رشته میکروبیولوژی | معرفی گرایش ها، حقوق و درآمد و بازار کار

آخرین به‌روزرسانی: ۴ دی ۱۴۰۱
زمان مطالعه: ۱۲ دقیقه
میکروبیولوژی

میکروبیولوژی علم مطالعه ارگانیسم‌‌های میکروسکوپی مانند باکتری‌‌ها، قارچ‌‌ها و پروتیست‌ها (تک سلولی‌ها) است. این علم همچنین شامل تحقیق و بررسی در مورد ویروس‌‌ها نیز می‌شود که از نظر تعریف جامع علمی به عنوان ارگانیسم زنده طبقه‌بندی نمی‌شوند، اما حاوی ماده ژنتیکی هستند. تحقیقات «میکروبیولوژی» (Microbiology) شامل کلیه جنبه‌‌های حیات این میکروارگانیسم‌‌ها از قبیل رفتار، تکامل، اکولوژی، بیوشیمی ‌و فیزیولوژی آن‌ها و همچنین آسیب‌شناسی بیماری‌‌هایی است که آن‌ها در سایر موجودات ایجاد ‌می‌کنند.

تاریخچه میکروبیولوژی

دانشمندان در قرن هفدهم با ساخت اولین میکروسکوپ‌ها، توانستند میکروارگانیسم‌ها را برای اولین بار مشاهده کنند. «آنتون فون لیوونوئک» (Anton van Leeuwenhoek) اولین کسی بود که مشاهدات مربوط به باکتری‌‌ها را منتشر کرد، او اولین میکروارگانیسم‌ها را در حین مطالعه قطرات آب زیر میکروسکوپ مشاهده کرد. در سال 1684، نقاشی‌‌هایی که او از میکروارگانیسم‌هایی که دیده بود و ترسیم کرده بود، در مجله سلطنتی لندن (Royal Society of London’s Journal’s Philosophical Transactions) منتشر شد. این تصاویر اولین نقشه رسم شده از باکتری‌‌ها به شمار می‌آیند. او همچنین برای اولین بار «پروتوئوزا» (Protozoa) که ارگانیسم‌‌های تک سلولی هستند، مانند آمیب‌ها را معرفی کرد و همچنین مخمرها که از خانواده قارچ‌ها هستند را در محصولات آب‌جو شناسایی کرد.

میکروسکوپ آنتون فون لیوونوئک
تصویر ۱: میکروسکوپی که برای اولین آنتون فون لیوونوئک ساخت و توانست با آن میکروارگانیسم‌ها را مشاهده کند.

تکنیک‌‌های مطالعات میکروبیولوژی برای خنثی کردن «تئوری تولید خود به خودی» یا نظریه «خلق‌الساعه» (Spontaneous Generation) که برای مدت‌ها به عنوان یک اصل پذیرفته شده مطرح بود، در قرن نوزدهم مورد استفاده قرار گرفت. نظریه تولید خود به خودی بر این عقیده استوار است که موجودات زنده به طور خود به خود، از مخلوطی از ترکیبات به وجود ‌می‌آیند که این ترکیبات غالباً شامل موادی غیرمعدنی هستند. به عنوان مثال، مردم معتقد بودند كه اگر ترکیبی از پارچه‌های پوستی و گندم برای مدتی در کنار هم باقی بمانند، از این ترکیبات موش‌ها به وجود می‌آیند.

اگرچه دانشمندانی مانند «فرانچسکو ردی» (Francesco Redi) در اوایل قرن هفدهم، با انجام آزمایش‌های علمی متعدد اصل نظریه خلق الساعه را رد کردند، اما برخی از دانشمندان از دوران ارسطو تا زمان ون هلمونت بر نظریه تولید خود به خودی باور داشتند و اعتقاد به این نظریه تا قرن 19 ادامه داشت.

