ضمایر عربی – توضیح به زبان ساده + انواع، مثال و تمرین
- یاد می‌گیرید انواع ضمایر عربی را بر اساس نقش، متصل یا منفصل بودن دسته‌بندی کنید.
- می‌آموزید تفاوت ضمایر منفصل و متصل را در ساختار جمله تشخیص دهید.
- با راهنمایی کاربردی، اعراب ضمایر مبنی و معرب را به‌درستی می‌آموزید.
- یاد می‌گیرید کاربرد ضمایر را در جمله‌های واقعی به درستی تمرین و ارزیابی کنید.
ضمایر مبنی با اعراب محلی
در ابتدای این متن توضیح دادیم که ضمایر عربی به دو دسته متصل و منفصل تقسیمبندی می‌شوند. ضمایر متصل با چسبیدن به فعل و اسم و حرف می‌توانند اعراب آن کلمه در جمله را به «مبنی و محلی» تبدیل کند. در ادامه با توضیح درباره انواع ضمیر متصل و منفصل، نقش‌های احتمالی آنها در جمله را هم بررسی می‌کنیم.
ضمایر منفصل و متصل
توضیح ضمایر با توجه به اعراب و نقش آنها یا متصل شدن یا نشدن آنها میتواند پیچیده باشد. در بخش ضمایر منفصل با دو نوع ضمیر سر و کار داریم.
ضمایر منفصل مرفوعی
| جدول ضمایر منفصل مرفوعی | |
| شماره صیغه | ضمیر |
| ۱ | هو |
| ۲ | هما |
| ۳ | هم |
| ۴ | هی |
| ۵ | هما |
| ۶ | هن |
| ۷ | أنتَ |
| ۸ | أنتما |
| ۹ | أنتم |
| ۱۰ | أنتِ |
| ۱۱ | أنتما |
| ۱۲ | أنتن |
| ۱۳ | أنا |
| ۱۴ | نحن |
در زبان فارسی این نوع از ضمایر به عنوان ضمایری چون «من، تو، او، ما، شما و ایشان» شناخته می‌شود. با این تفاوت که در زبان عربی برای تمامی این ضمایر دو جنسیت مذکر و مونث و البته تعداد مثنی هم در نظر گرفته شده‌است. به مثال‌های زیر که ضمایر منفصل را در جایگاه مبتدا و محلا مرفوع نشان می‌دهد توجه کنید.
هم قابِلوها فی بَیتک.
آنها آن خانم را در خانه تو ملاقات کردند.
(هم: مبتدا و محلال مرفوع )
هو یَزور صدیقَه في المُستَشفی.
او دوستش را در بیمارستان دید.
(هو: مبتدا و محلا مرفوع)
ضمایر منفصل منصوبی
ضمایر منفصل منصوبی همان ضمایر متصل در جایگاه نصب هستند اما به تنهایی به کار نمی‌روند. بلکه با کلمه «إیّا» همراه می‌شوند. در قرآن نمونه‌هایی از این ضمایر که در جایگاه مفعول و محلا منصوب قرار می‌گیرند وجود دارد. مانند مثال زیر:
إیّاکَ نَعبُدُ و إیّاکَ نَستَعینَ
تنها تو را می‌پرستیم و تنها از تو یاری می‌خواهیم.
برای درک بهتر به جدول ضمایر منفصل منصوبی توجه کنید.
| جدول ضمایر منفصل منصوبی | |
| شماره صیغه | ضمیر |
| ۱ | إیاه |
| ۲ | إیاهما |
| ۳ | إیاهم |
| ۴ | إیاها |
| ۵ | إیاهما |
| ۶ | أیاهن |
| ۷ | إیاکَ |
| ۸ | إیاکما |
| ۹ | إیاکم |
| ۱۰ | إیاکِ |
| ۱۱ | إیاکما |
| ۱۲ | أیاکنَّ |
| ۱۳ | أیایَ |
| ۱۴ | إیانا |
نکته: در زبان عربی چیزی به اسم ضمیر منفصل مجروری نداریم در نتیجه ضمایر منفصلی که جدا از کلمه نوشته می‌شوند یا مرفوع هستند یا منصوب.
