مضاف و مضاف الیه در عربی – توضیح به زبان ساده + نحوه تشخیص
- یاد می‌گیرید ترکیب‌های اضافی عربی را از ترکیب‌های وصفی تشخیص دهید.
- می‌آموزید ساختار مضاف و مضافالیه را در جملات ساده تحلیل کنید.
- خواهید آموخت انواع ترکیب اضافی معنوی و لفظی را تشخیص دهید.
- قاعده حذف نون و جایگاه صفت و مضافالیه در عربی را یاد می‌گیرید.
- قواعد اعراب و استثناهای مهم مضافالیه را می‌آموزید.
- تشخیص و کاربرد ترکیب اضافی در جملات فارسی و عربی را تمرین خواهید کرد.
مضاف و مضاف الیه در عربی
مضاف و مضاف الیه در عربی مانند فارسی از اضافه شدن یک اسم به اسمی دیگر ساخته می‌شوند. به اسمی که اسم دیگری به آن اضافه شده است، مضاف و به اسمی که آن را به اسمی دیگر اضافه کرده‌ایم، مضاف الیه می‌گوییم. باید بدانیم اسمی که مضاف باشد، «ال» و «انواع تنوین» را نمی‌پذیرد. برای مثال در عبارت «کتاب المعلم»، اسم «کتاب» مضاف و اسم «المعلم» مضاف الیه است. در ادامه ای مطلب یاد می‌گیریم مضاف و مضاف الیه در عربی را چگونه تشخیص دهیم.
- مضاف: اسم اول
- مضافالیه: اسم دوم
مثال مضاف و مضاف االیه در عربی
به جمله‌های زیر توجه کنید:
نورُ الشمسِ قویٌ.
نور خورشید قوی است.
عنقُ الجملِ طویلٌ.
گردن شتر دراز است.
أَشَمُّ رائحةَ وردٍ.
(بوی) گل را بوییدم.
اگر به کلماتی که زیرشان خط کشیده‌شده دقت کنید، متوجه می‌شوید که آنها در یک ترکیب کنار هم نشسته‌اند و معنای یکدیگر را کامل می‌کنند. «الشمس» کامل کننده نقش «نور» در جمله است. «الجمل» نشان می‌دهد که »«عنق» به کدام حیوان تعلق دارد و «ورد» جایگاه «رائحة» را مشخص میکند.
نکته: به ترکیب میان دو اسم که
- میان آنها فاصله نباشد
- اولی (در جایگاه مضاف) تنوین و «ال» معرفه نداشته باشد
- هر دو معنای مستقل داشته و در جمله مکمل یکدیگر باشند
مضاف و مضافالیه در عربی می‌گویند.
در نتیجه، کلمات مشخص شده در ابتدای این متن یک ترکیب اضافی را در زبان عربی نشان می‌دهند که انواع مختلفی دارد. در ادامه درباره انواع مضاف و مضاف الیه در عربی و نحوه تشخص آنها توضیحاتی را می‌خوانید.
یادگیری مضاف و مضاف الیه عربی با فلش کارت
نحوه تشخیص مضاف و مضاف الیه در عربی چگونه است؟
به طور خلاصه، هر اسمی که به اسم دیگری (اسم و ضمیر) اضافه شده باشد و اسم اول، «الـ» و تنوین نداشته باشد، با ترکیب اضافی یا همان مضاف و مضاف الیه روبه‌رو هستیم.
ساده‌ترین روش این است که ببینیم آیا کلمه دوم، وصف کننده حالت کلمه اول است یا صرفا آن را تکمیل میکند. برای این کار می‌توانیم بعد از کلمه دوم یک «تر» به ترکیب اضافه کنیم. در ترکیب وصفی با وجود پسوند «تر» مجموع دو کلمه معنی پیدا میکند. در نتیجه می‌توانیم بگوییم که با یک ترکیب وصفی طرف هستیم. اگر هم معنا نداد می‌فهمیم که ترکیب پیش روی ما، مضاف و مضافالیه هستند.
روش نه چندان مرسوم دیگری که در زبان فارسی استفاده می‌شود این است که بعد از دو کلمه پشت سر هم در متن، یک کلمه «است» بگذاریم. اگر «است» با ترکیب کلمه‌ها موافق باشد و معنا را کامل کند، آن دو کلمه یک ترکیب وصفی هستند و اگر چنین چیزی صدق نکند، دو کلمه، مضاف و مضافالیه هستند. برای فهم بهتر به مثال زیر توجه کنید.
جوراب سفید (است)
جوراب مجید (است)
با در نظر گرفتن دو ترکیب بالا می‌توانیم بگوییم که «جوراب سفید» به دلیل ترکیب وصفی بودن با آمدن کلمه «است» معنا پیدا میکند. اما آمدن همین کلمه در انتهای ترکیب «جوراب مجید» بی معناست. از این رو، می‌توانیم نتیجه بگیریم که ترکیب اولی، موصوف و صفت و دومی، مضاف و مضافالیه است.