آزمایش‌های فرانچسکو ردی برای رد نطریه خلق الساعه در شکل زیر نشان داده شده است. او در این آزمایش از سه ظرف به صورت درب بسته، بدون درب و با پوشش نازک استفاده کرد. مشاهدات او نشان داد که زمانی که درب ظرف با درپوش محکم بسته است، بر روی گوشت و درون ظرف هیچ گونه حشره‌ای به وجود نمی‌آید و زمانی که پوشش نازکی ظرف را پوشانده است با شروع فساد گوشت، لاورهای حشرات بر روی در پوش نمایان می‌شوند، اما در ظرف بدون درب لاروها و حشرات بر روی گوشت ظاهر می‌شوند و تمام حشرات ایجاد شده به دلیل تولید لاور از حشرات اولیه به وجود می‌آیند و هیچ فرایند خود به خودی روی نمی‌دهد.

آزمایش فرانچسکو ردی
تصویر ۲: آزمایش فرانچسکو ردی؛ او در این آزمایش با استفاده از قطعات گوشت و انواع ظروف دارای درپوش محکم، درپوش نازک و بدون درب عامل پیدایش فساد در گوشت و ایجاد حشرات را مورد بررسی قرار داد.

رد کامل این نظریه زمانی شروع شد که «لوئیز پاستور» (Louis Pasteur) آزمایش‌هایی را با استفاده از میکروارگانیسم‌‌ها انجام داد. پاستور سعی داشت تا با انجام آزمایش‌هایی ثابت کند که فساد مواد غذایی نتیجه عمل میکروارگانیسم‌ها است که از هوا بر روی آن می‌نشیند.

برای این منظور او آزمایشی طراحی کرد که در آن آب گوشت غذایی را در یک فلاسک شیشه‌ای با گردن باریک قرار داد، در این فلاسک هوا وارد می‌شد، زیرا دربی برای آن در نظر نگرفته بود. در گردن این فلاسک پنبه‌ای قرار داد پس از مدتی پنبه با عبور هوا تغییر رنگ داد و پاستور آن را با الکل و اتر شستشو داد و مایع حاصل را زیر میکروسکوپ مشاهده کرد، در این مشاهده او توانست وجود میکروارگانیسم‌ها را در هوا ثابت کند.

در آزمایش دیگر پاستور این فلاسک حاوی مواد غذایی را بر روی حرارت قرار داد و جوشاند تا موجودات ذره‌بینی آن از بین بروند. پس از خنک شدن فلاسک، دهانه فلاسک را مسدودکرد، پس از آن میکروارگانیسمی در فلاسک دیده نشد و مواد غذایی داخل فلاسک دچار فساد نشدند. پاستور در سال 1861 توانست نظریه خلق الساعه را به طور قطعی رد کند. پاستور اثبات کرد که در جایی که میکروارگانیسم‌ها وجود نداشته باشند، نه عمل تخمیر اتفاق می‌افتد و نه مواد غذایی فساد می‌شوند.

پیشرفت‌های مهم دیگر در زمینه علم میکروبیولوژی، در قرن نوزدهم شامل استفاده گسترده از میکروسکوپ مرکب و توسعه تکنیک‌‌های رنگ‌آمیزی به منظور تجسم بهتر میکروارگانیسم‌‌ها بود. علاوه بر این، دانشمندان دریافتند که میکروارگانیسم‌‌ها ‌می‌توانند باعث بیماری شوند و آزمایش‌هایی در این مورد نیز بر روی میکروارگانیسم‌ها انجام شد.

تصویر رنگی میکروسکوپی
تصویر ۳: مقایسه تصاویر اصلی و رنگ آمیزی شده میکروسکوپی

قرن بیستم زمان پیشرفت همه جانبه برای همه اشکال علمی ‌از جمله میکروبیولوژی بود. اولین واکسن‌‌ها و آنتی بیوتیک‌‌ها ساخته شدند و اولین دارو‌های شیمی‌ درمانی برای درمان بیماری‌‌های باکتریایی مانند سفلیس در طول این قرن تهیه شد و مورد استفاده قرار گرفت. دی‌اکسی‌ ریبونوکلئیک اسید (DNA) به عنوان ماده ژنتیکی سلول کشف شد که زمینه تحقیقات ژنتیک را ایجاد کرد و دانشمندان بعدها توانستند ماده ژنتیکی انواع میکروارگانیسم‌ها را توالی‌یابی کرده و مورد مطالعه قرار دهند.

