایی و سایر بیماری‌های جدی از جمله مننژیت، ذات الریه و سل شوند.
عفونت‌های باکتریایی را می‌توان با آنتی بیوتیک‌ها درمان کرد که در از بین بردن باکتری‌ها بسیار مؤثر واقع می‌شوند. با توجه به استفاده بیش از حد از آنتی بیوتیک‌ها، برخی از باکتری‌ها ( مانند باکتری‌های E.coli و MRSA) در برابر آن‌ها مقاوم شده‌اند. بعضی از آن‌ها حتی به عنوان «ابر میکروب‌ها» یا (Superbugs) نیز شناخته شده‌اند، زیرا در برابر چندین آنتی بیوتیک می‌توانند مقاومت کنند. واکسن‌ها همچنین در جلوگیری از شیوع بیماری‌های باکتریایی مفید هستند. بهترین راه برای محافظت از خود در برابر باکتری‌ها و میکروب‌های دیگر شستن و خشک کردن صحیح دست‌ها به صورت مکرر است.
تفاوت باکتری و ویروس در یک نگاه
| باکتری | ویروس | |
| نوع سلول | سلول پروکاریوتی | بدون ساختار سلولی |
| اندازه | ۲۰۰ تا ۱۰۰۰ نانومتر | ۲۰ تا ۴۰۰ نانومتر |
| ساختمان | اندامک‌ها و DNA درون دیواره سلولی قرار می‌گیرند. | DNA یا RNA درون کپسید قرار می‌گیرند، برخی از انواع ویروس‌ها نیز دارای پاکت ویروسی هستند. |
| سلول‌های که آن‌ها را آلوده می‌کنند | حیوانات، گیاهان، قارچ‌ها | حیوانات، گیاهان، آغازیان، قارچ‌ها، باکتری‌ها و آرکی باکترها |
| تولید مثل | تقسیم دوتایی | با توجه به نوع میزبان متفاوت است. |
| مثال‌ها | باکتری‌های ایکلای، سالمونلا، لیسترسا، مایکوباکتریا، استافیلوکوکوس، باسیلوس آنتراسیس | ویروس آنفلونزا، ویروس آبله، ویروس HIV، ویروس کووید ۱۹، ویروس ابولا |
| بیماری‌زایی | سل (Tuberculosis)، مسموم کردن مواد غذایی، بیماری گوشت خوار (Flesh-eating disease) | آبله مرغان، فلج اطفال، آنفلونزا، کرونا ویروس |
| درمان | آنتی بیوتیک‌ها | داروهای ضدویروسی |
مطالب مجله فرادرس را در جستجوی گوگل سریع‌تر ببینید
باسلام و عرض سپاسگزارى ، من آخر نفهميدم تفاوت ويروس و باكترى درعملكرد شان چيست .
من كشاورزم
ممنون
با سلام؛
برای درک بهتر تفاوت فعالیت باکتری‌ها و ویروس‌ها باید یک قدم به عقب برویم و ماهیتشان را بررسی کنیم. باکتری‌ها موجودات زنده تک‌سلولی هستند. در حالی که ویروس‌ها انگل سلولی هستند. اما این یعنی چی؟ موجودات زنده به واسطه کدهای ژنتیکی و اندامک‌های سلولی که دارند، فعالیت‌های حیاتی خود را انجام می‌دهند. مثلا یک سلول دارای DNA است و اندامک‌هایی دارد که از روی این الگوی DNA برایش مولکولی‌های مختلفی از جمله پروتئین بسازد. در نهایت این مولکول‌ها اعمال زیستی سلول را به پیش می‌برند.
ویروس‌ها مولکول کدکننده ژنتیکی (یعنی DNA و RNA دارند) اما اندامکی ندارند که از روی این الگو برای آن‌ها پروتئین یا محصولات دیگر بسازد. به همین دلیل باید به یک سلول زنده مانند باکتری یا حتی سلول‌های بدن ما و گیاهان، حمله کند. مولکول ژنتیکی را وارد آن سلول کرده و به این ترتیب از اندامک‌های سلول میزبان استفاده کند تا تکثیر شود. با آلوده شدن یک سلول به ویروس، با احتمال بالایی سلول میزبان دیگر توانایی ادامه فعالیت‌های خودش را نخواهد داشت و صرفا کارخانه ویروس‌سازی خواهد بود.
پس پاسخ شما در یک جمله می‌شود، باکتری‌ها برای فعالیتشان مستقل هستند اما ویروس‌ها انگل‌های سلولی بوده و برای تکثیر و تولید مثل به سلول‌های زنده وابسته هستند.
از توجه و همراهی شما با مجله فرادرس سپاس‌گزاریم.
تنوع بیماریهایی که در جدول نوشتید خیلی کم است.