شما در حال مطالعه نسخه آفلاین یکی از مطالب «مجله فرادرس» هستید. لطفاً توجه داشته باشید، ممکن است برخی از قابلیتهای تعاملی مطالب، مانند امکان پاسخ به پرسشهای چهار گزینهای و مشاهده جواب صحیح آنها، نمایش نتیجه آزمونها، پاسخ تشریحی سوالات، پخش فایلهای صوتی و تصویری و غیره، در این نسخه در دسترس نباشند. برای دسترسی به نسخه آنلاین مطلب، استفاده از کلیه امکانات آن و داشتن تجربه کاربری بهتر اینجا کلیک کنید.
قبلاً در مجله فرادرس در مورد چرخه کارنو و قضیه کارنو بحث کردیم. اگر یخچال یا پمپ حرارتی براساس چرخه معکوس کارنو عمل کنند، به ترتیب به آنها یخچال کارنو (Carnot Refrigerator) یا پمپ حرارتی کارنو (Carnot Heat Pump) گفته میشود. به دلیل تشابه عملکرد این دو دستگاه ترمودینامیکی، در این مقاله، همزمان با یخچال کارنو پمپ حرارتی را نیز بررسی خواهیم کرد.
در رابطههای بالا، QL مقدار گرمای جذب شده از منبع سرد است و مقدار گرمای آزاد شده در منبع گرم نیز با QH نشان داده میشود. در فرمول محاسبه ضریب عملکرد تمام یخچالها و پمپهای حرارتی برگشتپذیر، میتوانیم در رابطههای بالا، نسبت انتقال حرارت را با نسبت دمای مطلق (دما برحسب کلوین) منبع گرم و سرد جایگزین کنیم. از این رو، ضریب عملکرد یخچالها و پمپهای حرارتی برگشتپذیر به قرار زیر است.
COPR, rev=TH/TL−11COPHP, rev=1−TL/TH1
رابطههای بالا بیشترین ضریب عملکرد ممکن را برای یخچالها و پمپهای حرارتی که بین دو دمای TL و TH کار میکنند، نشان میدهد. در عمل، تمام یخچالها و پمپهای حرارتی واقعی که بین این دو دما کار میکنند، ضریب عملکرد پایینتری خواهند داشت.
میتوان بین یخچالهای واقعی و برگشتپذیری که بین دو دمای یکسان کار میکنند، مقایسهای انجام داد. اگر چرخه عملکرد یخچال، برگشتناپذیر باشد (یخچال واقعی)، ضریب عملکرد آن از COPR, rev کمتر است. اگر یخچال با چرخه برگشتپذیر کار کند، ضریب عملکرد آن با COPR, rev برابر است. یخچالی که در این چرخه کار کند، یخچال کارنو نامیده میشود. همچنین امکان ندارد که ضریب عملکرد از COPR, rev بزرگتر باشد و ساخت یخچالی با این ویژگی غیرممکن است. با قرار دادن COPHP, rev به جای COPR, rev میتوان مقایسه مشابهی بین پمپهای حرارتی نیز انجام داد که نتایج آن به همین صورت خواهد بود.
ضریب عملکرد یک یخچال یا پمپ حرارتی برگشتپذیر، بیشترین مقداریست که میتوان بین آن دو دمای مشخص شده، به آن دست یافت. در ساخت پمپهای حرارتی و یخچال کارنو میتوان با اجرای طراحیهای دقیقتر، به این اعداد نزدیک شد ولی رسیدن به آنها هرگز ممکن نخواهد بود. در پایان باید به این نکته اشاره کرد که ضریب عملکرد یخچالها و پمپهای حرارتی با کاهش دمای TL پایین میآید. به عبارت دیگر، در این حالت، برای جذب حرارت از منبع سرد، به کار بیشتری نیاز است. به محض اینکه دمای فضای سرد به صفر برسد، میزان کار لازم برای انجام عمل تبرید، بینهایت شده و ضریب عملکرد COPR به صفر میرسد.
مثال ۱: عملکرد چرخه یخچال کارنو در مخلوط اشباع
سؤال: در یک یخچال کارنو که در یک سیستم بسته و ناحیه مخلوط مایع -- بخار اشباع عمل میکند، مقدار 0.8kg از مبردی با نام تجاری 134a به عنوان سیال عامل استفاده شده است. نمودار T−V مربوط به این چرخه در شکل زیر نشان داده شده است. دماهای ماکزیمم و مینیمم در این چرخه به ترتیب برابر با
$$\large 20\: ^\circ \text {C}$$ و $$\large -8\: ^\circ \text {C}$$ است.
میدانیم که در انتهای فرآیند آزاد شدن گرما، سیال مبرد در حالت مایع اشباع قرار دارد و کار خالص ورودی به چرخه برابر 15kJ است. کسر جرمی مبرد که در خلال فرآیند دریافت گرما تبخیر میشود و همچنین فشار را در انتهای فرآیند آزاد شدن گرما تعیین کنید. آنتالپی تبخیر مبرد 134a در دمای
$$\large -8\: ^\circ \text {C}$$ برابر با hfg=204.59kJ/kg است.
پاسخ: میدانیم عملکرد یخچال مطابق با چرخه ایدهآل کارنو است. با داشتن دماهای بالا و پایین، ضریب عملکرد چرخه یخچال کارنو به صورت زیر محاسبه میشود.