شاخه‌‌های میکروبیولوژی چیست؟

میکروبیولوژی علم گسترده‌ای است و شاخه‌های فراوانی را در بر می‌گیرد. به دلیل وجود انواع مختلف موجودات میکروسکوپی و ویژگی‌های منحصر به فرد هر کدام از آن‌ها، میکروبیولوژيست‌ها در قالب شاخه‌های متعدد به مطالعه هر یک از این نوع میکروارگانیسم‌‌ها می‌پردازند. این تقسیم‌بندی براساس تاکسونومی و زمینه‌های تحقیقاتی صورت می‌گیرد. در ادامه به معرفی اجمالی شاخه‌های مختلف علم میکروب‌شناسی می‌پردازیم:

تقسیم بندی براساس تاکسونومی

میکروبیولوژی براساس تاکسونومی به شاخه‌های زیر تقسیم می‌شود:

باکتری شناسی

«باکتری‌شناسی» (Bacteriology) شاخه‌ای از علم زیست‌شناسی و میکروبیولوژی است که به بررسی مورفولوژی یا ریخت‌شناسی، اکولوژی، ژنتیک و بیوشیمی باکتری‌ها می‌پردازد. این زیرشاخه علم میکروبیولوژی شامل شناسایی، طبقه‌بندی و مطالعه خصوصیات گونه‌های مختلف باکتریایی است.

باکتری شناسی
تصویر ۴: در آزمایشگاه‌های باکتری‌شناسی از محیط‌های کشت برای کشت و پرورش باکتری‌ها به منظور مطالعه ویژگی‌های آن‌ها استفاده می‌شود.

ایمونولوژی

«ایمونولوژی» (Immunology) شاخه‌ای از زیست‌شناسی است که مطالعه سیستم ایمنی در تمام موجودات زنده را در بر می‌گیرد. این شاخه از میکروبیولوژی روابط بین عوامل بیماری‌زا مانند باکتری‌‌ها، ویروس‌‌ها و میزبان آن‌ها را نیز مورد مطالعه قرار می‌دهد. در واقع ایمونولوژی سیستم‌های ایمنی و مکانیسم‌های مبارزه بدن موجودات زنده با عوامل بیماری‌زا را بررسی می‌کند. ایمونولوژی در رشته‌های مختلف پزشکی به خصوص در زمینه‌های پیوند عضو، آنکولوژی یا سرطان‌شناسی، روماتولوژی، ویروس‌شناسی، باکتری‌شناسی، انگل‌شناسی، واکنش‌های آلرژیک و روانپزشکی کاربرد دارد.

ایمونولوژی
تصویر ۵: ایمونولوژی علمی است که به بررسی چگونگی ورود پاتوژن‌ها و نحوه برخورد سیستم ایمنی بدن با آن‌ها می‌پردازند. در این تصویر آنتی‌ژن‌های سطح پاتوژن‌ها نشان داده شده‌اند که توسط آنتی‌بادی‌های تولید شده از سیستم ایمنی بدن شناسایی می‌شوند.

قارچ شناسی

«قارچ شناسی» (Mycology) شاخه‌ای از زیست‌شناسی است که به مطالعه خانواده گسترده قارچ‌ها، مخمرها و کپک‌ها می‌پردازد. در قارچ‌شناسی مباحثی از جمله خصوصیات ژنتیکی و بیوشیمیایی قارچ‌ها، چگونگی طبقه‌بندی آن‌ها و کاربردهای این موجودات برای زندگی انسان و همچنین خطرات آن‌ها مانند سمیت و ایجاد عفونت مورد مطالعه قرار می‌گیرد.