ضمایر متصل مرفوعی
| جدول ضمایر عربی متصل مرفوعی برای ماضی | |
| فعل ماضی | ضمیر متصل مرفوعی |
| کتب | ندارد- (هو مستتر) |
| کتبا | ا |
| کتبوا | و |
| کتبتُ | ندارد- (هی مستتر) |
| کتبتا | ا |
| کتبنَ | نَ |
| کتبتَ | تَ |
| کتبتما | تما |
| کتبتم | تم |
| کتبتِ | تِ |
| کتبتما | تما |
| کتبتن | تُنَ |
| کتبتُ | تُ |
| کتبنا | نا |
ضمایر متصل مرفوعی برای فعل‌هایی که در زمان مضارع صرف می‌شوند متفاوت است. برای مقایسه با ضمایر متصل زمان ماضی بهتر است به جدول زیر توجه کنید.
| جدول ضمایر عربی متصل مرفوعی برای مضارع | |
| فعل مضارع | ضمیر متصل مرفوعی |
| یکتُبُ | هو مستتر |
| یکتبان | ا |
| یکتبون | و |
| تکتب | هی مستتر |
| تکتبان | ا |
| یکتبنَ | نَ |
| تکتب | أنت مستتر |
| تکتبان | ا |
| تکتبون | و |
| تکتبین | ی |
| تکتبان | ا |
| تکتبن | نَ |
| أکتبُ | أنا مستتر |
| نکتُبُ | نحن مستتر |
تمامی این ضمیرها در صورتی که آشکار باشند باید بگوییم (فاعل: واو چسبیده به فعل و محلا مرفوع). اما در صورت مستتر بودن باید از عنوان (فاعل هی یا هو مستتر در فعل و محلا مرفوع) استفاده کنیم.
ضمایر متصل منصوبی و مجروری
| جدول ضمایر عربی متصل منصوبی و مجروری | |
| صیغه | ضمیر |
| هو - للغائب | ه |
| هما - للغابَیْنِ | هما |
| هم - للغائبینَ | هم |
| هی - للغائبة | ها |
| هما - للغائبتَيْنِ | هما |
| هنَّ - للغائبات | هن |
| أنتَ - للمخاطب | کَ |
| أنتما - للمخاطبیْنِ | کما |
| أنتم - للمخاطبینَ | کم |
| أنتِ - للمخاطبة | کِ |
| أتما - للمخاطبتینِ | کما |
| أنتن - للمخاطبات | کنَّ |
| أنا - للمتکلم‌الوحده | ی |
| نحن - للمتکلم مع‌الغیر | نا |
برای درک بهتر به مثال‌های زیر توجه کنید.
أنتم قابِلتُمها في بیتي.
شما در خانه من او را ملاقات کردید.
(ها: مفعول، ضمیر متصل به فعل و محلا منصوب - ی: ضمیر متصل به مضاف، مضاف‌الیه و محلا مجرور)
نَحنُ قابِلناهُنَّ فی بیتِها.
ما در خانه او آنها را ملاقات کردیم.
(هنَّ: ضمیر متصل به فعل، مفعول و محلا منصوب - ها: ضمیر متصل به مضاف، مضاف الیه و محلا مجرور)
سوالات متداول درباره مبحث ضمایر عربی
در این قسمت به برخی از سوالاتی که ممکن است در زمینه ضمایر عربی پیش بیاید به صورت خلاصه پاسخ می‌دهیم.
ضمیر چیست؟
در تمامی زبانها ضمیر کلمهای است که در جمله به جای اسم مینشیند تا از تکرار آن جلوگیری کند.
در زبان عربی چند نوع ضمیر داریم؟
تقسیمبندی ضمایر عربی میتواند متفاوت از سایر زبانها باشد. اگر ملاک همراهی با کلمات دیگر با جمله باشد در این صورت دو نوع ضمیر متصل و منفصل داریم. هر کدام از این دسته‌ها به زیر مجموعه‌های مرفوعی، منصوبی و مجروری تقسیمبندی می‌شوند.
