پلانکتون چیست؟ – به زبان ساده

مطالب مجله فرادرس را در جستجوی گوگل سریعتر ببینید
پلانکتون چیست؟

محل زندگی پلانکتون
بیشترین میزان پلانکتون، در مناطق و فصولی با نور فراوان یافت میشود. معمولا هرچه آب شفافتر باشد میزان کمتری پلانکتون در آن وجود دارد به طوری که فقط سطح آب دارای پلانکتون است ولی در برخی مناطق، تراکم آنها بیشتر است.

انواع پلانکتون
تقسیمبندی پلانکتونها بر اساس معیارهای مختلفی همچون اندازه، نوع تغذیه و تکسلولی یا پرسلولی بودن انجام میشود. از نظر گونهای، ارگانیسمهای پلانکتونی شامل گروههای زیر هستند:
- باکتریها: بیشتر آنها نقش تجزیه کننده دارند و برخی دیگر از آنها فتوسنتز میکنند.
- آرکیباکتریها: باکتریهای پروکاریوت که در شرایط سخت قادر به ادامه حیات هستند و به دو گروه هوازی و بیهوازی تقسیم میشوند.
- جلبکها: انواع تکسلولی و پرسلولی دارند و فتوسنتز میکنند.
- پروتوزوآ: گونهای از یوکاریوتهای تکسلولی به شمار میآیند که در حیات زئوپلانکتونها نقش اساسی دارند.
- «زئوپلانکتون» (Zooplankton): گونهای از حشرات به نام «pleuston» که به صورت معلق بر سطح آب زندگی میکنند.
اندازه پلانکتون
| نام گروه | اندازه | مثال |
| مگاپلانکتون | بزرگتر از ۲۰ سانتیمتر | شانهداران، عروس دریایی |
| ماکروپلانکتون | ۲ تا ۲۰ سانتیمتر | «نرمتنانِ پروانهآسا» (Pteropods) |
| مزوپلانکتون | ۰/۲ تا ۲۰ میلیمتر | «آبدزدکِ دریایی» (Tunicate) |
| میکروپلانکتون | ۲۰ تا ۲۰۰ میکرومتر | فیتوپلانکتونها |
| نانوپلانکتون | ۲ تا ۲۰ میکرومتر | دیاتومها |
| پیکوپلانکتون | ۰/۲ تا ۲ میکرومتر | سبزتباران یا کلروفیتا (Chlorophyta) |
| فمتوپلانکتون | کوچکتر از ۰/۲ میکرومتر | ویروس دریایی یا «ویریوپلانکتون» (Virioplankton) |

اهمیت اکولوژیکی پلانکتون
مطالعات متعددی، ارتباط بین حیات لارو ماهیها و تولید غذای آنها یعنی پلانکتونها را نشان دادهاند. تکثیر ماهیها و تعادل بین گونههای آبزیان وابسته به بقای این لاروها است.

چه جانورانی پلانکتون می خورند؟
پلانکتونها، از انواع تکسلولی تا جلبکها، علاوه بر آبهای آزاد، در آکواریومها و استخرهای پرورش ماهی نیز، منبع غذایی اصلی برای برخی آبزیان محسوب میشوند. پلانکتونهایی که خوراک جانوران دریایی هستند عبارتند از:
- پلانکتونهای جلبکی: ماهی لجنخوار، برخی از گربهماهیها و میگو به طور عمده از جلبکهای پلانکتونی تغذیه میکنند.
- زئوپلانکتونها: غذای «پاروپایان» (Copepoda)، «ناجورپايان» (Amphipods)، ماهیها، مرجان دریایی و حلزونها با وجود این نوع از پلانکتون تأمین میشود.
پلانکتون گیاهی یا فیتوپلانکتون