نماتولوژی

«نماتولوژی» (Nematology) یک رشته علمی است که به مطالعه نماتدها یا کرم‌های گرد می‌پردازد. اگرچه تحقیقات نماتولوژی به روزهای حیات دانشمندانی مانند ارسطو یا حتی قبل از آن باز می‌گردد، اما نماتولوژی به عنوان یک رشته مستقل از اواسط تا اواخر قرن نوزدهم شناخته شد. نماتودها شاخه گسترده‌ای از موجودات هستند که در طیف وسیعی از محیط‌ها زندگی می‌کنند. این کرم‌ها در گیاهان و جانوران مختلف می‌توانند عفونت و بیماری ایجاد کنند و از همین جهت، مطالعه آن‌ها اهمیت ویژه‌ای دارد.

نماتولوژی
تصویر ۶: تصویر میکروسکوپی از نماتودهای بیماری‌زای گیاهی

انگل شناسی

«انگل شناسی» (Parasitology) علمی است که مطالعه انگل‌ها، میزبان آن‌ها و ارتباط بین آن دو را در بر می‌گیرد. همه انگل‌‌ها، میکروارگانیسم نیستند، اما بسیاری از آن‌ها میکروسکوپی هستند و از این رو در میکروبیولوژی، شاخه‌ای به مطالعه این موجودات اختصاص داده شده است. تک یاخته‌‌ها و باکتری‌‌ها می‌تواند نوعی انگل باشند. مطالعه انگل‌‌های باکتریایی معمولاً به عنوان بخشی از باکتری‌شناسی طبقه‌بندی ‌می‌شود.

جلبک ‌شناسی

جلبک‌ها به عنوان تولیدکنندگان اصلی در اکوسیستم‌های آبی بسیار اهمیت دارند. بیشتر جلبک‌ها ارگانیسم‌های فتوسنتز کننده یوکاریوتی هستند که در یک محیط مرطوب زندگی می‌کنند. آن‌ها با عدم وجود ریشه، ساقه یا برگ از گیاهان پیشرفته متمایز می‌شوند. بسیاری از گونه‌های جلبک‌ها تک سلولی و میکروسکوپی هستند (از جمله فیتوپلانکتون و سایر میکرو جلبک‌ها) و به همین دلیل در قالب یکی از شاخه‌های میکروبیولوژی (جلبک‌شناسی یا Phycology) مورد مطالعه قرار می‌گیرند.

فیتوپلانکتون
تصویر ۷: فیتوپلانکتون‌ها جلبک‌های تک سلولی هستند که تنوع بسیاری بالایی دارند. این موجودات به عنوان اولین زنجیره حلقه غذایی در محیط‌های آبی به شمار می‌آیند.

 پروتوزئولوژی یا تک یاخته شناسی

مطالعه تک یاخته‌‌ها و ارگانیسم‌‌های تک سلولی مانند «آمیب‌ها» (Amoebae) در این شاخه قرار می‌گیرند.

ویروس ‌شناسی

«ویروس‌شناسی» (Virology) مطالعه ذرات ویروسی میکروسکوپی، انگل‌های دارای مواد ژنتیکی موجود در یک لایه پروتئینی و عوامل شبیه به ویروس را در بر می‌گیرد. این شاخه به جنبه‌های مختلف ویروس‌ها می‌پردازد که شامل ساختار، طبقه‌بندی، تکامل، راه‌های ورود آن‌ها برای آلوده کردن میزبان و نحوه بهره‌برداری آن‌ها از سلول‌های میزبان برای تولید مثل، هستند. ویروس‌شناسی به دلیل اهمیتی که در مطالعه ویروس‌های بیماری‌زای انسان دارد، در شاخه علم پزشکی نیز قرار می‌گیرد.