تمرین‌های مربوط به ضمایر عربی
برای ارزیابی عملکرد خود در رابطه با «ضمایر عربی»، می‌توانید از تمرین‌هایی که در ادامه در اختیار شما قرار گرفته است استفاده کنید. تمرین اول شامل ۶ سؤال است و پس از پاسخ دادن به تمامی پرسش‌ها و ظاهر شدن دکمه «دریافت نتیجه آزمون»، می‌توانید نمره عملکردتان را مشاهده کنید و جواب‌های درست و نادرست را نیز ببینید. تمرین دوم ۴ سوال تشریحی است که باید با کلمات داده شده جمله‌های جدیدی بسازید. پاسخ سؤالات نیز بعد از هر آزمون آمده است.
تمرین اول
گزینه درست را انتخاب کنید.
تمرین و آزمون
۱.ضمایر عربی «ا، و، ن، ي» از کدام نوع ضمایر هستند؟
متصل منصوب
متصل مرفوع
منفصل منصوب
منفصل مرفوع
۲. در جمله «رأتِ التلمیذةِ صدیقتها فذهبْ إلیها و صافحتْها» چند ضمیر مستتر وجود دارد؟
۳ ضمیر
۲ ضمیر
یک ضمیر
۵ ضمیر
۳. در جمله «قابلناهم فی منزلهم فأسعدونا» ضمیر (نا) به ترتیب ......است.
منصوب، مجرور، مرفوع
مرفوع، منصوب، مجرور
منصوب، مرفوع، مجرور
مرفوع، مجرور، منصوب
۴. در کدام گزینه ضمیر معادل ضمیر «واو» وجود دارد؟
هنَّ
أنتم
هم
ب و ج
۵.کدامیک از ضمایر متصل مرفوعی میان ماضی و مضارع مشترک نیست؟
نَ
الف
یاء
واو
۶. کدام گزینه بیانگر معادل ضمیر متصل «أنتِ» است؟
تِ
کِ
ي
همه موارد
تمرین دوم
جمله «هم قابلوها فی بیتک.» را با توجه به ضمایر داخل پرانتز تغییر دهید و بازنویسی کنید.
سوال۱: (هما، نا، کم)
جواب: هما قابلانا فی بیوتکم.
سوال۲: (أنتما، هنَّ، ها)
جواب: أنتما قابلتماهنَّ فی بیتها.
سوال۳: (أنتِ، هم، کم)
جواب: أنتِ قابلتِهم فی بیوتکم.
سوال۴: (أنتنَّ، ي، هم)
جواب: أنتنّ قابلتنَني فی بیوتهم.
جمع‌بندی
در این مطلب از مجله فرادرس با ضمایر عربی، انواع آنها به همراه مثال‌های متنوع آشنا شدیم. مبحث ضمایر عربی همانند سایر مباحث این زبان، از نظر تعداد و جنسیت، یک مبحث مشخص و تفکیک شده‌است. به همین ترتیب دو نوع ضمیر می‌توانیم در این زبان پیدا کنیم. ضمایر متصل و ضمایر منفصل. ضمایر منفصل در جملات عموما نقش فاعل و مفعول را می‌پذیرند. در نتیجه، فقط ضمایر منفصل مرفوعی و منصوبی داریم. در مقابل، برای ضمایر متصل هر سه اعراب رفع و نصب و جر را می‌توان در نظر گرفت. ضمایر متصل مرفوعی همان ضمایری هستند که زمان صرف فعل به انتهای آن می‌چسبند. ضمایر متصل منصوب و مجرور نیز زمانی که به فعل یا حروف مشبه به فعل بچسبند، منصوب و در صورتی که به کلمه مضاف یا حرف جر بچسبند، مجرور می‌شوند.
مطالب مجله فرادرس را در جستجوی گوگل سریع‌تر ببینید
توضیحات جامع و کامل بودند