در مقابل آن، مضاف و مضافالیه در عربی چنین الزاماتی ندارد چرا که مضاف معمولا اسمی بدون تنوین و ال است که به خاطر اضافه شدن به اسمی دیگر معرفه به اضافه شناخته می‌شود.
انواع مضاف و مضاف الیه در عربی
در زبان عربی دو نوع مضاف و مضافالیه داریم:
- ترکیب اضافی معنوی
- ترکیب اضافی لفظی
در ادمه تعریف هر یک از این تعریف‌ها را با مثال‌های مربوط به آنها می‌خوانید.
ترکیب اضافی معنوی
اگر در ترکیب اضافی بتوانیم سه حرف جر «ل‍ِ، مِن و فی» را جایگذاری کنیم بدون آنکه ترکیب دستخوش تغییر شود، در چنین حالتی می‌توانیم بگوییم که این ترکیب یک ترکیب اضافی معنوی است. چرا که حرف جز در تقدیر است و نوشته نشده‌است. برای درک بهتر به مثال‌های زیر توجه کنید.
کتابُ التلمیذِ --> کتابٌ لِتلمیذٍ
امتحانُ الیومِ --> امتحانٌ فی الیوم
هذا رایُ عصام --> هذا رایٌ من عصام
ترکیب اضافی لفظی
هذا کاتبٌ قصةً.
(در این ترکیب می‌توان کاتب را به قصة اضافه نکرد. و چون کاتب اسم فاعل از فعل کتب و متعدی است، در نتیجه قصة به عنوان مضاف الیه لفظی، اعراب نصب گرفته است.)
ترکیب اضافی لفظی از قواعد پیچیده در مضاف و مضافالیه است و بحث‌های آکادمیک پیرامون آن در میان اشخاص دانشگاهی همواره وجود داشته‌است.
اعراب مضاف و مضاف الیه در عربی
هَولاءِ طالباتِکُنَّ.
اینها دانش‌آموزان شما هستند.
عند – لدى – لدن – بين – وسط – كلا – كلتا – سوى – غير – ذو – بعض – أولوا – قصارى – سبحان – وحد – لبيك – لعمر، قبل ، بعد ، تحت ، خلال ، عند ، أمام ، وراء ، خَلف ، معَ
نکات مربوط به مضاف و مضاف الیه
هم معلموا المدرسةِ.
آنها معلم‌های مدرسه هستند.
(این ترکیب اضافی در اصل «معلمون المدرسة» بوده است. با اضافه شدن کلمه مدرسه «ن» انتهای معلمون حذف و مابقی کلمه نوشته شده‌است.)
رَأَيْتُ طالبي المدرسةِ.
دانش‌آموزان مدرسه را دیدم.
(در این ترکیب اضافی، مضاف که مفعول جمله و جمع است بعد از اضافه شدن به مدرسه «ن» جمع انتهایی خود را از دست داده‌است.)
در صورتی که مضافالیه یک ضمیر متصل به اسم‌های جمع باشد، «ن» آخر به همان روش قبلی حذف و ضمیر متصل بدون واسطه به مضاف می‌چسبد. به مثال زیر توجه کنید.
هَولاءِ معلموکُم لِدرسِ الریاضي.
اینها معلم‌های درس ریاضی شما هستند .
در زبان فارسی اگر یک کلمه هم صفت و هم مضافالیه داشته‌باشد، حق تقدم با صفت است و بعد از آن مضافالیه در کنار این ترکیب قرار می‌گیرد. اما در زبان عربی، به خاطر آنکه مضافالیه باید بلافاصله به مضاف بچسبد همواره حق تقدم با مضافالیه است و بعد از این دو کلمه، صفت نوشته می‌شود. برای درک بهتر به مثال زیر توجه کنید.
أولَئِکَ وردةُ الحدیقةِ الجمیلةُ.
آنها گلهای زیبای باغ هستند.
(در این ترکیب «حدیقه» مضافالیه و مجرور و «جمیله» صفت برای وردة است. از این رو به تبعیت از وردة که معرفه به اضافه است معرفه به ال و همراه با ة تانیث نوشته شده است.)
سوالات رایج درباره مضاف و مضاف الیه
در این بخش به برخی از سوالاتی که عموما درباره مضاف و مضافالیه پرسیده می‌شود به اختصار پاسخ داده‌ایم.
مضاف و مضاف الیه چیست؟
هرگاه دو کلمه پشت سر هم بیایند و در عین داشتن استقلال معنا، معنای یکدیگر را در جمله کامل کنند و اطلاعات بیشتری درباره هم بدهند، در این صورت می‌توانیم بگوییم این دو کلمه مضاف و مضافالیه هستند.