تقسیم‌بندی براساس زمینه تحقیقات

تحقیقات میکروبیولوژی، مانند سایر زمینه‌‌های تحقیق علمی، ‌می‌تواند در دسته‌‌های عمومی و کاربردی قرار گیرد. تحقیقات عمومی (یا اساسی) به منظور درک بهتر یک پدیده علمی و اکتشافی انجام می‌شود، در حالی که تحقیقات کاربردی مبتنی بر اطلاعاتی است که از تحقیقات عمومی جمع آوری شده و برای پاسخ به سؤالات خاص یا حل مشکلات مورد استفاده قرار می‌گیرد.

میکروبیولوژی عمومی

تحقیقات میکروبیولوژی عمومی شامل موارد زیر است:

میکروبیولوژی تکاملی (Evolutionary Microbiology)

این شاخه از میکروبیولوژی به مطالعه چگونگی تکامل میکروارگانیسم‌‌ها می‌پردازد. از میکروب گرفته تا انسان، تکامل توسعه تدریجی گونه‌ها، از نسلی به نسل دیگر، از اشکال ساده تا پیچیده را در بر می‌گیرد. این فرآیند برای اولین بار توسط چارلز داروین، هنگامی که او تئوری تکامل را مطرح کرد، توصیف شد.

میکروبیولوژی سلولی (Cellular Microbiology)

این شاخه از میکروبیولوژی، ساختار و عملکرد سلول‌های میکروبی را مورد مطالعه قرار می‌دهد. میکروبیولوژی سلولی در واقع پلی بین میکروبیولوژی و زیست‌شناسی سلولی ایجاد می‌کند.

میکروبیولوژی سلولی
تصویر ۸: میکروبیولوژی سلولی به مطالعه ساختمان سلولی میکروارگانیسم‌ها و مکانیسم‌های سلولی آن‌ها می‌پردازد.

اکولوژی یا بوم‌شناسی میکروبی (Microbial Ecology)

بوم‌شناسی میکروبی مطالعه تعامل میکروارگانیسم‌ها با محیط آن‌ها، با یکدیگر و سایر گونه‌های گیاهی و جانوری را شامل می‌شود. این علم در بر دارنده مطالعه همزیستی، چرخه‌های بیوژئوشیمیایی و تعامل میکروب‌ها با اثرات انسانی مانند آلودگی و تغییرات آب و هوایی است.

ژنتیک میکروبی (Microbial Genetics)

ژنتیک میکروبی علمی است که در زمینه میکروبیولوژی و مهندسی ژنتیک قرار می‌گیرد. ژنتیک میکروبی، میکروارگانیسم‌ها را با اهداف مختلف مطالعه می‌کند. میکروارگانیسم‌هایی که بیشتر در این زمینه مطالعه می‌شوند، شامل باکتری‌ها و آرکی‌ها هستند.

برخی از قارچ‌ها و تک یاخته‌ها نیز موضوعاتی هستند که برای مطالعه در این زمینه استفاده می‌شوند. مطالعات میکروارگانیسم‌ها شامل مطالعات ژنوتیپ و سیستم بیان ژن در آن‌ها است. ژنوتیپ‌ها نمود مولکولی ترکیبات ارثی یک ارگانیسم هستند. مهندسی ژنتیک زمینه اصلی کار و مطالعه در ژنتیک میکروبی محسوب می‌شود. استفاده از فناوری DNA نوترکیب از جمله فرایندهایی است که در این شاخه مطرح می‌شود.

این فرایند شامل ایجاد مولکول‌های DNA نوترکیب از طریق دستکاری نوکلئوتیدها در توالی DNA یک میکروارگانیسم، مثل ای. کولی است. سپس DNA ایجاد شده وارد ژنوم ارگانیسم میزبان می‌شود و اثرات بعدی آن بررسی می‌شود. کلونینگ نیز نمونه‌ای از مهندسی ژنتیک در زمینه میکروبیولوژی است.

تصویر ۹: یکی از شاخه‌های ژنتیک میکروبی، مهندسی ژنتیک است که در آن می‌توان باکتری‌ها را برای تولید محصولات زیستی مورد مهندسی قرار داد. در این تصویر مراحل تولید انسولین با استفاده از باکتری مهندسی ژنتیک شده، نشان داده شده است.