COPR=TH/TL−11=(20+273K)/(−8+273K)−11=9.464
مقدار انرژی حرارتی مبادله شده با منبع سرد را میتوانیم با کمک تعریف ضریب عملکرد و به صورت زیر به دست آوریم.
QL=COPR×Win=(9.464)(15kJ)=142kJ
اکنون میتوانیم بخشی از مبرد که در حین جذب گرما در یخچال کارنو بخار میشود را بیابیم.
بنابراین، کسر جرمی تبخیر شده در حین فرآیند دریافت گرما توسط مبرد، به شیوه زیر تعیین میشود.
mtotalmevap=0.8kg0.694kg=0.868
در انتهای فرآیند آزاد شدن گرما، فشار برابر با فشار اشباع در آن دما است و مقدار آن از طریق جدولهای ترمودینامیکی قابل دستیابی خواهد بود. در این مورد، این فشار برابر با مقدار زیر است.
P4=Psat @20∘C=572.1kPa
چرخه یخچال کارنو یک چرخه ایدهآل است و در واقعیت، اجرای چنین چرخهای غیرممکن است.
مثال ۲: گرمایش خانه با کمک پمپ حرارتی کارنو
سؤال: در فصل زمستان، از یک پمپ حرارتی برای گرمایش خانه استفاده شده است. شکل زیر را مشاهده کنید. دمای هوای داخل خانه باید در عدد
$$\large -5\: ^\circ \text {C}$$ باشد، نرخ اتلاف حرارت از خانه برابر 135,000kJ/h است. مینیمم توان مورد نیاز برای راهاندازی این پمپ حرارتی را بیابید.
پاسخ: عملکرد پمپ حرارتی را پایدار فرض میکنیم. پمپ حرارتی فقط در شرایطی میتواند با مینیمم توان کار کند، که عملکرد آن مطابق با چرخه کارنو باشد. در نتیجه، با یک پمپ حرارتی برگشتپذیر روبرو هستیم. ضریب عملکرد مربوط به پمپ حرارتی برگشتپذیری که بین هوای خانه و بیرون قرار دارد، به صورت زیر قابل محاسبه است.
سپس توان مورد نیاز ورودی برای عملکرد این پمپ حرارتی برگشتپذیر به دست میآید.
W˙net, in=COPHPQ˙H=11.337.5kW=3.32kW
این پمپ حرارتی برگشتپذیر قادر است گرمایش خانه را با مصرف تنها 3.32kW توان الکتریکی تأمین کند. اگر قرار باشد همین خانه با استفاده از هیترهای مقاومت الکتریکی گرم شود، مصرف توان الکتریسیته با افزایش 11.3 برابری به عدد 37.5kW خواهد رسید. زیرا در هیترهای مقاومتی، انرژی الکتریکی به نسبت یک به یک به گرما تبدیل میشوند. اما در پمپ حرارتی، انرژی از فضای بیرون جذب شده و در فضای اتاق آزاد میشود. مهمتر اینکه، سیال کاری به کار گرفته شده در این چرخه تبرید، تنها به 3.32kWتوان الکتریکی نیاز دارد. توجه کنید که پمپ حرارتی انرژی را تولید نمیکند و تنها آن را از محیطی (محیط سرد) به محیطی دیگر (محیط گرم) انتقال میدهد. در صورت علاقهمندی به مباحث مرتبط در زمینه مهندسی مکانیک، آموزشهای زیر نیز به شما پیشنهاد میشوند:
۱ دیدگاه برای «یخچال کارنو و پمپ حرارتی کارنو – به زبان ساده»
سعید
سلام
اگر تبادل آزاد سازی گرما در کندانسور طبق جدول دمای اشباع با محاسبه لوله مویی از استاندارد 43 درجه به 60 درجه ارتقاع داده بشه … آیا چرخه کارنو و بهینه سازی صورت میگیره؟ چطور میشود چنین لوله مویی را محاسبه کرد و قتی که حتی در نرم افزارهای اسکاپ مثلا برای گاز 22 بیشتر از 50 درجه نرم افزار اجازه محاسبه نمی پذیره؟
شما در حال مطالعه نسخه آفلاین یکی از مطالب «مجله فرادرس» هستید. لطفاً توجه داشته باشید، ممکن است برخی از قابلیتهای تعاملی مطالب، مانند امکان پاسخ به پرسشهای چهار گزینهای و مشاهده جواب صحیح آنها، نمایش نتیجه آزمونها، پاسخ تشریحی سوالات، پخش فایلهای صوتی و تصویری و غیره، در این نسخه در دسترس نباشند. برای دسترسی به نسخه آنلاین مطلب، استفاده از کلیه امکانات آن و داشتن تجربه کاربری بهتر اینجا کلیک کنید.
سلام
اگر تبادل آزاد سازی گرما در کندانسور طبق جدول دمای اشباع با محاسبه لوله مویی از استاندارد 43 درجه به 60 درجه ارتقاع داده بشه … آیا چرخه کارنو و بهینه سازی صورت میگیره؟ چطور میشود چنین لوله مویی را محاسبه کرد و قتی که حتی در نرم افزارهای اسکاپ مثلا برای گاز 22 بیشتر از 50 درجه نرم افزار اجازه محاسبه نمی پذیره؟
ممنون میشم اگر جوابی بدید.