فرق موصوف و صفت با مضاف و مضاف الیه در عربی چیست؟
به طور کلی صفت برای توصیف اسم، همراه آن میآید و به تنهایی در جمله ممکن است معنایی نداشته باشد. اما مضافالیه تکمیل کننده اسمی دیگر است و اطلاعات مربوط به مضاف را تکمیل میکند. در عربی صفت، در جنسیت، تعداد و معرفه و نکره بودن با موصوف خودش هماهنگ است. اما چنین هماهنگی میان مضاف و مضافالیه وجود ندارد.
تمرین‌های مربوط به مضاف و مضاف الیه در عربی
تمرین اول
۱.کدام گزینه غلط است؟
رایتُ معلمی المدرسة.
خرج معلمونا من المدرسة.
سلَّمنا علی معلمی المدرسة.
هولاء معلمو ماهرون فی المدرسة.
۲. اعراب کلمه «انقلاب» در این عبارت چیست؟ «یقعُ مبنی المدرسة فی شارع الانقلاب»
موصوف
مضافالیه
صفت
مضاف
۳.کدام دسته از کلمات زیر می‌تواند مضاف واقع شود؟
حروف جرّ
ضمیر
اسم موصول
اسم شرط
۴. أذهب مع الأسرة إلی .... البحر.
الشاطی
شاطی
الشواط
مقاهی
۵. جدة مدینة .... جداً.
جمیلة
جمیل
سعید
کبیر
تمرین دوم
با توجه به نمونه، جملات را تغییر دهید.
باب البیت (ه) --> باب بیته
سوال۱. زیارة الام. (ها)
جواب: زیارة امّها. (ام به دلیل چسبیدن به ضمیر ها معرفه به اضافه است و ال خود را از دست می‌دهد.)
سوال۲. المعلمون الجدیدون (المدرسة)
جواب: معلمو المدرسة الجدیدون
سوال۳. أسعار الغالیة. (أثواب)
جواب: أسعار أثواب الغالیة.
سوال۴. الطالبات النشیطات. (المدرسة)
جواب: طالبات المدرسة النشیطات
سوال۵. هی صدیقةٌ ذکیةٌ. (کِ)
جواب: هی صدیقتک الذکیة.
جمع‌بندی
در این نوشته از مجله فرادرس درباره مضاف و مضافالیه در عربی و تمامی نکات و قواعد مربوط به آن صحبت کردیم. یاد گرفتیم که مضاف به خاطر اضافه شدن به اسمی دیگر هرگز «ال و تنوین» نمی‌گیرد و اعراب مضافالیه در جمله همواره مجرور است. همچنین، در صورتی که در زبان عربی یک کلمه هم صفت و هم مضافالیه داشته باشد، حق تقدم با مضافالیه هست و بعد از آن صفت نوشته می‌شود. کلماتی که جمع سالم هستند نیز در صورت مضاف واقع شدن، «ن» انتهایی خود را از دست می‌دهند و مابقی کلمه به همان صورت قبل نوشته می‌شود.
مطالب مجله فرادرس را در جستجوی گوگل سریع‌تر ببینید
سلام سوال سه اشتباهه
یوم هم می‌تونه در جمله ظرف باشه هم مضاف مثل یومئذ
سلام و وقت به‌خیر؛
ممنون به خاطر نکته‌ای که یادآوری کردید.
سپاس از توجه و همراهی شما با مجله فرادرس.
خوب بود فقط برای افراد مبتدی که تا به حال چیزی از مضاف و مضاف الیه نشنیده باشند یادگیریش سخته.
باتشکر
سلام و عرض ادب. بسیار خوب بود، ممنون از شما.
خدا خیرتان بدهد، مفید، مختصر، کاربردی یود.
بخصوص گذاشتن تمرین ها خیلی کار جالب و مفیدی بود. استفاده کردم، متشکرم.
بصیری (بهبهان )
سپاس فراوان مطالب کامل بود دست نگارنده درد نکنه فقط اینو اضافه کنید که صفات هم برای اسماء جمع تکسیر به صورت مفرد مونث آورده می‌شود مثل کتب مفيدة/ اعمال صالحة و…
سلام موضوع بسیار عالی بود امیدوارم بازم ما رو در یادگیری یاری کنید خدا قوت
كانت مقالة مفيدة جمله درست بود یا غلط؟ 🙂
بصیری (بهبهان )
سپاس فراوان مطالب کامل بود دست نگارنده درد نکنه فقط اینو اضافه کنید که صفات هم برای اسماء جمع تکسیر به صورت مفرد مونث آورده می‌شود مثل کتب مفيدة/ اعمال صالحة و…