فیزیولوژی میکروبی (Microbial Physiology)

فیزیولوژی میکروبی به عنوان مطالعه چگونگی عملکرد سلول‌های میکروبی، رشد و متابولیسم آن‌ها در موجودات زنده تعریف می‌شود. این مطالعه بر روی میکروارگانیسم‌های مختلف مانند ویروس‌ها، باکتری‌ها، قارچ‌ها و انگل‌ها صورت می‌گیرد.

میکروبیولوژی سیستم‌‌ها (Systems Microbiology)

مدل‌سازی ریاضی/محاسباتی، فعالیت‌‌های سیستم‌‌های میکروبیولوژیکی را تحت عنوان میکروبیولوژی سیستم‌‌ها مطرح می‌کنند. میکروبیولوژی سیستم‌ها با هدف ادغام اطلاعات بیولوژیکی اساسی با ژنومیک‌ها، رونوشت‌ها، متابولیکس‌ها، گلیکومیکس‌ها، پروتئومیکس‌ها و داده‌های دیگر، به منظور ایجاد یک مدل یکپارچه از عملکرد یک سلول میکروبی یا اجتماع از آن‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد. میکروارگانیسم‌ها برای مطالعات میکروبیولوژی سیستم‌‌ها، ایده‌آل به شمار می‌آيند، زیرا به راحتی قابل دستکاری هستند و نقش مهمی در زیست کره و سلامت انسان دارند.

میکروبیولوژی کاربردی

تحقیقات میکروبیولوژی کاربردی موارد زیر را در بر می‌گیرند:

میکروبیولوژی کشاورزی (Agricultural Microbiology)

​​مطالعه میکروارگانیسم‌‌هایی که با گیا‌هان و خاک در تعامل هستند، در حیطه مطالعات میکروبیولوژی کشاورزی قرار می‌گیرند. در واقع میکروبیولوژی کشاورزی شاخه‌ای از میکروبیولوژی است که با میکروب‌های مرتبط با گیاه و بیماری‌های گیاهی و جانوری سروکار دارد. همچنین با میکروبیولوژی باروری خاک مانند تخریب میکروبی مواد آلی و تحولات مواد مغذی خاک نیز مرتبط است.

میکروبیولوژی مواد غذایی (Food Microbiology)

میکروبیولوژی غذایی، مطالعه میکروارگانیسم‌هایی است که در تهیه مواد غذایی، مهار تولید آن‌ها یا آلوده کردن مواد غذایی شرکت می‌کنند. این شاخه از میکروبیولوژی کاربردی شامل مطالعه میکروارگانیسم‌هایی نیز می‌شود که برای تولید غذاهای تخمیر شده مانند پنیر، ماست، نان، آب‌جو و شراب مورد استفاده قرار می‌گیرند.

میکروبیولوژی غذایی
تصویر ۱۰: میکروبیولوژی غذایی به چگونگی تولید و سلامت مواد غذایی نظارت می‌کند.

میکروبیولوژی پزشکی (Medical Microbiology)

میکروبیولوژی پزشکی، زیر مجموعه بزرگی از میکروبیولوژی است که در حیطه پزشکی مورد استفاده قرار می‌گیرد. این شاخه در زمینه پیشگیری، تشخیص و درمان بیماری‌های عفونی مطالعه می‌کند. علاوه بر این، میکروبیولوژی پزشکی کاربردهای مختلف بالینی میکروب‌ها را برای بهبود سلامت انسان مورد مطالعه قرار می‌دهد.

بیوتکنولوژی میکروبی (Microbial Biotechnology)

بیوتکنولوژی میکروبی یا میکروبیولوژی صنعتی استفاده از میکروارگانیسم‌ها برای به دست آوردن یک محصول یا فعالیت با ارزش اقتصادی در مقیاس تجاری یا بزرگ است. میکروارگانیسم‌های مورد استفاده در فرآیندهای صنعتی، سویه‌های جهش یافته یا مهندسی ژنتیک شده هستند.