عملکرد فیتوپلانکتون
عملکرد و تاثیرات اصلی فیتوپلانکتونها عبارتند از:
- تامین بیش از ۵۰٪ اکسیژن جو
- کمک به تعادل چرخه کربن
- حفظ تعادل در چرخه عناصر شیمیایی
- تأمین ریزمغذیها در آبهای فقیر از آنها
- تنظیم میزان دیاکسید کربن در آب و اتمسفر
- تولیدکننده اصلی در شبکه غذایی اکوسیستم آبی
انواع فیتوپلانکتون
شناختهشدهترین نوع فیتوپلانکتون، جلبک میکروسکوپی است که خود انواع مختلفی دارد. فیتوپلانکتونها از نظر گونهای به طور معمول به دو گروه تقسیم میشوند:
- «پروتیستها» (Protists): جلبکهای یوکاریوتِ تک سلولی و پیشرفته، شامل دیاتومها هستند که بیشتر در سواحل یافت میشوند و رشد سریعی دارند.
- باکتریهای فتوسنتزکننده: نسبت به جلبکها تکامل کمتری یافتهاند اما فراوانی بالاتری دارند. در هر قاشق از آب اقیانوس، هزاران باکتری فتوسنتزکننده وجود دارد.
همچنین فیتوپلانکتونها را میتوان از نظر فراوانی جمعیت نیز تقسیمبندی کرد که به صورت زیر خواهد بود:
- «دیاتوم» (Diatom): فراوانترین نوع ریز جلبک است. دیاتومها، جلبکهای زرد، شیشهای، تکسلولی و سرشار از سیلیکا هستند که بر اساس شکل، انواع بسیاری مانند دیسکی، سوزنی و زنجیرهای دارند.
- «داینوفلاژلهها» (Dinoflagellates): فیتوپلانکتونهایی قرمزرنگ و شبیه به هر دو دسته گیاهان و جانوران هستند که به کمک دو فلاژل خود در آب حرکت میکنند. افزایش مقدار آنها، آب را به رنگ قرمز در میآورد و موجب سمی شدن آن و مرگ آبزیانی مانند ماهی و صدفها میشود.
از دیگر انواع نامآشنای فیتوپلانکتون میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- جلبکهای سبز-آبی یا سیانوباکترها: همانطور که از نام آن پیداست، نوعی از باکتریهای فتوسنتزکننده و سمی هستند.
- «کوکولیتوفور» (Coccolithophores): معادل فارسی آنها توتسنگداران است که یوکاریوتهایی تک سلولی هستند و اطراف سلول آنها، یک پوشش آهکی قرار دارد.

نورهای آبی فیتوپلانکتون
برخی از داینوفلاژلههای پلانکتونی مانند «نوکتیلوکا» (Noctiluca) و زئوپلانکتونهای بزرگ در مقابل شکارچیان خود مانند ماهیها مواد چسبناکی تولید میکنند که خاصیت «لومینسانس» (Luminescence) دارند و در تاریکی به صورت نقاطی درخشان دیده میشوند. در سواحل اقیانوسها و دریاهایی که غنی از این پلانکتونها هستند، درخشش آبیرنگی قابل مشاهده است.

سمیت فیتوپلانکتونی
در فصول یا مناطقی که نور و مواد مغذی به وفور وجود دارند، ممکن است تراکم فیتوپلانکتونها با رشد ناگهانی مواجه شود. میزان بالای اکسیژن در آب یا تولید ترکیبات جانبی و سمی توسط برخی جلبکها علاوه بر اینکه موجب مرگ ماهیان و صدفها میشود، بر زندگی انسانها و حیواناتی که از غذاهای دریایی استفاده میکنند و صنعت توریسم، اثراتی منفی بر جای میگذارد.

مطالب مجله فرادرس را در جستجوی گوگل سریعتر ببینید














سلام
عمق اقیانوسها چند صد کیلومتر نمی باشد! گستردگی در چند صد کیلومتر از وسعت دریا احتمالا مورد نظر است. ضمنا یک تعریف دقیق در ابتدای متن از «پلانکتون» به نظرم لازم است. بیشتر به انواع پلانکتون ها اشاره شده است.
با سلام و وقت بخیر،
نکتهای که به آن اشاره کردید اصلاح شد.
از توجه و همراهی شما با مجله فرادرس سپاسگزاریم.
پلاکتون!!!
سلام ببخشید آیا پلانکتونها ها نوعی آرتمیا هستن؟
لومینسانس یعنی چه؟
سلام
در استخرهای پرورش متراکم ماهی فوق العاده مشکل ساز هستند چگونه. میتوان با اونها مبارزه کرد
باورم نمیشه
سلام من دارم روی موضوع اکسیژن سازی کار میکنم میخوام بدونم دقیقا چطوری فتوسنتز میکنن