میکروبیولوژی دارویی (Pharmaceutical Microbiology) چیست؟

مطالعه میکروارگانیسم‌‌های مورد استفاده در محصولات دارویی مانند واکسن‌‌ها و آنتی بیوتیک‌‌ها را میکروبیولوژی دارویی می‌گویند. میکروبیولوژی دارویی یک شاخه کاربردی از میکروبیولوژی به شمار می‌آيد. این علم شامل مطالعه میکروارگانیسم‌های مرتبط با تولید محصولات دارویی است، به عنوان مثال به حداقل رساندن تعداد میکروارگانیسم‌ها در یک محیط فرآیند، استخراج میکروارگانیسم‌ها و محصولات زیستی میکروبی مانند اگزوتوکسین و اندوتوکسین از آب و سایر مواد اولیه و اطمینان از استریل بودن محصول دارویی نهایی، از جمله فعالیت‌های زیر شاخه میکروبیولوژی دارویی به شمار می‌آیند.

برای آشنایی بیشتر و بهتر با سایر رشته‌های دانشگاهی روی این لینک کلیک کنید.

میکروبیولوژی دارویی
تصویر ۱۱: میکروبیولوژی دارویی نحوه عمل آنتی‌ بیوتیک‌ها بر میکروارگانیسم‌های مختلف را مورد مطالعه قرار می‌دهد. در این شکل تاثیر انواع مختلف آنتی بیوتیک‌ها بر یک میکروارگانیسم خاص مورد بررسی قرار گرفته است.

شرایط محیط کاری میکروبیولوژیست ها

میکروبیولوژیست‌ها در آزمایشگاه‌ها و دفاتر کار می‌کنند و در آنجا آزمایش‌های علمی انجام می‌دهند و نتایج را تجزیه و تحلیل می‌کنند. اکثر میکروبیولوژیست‌ها تمام وقت کار می‌کنند و ساعات کاری منظمی دارند. کار میکروبیولوژیست‌ها در طیف وسیعی از زمینه‌ها از جمله داروسازی، بیوتکنولوژی و کشاورزی مرتبط است. اکثر کارها در بیمارستان‌ها، آزمایشگاه‌ها و ادارات انجام می‌شود که کارفرمایان اصلی آن سازمان‌های محیط زیست، خدمات بهداشت ملی، صنایع دارویی و آب و آزمایشگاه‌های علوم پزشکی قانونی هستند. میکروبیولوژی یک موضوع گسترده است که با سایر علوم زیستی مانند ایمونولوژی و بیوشیمی همپوشانی دارد.

میکروبیولوژيست‌ها در چه زمینه‌هایی مشغول به کار می‌شوند؟

در دهه‌های گذشته، میکروبیولوژیست‌ها عمدتاً در محیط تحقیقات آزمایشگاهی کار می‌کردند. با شناسایی اهمیت نقش میکروب‌ها در جهان، اکنون میکروبیولوژیست‌ها در زمینه‌های مختلفی از جمله تولید مواد غذایی، علوم زیست محیطی، پزشکی و تحقیقات اساسی نیز فعالیت می‌کنند. آن‌ها در بیمارستان‌ها، دانشگاه‌ها، شرکت‌های خصوصی، سازمان‌های دانش بنیان و دولتی کار می‌کنند و در عناوین شغلی مختلفی از کارشناس ایمنی زیستی گرفته تا استاد دانشگاه مشغول به کار هستند. شما می‌توانید به عنوان یک میکروبیولوژیست با آموزش در این رشته در مقاطع مختلف از کارشناسی تا دکتری با عناوین مختلف در زمینه‌های متنوع میکروبیولوژی مشغول به کار شوید.

میکروبیولوژیست
تصویر ۱۲: یکی از مهم‌ترین مشاغلی که متخصصان میکروبیولوژی می‌توانند انجام دهند، به عنوان کارشناس آزمایشگاه‌های تحقیقاتی، دانشگاهی و پزشکی است.

اکثر مشاغل موجود در میکروب‌شناسی حداقل به تحصیل تا مقطع کارشناسی نیاز دارند. با داشتن مدرک کارشناسی، ‌می‌توانید به عنوان کارشناس تحقیق و پژوهش در آزمایشگاه دانشگاهی یا صنعتی مشغول به کار شوید و پشتیبانی فنی ارائه دهید. همچنین ‌می‌توانید یک کارشناس تضمین کیفیت در صنایع غذایی، زیست محیطی، دارویی یا بیوتکنولوژی باشید یا با آموزش‌‌های بیشتر تبدیل به یک کارشناس میکروبیولوژی پزشکی شوید.

علاوه بر این مشاغل آزمایشگاهی و فنی، چندین مسیر شغلی دیگر نیز وجود دارد که می توانید با لیسانس میکروبیولوژی طی کنید. ترکیب میکروبیولوژی با یک رشته دیگر، مانند آموزش، تجارت، روزنامه نگاری علمی، طیف گسترده‌تری از گزینه‌های شغلی را فراهم می‌کند. چنین گزینه‌های شغلی شامل تدریس در مدارس، فعالیت به عنوان نماینده علمی، نوشتن مطالب علمی برای عموم مردم یا انجام امور نظارتی بهداشتی هستند. تکمیل مدرک کارشناسی میکروبیولوژی نیز زمینه لازم برای ادامه تحصیل در زمینه‌های پزشکی، دامپزشکی، دندانپزشکی یا پزشکی قانونی را فراهم می‌کند.

برای ورود به بازار کار، علاوه بر آشنایی با مهارت‌های تخصصی رشته مورد نظر باید با سایر مهارت‌های فردی هم آشنایی داشته باشید. در حقیقت، این مهارت‌های فردی هستند که یک شخص را از میان رقبا متمایز می‌کنند و سبب موفقیت او در زمینه‌ها و موقعیت‌های شغلی می‌شوند. چنین مهارت‌هایی سبب تعامل بهتر فرد در سازمان و محیط‌های کاری خواهد شد و به طور معمول با نام «مهارت‌های نرم» از آن نام می‌برند. به همین دلیل، برای یادگیری مهارت‌های فردی، مشاهده مجموعه فیلم‌‌های آموزش توسعه مهارت فردی فرادرس پیشنهاد می‌شود که لینک آن در زیر آورده شده است.

با پیشرفت در مقاطع تحصیلی در رشته میکروبیولوژی، انتخاب‌های شغلی شما بیشتر گسترش می‌یابد. مدرک کارشناسی ارشد می‌تواند شما را به عنوان سرپرست آزمایشگاه یا مربی در دانشگاه واجد شرایط کند. مدرک دکتری میکروبیولوژی تقریباً برای موقعیت‌های شغلی بالاتر در میکروبیولوژی و سایر علوم مرتبط لازم است. با مدرک دکتری در میکروبیولوژی، شما می‌توانید واجد شرایط برای انجام تحقیقات مستقل، تدریس برای دانشجویان کارشناسی و کارشناسی ارشد باشید یا مسئولیت‌های اجرایی در زمینه‌های مختلف میکروبیولوژی عمومی و کاربردی را بر عهده بگیرید.

اگر مطالعه این مطلب برای شما مفید بود، آموزش‌ها و مطالب زیر نیز به شما پیشنهاد می‌شود:

^^

بر اساس رای ۶۸ نفر
آیا این مطلب برای شما مفید بود؟
شما قبلا رای داده‌اید!
اگر بازخوردی درباره این مطلب دارید یا پرسشی دارید که بدون پاسخ مانده است، آن را از طریق بخش نظرات مطرح کنید.
منابع:
Biology Dictionary
One thought on “رشته میکروبیولوژی | معرفی گرایش ها، حقوق و درآمد و بازار کار

سلام ، وقت همگی بخیر !
ببخشید درآمد میکروبیولوژی گرایش پزشکی در ایران با تورم امروز چقدر است ؟

نظر شما چیست؟

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *